Tuesday, October 17, 2017

ایشیدمیشیز که شهر اولوب میله‌گیرد


ایشیدمیشیز که شهر اولوب میله‌گیرد

منظومه‌ی تورکی در مراسمات و آداب و رسوم میلاجرد 
شهرستان کوموزان (کمیجان)، استان مرکزی- تورک‌ائلی

سراینده: حاج نورعلی غریبی


تقدیم: رضا اتابکی
لغتنامه: رضا اتابکی، حاج نورعلی غریبی، یوسف عبدالحسینی، مئهران باهارلی
ویرایش و تصحیح‌: علی غریبی، مئهران باهارلی

Saturday, October 14, 2017

کنايه‌ها و ضرب المثلهاي تورکي روستای خليل کُرد،  بخش صالح‌آباد، شهرستان  بهار، استان همدان-تورک‌ائلی


تورکجه آتا-آناسؤزله‌ری و آنيشديرمالاری
کنايه‌ها و ضرب المثلهاي تورکي

روستای خليل کُرد،  بخش صالح‌آباد، شهرستان  بهار،  استان همدان-تورک‌ائلی (آزربايجان اتنيک)

محمد کياناجو



پ.‌د.‌ف.‌له‌شديره‌ن: مئهران باهارلی

باهار لهجه‌سی سؤزجوکله‌رینده‌ن: آریتماق (پاک کردن)، بوغوم (بند)، قانشار (مقابل)، بیرجه (تک)، دئوشیرمه‌ک (جمع کردن)، گؤزگو (آئینه)، تانری (خدا)، یاریماق (خیر دیدن)، چینجه (هسته)، قارینچا (مورچه)، قورداق (کِرم)، نمه (چه)، ....

Thursday, October 12, 2017

بخشنامه‌ی اداره‌ی فرهنگ آزربايجان برای رايج ساختن نام و هويت قومی آذری و آذربايجانی به جای تورک


بخشنامه‌ی اداره‌ی فرهنگ آزربايجان برای رايج ساختن نام و هويت قومی آذری و آذربايجانی به جای تورک

مئهران باهارلی

Monday, May 23, 2011


در زیر متن یک بخشنامه‌ی محرمانه از رئیس فرهنگ آزربایجان مربوط به سال ١٣٣١-١٩٥٢ را آورده‌ام. این بخشنامه که عطف به مرقومه‌ی محرمانه‌ی استانداری آزربایجان به همان مضمون به روسای دبیرستانها ابلاغ شده است، خواهان انجام اقدامات و تدبیراتی برای رایج ساختن نامها و مفاهیم «نژاد آزری-آزربایجان» و «زبان آزری- آزربایجان» به جای «تورک»؛  و ممنوع ساختن ورود نشریاتی که تورک بودن مردم آزربایجان را بیان می‌کنند است. پس از نقل متن بخشنامه، به چند نکته‌ی مربوطه اشاره کرده‌ام.

Sunday, October 8, 2017

اسه‌ن: عره‌بجه «سلام» ايله «مرحبا» و فارسجا «درود»ون تورکجه‌سی


«اسه‌ن»: عره‌بجه «سلام» ايله «مرحبا» و فارسجا «درود»ون تورکجه‌سی

Monday, April 30, 2012 at 5:53pm

مئهران باهارلی

سلام کليمه‌سی‌نين کؤکه‌نی. سلام کلیمه‌سی‌نین کؤکه‌نی سئمیتیک (سامی) «ش.ل.م.» کلیمه‌سی‌دیر. بو کؤک بایری (باستان) سامی دیلله‌رینده باریش آنلامیندادیر. سومئرجه‌ده وار اولان «سیلیم» کلیمه‌سی ده بو کؤکه‌نله ایلگیلی اولوپ، سامی دیلله‌رینده‌ن اولان آقادجا (آککادجا)دان آلینتی‌دیر. آقادجادا آنلامی ساغلام و ساغلیق‌لی اولان «سیلیم»، ایلک کز سومئرجه‌ده سلام و سلام وئرمه‌ک آنلاملاریندا ایشله‌دیلمیشدیر. شام‌دا اسکی سامی دینله‌رینده‌ن کنعان بوته‌مینده باغلانتیلی «شالیم» کلیمه‌سی، «آخشام قارانلیغی تانریسی»‌نین آدی ایدی.

