Wednesday, September 20, 2017

سورييه و عيراق`ين فئدئراللاشماسی و يا بؤلونمه‌سي، تورک خالقي‌نين هابئله تورکييه‌نين ميللي چيخارلارينا اويقوندور


سورييه و عيراق`ين فئدئراللاشماسی و يا بؤلونمه‌سي، تورک خالقي‌نين هابئله تورکييه‌نين ميللي چيخارلارينا اويقوندور

مئهران باهارلي

Wednesday, June 13, 2012

اورتادوغودا ائتنيک-ديلسه‌ل و اينانجسال آزينليق قوروپلاري‌نی چوخونلوغون باسقي و قيييملاريندان قوروما و قورتارمانين تک يولو، بونلاري سيياسي اولاراق بير بيرينده‌ن آييرماق، و ائشيت آنجاق باغيمسيز قونشولارا دؤنوشدورمه‌کدير.

سورييه و عیراق´ين فئدئراللاشماسي و يا بؤلونمه‌سي، تورک خالقي و تورک‌ائلی (ائتنیک آزربايجان) اوچون ايستيراتئژيک بير آماج و هده‌ف اولماليدير.




سؤزوموز

بؤلونمه-فئدئراللاشما دومينوسو

ايران`ين دیلسه‌ل-میللی چیزگیله‌ر تمه‌لینده فئدئراللاشماسي و يا بؤلونمه‌سي؛ فارس عيرقچيليغي، دينسه‌ل و مذهه‌بسه‌ل يوبازليق، ديش سؤمورگه‌چيله‌رين هر زامان موداخيله ائده‌بيله‌جه‌يي بير اورتام و سوره‌گه‌ن گئري قالميشليغين سونا ائرمه‌سي دئمه‌کدير. بو اوزده‌ن ده بو اؤلکه‌ده ياشايان خالقلارا اک اولاراق، بوتون بؤلگه و دونيانين خئيرينه‌دير. آنجاق بؤلگه‌ميزين باشقا اؤلکه‌له‌رينده دیلسه‌ل-ائتنيک-اينانج سينيرلار تمه‌لينده بؤلونمه و يا فئدئراللاشما دومينوسو باشلامازسا، ايران`ين فئدئراللاشماسي و بؤلونمه‌سي ده اولاناقسيزدير.

اؤته ياندان بؤلگه دئوله‌تله‌ري‌نين فئدئراللاشماسي و يا بؤلونمه‌سی سونوجوندا اورتايا چيخاجاق و فارس-ايران دئوله‌تيني چئوره‌له‌يه‌جه‌ک يئني دئوله‌تله‌رين وارليغي، ايران`ين یونیتار بير دئوله‌ت گیبي قاچينيلماز سونونو ياخلاشديراجاقدير. بوندان دولايي دا، سورييه و عیراق´ين فئدئراللاشماسي و يا بؤلونمه‌سي، تورک خالقي و تورک‌ائلی (ائتنیک آزربايجان) اوچون ايستيراتئژيک بير آماج و هده‌ف اولماليدير.

Monday, September 11, 2017

اعلانيه‌ي ميرزا رحيم تبريزي ١٩٠٧: اعتراضي مردمي به گفتمان ضد تورک جنبش مشروطيت ايران


اعلانيه‌ي ميرزا رحيم تبريزي ١٩٠٧: اعتراضي مردمي به گفتمان ضد تورک جنبش مشروطيت ايران

مئهران باهارلي

احمد کسروي در کتاب «تاريخ مشروطه ايران» خود انتشارات اميرکبير، ص 349، به کوتاهي به يک رويداد که در سال ۱۲۸۶ – ١٩٠٧ اتفاق افتاده بود، اشاره مي‌کند. اين رويداد از جهت نشان دادن اين واقعيت که جنبش مشروطيت ايران در مدتي کوتاه پس از ظهور، در نزد مردم تورک به شکل يک جنبش ضدتورک تلقي مي‌شد حائز اهميت است. در زير اين نقل و سپس توضيحاتي را آورده‌ام.

«در اين روزها در تهران يک داستان خنده‌آوري رخ داد. چگونگي آنکه:

يک روز ديده شد يک آگهي (اعلان) در ميدان توپخانه چسبانيده و در آن چنين نوشته شده: ««ترکها» روز دوشنبه در خيابان چراغ گاز در مسجد سراج الملک حاضر باشند». مردم در شگفت شده، ندانستند آن را که چسبانيده و چه خواستي در ميان است.



