Saturday, January 30, 2016

ياشاسين تورک جوانلاري! خطابه‌ي تورکي غني‌زاده سلماسي به جوانان تورک نوشته شده در ١٠٩ سال پيش


ياشاسين تورک جوانلاري! خطابه‌ي تورکي غني‌زاده سلماسي به جوانان تورک نوشته شده در ١٠٩ سال پيش


مئهران باهارلي

در شماره‌ي نهم نشريه فرياد چاپ اورميه، به سال ١٩٠٧ (١٢٨٦ شمسي) يعني ١٠٩ سال پيش، يک سال پس از امضاي فرمان مشروطيت و ١٨ سال پيش از تاسيس سلسله پهلوي، يک خطابه‌ي‌ تورکي به قلم محمود غني‌زاده سلماسي خطاب به جوانان تورک منتشر شده است. غني‌زاده در خطابه‌ي خود، که از هر جهت يک سند تاريخي فوق العاده است، "هويت ملي" مردم ما را "تورک" مي‌نامد و خطاب به جوانان آزربايجان مي‌گويد: "شما تورک هستيد و خون جاري در رگهاي شما خون تورک است. پدران تورک شما با رفتارهاي مردانه و شجاعانه‌شان خود را به جهان شناسانده و شان و شهرت ابدي براي قوم تورک کسب کرده‌اند". وي يگانگي ملي خلق تورک در دو سوي ارس را يادآوري کرده؛ اين دو را يک قوم، از يک تبار، هم‌دين و هم‌مذهب و فرزندان يک خانواده مي‌نامد. سپس به جوانان تورک در جنوب آزربايجان توصيه مي‌کند در امر تشکل و سازمانيابي براي بسترسازي و تحصيل حقوق زباني، فرهنگي و سياسي تورک، از شمال آزربايجان متابعت کرده خود را با آن هماهنگ سازند. و در آخر تنبيه مي‌کند که تورکها نمي‌بايد از جان‌نثاري در راه وطن و به خاطر ملت خود، سستي کرده و يا بترسند.

اين خطابه‌ي تورکي منحصر به فرد، از جنبه‌هاي متعدد داراي اهميت است. از جمله تاريخ تشکل شعور ملي تورک در ايران، آزربايجان و غرب آن به مرکزيت اورميه؛ روند ملت‌شوندگي خلق تورک؛ روابط زباني، ادبي، فرهنگي و سياسي تورکان جنوب آزربايجان با عثماني و شمال آزربايجان؛ نثر تورکي و تورکي‌نويسي؛ تاريخ مطبوعات تورک در آزربايجان و ايران؛ تاثيرپذيري محيط ادبي و سياسي آزربايجان بويژه غرب آن به مرکزيت اورميه از محيط فرهنگي و ادبي و سياسي عثماني؛ سرگذشت سياسي و مطبوعاتي شخص غني‌زاده؛ و نهايتا سير تطور در برداشت وي از مفاهيم هويت ملي تورک، وطن آزربايجان، ايرانيت و ...

در زير نخست اصل اين خطابه‌ي استثنائي به زبان تورکي و سپس ترجمه‌ي آن به فارسي توسط خودم را آورده و در آخر چند توضيح کوتاه در اين باره اضافه کرده‌ام. (در متن تورکي، کلمات و پسوندهاي تورکي با الفبا و املا مدرن و فونتيک تورکي، عبارات و کلمات فارسي و عربي به املاي آن زبانها نوشته شدند. مئهران باهارلي)


Friday, January 29, 2016

پديده کاظم‌زاده ايرانشهر تبريزي


پديده کاظم‌زاده ايرانشهر تبريزي

مئهران باهارلي

هر وقت از مانقورتيسم و ترکان دشمن هويت ملي ترک در ايران و آزربايجان سخن مي‌رود، عده‌اي نامهائي مانند کسروي و اراني و رضاخان و تقي‌زاده و رضازاده شفق و ... را پيش مي‌کشند. اين ترکها البته نقش بسيار منفي در جلوگيري از ايجاد شعور ملي ترک در ايران داشته‌اند. اما به نظر من يک شخصيت وجود دارد که مي‌بايد وي را به عنوان مغز متفکر مانقورتيسم ضدترک در آزربايجان و ايران شمرد: حسين کاظم‌زاده ايرانشهر تبريزي.

وي شخصيتي معنا و روحا، سرتاپا فارس شده بود که نقشي تاريخي در سد نمودن راه تشکل هويت و شعور ملي ترک در ايران و آزربايجان بازي کرده است. تاثير محوري و عميق کاظم‌زاده ايرانشهر بر تشکل هويت ملي ايران، مفهوم ملت ايران، پرکردن محتوي اين هويت ملي با فارسيت، مسموم نمودن انديشه نسل‌های پي در پي متفکرين و روشنفکران ترک و فارس و به انحراف کشاندن مدرنيته در ايران بي‌مانند است.

کاظم‌زاده ايرانشهر، به نظر من و فعلا، در صدر ليست ترکان از خود بيگانه ضد ترک و مانقورت در تاريخ معاصر ملت ترک جاي دارد.