اسه‌ن: سلام، مرحهبا، درود. سلام قارشیلیغیندا تورکجه‌ده گئچمیشده و گونوموزده «آلقیش»، «یاخشی‌لار» (آلتای‌جادا جاکشی‌لار؛ جاکشی‌لاش=سلام، جاکشی‌لاشماق=سلام‌لاشماق) گیبی چئشیتلی کلیمه‌له‌ر قوللانیلمیشدیر. آنجاق بونلارین ان اوزون سوره ایشله‌ک و ان یایقین اولانی «اسه‌ن» کلیمه‌سی‌دیر. گئنه‌ل آنلامدا سلام قارشیلیغی اولان «اسه‌ن» دئگیسی‌نین دیشیندا، تورکجه‌ده گونون چئشیتلی بؤلومله‌رینه اویقون آلقیش و تحیییه‌له‌ر ده واردیر. اؤرنه‌یین: «گون آیدین»، «اییی آخشام‌لار»، «یاخشی گئجه‌له‌ر»، ...

ترانه‌های تورکی از کوره‌نگ- کبودرآهنگ (همدان- تورک‌‌ائلی)


ترانه‌های تورکی از کوره‌نگ- کبودرآهنگ (همدان- تورک‌‌ائلی)


Tuesday, August 24, 2010

از ترانه‌های گاه‌گدار مادرم
فرياد ناصری
شاعر
همدان- کبودراهنگ


http://hemedan-az.blogspot.com/
http://www.google.com/profiles/faryad.naseri

بایاتی‌لارین کوروشه ایچینده‌ عره‌ب و لاتین الیفبالاریندا اؤلچون (ایستاندارد) تورکجه‌له‌ری، سؤزوموز طره‌فینده‌ن آرتیریلمیشدیر. فارسجا چئویریله‌ر، شاعیر فریاد ناصری‌نین یاپدیغی بیره‌بیر اولمایان اؤزگور چئویری‌له‌ردیر (ترجمه‌ی آزاد). مئهران باهارلی

Saturday, October 7, 2017

تورکييه جومهورييه‌تی و ايران تورکله‌ری


تورکييه جومهورييه‌تی و ايران تورکله‌ری*

مئهران باهارلی

*باشلیقدا ایران تورکله‌ری، ایراندا یاشاماقدا اولان «تورک میلله‌تی» آنلامیندادیر



ييرمينجی يوزايلين باشلاريندا عوثمانلی- ايران تورکله‌ری

اؤزه‌ت: بو دؤنه‌مده عوثمانلی ایمپاراتورلوغو، ایران-قافقاسیا تورکله‌ری‌نین قورتاریجی‌سی گیبی داورانمیشدیر:

اون دوقوزونجو یوزایلین باشلاریندا اورتادوغو-باتی آسیاداکی تورک کیتله‌سی (کندیسینی ائتنیک-قوومی اولاراق «تورک» تانیملایان کیتله‌له‌ر ویا «باتی اوغوزلار») ایکی سییاسی اولوشومدا یئر آلماقدایدیلار: «عوثمانلی ایمپاراتورلوغو» (بوندان سونرا «باتی تورک» کیتله‌سی) و «قاجار شاهلیغی» (بوندان سونرا «دوغو تورک» کیتله‌سی). بو دئوله‌تله‌ر و اونلارا حاکیم اولان عاییله‌له‌رین ایکیسی ده «تورک» ایدی. عوثمانلی ایمپاراتورلوغوندا باتی تورک کیتله‌سی اساسه‌ن آنادولو و گونئی‌دوغو بالقانلار، و قاجار شاهلیغیندا دوغو تورک کیتله‌سی ایران´ین قوزئی‌باتیسی ایله گونئی قافقاسیادا یئر آلماقدایدی. اون دوقوزونجو یوزایلین ایلک یاریسی بیته‌رکه‌ن، دوغو تورک کیتله‌نین قافقاسیا بؤلومو ایسه چار روسیاسی‌نین قاجار شاهلیغی توپراقلارینی آدیم آدیم ایشغال ائتمه‌سی‌یله روسیانین دئنه‌تیمینه گیرمیشدی.

ییرمینجی یوزایله گیره‌رکه‌ن و بیرینجی دونیا ساواشی ایلله‌رینه دوغرو ایله‌رله‌رکه‌ن، عوثمانلی ایمپاراتورلوغوندا «ایتتیحاد-ی ایسلام» (اتحاد اسلام) آخیمی و «ایتتیحاد و تره‌ققی» (اتحاد و ترقی) فیرقه‌سی‌ اورتایا چیخیدی. ایتتیحاد-ی ایسلام، بوتون بویون‌وئریکلی (موسولمان) توپلولوقلارینی، دینی فاناتیسم و مذهه‌بچیلیکده‌ن ال چکیپ، آوروپا سؤمورگه‌چی دئوله‌تله‌رینه قارشی بیرله‌شمه‌یه چاغیران لاییک و مودئرنیست بیر پیروژه ایدی. بو باغلامدا زامانلا عوثمانلی ایمپاراتورلوغو ائلیتی، دوغو تورک کیتله‌سی‌نین قورتاریلماسی‌نین کندی گووه‌نلیک و ایستیراتئژیک چیخارلاری دوغرولتوسوندا و اونون گره‌یی اولدوغونا ایناندی. دوغو تورک کیتله‌سینی (ایران و قافقاسیادا) قورتارمانین آدی و نیته‌لییی ایسه بلیرسیزدی. زامانلا ایکی سئنارییو بلیرگینله‌شدی:

