Monday, November 20, 2017

تقويم تورک و گاه‌شماری تورکی: نامهای تورکی فصلها، برجها و ماهها

تقويم تورک و گاه‌شماری تورکی: نامهای تورکی فصلها، برجها و ماهها

مئهران باهارلی

Thursday, February 03, 2005
یئی‌گون، ٠٣ بوزآی، ٢٠٠٥ ( تویوق ایلی)


Friday, November 17, 2017

نامهای تورکی روزهای هفته

نامهای تورکی روزهای هفته
يئديجه گونله‌ري‌نين تورکجه آدلاری

مئهران باهارلی
Tuesday, September 12, 2006


روزهای هفته
يئديجه گونله‌ری
Yédice Günleri
آچيقلاما
Açıqlama
قايناق
Qaynaq
ديگر نامهای تورکی تاريخی و لهجه‌ای
دوشنبه
Monday
باشگون
BAŞGÜN (Ba)
روز نخست هفته
بلغاری قديم، قاراييم، قاراچای بالکار، کومان، تورکمن
ايکينجی، توقای، يئخ باش، باش، تونتی، بازارائرته‌سی، آدناباشی
سه‌شنبه
Tuesday
توزگون
TÜZGÜN (Tü)
پاکی، نظافت و آراستگی
مردمی آزربايجان
اوچونجو، توزان، آتلار، يامچی‌يا گئت، گورگه، اورتا، چرشنبه آخشامی
چهارشنبه
Wednesday
اودگون
ODGÜN (Od)
روشنايی، گرمی، آتش
مردمی آزربايجان
دؤردونجو، ايشيقلی، قاب، خان، ائشمه بازار، يامچی بازاری
پنج‌شنبه
Thursday
اورتاگون
ORTAGÜN (Or)
روز وسط هفته
بلغاری قديم، قاراچای بالکار، کومان، قاراييم
بئشينجی، اورتا، جومعه آخشامی، کيچيک آدنا
جمعه
Friday
يئيگون
YÉYGÜN (Yé)
روز نيکو و مقدس
بلغاری قديم، قارايم،  کومان، قاراچای بالکار
آلتينجی، بايرام، کوک آرنا
شنبه
Saturday
ائلگون
ÉLGÜN (Él)
روز مردم و خويشاوندان
مردمی آزربايجان
يئدينجی، يئل، يئللی، آرا، سونکو، چارتيق، جومارتئسی
يک‌شنبه
Sunday
آراگون
ARAGÜN (Ar)
روز فاصل بين دو هفته
مردمی آزربايجان، بلغاری قديم
بيرينجی، يئکه، يئی، قاتتی، اولو، گيرئی

Wednesday, November 15, 2017

آی سنی کی ياتميشه‌ی- ياتما، دور، آللانميشه‌ی


آی سنی کی ياتميشه‌ی- ياتما، دور، آللانميشهی

شعری از ازندريان- شهرستان ملاير، استان همدان، تورک‌ائلی

تورکي دييه‌ر بيلميره‌م
ايسته‌ميره‌م ده بيله‌م
تورکي‌‌ده‌ن آجوغوم وار
فارسي‌يه خوشلوغوم وار

می‌گويد تورکی نمی‌دانم و نمی‌خواهم هم بدانم. از تورکی بدم می‌آيد، فارسی را دوست دارم.
مئهران باهارلی

Sunday, March 14, 2010


Saturday, November 11, 2017

استقلال مارشی


استقلال مارشی

سؤزوموز

Wednesday, May 21, 2008

آچیق سؤز غزئته‌سی‌نین سونومو (نومئرو ١٢٣، ٢١ شوبات، ١٣٣٧):
شاعرِ اعظم و محترم محمدعاکف افه‌ندی استادیمیز «استقلال مارشی» عنوانلی بدیعه‌ی نفیسه‌له‌ری‌نین ایلک نشری شرفینی غزئته‌میزه لطف بویوردولار. هر مصراعدا تورک و اسلام روحونون عٌلوی و مبارک سسله‌ری تیتره‌یه‌ن بو آبده‌ی صنعتی، کمال حرمت و مباهاتلا درج ائیله‌یوروز:



استقلال مارشی
شاعر: محمدعاکف به‌ی
بسته‌کار: علی رفعت به‌ی
قبول تاریخی: ١٢ مارت ٣٣٧، اجتماع ٦، جلسه ٢
مارشین پییانویا مخصوص نوتاسی آیریجا طبع اولوناجاقدیر

--قهرمان اوردوموزا

Wednesday, November 8, 2017

باز هم ملت جعلی آذربايجان، اعتراض به تيتر خبر آيت الله منتظری


باز هم ملت جعلی آذربايجان، اعتراض به تيتر خبر آيت الله منتظری 

مئهران باهارلی

Thursday, October 29, 2009


چرا بخشی از فعالين سياسی به اين درجه با نام ملت خود مساله‌دار شده و به اين شدت از آن خوف و واهمه دارند؟

در سایت اخبار روز خبری درج شده که به خواننده همچو فکری را القاء می‌کند که گویا آیت‌الله منتظری در جواب عده‌ای «آزربایجانی»، خواستار رعایت حقوق مدنی و فرهنگی «آزربایجانی‌ها» شده است. تیتر خبر می‌گوید «حقوق ملی و مدنی آذربایجانی‌ها باید رعایت شود- پاسخ آیت‌آلله منتظری به پرسشهای جمعی از فعالان آذربایجانی».