Wednesday, January 27, 2016

کوردوستان اوستانيندا مالوجه-بالي‌جا'دان تورکجه آتاآناسؤزله‌ري

کوردوستان اوستانيندا مالوجه-بالي‌جا'دان تورکجه آتاآناسؤزله‌ري

مئهران باهارلي
کوردوستان اوستانيندا يئرله‌شه‌ن تورک و آزه‌ربايجان کندي مالوجه-بالي‌جا'دان تورکجه آتاآناسؤزله‌ري

١-بو يازيدا مالوجه‌ده‌ن (تورکجه: بالي‌جا) ٧٤ تورکجه آتاآناسؤزونو وئرميشه‌م. مالوجه-بالي‌جا، کوردوستان اوستانيندا، قوروا شهريستاني؛ دلبران (تورکجه: تالپيران) بخش و دئهيستانيندا يئرله‌شه‌ن بير تورک و آزه‌ربايجان کنديدير. کوردوستان اوستانينين ياخلاشيق اوچده بيري تورک و آزه‌ربايجان توپراقلاريدير.

٢-بو آتاآناسؤزله‌ريني سهراب معظمي نيکو به‌يين مالوجه- بالي‌جا خبه‌ر و سورونلاريني يانسيدان و آناليز ائده‌ن "مالوجه نيوز – مالجادان نخبر" وئبلاقيندان آلميشام  http://malja58.blogfa.com/. مالوجا- بالي‌جا آتاآناسؤزله‌ريني هم سهراب معظمي نيکو'نون ايشله‌تدييي ايملا و تله‌ففوظ، هم ده پارانتئز ايچينده اؤلچون-مئعيار تورکجه ايملا و تله‌ففوظو ايله وئرديم.

٣- ١، ٤، ٨، ٢٠، ٢٣، ٢٧، ٣١، ٣٦، ٥٨، ٥٩، ٦٠، ٦١، ٦٢، ٦٤، ٦٥، ٧٠ و ٧٣ ساييلي آتاآناسؤزله‌رينين دوزگون اوخونوش و آنلاملانديريلماسينا کؤمه‌ک ائده‌ن ائل‌بيليمي فئيس‌بوک صحيفه‌سي و اويه‌له‌رينه Hamed Talperan، Javid Arjomand، Ibish Zm، Meraj Ekradi، Vadood Jamshidi، Oxtay Erdebil ، Yousef Ebadiyan تشه‌ککور ائديره‌م.

مئهران باهارلي

Kürdüstan Ostanı’nda yérleşen Türk ve Azerbaycan kendi Maluca-Balıca’dan Türkce ataanasözleri

1-Bu yazıda Malucadan (Türkce: Balıca) 74 Türkce ataanasözünü vérmişem. Maluca-Balıca Kürdüstan ostanında, Qorva şehristanı, Delberan (Türkce: Talpıran) bexş ve déhistanında yérleşen bir Türk ve Azerbaycan kendidir. Kürdüstan ostanının yaxlaşıq üçde biri Türk ve Azerbaycan topraqlarıdır.

2- Bu ataanasözlerini Sohrab Moezzemi Niku beyin Maluca-Balıca xeber ve sorunlarını yansıdan ve analiz éden “Maluca News - Malcadan Ne Xeber” véblaqından  http://malja58.blogfa.com/ almışam. Maluca-Balıca ataanasözlerini hem Sohrab Moezzemi Niku’nun işletdiyi imla ve teleffüz, hem de parantéz içinde mé’yar-ölçün Türkce imla ve teleffüzü ile vérdim.

3- 1, 4, 8, 20, 23, 27, 31, 36, 58, 59, 60, 61, 62, 65, 70 ve 73 Sayılı ataanasözlerinin düzgün oxunuş ve anlamlandırmasına kömek éden Élbilimi Féysbuk sehifesi ve üyelerine Hamed Talperan, Javid Arjomand, Ibish Zm, Meraj Ekradi, Vadood Jamshidi, Oxtay Erdebil, Yousef Ebadiyan teşekkür édirem.

Méhran Baharlı

ضرب‌المثلهای ترکی  از روستاي ترک‌نشين و آزربايجاني مالوجه در استان کردستان

١-در اين نوشته ٧٤ ضرب‌المثل ترکي از روستاي مالوجه (به ترکي بالي‌جا) از استان کردستان، در شهرستان قروه، بخش دلبران (به ترکي تالپيران)، دهستان دلبران را آورده‌ام. مالوجه-بالي‌جا در بخش ترک‌نشين و آزربايجاني استان کردستان- که تقريبا يک سوم آن را شامل مي‌شود -واقع شده است.

٢-اين ضرب‌المثلها را از وبلاگ آقاي سهراب معظمي نيکو بنام "مالوجه نيوز– مالجادان نخبر" که به انعکاس و آناليز اخبار و مسائل مالوجه مي‌پردازد، گرفته‌ام (http://malja58.blogfa.com/ ). ضرب‌المثلها را هم با املا و تلفظي که آقاي سهراب معظمي نيکو منتشر کرده است، و هم در داخل پارانتز به املا و تلفظ ترکي معيار داده‌ام.