Friday, October 6, 2017

ديل ياراسی: اوماق، آلی اوماز- آلاماز- آلامماز- آلانماز، آلا بيلمه‌ز- آلابيلمه‌ز


ديل ياراسی: اوماق، آلی اوماز- آلاماز- آلامماز- آلانماز، آلا بيلمه‌ز- آلابيلمه‌ز

مئهران باهارلی


Saturday, April 07, 2012

تورکجه‌ده یئته‌رلیک فئعلی‌نین- اوچونجو شخص تکیل اولومسوز (فعل اقتداری، سوم شخص مفرد-منفی) - نئچه بیچیمی واردیر: «آلاماز» (تورکییه)؛ «آلامماز»، «آلانماز»، «آلا بیلمه‌ز»، «آلابیلمه‌ز» (آزه‌ربایجان، ایران). بونلارین کؤکه‌نی نه‌دیر و هانکیسی دوغرودور؟ بو سورونو نئچه آشامادا یانیتلاماق گره‌کیر:

Sunday, October 1, 2017

.سه‌نه، .سانا قينامالی-سسله‌نديرمه‌لی بويروق سون‌اکی


.سه‌نه، .سانا قينامالی-سسله‌نديرمه‌لی بويروق سون‌اکی

مئهران باهارلي

 Friday, November 23, 2012

.سه‌نه، .سانا، .سه‌نيزه، .سانيزا سون‌اکي، تورکجه‌ده وار اولان نئچه ايسته‌ک و بويروق سون‌اکله‌رینده‌ن بیری‌دير.

تورکجه ده بویروق و ایسته‌ک کیپله‌ری (قالیبلاری)

قینامالی-سسله‌ندیرمه‌لی بویروق: (یالنیز ٢‌نجی شخص تکیل و چوخولدا ایشله‌دیلیر): گل‌سه‌نه- گل‌سه‌نیزه
وورقولو بویروق: (یالنیز ٢نجی شخص تکیلده ایشله‌دیلیر): گل‌گیل
وورقولو-قینامالی بویروق: (یالنیز ٢نجی شخص تکیلده ایشله‌دیلیر): گلگیله‌ن
بویروق: (هر اوچ شخص، تکیل و چوخولدا ایشله‌دیلیر): گله‌ییم، گله‌سین، گله؛ گله‌لیم، گله‌سینیز، گله‌له‌ر
ایسته‌ک: (هر اوچ شخص، تکیل و چوخولدا ایشله‌دیلیر): گله‌م، گله‌سین، گله، گله‌ک، گله‌سینیز، گله‌له‌ر

بویروق و ایسته‌ک کیپله‌ری
١. تکیل
٢. تکیل
٣. تکیل
١.چوخول
٢. چوخول
٣.چوخول
یالین بویروق
-
گل
گلسین
-
گلینیز
گلسینله‌ر
بویروق
گله‌م
گله‌سین
گله
گله‌ک
گله‌سینیز
گله‌له‌ر
ایسته‌ک
گله‌ییم
گله‌سین
گله
گله‌لیم
گله‌سینیز
گله‌له‌ر
گره‌کلی‌لیک
گلمه‌لی‌یه‌م
گلمه‌لی‌سین
گلمه‌لی
گلمه‌لی‌ییک
گلمه‌لی‌سینیز
گلمه‌لی‌له‌ر
قینامالی -سسله‌ندیرمه‌لی
-
گل‌سه‌نه
-
-
گل‌سه‌نیزه
-
وورقولو
-
گل‌گیل
-
-
-
-
وورقولو-قینامالی
-
گل‌گیله‌ن
-
-
-
-

اسکي و اورتا تورکجه‌ده بو کيپين (قالیبین) قيناما آنلامي دا وار اولموشدور. بوراداکي «.سه‌ن»، «.سان» ايسته‌ک-قوشول کيپي (ايکينجي تکيل کيشي) و «.ه»، «.ا» اداتي قيناما اونله‌مي‌دير. «.سانا» اکي سس اويومو قورالينا باغلي اولاراق ايکي «.سانا» و «.سه‌نه» بيچيمليدير: «قال‌سانا!، گؤرسه‌نه!، آل‌سانا!، گلسه‌نه!، قال‌سانيزا!، گؤرسه‌نيزه! آل‌سانيزا!، گل‌سه‌نيزه!.»