Tuesday, September 5, 2017

آيين نامه‌ي تورکي‌سازي نامهاي اشخاص و اماکن (کيشي و يئر آدلاريني تورکجه‌له‌شديريلمه‌ يؤنه‌رگه‌سي)

آييننامه‌ي تورکي‌سازي نامهاي اشخاص و اماکن
 (کيشي و يئر آدلاريني تورکجه‌له‌شديريلمه‌ يؤنه‌رگه‌سي)

مئهران باهارلي-٢٠٠٧



سؤزوموز

هر اسم، ماجرا و تاريخ ويژه‌ي خود را دارد و حامل فرهنگ، بلکه يک بردار فرهنگي است. نامگذاري در ميان هر ملت ريشه در زبان، فولکلور، تاريخ، اساطير و فرهنگ آن ملت داشته و منعکس کننده‌ي روحيات و روانشناسي‌اش و سيستمهاي ارزشي و سياسي حاکم بر وي است. گروههاي انساني و افراد مي‌توانند با نامها و فلسفه‌هاي نامگذاري‌هايشان از هم تمايز يابند. نامهاي جديد اشخاص براي خود و فرزندانشان، بيانگر هويت انتخابي و شخصيت دروني افراد و نشانه‌اي در باره‌ي چگونگي انديشه و نگاه و احساس اغلب متفاوت و خاص انتخاب‌کنندگان آنها به جهان و تاريخ است. افراد با انتخاب اسامي مورد دلخواه خود، به واقع «من» خود را بازتعريف و معرفي کرده و تعلق و منسوبيت و همبستگي و پيوندشان به گروه و فرهنگي که آن نام را بکار مي‌برد اعلام مي‌کنند. اسم همچنين يک نماد و آيينه و پيغامبر قوي است که ديگران مي‌توانند بر اساس آن در باره‌ي صاحب اسم قضاوت و رفتار ‌کنند. در برخي موارد، کاربرد حق انتخاب آزادانه‌ي نام، راهي براي همرنگ شدن با جماعت و اعلام تعلق بدانها به منظور دفاع از خود و خانواده در مقابل تبعيضات دولتي و پيشداوري‌هاي ملي و حملات نژادپرستانه و سرکوبهاي ديني ... است. در مواردي هم بالعکس يک نام انتخاب شده اعلام همرنگ نشدن با جماعت، تبري از آنها و عصيان بر گله‌واري است. و در نهايت، بنا به بسياري از تحقيقات، نام انسان مي‌تواند بر رفتار آينده‌ي شخص، توسعه و رشد شخصيت وي نيز تاثير ‌گذارد. چرا که امکان دارد شخص از يک سو براي انطباق رفتارهاي خود با فرهنگ و شخصيتي که اسم وي حامل آن است بر ‌آيد. و از سوي ديگر سعي ‌کند انتظارات و داوري‌هاي پيرامونيان نسبت به اسم خود را برآورده سازد. به عبارت ديگر با تغيير و جرح و تعديل در شخصيت و رفتارهاي خود، سعي کند به مسمايي صحيح براي اسم خود تبديل شود.

در ضرورت تورکي‌سازي نامهاي اشخاص و نامهاي خانوادگي

بوته‌م-دين، بوته‌نج-اعتقاد ديني


بوتهم-دين، بوتهنج-اعتقاد ديني

مئهران باهارلي
اسکي تورکجهده «ايمان گتيرمهک» آنلاميندا ايشلهديلهن نئچه اؤنهملي فئعل واردير: «اينانماق»، «بوتمهک»، «گيرتينمه‌ک- گئرتينمهک»، «ايشهنمهک»، ...

بوتمهک: ايمان گتيرمه‌ک

اسکي تورکجه‌ده بوتمه‌ک فئعلي ايمان گتيرمه‌ک (تانري‌يا، دين‌ه، پئغه‌مبه‌رله‌ره، ولي‌له‌ره، ....) آنلاميندادير: «بوت مانگا» (بوت منه، اينان منه. قوتادغوبيليک). اينانماق آنلاميندا اولان «بوتمه‌ک»، قاراخانلي تورکجه‌سي، اورتا تورکجه، اويقورجا (پوتمه‌ک)، شورجا (پوتمه‌ک) و ساخاجا-ياقوتجادا (بيتمه‌ک) واردير. بوتمه‌ک تورکجه‌ده ده‌ييشيک دؤنه‌مله‌رده چئشيتلي آنلاملار قازانميشدير. اؤرنه‌يين چاغاتايجادا گووه‌نمه‌ک، ائعتيماد ائتمه‌ک. «بوتورولمه‌ک»: تاماملانميش اولماق. «بوتون»، «بوتؤو»، «بوتوت» (بير گؤره‌وي باشاري ايله يئرينه گتيرمه‌ک)، «بوترو» (باشدان باشا، سراسه‌ري)، «بوتروره‌ک» (تامامه‌ن، تامامي‌يلا، اييي‌جه، بوسبوتون)، ... کليمه‌له‌ري ده عئيني کؤکه‌نده‌ن گلمه‌کده‌ديرله‌ر.