٣-از کمک گروه و اعضاي صفحه فيس‌بوکي ائل‌بيليمي Hamed Talperan، Javid Arjomand، Ibish Zm، Meraj Ekradi، Vadood Jamshidi، Oxtay Erdebil، Yousef Ebadiyan در خوانش و معني‌دهي صحيح به ضرب‌المثلهاي شماره ١، ٤، ٨، ٢٠، ٢٣، ٢٧، ٣١، ٣٦، ٥٨، ٥٩، ٦٠، ٦١، ٦٢، ٦٤، ٦٥، ٧٠ و ٧٣ متشکرم.

مئهران باهارلي
ضرب المثلهاي ترکي از مالوجه-بالي‌جا:

Tuesday, January 26, 2016

حئيوانلارا ظولم ائده‌ن توپلوم، اينسانلارا ظولم ائده‌ن يؤنه‌تيمله‌ري يارادار


.
حئيوانلارا ظولم ائده‌ن توپلوم، اينسانلارا ظولم ائده‌ن يؤنه‌تيمله‌ري يارادار

مئهران باهارلي




١-هر چئشيت آجي چکديرمه‌ک، حئيوان و يا اينسانا، وحشي‌ليک‌دير.

-حئيوانلاري سيرک‌له‌رده، توريستيک يئرله‌رده، .... اويناتماق،
-تفريح و ائيله‌نجه اوچون ياپيلان بوتون «آولاما» و شيکارلار، اؤزه‌لليکله تورله‌ري يوخ اولماقدا اولان حئيوانلارين آولانماسي،
-هر چئشيت ديني اينانج و گله‌نه‌ک اوچون، «قوربان» آدي آلتيندا حئيوانلاري اؤلدورمه‌ک،
- کؤپه‌ک، خوروز، ... گيبي حئيوانلاري، بير بيري‌نين جانينا ساليپ دؤيوشدوره‌ره‌ک اؤلدورمه‌ک،
- ايدمان، ائيله‌نجه و گؤسته‌ري آدي آلتيندا، باربارليغين زيروه‌سي اولان «بوغا گؤره‌شي» (گاوبازي، ....)، .... گيبي اييره‌نجليک‌له‌ر،
-اتله‌ري يئمه‌ک اوچون قوللانيلان حئيوانلاري، اويوتمادان و حيس‌سيز ائتمه‌ده‌ن، هله اينسانلارين گؤزو اؤنونده کسمه‌ک، پيشيرمه‌‌ک، دوغراماق،
-......

آشيري دره‌جه‌ده ايلکه‌ل، وحشي‌جه، آجيماسيز، ظاليمانه و غئيري اينساني داورانيشلاردير. بو  چاغ‌ديشي اويقولامالارين هاميسي ياساقلانمالي و بئله وحشي‌ليک‌له‌ري ياپانلار ياسالارلا جزالانديريلماليديرلار.

٢- ساغليق و کولتوره‌ل آچيلاريندان لاپ ياخشي‌سي ات يئمه‌مه‌ک‌دير. آنجاق هله‌ليک يئته‌رينجه آلتئرناتيو بسين قايناقلاري اولماديغي، ات يئمه‌زليک کولتورونون يايقينلاشماماسي و توپلوملاردا بو بيلينجين يئرله‌شمه‌مه‌سينده‌ن دولايي، دونيادا اوزون سوره حئيوان اتي ييييله‌جه‌ک‌دير. بو دورومدا گئرچه‌کچي آديم، هئچ اولماسا، حئيوان اتينه ائحتيياج اولدوغو زامان، اونو داها اينسان‌جيل يؤنته‌مله‌رله، حئيوانلارا آجي چکديرمه‌ده‌ن، اونلارا ايشکه‌نجه ياپمادان الده ائتمه‌ک‌دير. بونون بير يولو، کسيمده‌ن اؤنجه حئيوانا قيسا بير چاقين (ائلئکتريک) شوک وئرمه‌ک‌دير. دوغرودور، حئيوانلاري حيس‌سيز ائده‌ره‌ک کسيپ يئمه‌ک ده پيس‌دير. آنجاق اونلاري حيس‌سيز ائتمه‌ده‌ن اؤلدورمه‌ک، پيس‌ره‌ک‌دير.