بو اک تورکجه‌ميزده وار اولان «.گيلان»، «.گيله‌ن» اکي ايله بنزه‌ر ايشله‌وه صاحيبيدير: «آل‌گينان!»، «گئت‌گيله‌ن!». آرالارينداکي فرق، «آل‌گينان» يالنيز وورقولو امير اولدوغو حالدا؛ «آل‌سانا» وورقولو امره اک اولاراق، نه‌ده‌ن ايندييه دک آلمادي دييه بير چئشيت قيناما دا ايچه‌رمه‌کده‌دير. «.گيلان» اکي قاراخانلي دؤنه‌مينده‌ اورتايا چيخميش و بوگون تورکجه ديشيندا، اويقورجا و اؤزبیکجه گیبي دوغو تورکول (تورکیک) ديلله‌رينده ده قورونموشدور. بو اکين ايلکين بيچيمي «.گيل» اولموشدور: «آل‌گيل!»، «وئرگيل!». «.گيلان» سون‌اکينده «.ه»، «.ا» سسله‌نمه و اسکي تورکجه‌ده‌ن بري وار اولان قيناما اونله‌مي، سونداکي «ن» ايسه برکيشديرمه-وورقولاما حرفي‌دير.

Friday, September 29, 2017

موضع حرکت ملی دمکراتيک تورک در باره‌ی رفراندم استقلال اقليم کوردستان


موضع حرکت ملی دمکراتيک تورک در باره‌ی رفراندم استقلال اقليم کوردستان

مئهران باهارلی


١-هفته‌ی گذشته حکومت اقلیم کوردستان عراق، یک رفراندم در باره‌ی استقلال اقلیم کوردستان و چند منطقه‌ی مجاور آن را برگزار کرد. این رفراندم یک اقدام غیرقانونی و به لحاظ حقوقی فاقد مشروعیت بود. از جمله بدین سبب که:

-پدر فکری رفراندم، مسعود بارزانی طبق قوانین عراق به طور غیرقانونی بر مسند ریاست اقلیم کوردستان نشسته است (بر اساس قانون ریاست اقلیم کوردستان، دوره‌ی ریاست اقلیم یک دوره‌ی چهار ساله است که می‌تواند به مدت دو دوره نیز تمدید شود. با احتساب ریاست هشت ساله‌ی بارزانی از سال‌های 2005 تا 2013، و تمدید مجدد آن به مدت دو سال، این دوره‌ی زمانی حداکثر در سال 2015 میلادی به پایان رسیده است).
- دولت و مجلس عراق برگزاری رفرندام را غیرقانونی اعلام کرده بود.
- رفراندم در مناطقی در خارج از اقلیم کوردستان که توسط پیشمرگه اشغال شده‌اند نیز انجام شد.
-تصمیم به انجام رفراندم، اقدامی یکجانبه بود. یک تصمیم مشترک و محصول توافق بین دولت اقلیم کوردستان و دولت عراق نبود.

٢-نتایج رفرندام الزام‌آور نیست. اما آنرا می‌توان اقدامی برای کسب مشروعیت بیشتر به آرمان استقلال اقلیم کوردستان (از طریق نشان دادن پشتوانه‌ی رای مردمی به افکار عمومی جهان و بازیگران بین المللی حامی کوردها) تلقی کرد. هرچند آرمان استقلال کوردستان عراق به لحاظهای دیگری دارای مشروعیت کافی است. از جمله:

-مبارزه‌ی سیاسی و نظامی بلاانقطاع نخبگان و تشکیلات سیاسی کورد عراقی در یک صد و اندی سال گذشته برای شناخته شدن هویت ملی خود، حقوق ملی خود، اداره‌ی امور خود، کاربرد حق تعیین سرنوشت خود؛
-واگرایی کامل بین هویتهای ملی کورد و عرب، و موبیلیزاسیون موفقیت‌آمیز توده‌ی کورد در عراق در راستای آرمانهای مذکور توسط نخبگان و رهبران کورد؛
-در معرض پاک‌سازی قومی و جنایات جنگی قرار گرفتن کوردهای این کشور توسط دولت عراق به دفعات متعدد؛
-کسب حمایت سازمانهای بین المللی حقوق بشری،....

