Saturday, April 30, 2016

فتحه، کسره، ضممه‌، تشديد و تنوين


تورکجه يازيسي و ايملاسي اؤزونو فارسجا يازيسي و ايملاسيندان، و بو آرادا فتحه، کسره، ضممه‌، تشديد و تنوينده‌ن قورتارماليدير.

کوردله‌ر، اويقورلار، پشتونلار، بلوچلار، ... و عره‌ب اليفباسيني ايشله‌ده‌ن باشقا بوتون خالقلار، بو اليفباني اؤز ديلله‌رينه اويقونلاشديرميشلار. تورک خالقينين دا بو يولو ايزله‌مه‌کده‌ن باشقا بير سئچه‌نه‌يي يوخدور.

فارس ايملاسيني تورکجه‌ده ايشله‌تمه‌نين تک سونوجو، تورک خالقيني فارسلاشديرماقدير. فارس ايملاسيندان قورتولماغا جساره‌ت ائده‌مه‌يه‌ن بير خالق، فارس سيياسي حاکيمييه‌تينده‌ن ده اؤزونو قورتاراماز.

Tuesday, April 26, 2016

فارسستان در يک نگاه

فارسستان در يک نگاه

مئهران باهارلي – ٢٠٠٨

سؤزوموز
  
مساحت و جمعيت فارسستان

منطقه‌ي ملي فارس، مملکت فارسستان و يا فارسستان اتنيک منطقه‌ي سکونت پيوسته‌ي فارسها و فارس‌زبانها در ايران است. اين منطقه به تقريب به جز شمال، غرب و جنوب شرقي ايران باقيمانده‌ي نواحي شرقي، مرکزي و جنوبي آنرا در بر مي‌گيرد. مملکت فارسستان از استانهاي سمنان، خراسان جنوبي، يزد، کرمان و بخشهائي از استانهاي اصفهان، فارس، تهران، قم، خراسان رضوي و مرکزي تشکيل مي‌شود. در اينجا تاکيد بر کلمه‌ي "بخشهائي" ضروري است زيرا قسمت عمده‌اي از استانهاي تهران، قم و مرکزي جزئي از آزربايجان اتنيک-تورک‌ائلي؛ بخشي از خراسان رضوي جزئي از افشاريورد و بخشهائي از استانهاي اصفهان و فارس جزئي از قاشقاي‌يورد و لرستان اتنيک‌اند. در داخل فارسستان نيز مناطق ملي منسوب به گروههاي ملي کم‌شمار اغلب ايرانيک‌زبان غير فارس، بويژه در غرب آن و به صورت جزيره‌هاي ملي زباني وجود دارند.
در حال حاضر فارسستان اتنيک حدود ٥٠ درصد از کل مساحت ايران و حدود ٣٠ در صد از کل جمعيت آنرا شامل مي‌شود. فارسستان با داشتن تراکم جمعيتي کمتر از ٢٠ نفر در کيلومتر مربع (آمارهاي سال ٢٠٠٠)، پس از بلوچستان و لارستان، داراي کمترين تراکم جمعيتي در ميان ممالک و يا مناطق ملي ايران است (مقايسه کنيد با تبرستان-مازندران اتنيک با تراکم جمعيتي ٢٣٠ نفر در کيلومتر مربع، آزربايجان اتنيک با تراکم جمعيتي بيش از ٧٠ نفر در کيلومتر مربع و کردستان اتنيک با تراکم جمعيتي ٤٠ نفر در کيلومتر مربع). برخي از شهرهاي فارسستان اتنيک عبارتند از: دماوند، محلات، دليجان، خمين، مشهد، قائنات، سبزوار، تربت حيدريه، نيشابور، تربت جام، فردوس، طبس، تايباد، اصفهان، شهرضا، نجف‌آباد، گلپايگان، خوانسار، کاشان، نائين، اردستان، نطنز، شيراز، کرمان، جيرفت، رفسنجان، بم، بافت، بندرعباس، يزد، سمنان، دامغان، گرمسار (قشلاق)...

 

Saturday, April 16, 2016

فهرست عمومي مناطق زيست تورکان ايران‌زمين


فهرست عمومي مناطق زيست تورکان ايران‌زمين

مئهران باهارلي

(بازنويسي متن اصلي نوشته شده در ٢٠٠٢)

سؤزوموز

بنا به عادت مالوف، برخي از هم‌کشوريهاي فارس و بروکراتها، سياسيون و قلم به دستان ايشان از زبان فارسي به عنوان زبان "ملي" و از ديگر زبانهاي رايج در ايران فله‌وار با صفت "محلي" ياد ميکنند. اين که آيا دولتمردان و قانون‌نويسان منسوب به قوم فارس اساساً حق نماياندن زبان قومي خود فارسي و يا تعيين هر زبان ديگري را به عنوان زبان ملي (و نه رابط) ملتهاي ساکن در ايران دارا ميباشند يا نه، موضوعي است که دير يا زود ميبايست در گسترده‌ترين سطح در کشور بحث و حل شود.