٣- حئيوانلارين کسيلمه‌سي و جانلارينين آلينماسي، بو ايش اوچون بليرله‌نه‌ن اؤزه‌ل يئرله‌رين ديشيندا ياساقلانمالي‌دير. حئيوانلاري ايلکه‌لليکله، وحشي‌جه‌سينه، آجيماسيزجا، اولو اورتادا، خييباندا کوچه‌ده هامي‌نين و اؤزه‌لليکله اوشاقلارين گؤزو قاباغيندا کسمه‌ک؛ قانلاريني تؤکوپ باشلاريني قوپارتماق؛ گؤوده‌له‌ريني بوداياراق و بيله‌له‌رينه ايشکه‌نجه وئره‌ره‌ک اؤلدورمه‌ک؛ توپلومدا خوشونه‌ت (خشونت) و شيدده‌ت (شدّت)، رحم‌سيزليک، سالديرقانليق و تئرور کولتورونون سيرادانلاشماسينا، کؤک ساليپ ياييلماسينا، عاييله ايچي خوشونه‌ت و روح‌سال سورونلارين اورتايا چيخماسينا نده‌ن اولور.

٤- داها گئنيش بير پئرسپئکتيوده‌ن باخيليرسا، حئيوانلاري هامي‌نين گؤزو اؤنونده بوداييپ اؤلدورمه‌نين بير سونوجو دا، ياشامي ده‌يه‌رسيزله‌شديريپ، ظولم و قساوه‌تي عاديله‌شديره‌ره‌ک «مئيدانلاردا دار آغاجلاري قورماق»؛ هامي‌نين گؤزو قاباغيندا «اينسانلاري وينچ‌له، جرثه‌قيل‌له ائعدام ائتمه‌ک»؛ «بارماق، ال، آياقلاريني چاپيپ قوپارتماق»؛ «گؤزله‌ريني اويماق»، «رجم و داش قالاق ائتمه‌ک»‌ گيبي وحشي‌ليک‌له‌ردير .

٥- حئيوانلاري ديني تؤره‌ن و يا توپلومسال گله‌نه‌کله‌ر اوچون، اؤرنه‌يين بويون وئريک‌لي‌له‌رين (موسولمانلارين) «قوربان بايرامي»ندا قوربان ائتمه ويا اؤلدورمه‌نين؛ مودئرن، مده‌ني و باريشجيل توپلوملاردا يئري يوخدور. بئله چاغ‌ديشي ديني تؤره‌ن و توپلومسال گله‌نه‌کله‌ر، دين خاديمله‌ري طره‌فينده‌ن گؤزده‌ن گئچيريلمه‌لي و چاغداشلاشديريلمالي‌دير. نيته کيم موسه‌وي (کليمي) خاخاملار ٢٠٠٠ ايل بوندان قاباق، سورونو فرق ائده‌ره‌ک بير آرايا گليپ، حئيوانلاري قوربان ائتمه تؤره‌ني‌نين يارارلي اولماديغينا، اونون يئرينه تانري‌يا ياخينلاشماق اوچون («قوربان» کليمه‌سي، ياخين‌ليق آنلاميندا اولان عيبراني‌جه «ق.ر.ب.» کؤکه‌نينده‌ندير)، تورات اوخونماسينا قرار وئرميشله‌ر.

٦-بيرينه سئوگي و سايقيني گؤسته‌رمه‌ک اوچون، باشقا بير جانلي‌نين دادلي  ياشامينا سون وئرمه‌نين هئچ بير منطيقي يوخدور. سايقي و سئوگي، داها مده‌ني و باريشجيل،  داها ياراديجي باشقا يوللارلا دا گؤسته‌ريله‌بيله‌ر. اؤرنه‌يين بيريني قارشيلاياندا کنديسينه «گول و چيچه‌ک» وئريله‌بيله‌ر، يا دا قاتيندا «فولکلوريک اويونلار» ايجرا ائديله‌بيله‌ر.

Monday, January 25, 2016

در تفاوت تاريخ حجاب و کشف حجاب بين دو ملت ترک و فارس

در تفاوت تاريخ حجاب و کشف حجاب بين دو ملت ترک و فارس

مئهران باهارلي


تاريخ حجاب و تاريخ کشف حجاب بين دو ملت ترک و فارس در ايران دو تاريخ کاملا متفاوت است. در جامعه ترک کشف حجاب زنان - اگر بتوان به وجود همچو مفهومي قائل شد- يک روند بطئي تاريخي، خودجوش، داوطلبانه و غيردولتي از طرف خود زنان ترک بود. اما در تاريخ معاصر جامعه فارسي اين روند يک روند مردانه، دولتي، جبري و از بالا به پائين بود. زنان فارس در کشف حجاب البته فاعليتي نداشتند. اما در کشف حجاب ترکان ساکن در آزربايجان و ايران، در اکثر موارد، کسي به جز زنان فاعل نبود.

در اصل، چادر براي زنان فارس پديده‌اي خودي بود، زيرا ريشه زردشتي- پارسي داشت (به عنوان نمونه نگاه کنيد به نوشته: رو گرفتن يک شيوه باستان ايراني بوده- احمد کسروي). اما چادر براي زنان ترک، نشانگر دوري از فرهنگ و تاريخ خود و استحاله در فرهنگ زردشتي- پارسي است. اين واقعيت به صورت "ترکان زيباروي" در ادبيات فارسي منعکس شده است. نه آنکه لزوما زنان ترک زيباروتر از زنان فارس (تاجيک) بودند. هر انساني زيبائي خاص خود را دارد.. بلکه بدين سبب که زنان ترک بدون چادر و روبند در جامعه ظاهر مي‌شدند و امکان رويت آنها و کشف زيبائيشان فراهم بود. اما زنان فارس (تاجيک) در پشت چادر و روبند مخفي و زيبائي طبيعيشان، مانند خودشان از انظار از جمله شعرا نهان بود.