تیتر این خبر جعلی است و می‌باید با عذرخواهی از خوانندگان و آیت الله منتظری اصلاح شود. پاسخ آیت‌الله منتظری مربوط به «تورکها» - چه ساکن در آزربایجان و چه در خارج آن- است و ربطی به «آزربایجانی‌ها» ندارد. در این پاسخ از «تورکها»، «زبان تورکی»، «هویت تورکی»، «خواهران و برادران تورک»، «کتاب و روزنامه و مجله‌ی تورکی» و ... سخن گفته می‌شود و موضوع و مخاطب آن هم نه «آزربایجانی‌ها»، بلکه «تورکها» هستند. در پاسخ آیت‌الله منتظری، همانگونه که در زیر دیده می‌شود، کلمه‌ای در باره‌‌ی «آذربایجانی‌ها» وجود ندارد:

Friday, November 3, 2017

ضرب المثلهای تورکی از شهر بين (بن)


ضرب المثلهای تورکی از شهر بين (بن)

مئهران باهارلی


١-شهر تورک‌نشین «بین» (به فارسی بن) در استان چهارمحال و بختياري و در نزدیکی سد زاینده رود قرار دارد. بین شمالی‌ترین شهر این استان، و جنوبی‌ترین بخش تورک‌ائلی (منطقه‌ی ملی تورک در شمال غرب ایران) است. هم اکنون بيش از ٣٠٪ اهالي استان چهارمحال را تورکان تشکيل مي‌دهند. اين منطقه يکي از مهمترين مناطق تورک‌نشين کشور و موطن شخصیتهای برجسته‌ی تورک مانند شاعر «حسین‌قلی‌خان امان بنی»، و «حبیب دستان بنی» معروف به «میرزا حبیب افندی» از منسوبین جنبش «ژؤن تورکها» (ترکهای جوان)، از پیشگامان نهضت مدرنیته‌ی تورک و مولف کتاب «تذکره‌ی خط و خطاطان به تورکي» (۲۸۵ ص، ۱۳۰۶ قمری، استانبول) است. در حال حاضر شهرهای بین و سامان و جونقان و کيان و ... در اين استان به يکي از مراکز رنسانس فرهنگي و ادبي زبان تورکي در ايران تبديل شده‌اند. شماري از تورکي‌شناسان (تورکولوقهای) معاصر ايران از جمله «جعفر نادري بني»، و شعراي معاصر تورک از جمله «بهنام رستمي جونقاني»، «يزدان نيکبخت»، «جهانگير زماني»، «همايون عليدوستي» (مولف کتاب «ياشاسين شهر کيان»)، ... از این منطقه مي‌باشند.

Wednesday, November 1, 2017

جه‌لدی قوغان جوغ الار (يئلی قووان يوخ اولار)، آنکه پی باد رود گم شود


جه‌لدی قوغان جوغ الار (يئلی قووان يوخ اولار)، آنکه پی باد رود گم شود

مئهران باهارلی

Wednesday, March 12, 2003


سؤزوموز

در ایران پنج گروه قومی –ملی تورکیک ساکن است: «تورک»، «تورکمن»، «قزاق»، «خلجی»، «اویغور». از این پنج گروه «تورکها» که اکثریت نسبی مردم ایران را تشکیل می‌‌دهند و «تورکمنها» از شاخه‌ی اوغوزی ملل تورکیک می‌باشند (ملت «تورک» اوغوزهای غربی و ملت «تورکمن» اوغوزهای شرقی‌اند). قزاقها در سوی دیگر متعلق به شاخه‌ی قبچاقی ملل تورکیک محسوب شده و «اویغورها» که در برخی منابع (مانند  ethnologueدر مبحث اویغورها) گفته می‌شود به تعداد بسیار کمی در ایران زندگی می‌کنند، از شاخه‌ی قارلوق ملل تورکیک می‌باشند. خلجی‌های مسکون در ناحیه‌ی خلجستان واقع  در استانهای مرکزی و قم – احتمالاً بازماندگان آرقوهای باستان- خود شاخه‌ی مستقلی از زبان و ملل تورکیک را تشکیل می‌دهند.

«سایتی برای قزاقهای ایران» که به همت آقایان حاجی محمد شادکام و فرهاد شادکام دو تن از محققین قزاق ایرانی پدید آمده است، دارای عکسها و مطالبی بسیار جالب در باره‌ی قزاقهای ساکن در ایران، از جمله مروری کوتاه بر تاریخ ملت قزاق، مختصری در باره‌ی ضرب المثلهای قزاقی و شرح حال «آبای» و اشعارش می‌باشد. مقام «آبای» در زبان و ادبیات قزاقی همسنگ مقام «امیر علیشیرنوایی»، «محمد فضولی» و «مختوم قلی فراغی» به ترتیب نزد ملل اوزبیک، تورک و تورکمن است.