اما من امروز نه به اين موضوع، بلکه به ادعاي "محلي" بودن زبان تورکي در ايران ميپردازم و بدون اطاله‌ي کلام، بخشي مربوط از کتاب "فرهنگ جغرافيائي ملي ترکان ايران‌زمين" (چهار جلد، به همراه يک جلد حاوي نقشه. ژنرال دکتر محمود پناهيان. سال ١٣٥١) را عيناً در زير نقل ميکنم. کتاب "فرهنگ جغرافيائي ملي ترکان ايران‌زمين" که بر اساس "فرهنگ جغرافيايي ايران" (ده جلد، از انتشارات دايره‌ي جغرافيائي ستاد ارتش ايران، تهران، ١٣٢٨- ١٣٣١) تدوين شده است، از نخستين و معدود بررسيهاي موثق موجود در باره‌ي پراکندگي تورکهاي ساکن در ايران و دقيقترين تخمينها در باره‌ي شمار آنها است.

Friday, April 8, 2016

آسيميلاسيون پوشاکي ملت ترک در ايران


آسيميلاسيون پوشاکي ملت ترک در ايران

مئهران باهارلي ٢٠٠٨

لباس سنتي و ملي زنان ترک و دگرگوني آن

١-لباس سنتي و ملي زنان ترک از مولفه‌هاي اساسي هويتي اين خلق در ايران است. اين لباس داراي گونه‌هاي لباس قفقازي (آزربايجاني، مشترک با ديگر ملل قفقاز جنوبي و شمالي)، لباسهاي نواحي بياتستان- قاراقان- خلجستان، ... (منطبق بر نواحي خمسه، عراق عجم، جبال، علي شوکور، ...)؛ لباسهاي عشاير و ايلات ترک از جمله شاه‌سئوه‌ني؛ لباسهاي قشقائي، لباسهاي اعيان تورکماني (اشراف و دربار آغ قويونلو، قاراقويونلو، صفوي، افشار و قاجار) و .. مي‌باشد.

٢- تا يکي دو دهه‌ي پيش در بسياري از شهرها و روستاهاي منطقه‌ي ملي ترک‌نشين در شمال غرب (تورک‌ائلي، آزربايجان) و ديگر مناطق ترک‌نشين در ايران، لباسهايي غير از لباسهاي امروزي در بين خانمها رايج بود. اين لباسهاي سنتي و ملي ترک به مرور زمان کم کم جايگاه خود را از دست دادند و اکنون تنها در بين بانوان سالخورده‌ي روستائي و ايلي ترک ميتوان ردي از آنها را پيدا کرد.

٣- در ايران سده‌ي اخير لباسهاي سنتي و ملي زنان و مردان ترک در نتيجه‌ي دو دسته عوامل طبيعي و غيرطبيعي دچار دگرگوني شده‌اند:

الف: عوامل طبيعي (موضوع اين مقاله نيستند): مدرنيزاسيون، ازدياد رفت و آمد بين شهر و روستا، سيستم مدارس جديد، گسترده شدن رسانه‌هاي داخلي و خارجي و تسهيل تبادلات فرهنگي، جهاني شدن و ...

ب-عوامل غيرطبيعي: آسيميلاسيون اجباري و فارس‌سازي خلق ترک؛ يکسان‌سازي شهروندان و توتاليتاريسم؛ بنيادگرائي اسلامي و پوشش اجباري دختران و خانمها در جمهوري اسلامي ايران


Saturday, April 2, 2016

نثر تورکي خلجي و پديده علي اصغر جمراسي فراهاني


نثر تورکي خلجي و پديده علي اصغر جمراسي فراهاني

مئهران باهارلي- August 27, 2008

 
سؤزوموز

سالها قبل پرفسور گرهارد دوئرفر (Prof. Dr. Gerhard Doerfer)، تورکيک‌‌شناس برجسته در مقاله خود "زبانهاي تورکيک در ايران" به هنگام دادن شعري به خلجي، آن را اولين نمونه ادبيات خلجي معرفي ميکرد و ميگفت: "جهت بدست آوردن فکري تقريبي از موقعيت خاص اين زبان تورکيک، متني از روستاي خراب ميدهم. اين شعر را آقاي مسيب عرب گل در سال ١٩٦٨ نوشته و اولين سند کتبي ادبيات خلج بشمار ميرود. خلجها صاحب ادبيات مخصوص به خود بويژه ادبيات کتبي نيستند" (منبع: زبانهاي تورکيک در ايران. پرفسور دکتر گرهارد دوئرفر. ترجمه به فارسي: مئهران باهارلي ٢٠٠٣. از وئبلاق تورکولوژي-ايران http://turkoloji-iran.blogspot.com/ اين مقاله به زبانهاي آلماني (Die Turksprachen Irans)، انگليسي (Turkic Languages of Iran) و ترکي ترکيه (İran'daki Türk Dilleri) نيز منتشر شده است).

وضعيت توصيف شده توسط پروفسور دوئرفر، مدتهاست که ديگرگون شده است. امروز نه تنها تورکان خلج داراي ادبيات مکتوب‌اند، بلکه علاوه بر ادبيات مکتوب منظوم، داراي ادبيات مکتوب منثور نيز مي‌باشند. اين دگرگوني البته داراي عوامل انساني و اجتماعي و فرهنگي بسياري است. اما به جرات مي‌توان گفت يک عامل انساني بنام "علي‌اصغر جمراسي فراهاني"، مخلص به بيليم، مدير سايت بيليم-Bilim   در اين ميان عاملي تعيين کننده بوده است. (jamrasi1@yahoo.fr, http://jamrasi.blogfa.com/)