پاسخ به يک فعال کورد -گلمراد مرادي- در باره‌ي قتل عام تورکها توسط ارامنه


پاسخ به يک فعال کورد -گلمراد مرادي- در باره‌ي قتل عام تورکها توسط ارامنه

مئهران باهارلي

٢٠٠٥

آقاي گلمراد مرادي، از فعالين کورد ايراني سالها پيش- ٢٠٠٥- در رابطه با چند نوشته‌ي اينجانب در باره‌ي قتل عام تورکها در تورکيه، در رسپوبليکاي آزربايجان و در ايران -غرب آزربايجان توسط نيروهاي مسيحي آسوري-ارمني به سالهاي جنگ جهاني اول، در اي‌مئيل کوتاهي چنين پرسيده بود: «هموطن گرامي آقاي مهران بهاري، آيا واقعا شما در قلب، (به) اين تاريخنگاري خودتان هم باور داريد که ارمنيان تورکها را کشته اند؟» نوشته‌ي زير، پاسخ من به آن اي‌مئيل بود:

Sunday, September 3, 2017

تاريخ تهاجمات و جنايات ارامنه، اسماعيل سيميتقو و سردار ماکو در آزربايجان. مقدمه، لغتنامه، ويرايش و بازنويسي مئهران باهارلي

تاريخ تهاجمات و جنايات ارامنه، اسماعيل سيميتقو و سردار ماکو در آزربايجان.

ميرزا ابوالقاسم امين الشرع خويي

به کوشش علي صدرايي خويي.


مقدمه، لغتنامه، ويرايش و بازنويسي مئهران باهارلي-سؤزوموز



لينک دانلود
https://t.me/sozumuz_telegram/245

تاريخ تهاجمات و جنايات ارامنه، اسماعيل سيميتقو و سردار ماکو در آزربايجان

ابوالقاسم امين الشرع خويي
(ميرزا ابوالقاسم بن اسدالله تسوجي خويي)
(۱۲۷۷-۱۳۴۸ ق. ، ۱۸۶۱-۱۹۳۰ م.)

مقدمه، لغتنامه، ويرايش و بازنويسي در ١١٣ صفحه:

مئهران باهارلي

بر اساس متن منتشر شده به کوشش علي صدرايي خويي


لينک دانلود


داستان احمد حرامي- سؤزلوک


داستان احمد حرامي- سؤزلوک:


داستان احمد حرامي- متن


داستان احمد حرامي


بسم الله الرحمن الرحيم

بو دستاني بوگون بنياد ائده‌ليم
حق`ين قدر‌ت‌له‌رين بيز ياد ائده‌ليم
گلين ، ائي معني بحرين سير ائده‌نله‌ر
بو دريا گوهري‌نده‌ن خير ائده‌نله‌ر
معاني‌ده قيلي ايکي بيچه‌نله‌ر
ديلي‌نده‌ن دايما گوهر ساچانلار
گلين ، باري بوگون صحبت قيلاليم
معاني کاني‌نين دُرّون بولاليم
«او»نون بيرليييني ذکر ائيله‌يه ديل
خاطردا قالمايا ذرّه‌جه مشکل
زيرا کيم ديلله‌ري سؤيله‌ده‌ن «اول»دور
«او»نون حکمت‌له‌ري قوللارا بولدور
«او»نون حکمت‌له‌رينه عقل ائريشمه‌ز
ايشينه کيمسه‌نه هرگز قاريشماز
«او»نون کيفيّتي بيلينمه‌دي هيچ
مکاني قاندادير ، بولونمادي هيچ
نه ظاهردير «او» کيم ، گؤزده‌ن ايرالماز
نه باطن‌دير «او» کيم ، هرگز گؤرولمه‌ز
«او»نون اوّلي‌نين اؤنو بيلينمه‌ز
«او»نون آخري‌نين سونو بولونماز
نه ديليم وار «او»نو شرح ائيله‌يه‌م بن
نه بيليم وار که ، شرحين سؤيله‌يه‌م بن
«او»نون ديل ذکريني ، ائتمه‌ک گره‌ک‌دير
«او»نون دوغرو يولون ، گئتمه‌ک گره‌ک‌دير
يوزوم قارا ، سؤزوم قيسا ، سوچوم بول
بئليم اه‌يري ، يولوم دوغرو ، بويوم سول
شاشي باخديم ، جُدا دوشدوم بن «او»ندان
بنيم حاليم نئجه اولوسار «او»ندان
قووا قووا گؤنول دونيايا ائردي
عؤمور گئچدي ، ساقال و ساچ آغاردي
عبث يئرله‌رده خرج ائتديم ياشيم بن
يئري‌دير داشلارا دؤيسه‌م باشيم بن

داستان احمد حرامي- اؤن‌سؤز، دوزه‌لتمه‌له‌ريم، اؤنه‌ريله‌ريم


داستان احمد حرامي
DÂSTÂN-I EHMED HERÂMÎ

١٣ يوزايل تورک قوشوغونون ان گؤزه‌ل ياپيتلاريندان بيري
13 Yüzil Türk Qoşuğunun En Gözel Yapıtlarından Biri

مئهران باهارلي

٢٠٠٨

ايچينده‌کيله‌ر:

ايچينده‌کيله‌ر - صفحه ٢
اؤن‌سؤز - صفحه ٣
دوزه‌لتمه‌له‌ريم، اؤنه‌ريله‌ريم - صفحه ٦
داستان احمد حرامي - صفحه ١٠
بسم الله الرحمن الرحيم - صفحه ١٠
بيرينجي اوتوروم - صفحه١٢
ايکينجي اوتوروم - صفحه ٢٢
اوچونجو اوتوروم - صفحه٣٧
دؤردونجو اوتوروم - صفحه ٥٠
بئشينجي اوتوروم - صفحه٦١
آلتينجي اوتوروم- صفحه٧٢
سؤزلوک - صفحه ٧٦

اؤن‌سؤز

Friday, September 1, 2017

Sözümüz: حئيوانلارا ظولم ائده‌ن توپلوم، اينسانلارا ظولم ائد...