Saturday, January 23, 2016

نامه‌ي تورکى تقى رفعت به محمدامين رسولزاده


نامه تورکي تقي رفعت به محمدامين رسولزاده

مئهران باهارلي

سؤزوموز

تقي رفعت، روشنفکر، اديب، سياستمدار و دولت‌شخص تورک، از نخستين نمايندگان تورک‌گرائي دمکراتيک و مدرن در ايران و آزربايجان جنوبي (دوره‌ي بين سالهاي ١٩٤٠-١٩٠٠) است. با ورود نيروهاي عثماني به هر دو بخش شمالي و جنوبي آزربايجان در سالهاي جنگ جهاني اول و در دوره‌ي حيات سياسي نيمه مستقل آزربايجان جنوبي تحت حاکميت مجد السلطنه افشار اورومي والي منصوب عثماني (٨ ژوئن ۱۹۱۸ تا اول اکتبر ۱۹۱۸)، تقي رفعت بدانها پيوست و منشي يوسف ضياء بيگ -يکي ديگر از سران تورک‌گراي دمکراتيک در آزربايجان و مشاور سياسي و فرهنگي اردوي عثماني- گرديد. در اين دوره تقي رفعت همچنين سردبير روزنامه‌ي ملي و تماما تورکي آزربايجان، ارگان حزب اتحاد اسلام به رهبري يوسف ضياء بيگ- ميرزا علي هئيت بود. يکسال و نيم بعد از خروج نيروهاي عثماني از آزربايجان و با تشکيل حکومت آزاديستان (٢٤ ژوئن١٩٢٠ تا ١١ سپتامبر ١٩٢٠) به رهبري شيخ محمد خياباني، که بار ديگر به انفصال عملي آزربايجان از ايران منجر شد، اينبار تقي رفعت به عنوان دست راست شيخ محمد خياباني، مسئوليت وزارت معارف و تبليغات اين حکومت بالفعل مستقل را برعهده گرفت. در اين دوره وي سردبيري نشريه‌هاي تجدد (از شماره ٥٩ به بعد) و آزاديستان (هر چهار شماره) را نيز بر عهده داشت. تقي رفعت دو روز پس از کشته شدن شيخ محمد خياباني توسط نيروهاي دولتي ايران در تبريز، به دست همان نيروها در حوالي اين شهر به قتل رسيد.

تقي رفعت اديب و نويسنده‌اي ولود بود. وي داراي آثار متعددي از نظم و نثر و شعر و مقاله و نمايشنامه و سخنراني و ترجمه به زبانهاي تورکي، فارسي و فرانسه است. اين آثار تاکنون جمع‌آوري و منتشر، حتي بسياري از آنها حفظ نشده‌اند. يکي از مقالات بسيار مهم تقي رفعت که بدستمان رسيده، نامه‌ي سرگشاده-مقاله‌اي است به زبان تورکي که وي آنرا خطاب به ليدر فرقه مساوات و سردبير روزنامه‌ي آچيق سؤز، محمد امين رسولزاده نوشته و در شماره‌ي ٦٨ روزنامه‌ي تجدد، ٢٣ ژانويه ١٩١٨ به سردبيري خود منتشر کرده است.  اين مکتوب علاوه بر جهات تاريخي و سياسي، از نقطه نظر نثر تورکي نيز داراي اهميت است. تقي رفعت و مجدالسلطنه افشار ارومي، دو برجسته‌ترين قلم نثر تورک در نيمه اول قرن بيستم در ايران و جنوب آزربايجان‌اند.

Thursday, January 21, 2016

دهکده‌ي جهاني و زبان فارسي


دهکده‌ي جهاني و زبان فارسي

مئهران باهارلي

Saturday, August 16, 2003

سؤزوموز

برخي از دوستان و خوانندگان بين رفع ممنوعيت موجود از زبان و فرهنگهاي اکثريت مردم ايران و رسمي و دولتي شدن آنها از سويي، و روند جهاني شدن از سوي ديگر ضديتي مي‌بينند. به عبارت ديگر روند جهاني شدن را منوط به سلطه و حاکميت انحصاري زبان، فرهنگ و ملت فارس بر کشور ايران مي‌دانند. نوشته‌ي حاضر جمع‌بندي و بازنويسي نظرات چندي است که در اين باره پيشتر در سؤزوموز خطاب به اين دوستان و خوانندگان به مناسبتهاي گوناگون نوشته بودم و در آنها اصرار بر حاکميت انحصاري زبان و فرهنگ و ملت فارس بر مردم و ملل ايران و تلاش براي فارس‌سازي و يکرنگ‌سازي زباني و فرهنگي آٚنها را دشمني با فرايند جهاني شدن و روند دمکراتيزاسيون ايران دانسته، همچنين اين سوال را مطرح کرده بودم: چه کسي گفته است که جهاني شدن و دهکده‌ي جهاني حکماً و منحصراً با زبان و فرهنگ فارسي دست‌يافتني است؟