تورک قیریمی (قارا قیرقین) کشتار تورکان در غرب آزربایجان توسط دستجات ارمنی و آسوری


«تورک قيريمي» («قارا قيرقين»)

کشتار تورکان در غرب آزربايجان توسط دستجات ارمني و آسوري

مئهران باهارلي

٢٠٠٣


در سال ١٩١٧ با سقوط دولت تزاري روسيه، قواي وي مجبور به عقب‌نشيني از بخشهائي از خاک عثماني که در آغاز قرن بيستم به اشغال خود در آورده بود شد. متعاقب آن تحت رهبري آتاتورک و با پس راندن نيروهاي اشغالگر بريتانيا، فرانسه، يونان و ايتاليا، ملت تورک در آناتولي-روم‌ايلي و يا تورکيه‌ي جديد، موفق به کسب و حفظ استقلال وطن خويش گرديد. بدين ترتيب طرح ماجراجويانه‌ي دول استعماري اروپائي-غربي و بنيادگرايان مسيحي براي تاسيس يک دولت صليبي-ارمني در خاک و مناطق تورک‌نشين شرق آناتولي با استفاده از روشها و تاکتيکهاي سابوتاژ، خرابکاري، ترور، شورشهاي مسلحانه، نسل‌کشي، کشتار و اخراج توده‌ي تورک که به مدت بيش از نيم قرن آنها را بکار برده بودند (و در نهایت با واکنش سخت و رادیکال امپراتوری عثمانی مواجه شده بود) یکبار و برای همیشه با ناکامي مواجه گرديد.

پس از اتفاقات فاجعه‌انگيز، پرهزينه و تاسف‌بار مذکور در عثماني، نه ارمنيان و نه دول استعمارگر اروپايي-غربي از پاي ننشستند. آنها براي جبران مافات در شرق و جنوب آناتولي، بیش از پیش به جنوب قفقاز و شمال غرب ايران متوجه شدند. در همان سالها روسيه بخشهاي بسيار گسترده‌اي از اراضي تورک‌نشين در جنوب قفقاز را به دولت تازه تاسيس شده‌ي ارمنستان (و بخشهاي ديگري را به داغستان روسيه و گرجستان) الحاق نمود. دولت جديد ارمنستان هم بلادرنگ شروع به پاک‌سازي قومي و اخراج ساکنين تورک بومی اين مناطق، بويژه از شهر تورک‌نشين و آزربايجاني ايروان (اکثریت مطلق جمعیت آن تورک بود) و يا پايتخت بعدي اين دولت کرد. هنگامي که روسها خانات تورکي-آزربايجاني ايروان – منطبق بر بيشتر اراضي جمهوري ارمنستان امروزي- را اشغال نمودند، اکثريت جمعيت آن تورک بود. تقريباً دو سوم جمعيت مسلمان (تورک) خود شهر ايروان-پايتخت بعدي ارمنستان - ، يعني بيش از ٦٠٠٠٠ تن از طرف روسيه در اوايل قرن بيستم، و بقيه به همراه تورکان ساکن در ديگر مناطق ارمنستان در اواخر همين قرن از طرف دولت ارمنستان به زور اخراج شدند.

از طرف ديگر ارمنيان به همراهي آسوريان، باز با تحريک، خط‌دهي و کمک دول استعمارگر غرب-مسيحي به هوس تاسيس دولت مسيحي آسورستان (آثورستان) در بخشهاي شمالي خاک تورک‌ائلي (غرب آزربايجان) به مرکزيت اورميه، و الحاق بخشهاي شمالي آن (حوالي خوي-ماکو) به دولت تازه‌تاسيس ارمنستان افتادند.

و باز در زمينه‌سازي اين هدف، نيروهاي مسلح دولت ارمنستان و شبه نظاميان ارمني (قاچاق‌لار) به همراهي همتايان آسوري خود (جيلوولار) به سوداي بدست آوردن برتريت جمعيتي عددي و خاک، دست به قتل عام و نسل‌کشي تورکان در بخشهاي شمال غربي تورک‌ائلي (غرب آزربايجان) زدند. قتل عام فجيع و نسل‌کشي بيش از صد هزار تن از تورکان در بخشهاي شمال غربي تورک‌ائلي (غرب آزربايجان) به سالهاي جنگ اول جهاني در اورميه، سولدوز، خوي، سلماس، مرند، قاراداغ، ديلمقان، شرفخانه، ماکو، قوشچي، … انجام شده توسط نيروهاي مسلح مسيحي ارمني-آسوري، به «قارا قيرقين»، «تورک قيريمي» و يا حوادث «جيلوولوق-قاچاق‌ليق» معروف است.