.
حئيوانلارا ظولم ائده‌ن توپلوم، اينسانلارا ظولم ائده‌ن يؤنه‌تيمله‌ري يارادار

مئهران باهارلي


١-هر چئشيت آجي چکديرمه‌ک، حئيوان و يا اينسانا، وحشي‌ليک‌دير.

-حئيوانلاري سيرک‌له‌رده، توريستيک يئرله‌رده، .... اويناتماق،
-تفريح و ائيله‌نجه اوچون ياپيلان بوتون «آولاما» و شيکارلار، اؤزه‌لليکله تورله‌ري يوخ اولماقدا اولان حئيوانلارين آولانماسي،
-هر چئشيت ديني اينانج و گله‌نه‌ک اوچون، «قوربان» آدي آلتيندا حئيوانلاري اؤلدورمه‌ک،
- کؤپه‌ک، خوروز، ... گيبي حئيوانلاري، بير بيري‌نين جانينا ساليپ دؤيوشدوره‌ره‌ک اؤلدورمه‌ک،
- ايدمان، ائيله‌نجه و گؤسته‌ري آدي آلتيندا، باربارليغين زيروه‌سي اولان «بوغا گؤره‌شي» (گاوبازي، ....)، .... گيبي اييره‌نجليک‌له‌ر،
-اتله‌ري يئمه‌ک اوچون قوللانيلان حئيوانلاري، اويوتمادان و حيس‌سيز ائتمه‌ده‌ن، هله اينسانلارين گؤزو اؤنونده کسمه‌ک، پيشيرمه‌‌ک، دوغراماق،
-......

آشيري دره‌جه‌ده ايلکه‌ل، وحشي‌جه، آجيماسيز، ظاليمانه و غئيري اينساني داورانيشلاردير. بو  چاغ‌ديشي اويقولامالارين هاميسي ياساقلانمالي و بئله وحشي‌ليک‌له‌ري ياپانلار ياسالارلا جزالانديريلماليديرلار.

٢- ساغليق و کولتوره‌ل آچيلاريندان لاپ ياخشي‌سي ات يئمه‌مه‌ک‌دير. آنجاق هله‌ليک يئته‌رينجه آلتئرناتيو بسين قايناقلاري اولماديغي، ات يئمه‌زليک کولتورونون يايقينلاشماماسي و توپلوملاردا بو بيلينجين يئرله‌شمه‌مه‌سينده‌ن دولايي، دونيادا اوزون سوره حئيوان اتي ييييله‌جه‌ک‌دير. بو دورومدا گئرچه‌کچي آديم، هئچ اولماسا، حئيوان اتينه ائحتيياج اولدوغو زامان، اونو داها اينسان‌جيل يؤنته‌مله‌رله، حئيوانلارا آجي چکديرمه‌ده‌ن، اونلارا ايشکه‌نجه ياپمادان الده ائتمه‌ک‌دير. بونون بير يولو، کسيمده‌ن اؤنجه حئيوانا قيسا بير چاقين (ائلئکتريک) شوک وئرمه‌ک‌دير. دوغرودور، حئيوانلاري حيس‌سيز ائده‌ره‌ک کسيپ يئمه‌ک ده پيس‌دير. آنجاق اونلاري حيس‌سيز ائتمه‌ده‌ن اؤلدورمه‌ک، پيس‌ره‌ک‌دير.

٣- حئيوانلارين کسيلمه‌سي و جانلارينين آلينماسي، بو ايش اوچون بليرله‌نه‌ن اؤزه‌ل يئرله‌رين ديشيندا ياساقلانمالي‌دير. حئيوانلاري ايلکه‌لليکله، وحشي‌جه‌سينه، آجيماسيزجا، اولو اورتادا، خييباندا کوچه‌ده هامي‌نين و اؤزه‌لليکله اوشاقلارين گؤزو قاباغيندا کسمه‌ک؛ قانلاريني تؤکوپ باشلاريني قوپارتماق؛ گؤوده‌له‌ريني بوداياراق و بيله‌له‌رينه ايشکه‌نجه وئره‌ره‌ک اؤلدورمه‌ک؛ توپلومدا خوشونه‌ت (خشونت) و شيدده‌ت (شدّت)، رحم‌سيزليک، سالديرقانليق و تئرور کولتورونون سيرادانلاشماسينا، کؤک ساليپ ياييلماسينا، عاييله ايچي خوشونه‌ت و روح‌سال سورونلارين اورتايا چيخماسينا نده‌ن اولور.

