Sunday, January 29, 2017

تورکان تکاني خورده‌اند. هويت ملي تورک در حال شکل‌گيري، اما بر مباني مبهم و نه چندان درست است


تورکان تکاني خورده‌اند. هويت ملي تورک در حال شکل‌گيري، اما بر مباني مبهم و نه چندان درست است

مئهران باهارلي

٢٠٠٥

سؤزوموز

بي‌شک يکي از عوامل اصلي عقب‌ماندگي بارز ملي گروههاي تورک‌زبان ساکن در ايران، قرار گرفتن خلق ما در معرض سياستهاي گسترده و درازمدت آسيميلاسيونيست دولتي است. اما در اين ميان، عامل دخيل بسيار مهم ديگري نيز وجود دارد و آن خود روشنفکران و نخبگان تورک‌اند. البته در اينجا منظور، برخي از نخبگان و روشنفکران مسئول و متعهد نسبت به هويت ملي تورکي خود است. روشنفکران، نخبگان، نويسندگان، روزنامه‌نگاران، فرهنگيان و ... تورک علنا فارس‌گرا و فارس‌زده، ايران‌محور، پان‌ايرانيست، مزدور و عمله‌ي راسيسم آريائي و شونيسم فارسي موضوع بحث اين نوشته نيستند.

تعداد کمي از فعالين فرهنگي و سياسي تورک در ايران بويژه در مرکز و شرق آزربايجان در موارد اساسي و پايه‌اي هويت ملي تورکي و هويت جغرافيايي آزربايجاني، يعني "نام و هويت ملي-تاريخي ملت تورک"، "توده‌اي که ملت تورک ساکن در ايران از آن متشکل است" و "هويت ارضي مناطقي که توده‌هاي خلق تورک ما در آنها ساکن است و وطن تورکي" در بحران و آشفتگي عميقي بسر مي‌برند. بگونه‌اي که مي توان گفت امروز مانع اساسي در روند ملت‌شوندگي گروههاي تورک‌زبان ساکن در ايران و تثيبت هويت ملي تورک و هويت ارضي تورک‌ائلي به عنوان وطن تورک، و سد جدي در مسير مبارزه‌ي ملي-دمکراتيک خلق تورک ساکن در ايران، نه قوميتگرايان فارسي، بلکه وجود بعضي از عادات ذهني و نگرشهاي موجود تماما نادرست اما بسيار مقاوم در مقابل تصحيح و به روز شدن، و بحرانهاي هويتي ناشي از آنها در ميان نخبگان موسوم به آزربايجانگرا مي‌باشد.

اين بحران چند مولفه‌اي هويتي، زائيده‌ي عوامل خارجي و عوامل داخلي چندي است:

Tuesday, January 24, 2017

قانون تشکيل ايالات و ولايات مشروطه و تجزيه‌ي منطقه‌ي ملي تورک


قانون تشکيل ايالات و ولايات مشروطه و تجزيه‌ي منطقه‌ي ملي تورک

مئهران باهارلي- ۲۰۰۵

منطقه‌ي ملي تورک در شمال غرب ايران و يا وطن تورکي (تورک‌ائلي)، سرزميني است وسيع که مرزهاي شرقي و جنوبي آن در حدود تهران، قم، اراک، نهاوند، کنگاور و ... شروع مي‌شود و مرزهاي شمال و شمال غربي آن به جمهوري ترکيه و جمهوري آزربايجان پايان مي‌يابد. اين منطقه‌ي ملي تورک و يا تورک‌ائلي، کليه‌ي نواحي و بخشهاي تورک‌نشين مناطق جغرافيايي- تاريخي حالاً و يا سابقاً موسوم به «آزربايجان»، «خمسه»، «ديلمستان»، «عراق عجم»، «جبال»، ... را در بر مي‌گيرد. اين نواحي و بخشها، خود ممکن است مرکب از مناطق کوچکتر با نامهاي متفاوت باشند. مانند مناطق تورک‌نشين «بياتستان»، «افشار»، «خرقان» (قاراقان)، «علي‌شوکور» (عليشکر) و ... در عراق عجم.