چيزهايي در حال تغييراند

اتفاقاتي در دنيا روي مي‌دهند، در منطقه و کشورهاي اطراف چيزهايي در حال تغييراند. زيرا آنانکه موظف به آموختن از تاريخ‌اند، درسهاي لازمه را فراگرفته‌اند. افزون بر آن، فرايند جهاني شدن در اقتصاد و ارتباطات و انتگراسيون بين ملتها، مرزهاي مصنوعي خارج و داخل کشوري را بي‌معني نموده است. در منطقه‌ي ما همه به آرامي و بي‌انقطاع، با بهت و حيرت، با آنچه که در جهان و همسايگان روي مي‌دهد و با حق و حقوق خود که ديرزماني است از آن محروم نگاه داشته شده‌اند آگاهتر و آشناتر مي‌شوند. خطوط قرمز سابق در حال پاک شدن‌اند. به جاي کشيدن خطوط قرمز تازه‌اي که بي‌شک سريعتر از قبليها پاک خواهند شد، آيا بهتر نيست با اتخاذ سياستهاي پراگماتيک‌تري به واقعيت چندملتي بودن کشور ايران و شرايط و الزامات جديد جهاني گردن نهاد؟ به گمانم در مواجه با وضعيت جديد جهاني و منطقه‌اي مي‌بايست در ايران نيز سياست جديدي در رابطه با ملت تورک و عموماً سياست نوئي در رابطه با مساله‌ي ملتهاي ايران غيرفارس بنيان گزارده شده، به تبيين جايگاهي معقول و متناسب براي ملت فارس و زبان و فرهنگش در اين سيستم آغاز و تدابيري جدي و عاجل براي مهار کردن افزون‌خواهيهاي افراطيون منسوب به اين عنصر ملى، که در بسياري از مراکز تصميم‌گيري فرهنگي و آموزشي و تحقيقاتي کشور لانه کرده‌اند اتخاذ شود. از جمله مي‌بايست چهارچوب حقوق خلق فارس به عنوان يکي از ملتهاي برابر‌حقوق تشکيل‌دهنده‌ي ايران و موقعيت متساوي زبان و فرهنگ و ملت فارس با ديگر زبانها و ملتهاي ايران صريحاً و بدون ابهام در قانون اساسي ذکر شود.


Wednesday, January 20, 2016

الواح تورکي عبدالبهاء


الواح تورکي عبدالبهاء

مئهران باهارلي

عباس افندی (۱۸۴۴ تهران – ۱۹۲۱ عکا) که در میان بهائیان به غصن اعظم و عبدالبهاء معروفیت دارد، ‌فرزند ارشد بنیانگذار بهائیت میرزا حسینعلی نوری معروف به بهاءالله و سومین شخصیت محوری بهائیت است. بهاءالله‌ نوزده سال پیش از مرگ، وی را به مقام جانشین، مبیّن و مفسر بهائیت برگزید. عباس افندي که از سن ۹ سالگی در تمامی تبعیدها همراه پدر بود، ٦٨ سال از عمر خود را در قلمروي عثماني (٥ سال و ٤ ماه در ترکيه -٥ سال اديرنه، ٤ ماه استانبول-، سه سال در سفر اروپا و آمريکا و بقيه را در سرزمينهاي عربي امپراتوري عثماني -١٠ سال در بغداد، ٥٠ سال در عکا-) گذراند. بدين سبب علاوه بر زبان مادري خود فارسي، با زبانهاي تورکي و عربي نيز آشنا گشت.

آثار بيشمار عبدالبهاء که تاکنون فقط بخشي از آنها استنساخ و منتشر شده‌اند مشتمل است بر کتابها، ادعیه، مناجاتها، الواح گوناگون در موضوعات خاص (بالغ بر دهها هزار)، اشعار، خطابات عمومی، محاورات ثبت شده و مکاتبات شخصی (حدود ٢٧ هزار). تقریبا چهار پنجم از اين آثار به زبان فارسی، بقیه به زبان عربی و تعدادي معدود به زبان تورکي است. از مناجاتهای منتشر شده‌ي عبدالبهاء نیمی به زبان فارسی و نیم دیگر به زبان عربی است. وي زبان عربی را اغلب زمانی که مخاطبش تمام دنیا و مطلب در ارتباط با جهان بود، ويا مخاطبين افراد تحصیل کرده‌ي ایرانی بودند استفاده می‌کرد. فارسی عبدالبهاء بیشتر خودمانی و عربی وي رسمی است.