٤- داها گئنيش بير پئرسپئکتيوده‌ن باخيليرسا، حئيوانلاري هامي‌نين گؤزو اؤنونده بوداييپ اؤلدورمه‌نين بير سونوجو دا، ياشامي ده‌يه‌رسيزله‌شديريپ، ظولم و قساوه‌تي عاديله‌شديره‌ره‌ک «مئيدانلاردا دار آغاجلاري قورماق»؛ هامي‌نين گؤزو قاباغيندا «اينسانلاري وينچ‌له، جرثه‌قيل‌له ائعدام ائتمه‌ک»؛ «بارماق، ال، آياقلاريني چاپيپ قوپارتماق»؛ «گؤزله‌ريني اويماق»، «رجم و داش قالاق ائتمه‌ک»‌ گيبي وحشي‌ليک‌له‌ردير .

٥- حئيوانلاري ديني تؤره‌ن و يا توپلومسال گله‌نه‌کله‌ر اوچون، اؤرنه‌يين بويون وئريک‌لي‌له‌رين (موسولمانلارين) «قوربان بايرامي»ندا قوربان ائتمه ويا اؤلدورمه‌نين؛ مودئرن، مده‌ني و باريشجيل توپلوملاردا يئري يوخدور. بئله چاغ‌ديشي ديني تؤره‌ن و توپلومسال گله‌نه‌کله‌ر، دين خاديمله‌ري طره‌فينده‌ن گؤزده‌ن گئچيريلمه‌لي و چاغداشلاشديريلمالي‌دير. نيته کيم موسه‌وي (کليمي) خاخاملار ٢٠٠٠ ايل بوندان قاباق، سورونو فرق ائده‌ره‌ک بير آرايا گليپ، حئيوانلاري قوربان ائتمه تؤره‌ني‌نين يارارلي اولماديغينا، اونون يئرينه تانري‌يا ياخينلاشماق اوچون («قوربان» کليمه‌سي، ياخين‌ليق آنلاميندا اولان عيبراني‌جه «ق.ر.ب.» کؤکه‌نينده‌ندير)، تورات اوخونماسينا قرار وئرميشله‌ر.

٦-بيرينه سئوگي و سايقيني گؤسته‌رمه‌ک اوچون، باشقا بير جانلي‌نين دادلي  ياشامينا سون وئرمه‌نين هئچ بير منطيقي يوخدور. سايقي و سئوگي، داها مده‌ني و باريشجيل،  داها ياراديجي باشقا يوللارلا دا گؤسته‌ريله‌بيله‌ر. اؤرنه‌يين بيريني قارشيلاياندا کنديسينه «گول و چيچه‌ک» وئريله‌بيله‌ر، يا دا قاتيندا «فولکلوريک اويونلار» ايجرا ائديله‌بيله‌ر.

Sözümüz: حئيوانلارا ظولم ائده‌ن توپلوم، اينسانلارا ظولم ائد...: . حئيوانلارا ظولم ائده‌ن توپلوم، اينسانلارا ظولم ائده‌ن يؤنه‌تيمله‌ري يارادار مئهران باهارلي ١-هر چئشيت آجي چکد...

Thursday, August 31, 2017

تشکيل «حزب اتحاد اسلام» در خوي، سلماس و اورميه


تشکيل «حزب اتحاد اسلام» در خوي، سلماس و اورميه

به روايت

ابوالقاسم امين الشرع خويي (ميرزا ابوالقاسم بن اسدالله تسوجي خويي) (۱۸۶۱-۱۹۳۰ م.)

بخشي از

«تاريخ تهاجمات و جنايات ارامنه، اسماعيل سيميتقو و سردار ماکو در آزربايجان»
(مقدمه، لغتنامه، ويرايش و بازنويسي: مئهران باهارلي)


۱- در بيان بدو ظهور فتنه در اورميه مابين مسلمانان و نصارا و عواقب کارهاي آن سامان

.....

بعد از آمدن روسها به ايران حقيقتاً مسيحي‌هاي ايراني جان تازه‌اي پيدا کرده و جسارتي خارج از اندازه يافته بودند. چه در عالم خيال، ديگر مملکت را مخصوص خودشان مي‌پنداشتند. و از آنجايي که بالخصوص اين جماعت خاج‌پرست، عموماً مردمان عاقل و در امور دنيا بصيرت و جديت و فعاليتي را دارا هستند، لهذا جماعت نصارا و ارمني، با وجود بينونت مذهب و مخالفت مليتي که دارند، اظهار اتحاد کرده و دست به دست داده و هر دو گروه به منزله‌ي يک گروه شده بودند. با وجودي که اختلاف مذهبي در ميان اين دو گروه بسيار است و هر يک ديگري را بر باطل مي‌دانند.