به عبارت ديگر، «وطن خلق تورک در شمال غرب ايران» و يا «تورک‌ائلي»- بر خلاف ادعاي آزربايجان‌گرايان که آن را صرفاً به ناحيه‌ي جغرافيايي آزربايجان خلاصه مي‌کنند - جغرافياي تاريخاً موسوم به آزربايجان نيست، بلکه عبارت است از مجموع:



-همه‌ي مناطق تورک‌نشين به‌هم‌پيوسته در آزربايجان- تقريباً ٪۴۵ از اراضي تورک‌ائلي.
-همه‌ي مناطق تورک‌نشين به‌هم‌پيوسته در عراق عجم و جبال (در استانهاي امروزين تهران، مرکزي، قم، البرز، همدان، کرمانشاه، کردستان). - تقريباً ۳۵٪ از اراضي تورک‌ائلي.
-همه‌ي مناطق تورک‌نشين به‌هم‌پيوسته در خمسه (زنجان، قزوين،..)- تقريباً ۱۵٪ از اراضي تورک‌ائلي.
-همه‌ي مناطق تورک‌نشين به‌هم‌پيوسته در ديلمستان (منجيل، رودبار و ...) - تقريباً ۵٪ از اراضي تورک‌ائلي


(دو درک کاملاً متفاوت از قلمروي خلق تورک و يا «وطن تورکي»، مانند دو درک کاملاً متفاوت از توده‌اي که ملت تورک را تشکيل مي‌دهد و يا «ملت تورک»، از علامات فارقه بين جريانات مختلف آزربايجان‌گرايي از يک طرف، و جريان معتقد به هويت ملي تورک در طرف ديگر است).


Monday, January 23, 2017

Türk yérine koloniyal Azerbaycan Étnosu-Milleti qavramı Quzéyde de iflas étmekdedir



Türk yérine koloniyal Azerbaycan Étnosu-Milleti qavramı Quzéyde de iflas étmekdedir


تورک يئرينه کولونييال آزه‌ربايجان ائتنوسو-ميلله‌تي قاورامي قوزئيده ده ايفلاس ائتمه‌کده‌دير

Bu sesleri duyalım بو سسله‌ري دوياليم -


Zenfira Nasirova
January 21, 2016

Keşke diyorum, 1918 yılında kurulan cumhuriyetimiz Azerbaycan Cumhuriyeti adını değil de Türkiye veya Türkeli Cumhuriyeti diye bir ad alsaydı. ((Malum, 1920'de Sovyetler tarafından işgal edilsek de Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti olarak aynı adla devam ettik))

O zaman ne olurdu? Düşünün... 5 sene sonra - yani 1923'de kurulan Türkiye Cumhuriyeti o zaman mecburen başka ad alacaktı, örneğin Anadolu Cumhuriyeti olacaktı. Düşünün… Karşılaşacağınız diyaloglar nasıl olurdu...

--- Merbaha, siz Anadi misiniz?
--- Hayır efendim, Türküm ama Anadolu'danım...
--- Tabi Türksünüz, Anad (Anadi) Türküsünüz işte...
--- Anad diye bir şey yok efendim, Anadolu var ve bizim bölgenin adıdır... biz Türküz...
--- Allah allah, nasıl yok, Oğuzların Anad diye bir kolu var diye biliyorum, siz de o boydansınız işte..
- (içses: çok biliyorsun gerizekalı, biraz tarih oku Allah aşkına, Anad diye bir ırk, millet, boy nerde, ne zaman duydun? )
--- Hayır öyle bir kol, ya da boy yok, biz Anadolu'danız ama Türküz. Esasen Oğuz boyundan olsak da, Anadolu'ya göc eden diğer Türk boyları ve komşu milletlerle de karışmışızdır. Sonuç olarak, Anadolu bölge, toprak ismidir, milletin ismi değil, milletin ismi Türk'tür,
--- Peki tamam, Anadolu Türküsünüz..
--
--
--

50. kez benzer karşılaşma...
--- Anadi misiniz?
- (içses : lanet olsun) evet ...
--- Ben Anadi'lerin şivesini çok seviyorum, çok tatlı konuşuyorsunuz :)
- (içses : lanet olsun) teşekkür ederim
--
--
--

150. kez benzer karışlaşma
--- Siz Anadi'siniz, değil mi?
--- Evet (artık isyan etme yok, kabullenme var)
--- Siz Anadi'leri biz kardeş biliyorduk, ama meğerse biz Türkleri hiç sevmiyormuşsunuz??
--- Nasıl yani, o da nerden çıktı???
---(Şu tarihte şunu şöyle yaptınız falan filan... )
...