تورکي‌نويسي عبدالبهاء

نوشته‌هاي تورکي عبدالبهاء در آثار تاکنون منتشر شده‌اش، عبارت‌اند از معدودی الواح خطاب به تورکان در آزربايجان (ايران و قفقاز)، مناجات، مکتوبها به روشنفکران و محررين تورک (مانند سليمان نظيف)، نامه به مقامات عثماني، و چند شعر تورکي به قلم وي. همچنين در آرشيو فرانسه اسنادي به زبان تورکي از جمله يک نامه‌ي نوشته شده توسط عبدالبهاء خطاب به مقامات اين کشور وجود دارد. در آثار عبدالبهاء تک بيتهاي نقل شده از ديگر شعراي تورک و عبارات تورکي گوناگون نيز به طور پراکنده يافت مي‌شوند. 


Tuesday, January 19, 2016

تَرکتازى است، نه تُرکتازى


تَرکتازى است، نه تُرکتازى

مئهران باهارلي

در زبان و فرهنگ فارسي کلمه‌اي به شکل "تُرکتازي" با ضمه ت [ تُ ] وجود دارد. فرم اوليه اين کلمه، "تَرکتازي" با فتحه ت [ تَ ] بود. کلمه ترکي "تَرک" در اين ترکيب به معني سريع و شتابان مي‌باشد. فرم معاصر تُرکتازي داراي معني منفي و تحقيرآميز است و مانند عبارت "اين ره که تو مي‌روي به ترکستان است" و ... مصداق ادبيات نفرت و يک تعبير نژادپرستانه بر عليه خلق ترک و هويت ترکي ترکان ساکن در ايران و کشورهاي منطقه بشمار مي‌رود.

 کلمه ترکتازي در طول زمان چهار مرحله تطور را سپري کرده است:

١-مرحله اول، مرحله تشکل اين ترکيب به صورت تَرک تازي (با فتحه) به معني تاختن ناگهاني و بسيار سريع است. در اينجا تَرک يک کلمه ترکي به معني سرعت و شتاب است.

٢-مرحله دوم، مرحله جايگزيني کلمه تَرک با فتحه [ تَ ] با تُرک با ضمه [ تُ ]، تبديل تَرکتازي به تُرکتازي و ربط دادن فرم جديد به جنگجويان و سپاهيان ترک با معني مثبت، اغلب توسط مولفين و شعراي ترک است.

٣-مرحله سوم، مرحله بار کردن معني منفي به کلمه تُرکتازي، اغلب توسط مولفين تاجيک –فارس و از شبه قاره هند است.

٤-مرحله چهارم، دوره کاربرد عبارت تُرکتازي با سائقه‌هاي نژادپرستي و ترکي‌هراسي، به صورت يک ناسزاي تحقيرآميز و توهين کننده بر عليه هويت ترکي و ملت ترک توسط مولفين، نخبگان، قوميتگرايان، پان ايرانيستها، مقامات دولتي، ... فارس است.

Sunday, January 17, 2016

نامه‌ي تورکي محمدرضا بيگ سفير صفوي در فرانسه: گونه‌ش يوزو چامور ايله سيوانماز


نامه‌ي تورکي محمدرضا بيگ  سفير صفوي در فرانسه: گونه‌ش يوزو چامور ايله سيوانماز

مئهران باهارلي

محمدرضا بیگ (محمه‌ت ريضا به‌ي) سفير شاه سلطان حسین صفوي به دربار لویی چهاردهم پادشاه فرانسه بود. او که از نخستین سفیران دولت تورکي آزربايجاني صفوي در اروپا بشمار مي‌رود، در طول ماموريت سفارت خود مکاتباتي به زبان تورکي با دولت و مقامات رسمي فرانسه داشت. اين مکاتبات و نامه‌نگاريهاي تورکي در آرشيو وزارت امور خارجه‌ي فرانسه نگهداري مي‌شوند. آنها علاوه بر اهميت در تاريخ روابط سياسي، بازرگاني و فرهنگي بين دولتها و مردم آزربايجان، ايران و فرانسه، از جهت تاريخ تورک، زبان تورکي، منشات تورکي، نثر تورکي، تاريخ رسميت زبان تورکي در ايران، و تبيين و تثبيت هويت تورکي آزربايجاني دولت صفوي حائز اهميت‌اند.

در زير يکي ديگر از نامه‌هاي کوتاه محمدرضا بيگ به زبان تورکي خطاب به صدراعظم فرانسه ژان باپتيست کولبر دو تورسي را آورده و پس از آن توضيحات مختصري در اين باره داده‌ام. در اين مکتوب تورکي، محمدرضا بيگ ناخشنودي خود از شايعاتي که در باره‌ي ميسيون و سفارتش و نيز اعتراضاتي که بر عليه کولبر وزير اعظم در کاخ ورساي و جامعه‌ي فرانسه بلند شده بود را بيان مي‌کند. وي مي‌گويد کساني که بدين اعمال مشغولند غافل از اين حقيقت‌اند که راستي را نمي‌توان با دروغ پنهان کرد، اين بي‌خبران بيهوده سعي در کتمان حقايق دارند و بزودي از کرده‌ي خود خجل و شرمنده خواهند شد.  