بر خلاف مسلمانان که از براي خودشان چندين مذاهب و مسالک مختلفه درست کرده و ابداً با همديگر ملاحظه‌ي جنبش و اتحاد اسلامي نکرده و از منافع اتفاق و اتحاد، پيوسته بي‌نصيب و بي‌بهره مانده‌اند. و از اين جهت ذليل و زبون‌ترين اهل عالَم واقع شده و هيچ وقت نمي‌توانند که کاري از پيش ببردند. کانّه اين فقره در حقيقت، سوء القضائي است که در حق اسلاميان از اول به قلم قضاء رفته است. چه حسّاً منافع اتفاق و دست به دست دادن را در خارجه‌ها در اين جزء زمان مي‌بينيم. و با همه‌ي اينها باز در مواقع، اين صفت نفاق همچون سر افعي از سينه‌ي اسلاميان نمودار مي‌شود و کارها به فوت مي‌رود. و شعر

«دولت همه ز اتفاق خيزد
بي‌دولتي از نفاق خيزد»

را همه در سينه حفظ کرده، ليکن در موقع عمل کردن، دست قضاء چشمها را بربسته و به مضمون آن عمل نمي‌نماييم. و اين نيست مگر به مخالفت قلم تقدير با تدبير .


Tuesday, August 29, 2017

جمشيد سوباتايلي آوشار اورومي (جمشيدخان مجدالسلطنه افشار ارومي) والي آزربايجان نيمه‌مستقل- تحت الحمايه‌ي امپراتوري عثماني (٨ ژوئن ۱۹۱۸ - اول اکتبر ۱۹۱۸)


جمشيد سوباتايلي آوشار اورومي (جمشيدخان مجدالسلطنه افشار ارومي)

والي آزربايجان نيمه‌مستقل- تحت الحمايه‌ي امپراتوري عثماني (٨ ژوئن ۱۹۱۸ - اول اکتبر ۱۹۱۸)

Saturday, December 17, 2011 

مئهران باهارلي

سؤزوموز

يکي از رهبران سياسي و نظامي، روشنفکران و محققين تورک و شخصيتهاي برجسته‌ي تاريخ معاصر ملت تورک و تورک‌ائلي (آزربايجان اتنيک)، از سابقون تورک‌گرايي مدرن و پيشگامان حرکت ملي دمکراتيک تورک که توسط تاريخ‌نگاري فارس‌گرا و روس‌پرست و طيفهاي گوناگون آزربايجان‌گرايان از صحنه‌ي تاريخ و حافظه‌ي تاريخي ملت تورک بالکل حذف شده است، «جمشيد سوباتايلي آوشار اورومي» (جمشيدخان مجدالسلطنه افشار ارومي) مي‌باشد. براي ملت تورک ساکن در ايران جمشيد سوباتايلي آوشار اورومي (جمشيدخان افشار ارومي) داراي همان مقامي است که محمدامين رسولزاده براي جمهوري آزربايجان و مصطفي کمال آتاتورک براي جمهوري تورکيه داراست.

من در اين سري از مقالات خود که به جمشيد سوباتايلي آوشار اورومي (جمشيدخان مجدالسلطنه افشار ارومي) اختصاص داده‌ام سعي کرده‌ام براي نخستين بار -با استفاده از معلومات پراکنده و گاهاّ متناقضي که در باره‌ي وي در اينجا و آنجا ذکر شده -وي را به عنوان يک شخصيت و رهبر برجسته‌ي تورک و از پيشگامان تورک‌گرايي مدرن و دمکراتيک معرفي، و تصويري مقدماتي اما حتي المقدور جامع و کلي از حيات وي ترسيم نمايم. اميد دارم که به مرور زمان، کاستي‌هاي اين گام اول (به سبب ضيق اسناد آرشيوي و منابع و کمبود داده‌هاي لازم) و اشتباهات محتمل آن توسط محققين، خوانندگان و علاقه‌منداني که دسترسي به اسناد آرشيوي و منابع و داده‌هاي موثق و بيشتري دارند تصحيح و تکميل گردند.

مئهران باهارلي

Monday, August 28, 2017

کلمه‌ي آزري-آذري، ياء النسبة عربي- ياي نسبت فارسي و شبه‌ريشه‌شناسي آن بر اساس قوم آز

کلمه‌ي آزري-آذري، ياء النسبة عربي- ياي نسبت فارسي و شبه‌ريشه‌شناسي آن بر اساس قوم آز

مئهران باهارلي

Monday, May 14, 2012

سؤزوموز

خلاصه: کلمه‌ي آزري، نه به لحاظ ريشه‌شناختي و نه به لحاظ ساختاري و آواشناسي، کلمه‌اي تورکيک نيست. کلمه‌ي آزري در زبان عربي به معني منسوب به آزربايجان است. اين کلمه توسط مولفين عرب دوره‌ي اسلامي، در جهان عرب، بر اساس قواعد زبان عربي و با استفاده از پسوند .ي النسبه‌ي عربي ايجاد شده است. ريشه‌شناسي کلمه‌ي آزري با ربط دادن آن به زبان تورکي و قومي بنام آز که در متون اورخون ذکر شده، نه «حقيقت علمي» و نه «نظريه‌ي علمي» است. بلکه صرفاً «پيشنهاد»ي است غير علمي و «ادعا»ئي ناشي از  فتيشيسم نام آزربايجان و قوميت‌گرايي افراطي آزربايجاني. ريشه‌شناسي‌هاي تورکي براي کلمه‌ي آزري (و نام آزربايجان) که از سوي آزربايجان‌گرايان انجام مي‌گيرد نمونه‌اي از شبه‌ريشه‌شناسي (Pseudo-etymology) و گوروپيسم (Goropism) بوده، فاقد ارزش و اعتبار علمي است.