Ve şarkılar…
--- Özbek, Türkmen, Uygur, Tatar, Anad bir boydur...
... ve devam eder...
...

Dananın kuyruğunun koptuğu an:
--- Arkadaşım, Türkce konuşur musun, Anadi'ce anlayamıyorum ben..
---?? !!! ??? !!!
...

Şimdi, yukarıdaki Anadi kelimesinin yerine Azeri; Anadolu kelimesinin yerine de Azerbaycan koyun ve biraz empati yapın lütfen :))

PS.

Kirgiz, Uygur, Tatar adları en az 1000 yıldır, Kazak, Özbek adları ise 500 yıldır var; "Azeri" adını bu adlarla kıyaslamamız komik oluyor…  Zira ilk kez 1937'de Stalin'in emri ile Kafkas'taki Türk nufusun adı "Azerbaycanlı" olarak değiştirilmiş, akabinde İran'da ve Türkiye'de Azeri adı yavaş yavaş uydurulmaya başlanmıştır. Bizler ise "Azeri" kelimesini ilk kez 25 sene önce Türkiye'ye ilk geldiğimizde duymuştuk…

Azerbaycan, 1918'e kadar sadece Aras nehirinin güneyindeki İran'ın kuzey vilayetlerinin adıydı... Kafkas'taki şimdiki Azerbaycan Cumhuriyeti ile pek bir alakası yoktu…

Tekirdağ'daki Türk nufusun - Anadolu ile birleşme umuduyla - ama Anadolu'dan bağımsız - ismi "Anadolu Cumhuriyeti" olan bir devlet yarattıklarını ve de isimlerinin yavaş yavaş "Anadi" olarak değiştiğini düşünebiliyor musunuz J

ناکارآمدی، ناقص و عقيم و غير واقعی بودن آذربايجان‌گرايی صرف


By Hamed Talperan
اين صداها را بشنويم

از دهستان تورک دلبران (تالپيران)، بخش مرکزی شهرستان قروه، قرار داده شده در استان فعلي کردستان

(نويسنده هويت آزربايجاني به عنوان يک هويت قومي-ملي را رد کرده است. بحث وي در باره‌ي هويت آزربايجاني به عنوان يک هويت جغرافيايي است که مي‌گويد آن هم بايد به صورت يک تاکتيک و مصلحت براي آينده مطرح شود و نه واقعيتي در گذشته و امري مقدس و يا هميشگي و ازلي و ابدي ....).

ناکارآمدی، ناقص و عقيم و غير واقعی بودن آذربايجان‌گرايی صرف

ناکار آمدی، ناقص و عقیم و غیر واقعی بودن آذربایجان‌گرایی صرف برای من و امثال من که خارج از محدوده آزربایجان (استان) قرار داریم محسوس‌تر است. چرا که قبولاندن و القای «هویت آزربایجانی» به مردمی که «ترک» بودن خود را بی‌هیچ شک و تردیدی قبول دارند، بی‌مورد و حتی می‌شود گفت دشوار و سخت است .

بی‌مورد، چرا که این مردم در دوران اوج حملات «آذری‌سازی» و در واکنش به آن «خود آذری‌انگاری» مردم تبریز و ارومیه و..... ، ترک بودند و ترک ماندند و کمتر ویا هیچ وقت آذری نامیده نشدند و تمام بار ضد ارزشی ترک بودن در آن دوران را به دوش کشیدند و به قول معروف «ترک بودند وقتی ترک بودن مد نبود».

سخت و دشوار است، چرا که خوشبختانه و یا بدبختانه ما با عموم مردمی طرف هستیم که در قبال اطلاع‌رسانی غیر رسمی و رو در رو بسیار ریزبین و مستندطلب هستند و واقعیت امر این است که اسنادی که نشان دهند همدان و اراک و قروه و سنقر و.... زمانی جزء آزربایجان بوده‌اند بیشتر از اسناد رد این موضوع نیست .

گذشته از این‌ها، این روزها شاهد فروپاشی اندیشه‌ی پان‌ایرانیستی هستیم که دلایل آن می‌تواند برای نخبگان ترک تجربه‌ی خوبی باشد. به نظر من مشکل اصلی این نوع اندیشه‌ها این است که در برابر افزایش آگاهی مردمی که بهر نحو شامل اهدافش می‌شوند بسیار ضعیف و شکننده هستند. چرا که مروجان این دست اندیشه‌ها بنا را به تحلیل و روایت رویدادها به شکل گزیده و مطلوب خود گذاشته‌اند، که البته به نظر می‌آید آنها چاره‌ای جز این نداشته‌اند .