در زیر نخست یک مطلب کوتاه در باره‌ی قزاقهای ایرانی و پس از آن نیز چند ضرب المثل قزاقی را همراه با ترجمه‌ی فارسی آنها از سایت مذکور نقل کرده‌ام. در مقابل هر ضرب المثل قزاقی، معادل تورکی هر کدام را نیز در داخل پارانتز اضافه نمودم. مقایسه‌ی دو زبان تورکی و قزاقی و مشاهده‌ی رابطه‌ی آنها شاید خالی از لطف نباشد. مانند تبدیل سیستماتیک حروف و پسوندهای تورکی «ی»، «ش»، «-ن»، «-ان» به ترتیب به «ج»، «س»، «نگ»، «غان» در قزاقی و ...). در بازنویسی ضرب المثلها برای سهولت خوانش، الفبای تورکی استاندارد را بکار بردم. (در بخش لینکهای سؤزوموز به این سایت قزاقی همچنین به مقاله‌ای به تورکی در باره‌ی قزاقهای ایران و رابطه‌ی تباری قزاقها و تورکها در آزربایجان لینک داده‌ام).

با آرزوی توفیق برای تمامی قزاقهای ایران

Tuesday, October 31, 2017

مصوبه‌ی حکومت احمدی‌نژاد در باره‌ی تدریس اختیاری دو واحد درسی اختیاری زبان و ادبیات تورکی در دانشگاهها


مصوبه‌ی حکومت احمدی‌نژاد در باره‌ی تدریس اختیاری دو واحد درسی اختیاری زبان و ادبیات تورکی در دانشگاهها

مئهران باهارلی

اودگون، بیچین آیی، سیغیر ایلی
Odgün, Biçin Ayı, Sığır İli
چهارشنبه، ٢٦ آگوست- ٢٠٠٩

 یادآوری: این نوشته که در باره‌ی مصوبه-ابلاغیه‌ی احمدی‌نژاد ناظر به ارائه‌ی اختیاری دو واحد اختیاری زبانهای ملی در برخی از دانشگاههای ایران است، عمدتاً بر «مساله‌ی زبان تورکی» متمرکز شده است. زیرا «مساله‌ی تورک» و «مساله‌ی زبان تورکی» پروتوتیپ «مساله‌ی ملی» و «مساله‌ی زبانهای ملی» در ایران می‌باشند. از اینرو نیز کلید حل مساله‌ی ملی در ایران، حل مساله‌ی تورک و کلید حل مساله‌ی زبانهای ملی در ایران حل مساله‌ی زبان تورکی در این کشور است.

Tuesday, October 24, 2017

گورگور بابايا سلام- تحية الی بابا كركر


گورگور بابايا سلام- تحية الی بابا كركر
بيرينجی بؤلوم

اسماعيل سرت  تورکمان




سؤزوموز فونئتيک يازيمی ايله
مئهران باهارلی

Saturday, July 22, 2006

توركمان بيزيك وئبلاگيندان
بابا گورگور بیر قیزدیر
کرکوک اوسته یولدوزدور
آچ گؤزون، دونیایا باخ
گئجه‌ده‌کی یولدوزدور


کرکوک‌ون گونئی باتی تپه‌له‌ری‌نین قوینوندا، یئریاغی (نفت) یاتاقلاری‌نین لاپ اورتاسیندا یئرله‌شه‌ن و بئشیک تکین سالینان «باباگورگور»، اولولوغو، اودونون گؤرکه‌می، باغریندان قوپان و بیربیری آردینجا یوکسه‌له‌ن قیغیلجیملاری ایله اونلودور. یالینیق اؤته‌یی (اینسانلیق تاریخی) بویونجا وارلیغیندان سؤز ائدیله‌ن بو اود، سویوق یئلله‌رده‌ن، قاردان، قیشدان، یاغیش و بوراندان ائتکیله‌نمه‌زلییی ایله بیلینیر. بو اود و قایناغی، بو اؤزه‌للیکله‌ری ایله ده بؤلگه خالقینجا، سیرادان قارشیلانماییپ قوتسانمیشدیر. بیر سؤیله‌نجه‌یه گؤره، چنگیزخان دا بو اودون قارشیسیندا دیز چؤکوپ کله‌مه -یاخاری (دعا-التماس) ائتمیشدیر. تورکمانلار (عراقدا یاشایان تورک اوجقاراوباسی (دییاسپوراسی)، بو گؤرکه‌ملی اود کیتله‌سی آدینا، یانارکه‌ن آلوولاری‌نین چیخاردیغی «گورگور» سسینده‌ن اسینله‌نه‌ره‌ک «گورگوربابا» دئمیشله‌ر. (تورک دیلینده «گورگور» سؤزجویو، شلاله (قوبا)، آلوو (خاچماز)، «قورقور» ایسه سو ایچیله‌ن دمیر قاب (قاخ) و اووال بیچیملی دمیر قوتو (شرور) آنلاملاریندادیر). (مئهران باهارلی)