Sunday, August 27, 2017

من در هيچ مديايي به جز «وئبلاگ سؤزوموز»، و به هيچ نامي به جز «مئهران باهارلي» نمي‌نويسم


من در هيچ مديايي به جز «وئبلاگ سؤزوموز»، و به هيچ نامي به جز «مئهران باهارلي» نمي‌نويسم.

مئهران باهارلي

مشاهده‌ي مقبوليت فزاينده، کاربرد روزافزون و بازنشر مکرر افکار، ايده‌ها، اصطلاحات، نوانديشي‌ها، نوواژه‌ها و نتايج تحقيقات، حتي بسياري از گرافيک‌ها و طراحي‌هاي من از سوي مردم و صاحب‌نظران، بويژه نسل جوان تورک امري خوشايند است. من اينگونه محصولات روشنفکري خود را سالهاست که منحصراً در «وبلاگ سؤزوموز» و تنها با نام «مئهران باهارلي» (در گذشته «مهران بهاري»)، به طور متمادي و متناوب به روز کرده و منتشر مي‌نمايم.

اخيراً ديده مي‌شود که موج نوشته‌هايي به نامهاي گوناگون، که مدافع و مبلغ افکار و اصطلاحات و مفاهيم مطرح شده توسط اينجانب‌اند در رسانه‌هاي گوناگون پخش مي‌شوند. اين امر، در نفس خود امري مثبت و قابل تقدير است. اما عينيت و تشابه افکار مطرح شده و يا بکار رفته در اين نوشتجات و رسانه‌ها که به قلم مولفين ديگري است، باعث شده که در نزد برخي افراد اين گمان بوجود آيد که نوشته‌هاي مذکور و حتي خود اين رسانه‌ها به اينجانب تعلق دارند. من در اينجا تعلق اينگونه نوشتجات و رسانه‌ها به خود را تکذيب مي‌کنم. من، مانند گذشته اکنون هم، در هيچ مديايي به جز «وئبلاگ سؤزوموز»، و به هيچ نامي به جز «مئهران باهارلي» نمي‌نويسم. هيچ نوشته‌اي با هر نامي به جز مئهران باهارلي و به جز آنهائي که در وئبلاگ سؤزوموز منتشر شده‌اند (و برخي از آنها در کانال تلگرامي سؤزوموز به صورت پدف بازنشر مي‌شوند)، حتي اگر عيناً حاوي اصطلاحات و افکار مطرح شده از سوي اينجانب باشند، از آن من نيست.

Saturday, August 26, 2017

ضرورت آغاز «روند تورکي‌سازي»- «تورکجه‌له‌شديرمه سوره‌جي»

ضرورت آغاز «روند تورکي‌سازي»- «تورکجه‌له‌شديرمه سوره‌جي»

مئهران باهارلي- ٢٠٠٧

سؤزوموز


اين مقاله در اعتراض به گشايش نخستين و تنها شعبه‌ي فرهنگستان زبان و ادب فارسي در ايران، در شهر تبريز مرکز تورک‌ائلي- آزربايجان اتنيک نوشته شده است.

ما ديگر اين ننگ را نمي‌پذيريم



گفته‌اند «اگر مي‌خواهيد يک ملت را نابود سازيد، از تخريب زبان آن ملت شروع کنيد». اگر داراي زباني هستيد، يعني که داراي دنيائي هستيد. دفاع از اين دنيا، حقي است که زيستن و مسئوليتي است که تاريخ به شما داده است. زبان امري فرعي نيست. ديگر نمي‌توان خلق تورک را با دروغهائي مانند «مهم درک همديگر و افاده‌ي مرام به هر زباني است» فريب داد. اين، دروغ محض است. زباني استعماري و تحميلي مانند فارسي، به جاي آنکه همبستگي ايجاد نمايد، تجزيه و افتراق ببار مي‌آورد. به جاي ايجاد ارتباط با زباني تحميلي؛ سکوت، و به جاي رضايت به زباني استعماري، جدائي انتخابي به دفعات بهتر و شريف‌تر است. ما زباني از آن خود داريم و آن ما را بس است. ما از تمام جهات بر عليه زبان فارسي عنصر قومي مسلط و نظام حاکم بر مائيم. اين حاکم گاهاً در قالب چپ و کمونيست، گاهاً در قالب مذهبي و بنيادگرا، گاهاً در قالب روحاني شيعي و آيت الله، گاهاً در قالب ملي‌گرا و ليبرال و مقام رسمي و روشنفکر مرکزنشين و محقق و دانشگاهي و فعال سياسي .... فارس و گاها ًدر قلق آزربايجان‌گراي پان‌ايرانيست و آزربايجان‌گراي ايران‌گرا و چپ تورک ايراني ظاهر مي‌شود. ما با آنها به زبان تورکي خطاب خواهيم کرد و ديگر هرگز فريفته‌ي استعمار و نژادپرستي فارسي در لفافه‌ي کلي‌گوئيهاي «زبان مشترک»، «مردم‌سالاري»، «تماميت ارضي»، «برادري اسلام»، «عالم تشيع»، «مارکسيسم»، «جهاني شدن» .... نخواهيم شد. آري، ما با زبان تورکي بر عليه استعمار و نژادپرستي فارسي، بر عليه زبان تحميلي و قاتل فارسي عصيان خواهيم نمود. امروز در ايران، زبان نافرماني و عصيان، تورکي است. زينهار، که سياست سرکوب و ناديده گرفتن ملت، زبان و فرهنگ تورک از طرف دولت، نخبگان و قوم فارس، تنها به آزاد شدن پتانسيل نفرت و شعله‌ور شدن آتش انتقام‌جوئي در ميان خلق تورک کمک مي‌کند.