این که همه شهرهای ترک‌نشین به صورت نمادین جزء آزربایجان باشند به عنوان یک تاکتیک ایرادی ندارد و این نشانه‌ی اتحاد و همبستگی ماست. اما اگر تلاش شود برای آن مفهومی ازلی و ابدی جفت و جور کرد، نه راه درستی است و نه به این راحتی‌ها مورد قبول واقع خواهد شد . باید طوری عمل شود که به سرنوشت پان‌ایرانیسم گرفتار نشد و آزربایجانی شدن مصلحتی برای آینده باشد نه واقعیتی همیشگی و مقدس.

Sunday, January 22, 2017

سکه‌ي تورکي نادرشاه افشار: ده‌ييرمه گؤتورو


سکه‌ي تورکي نادرشاه افشار: ده‌ييرمه گؤتورو

مئهران باهارلي

در برخي منابع تاريخي ذکر مي‌شود که نادرشاه افشار امر به ضرب پول چرمي  با متن اعتباري به دو زبان تورکي و فارسي بنام «ده‌ييرمه گؤتورو» کرده است. در منابع فارسي اين عبارت تورکي به صورت اشتباه «ديمه گتور» ثبت و به صورت عاميانه‌ي «حرف نزن و قبول کن» ترجمه شده است. در حاليکه همانگونه که در اين نوشته براي اولين بار نشان مي‌دهم اين عبارت تورکي به معني «پول پرداختهاي عمده» است.

به عنوان نمونه در کتاب نادرنامه گفته مي‌شود که در جنگهاي داغستان، مدتي افراد اردوي افشاري دچار بي‌پولي شدند. و از آنجائيکه  ضرابخانه‌اي در دسترس نبود، نادرشاه امر کرد از چرم و پوست شتر سکه بزنند و به جاي پول مسکوک نقره صرف و خرج نمايند. روي سکه‌هاي چرمي اين عبارت را نقش کردند "پوست شتر، حکم نادر، ديمه گتور" يعني حرف نزن و قبول کن! و مدتي اين سکه رايج بود.  (نادرنامه. ص ۶۰۲)

اين داده داراي اهميت بسيار در تاريخ تورک است. از جمله به لحاظهاي زير:

الف-تورک‌گرائي نادرشاه. همانگونه که معلوم است نادرشاه افشار از حکمرانان تورک داراي شعور ملي تورک در تاريخ و در جرگه‌ي شخصيتهايي چون امير تيمور کوره‌که‌ن، جهانشاه قاراقويونلو و اوزون حسن آغ‌قويونلو است. به واقع وي يکي از نخستين تورک‌گرايان در عصر مدرن شناخته مي‌شود (مدرنيته‌ي تورک، با اتخاذ سياست «اتحاد اسلام» نادرشاه آغاز مي‌شود. اين سياست با به پس راندن شيعي امامي-اسلام فارسي و اتخاذ ديپلوماسي سکولار در ارتباط با امپراتوري عثماني و دولتهاي تورکي آسياي ميانه و شبه جزيره‌ي هند، در عمل راه رهائي خلق تورک ساکن در ايران و آزربايجان از فاناتيزم ديني- مذهبي، بازگشت وي به هويت ملي تورک و نزديکي‌اش به جهان تورکيک را، پس از انسداد طولاني در دوره‌ي صفوي، دوباره گشود).

Friday, January 20, 2017

خاطره‌اي از عليرضا نظمي افشار در رابطه‌ي اورميه‌ي ترک با گروههاي کرد و نبود جمعيت قابل ملاحظه‌ي کرد در آن در سال ۱۹۴۸


خاطره‌اي از عليرضا نظمي افشار در رابطه‌ي اورميه‌ي ترک با گروههاي کرد و نبود جمعيت قابل ملاحظه‌ي کرد در آن در سال ۱۹۴۸ 