Thursday, January 14, 2016

مقاله‌ي تورکى مجدالسلطنه افشار ارومى در باره‌ي ادب و شعر تورکى در ايران- سال ١٩١٥


مقاله‌ي تورکى مجدالسلطنه افشار ارومى در باره‌ي ادب و شعر تورکى در ايران- سال ١٩١٥

مئهران باهارلي

۱-در ميان تورکان ساکن در ايران و آزربايجان، هويت ملي تورک به معني مدرن و آگاهي بر آن، با کمي تاخير در مقايسه با ديگر ملل و گروههاي ملي ساکن در اين کشور، در ربع اول قرن بيستم (١٩٢٥-١٩٠٠) پديدار و به سرعت در لايه‌هاي گوناگون جامعه‌ي تورک (توده‌ي مردم؛ روشنفکران و اهل قلم؛ سياستمداران، روحانيون، نظاميان، دولت‌شخصها و درباريان تورک) گسترده شد. اين روند در نهايت منجر به تشکيل «حکومت اتحاد» تحت الحمايه‌ي امپراتوري عثماني («بيرليک يؤنه‌تيمي»، ٨ ژوئن ۱۹۱۸ - اول اکتبر ۱۹۱۸) به رياست جمشيدخان بکشلو افشار ارومي (مجد السلطنه) گرديد. در يک صد سال گذشته تاريخنگاري فارسي و روسي و به طور مشخص پان‌ايرانيستها و آزربايجانگرايان استالينيست، اين برهه‌ي بسيار مهم از تاريخ خلق تورک را از صحنه‌ي تاريخ و حافظه‌ي تاريخي ملت تورک حذف و سانسور کرده، و به جاي آن دو حرکت ديگر اين دوره، يعني مشروطيت و آزادي‌ستان را به عنوان حرکات ملي آزربايجان، و رهبران اين دو حرکت مانند ستارخان و شيخ محمد خياباني را به عنوان قهرمانان ملي خلق تورک عرضه نموده‌اند. در حاليکه دو حرکت مشروطيت آزربايجان و آزادي‌ستان در اساس حرکتهائي ايران‌محور و مبناي هويت ملي هر دويشان «ملت ايران» بود. ستارخان و خياباني حرکت و حيات سياسي خود را، نه بنام خلق تورک و براي بهروزي و حفظ منافع و حقوق ملي وي، بلکه براي «نجات ايران» آغاز کرده بودند. ستارخان بر خاسته از توده‌ي مردم، اما فاقد هر نوع بينش و دورنگري سياسي در باره‌ي هويت ملي تورک و منافع و مصالح ملي وي بود. خياباني نيز به ويژه پيش از تبعيد به قارس، داراي برخي مواضع ضد تورک و تمايلات روسگرايانه‌ي ضد مساوات و ضدعثماني بود. حتي مبناي هويت ملي حکومت ملي آزربايجان نيز، پروژه‌ي ملت‌سازي استعماري روسيه‌ي استالينيست ويا «ملت آزربايجان» و هدف غائي اعلام شده‌اش، «نجات ايران» بود. خود پيشه‌وري هم به عنوان يک بلشويک از آغاز تا پايان عمر سياسي خود هرگز اعتقادي به هويت ملي تورک نداشت).

Monday, January 11, 2016

سرنوشت عبرت‌ آموز قصه‌هاي مشدي گلين خانم تورک (١٨٧٥-١٩٤٨)


سرنوشت عبرت‌ آموز قصه‌هاي مشدي گلين خانم تورک (١٨٧٥-١٩٤٨)


مئهران باهارلي

(اين نوشته در سال ٢٠٠٧ نوشته شد. اکنون پس از بازنويسي اساسي، منتشر مي‌شود. مئهران باهارلي)




در ايران كتابي منتشر شده است بنام قصه‌های مشدی گلین خانم، ١١٠ قصه‌ي عاميانه‌ي ايراني (گرد آورنده ل. پ. الول ساتن؛ مترجم اولریش مارتسولف، آذر امیرحسینی نیتهامر، سیداحمد وکیلیان). اين كتاب حاوي ١١٠ قصه از مشدي گلين خانم، يک قصه‌گوي تورک و آزربايجاني است كه توسط ديپلمات انگليسي الول ساتن بين سالهاي ١٩٤٣-١٩٤٧ گردآوري شده‌اند. مشدي گلين خانم، قصه‌هاي خود را، از آنجا كه نگارنده‌ي انگليسي آنها الون ساتن زبان توركي نمي‌دانست، به دومين زباني كه خود مي‌دانسته يعني فارسي روايت كرده است. در قصه‌هاي مشدي گلين خانم مضاميني از داستانهاي ملي و تاريخي توركي و بويژه كتاب دده قورقوت وجود دارند. اين يافته از جنبه‌ي دانشهاي توركولوژي و قورقوتشناسي فوق العاده مهم است. قصه‌هاي مشدي گلين خانم، جزء ميراث فرهنگي تورک‌اند. منابع فارسي اشاره‌اي به مليت تورک گلين خانم نمي‌کنند.