Thursday, August 17, 2017

از خيانتهاي آزربايجان‌گرايان: فيوضات و طراحي نسل کشي ملي و زباني تورکي در ايران


از خيانتهاي آزربايجان‌گرايان: فيوضات و طراحي نسل کشي ملي و زباني تورکي در ايران

مئهران باهارلي

در زير مراسله‌اي از ابوالقاسم فيوضات، يکي از «آزربايجان‌گرايان» و از «آزاديخواهان» مشهور تبريز در دوره‌ي مشروطيت، از رهبران جنبش آزادي‌ستان و مدير نشريه‌ي تجدد را آورده‌ام. در اين مراسله که فيوضات آنرا در سال ١٩٢٣ يعني دو سال قبل از سقوط دولت تورک قاجاري خطاب به وزارت معارف نوشته، وي تدابير و اقدامات جامعي را براي ترويج زبان ملي فارسي و اتحاد لسان (يکسان‌سازي زبان)، فارس‌سازي و نسل‌کشي ملي و زباني ملت تورک به دولت ايران پيشنهاد مي‌کند. ابوالقاسم فيوضات، از نخستين طراحان سياست نسل‌کشي ملي و زباني ملت تورک در تاريخ، در نزد آزربايجان‌گرايان از «مفاخير آزربايجان» شمرده مي‌شود.

اين مراسله را محمدعلي صفوت در کتاب خود بنام «تاريخ فرهنگ آزربايجان (با فوائد ادبي)» آورده است. صفوت هم مانند فيوضات از فعالين مشروطه‌طلب، از رهبران جنبش آزادي‌ستان، از گروه موسوم به آزاديخواهان و دمکراتهاي آزربايجان و ... و يک آزربايجان‌گرا بود. اما صفوت يک «آزربايجان‌گراي ايرانگرا» و فيوضات يک «آزربايجان‌گراي پان‌ايرانيست» است. «آزربايجان‌گرايان پان‌ايرانيست» (حسن تقي‌زاده، زين العابدين کاظم‌زاده ايران‌شهر، حسين کاظم‌زاده ايران‌شهر، اسماعيل اميرخيزي، سيد جليل اردبيلي، احمد کسروي، رضا تربيت، صادق رضازاده شفق، ناصح ناطق، ابوالقاسم فيوضات، رضا افشار، محمود غني‌زاده ....)، همانند «آزربايجان‌گرايان ايران‌گرا» (ستارخان، خياباني، صفوت، محمدعلي تربيت، ....)، و «چپ تورک ايراني» (جوادزاده خلخالي، يوسف افتخاري، سليمان ميرزا اسکندري، خليل ملکي، ...)، به «هويت ملي ايران» که در دوره‌ي مشروطيت ايجاد شد اعتقاد داشتند و «ايران» را وطن خود مي‌دانستند. براي هر دو دسته از آزربايجان‌گرايان ايران‌گرا و آزربايجان‌گرايان پان‌ايرانيست، «آزربايجاني» يک خرده‌هويت قومي متعلق به «ملت ايران»، و آزربايجان سرِ «وطن ايران» بود. آزربايجان‌گرايان، چه ايران‌گرا و چه پان‌ايرانيست، به هويت ملي تورک، وجود ملت تورک در ايران و وطن تورک (منطقه‌ي ملي تورک‌نشين در شمال غرب ايران- تورک‌ائلي) اعتقادي نداشتند. بلکه مخالف آنها بودند. هر دو گروه آزربايجان‌گرايان پان‌ايرانيست و آزربايجان‌گرايان ايران‌گرا عامل اصلي در به انحراف کشانيدن حرکت مشروطيت، آغشتن آن به آنارشيسم و تروريسم و هرج و مرج، تبديل آن به يک پروژه‌ي ضد تورک و  يک حرکت براندازي، ايجاد جنگ داخلي بين تورکان، براندازي دولت تورک قاجاري، به حاکميت رسيدن رضاخان، تاسيس رژيم ديکتاتوري رضاشاه، و تدوين و اجراي سياست نسل‌کشي ملي و زباني ملت تورک در دوره‌ي پهلوي بودند.