مئهران باهارلي

واقعيتي تاريخي و تلخ است که رابطه‌ي سران عشاير و رهبران سياسي و تشکيلات مسلح کرد با اورميه در چند قرن اخير عبارت بوده است از تهاجم و غارت و قتل عامهاي مکرر و تلاش بلاانقطاع براي اشغال اين شهر ترک. صرفا در قرون ۱۹ و ۲۰ عوامل کردي مذکور بيش از ۳۰۰ بار به شهر اورميه حمله و تهاجم کرده‌اند که همه در منابع تاريخي ايراني و خارجي، از جمله در خاطرات شخصي و روزنامه‌ها و کتب تاريخ مستند شده‌اند. چنانچه ويليام جکسن در خاطرات خود در رابطه با اورميه‌ي آغاز قرن بيست، از يک طرف اين شهر را فاقد اهالي کرد و عنصر کرد را غير بومي و خارجي و از طرف ديگر متهاجم و تهديدگر و .... بدين شهر معرفي مي‌کند. لرد کرزون سياستمدار انگليسي ترک‌ستيز مشهور نيز اورميه‌ي اوائل قرن بيستم را به صورت شهري که از سوي خارج با «وحشت و ترور کردي» تهديد مي‌شد و کردها را به صورت گروهي که قصد تهاجم و اشغال و غارت شهرهاي ترک‌نشين از جمله اورميه را داشتند توصيف کرده است.

دانش و آگاهي بسياري از فعالين سياسي و نخبگان ترک از مرکز و شرق آزربايجان، بويژه آزربايجان‌گرايان سنتي در باره‌ي تاريخ مردم ترک و در اين ميان دوره‌ي مشروطيت و جنگ جهاني اول و تهاجمات و خونريزيها و وحشت و ترور و توسعه‌طلبي کردي و ارمني و آسوري و ..... تماما نادرست و در حد صفر است. حال آنکه اين دوره نقشي تعيين‌کننده در تسريع روند تشکل هويت ملي ترک به معني مدرن و نيز ملت‌شوندگي خلق ترک داشته است. نااگاهي در باره‌ي اين دوره يکي از عواملي است که باعث شده هويت ملي مدرن تورک و خودآگاهي تورک در بين بسياري از نخبگان منطقه‌ي مرکز و شرق آزربايجان -که به لحاظ تاريخي همچنين تحت تاثير عميق و نفوذ شديد سه جريان ضد تورک «ايراني‌گرايي-فارسگرايي»، «شيعي‌گري» و «کمونيسم روسي» بوده است- ايجاد نگردد (امروز هم اغلب آزربايجان‌گرايان ترک‌ستيز پان‌ايرانيست و استالينيست از اين منطقه‌ مي‌باشند).

ضروري است واقعيتهاي موجود در باره‌ي رابطه‌ي اورميه و کرد را، به منظور جلوگيري از بازنويسي تاريخ و تاريخ‌بافي توسط محققين و گروههاي توسعه‌طلب کُرد، پيشگيري از تکرار دسيسه‌هاي خونين و قتل عامهاي بيشتر، همچنين براي شتاب دادن به تشکل هويت ملي ترک در ميان نخبگان آزربايجان‌گراي ناآشنا با تاريخ معاصر خلق ترک منتشر کرد و در افکار عمومي در باره‌ي آنها آگاه‌سازي نمود. همچنين ضروري است که خاطرات و روايات بي‌شماري که از بازماندگان آن دوره هنوز در افواه مردم ترک اورميه و منطقه جاري است قبل از آن که فراموش شوند، به سرعت جمع‌آوري و مکتوب شده در معرض افکار عمومي و مخصوصا محققين قرار داده شوند. اينگونه خاطرات و روايتها از منابع و ماخذ ذي‌قيمت تاريخي بشمار مي‌روند.

اخير عليرضا نظمي افشار در اقدامي بسيار مفيد بخشي از خاطرات شخصي خود را به صورت تک‌نگاريهايي کوتاه که داراي اهميت فوق العاده‌ي تاريخي‌اند در صفحه‌ي فيس‌بوکي خود منتشر کرده است. شماري از اين‌ها در رابطه‌ي اورميه‌ي ترک با گروههاي کرد مي‌باشد. نوشته‌ي حاضر در باره‌ي يکي از اين خاطرات است که در آن چندين مورد بسيار مهم ذکر و مستندسازي شده است. در زير پس از ذکر چند ملاحظه‌ي اينجانب، متن اين خاطره به فارسي و انگليسي، هر دو به قلم عليرضا نظمي افشار را آورده‌ام:

۱-دمگرافي شهر اورميه و نبود جمعيت قابل ملاحظه‌ي کرد در آن: طبق اين خاطرات در يک سرشماري در اورميه که به تاريخ ۱۳۲۷ (۱۹۴۸) انجام گرفته، شهر داراي جمعيتي بالاي پنجاه و دو هزار نفر و داراي ۷ خانواده‌ي ارباب کرد با خدمه، ۱۲۱ خانوار شناسنامه‌دار کرد و ۲۴ خانوار بي‌شناسنامه کرد، مجموعا ۱۵۲ خانوار کرد بوده است.

تفکيک قومي جمعيت در سرشماري مذکور چنين است: آشوری ۲۳۴۶ نفر (۴.۵ درصد)، یهودی ۲۱۱۶ نفر (۴.۰۷ درصد)، کرد ۱۲۶۱ نفر (کرد ۲.۴۲ درصد) و ارمنی ۴۱۰ نفر (۰.۷۹ درصد) و نتيجتا ترک ۴۵۸۶۷ نفر (۸۸.۲ درصد).

ترکيب قومي-ملي جمعيت شهر اورميه. آمار تقريبي بر اساس سرشماري سال ۱۳۲۷-۱۹۴۸
(خاطرات شخصي عليرضا نظمي افشار)

ترک
آسوري
يهودي
کرد
ارمني
کل
جمعيت
۴۵۸۶۷ نفر 
۲۳۴۶ نفر
۲۱۱۶ نفر
۱۲۶۱ نفر
۴۱۰ نفر
۵۲۰۰۰ نفر
درصد
۸۸.۲ درصد
۴.۵ درصد
۴.۰۷ درصد
۲.۴۲ درصد
۰.۷۹ درصد
صد درصد

Thursday, January 19, 2017

بخشي از متروپول تهران و استان تهران، جزء سرزمين تورک‌نشين است



بخشي از متروپول تهران و استان تهران، جزء سرزمين تورک‌نشين است

نام آزربايجان در اينجا هم مشکل‌ساز است. بخشي از متروپول تهران و نيز استان تهران، جزء سرزمين تورک‌نشين در شمال غرب ايران و يا «منطقه‌ي ملي تورک» است که در ادبيات سياسي تورک اکنون «تورک‌ائلي» ناميده مي‌شود. اما واقعيت آن است که اين بخش در «عراق عجم» سابق قرار دارد و نه در «آزربايجان» و در طول تاريخ هم، آزربايجان ناميده نشده است. با آزربايجان ناميدن اين مناطق از سوي چند فعال سياسي، نمي‌توان قلمروي آزربايجان جغرافيايي که در طول قرنها تثبيت شده را عوض کرد و گسترش داد.

از طرف ديگر، آزربايجان‌گرايان استالينيست از آنجا که درکي درست از «وطن تورک» ندارند و آن را نمي‌شناسند و صرفاً بخش کوچکي از منطقه‌ي تورک‌نشين در شمال غرب ايران و يا تورک‌ائلي را که تاريخاً «آزربايجان» ناميده مي‌شود (منطبق بر استانهاي آزربايجان غربي، آزربايجان شرقي، اردبيل و زنجان) وطن خود خيال مي‌کنند، طبيعتاً مناطق تورک‌نشين بخشهائي که در خارج جغرافياي آزربايجان بوده و تاريخاً «خمسه»، «ديلمستان»، «عراق عجم» و «جبال» ناميده مي‌شدند، يعني مناطق تورک‌نشين استانهاي کرمانشاه، کردستان، همدان، قزوين، البرز، گيلان، مرکزي، قم و تهران امروزي را وطن خود نمي‌دانند. آزربايجان‌گرايان استالينيست مانند پان‌ايرانيستها، تورکهاي ساکن در اين مناطق را هم اقوام ديگري گمان مي‌کنند.

براي رفع اين مشکل لازم است:

اولاً روشنگري شود که درک آزربايجان‌گرايان استالينيست از قلمروي «وطن تورک»-مانند درک آنها از «ملت تروک» که آن را هم نمي‌شناسند-  نادرست، غيرملي و ضد تورک است.

و ثانياً قبول کرد که وطن تورک و يا «تورک‌ائلي» صرفاً متشکل از آزربايجان نيست، بلکه «آزربايجان» است به علاوه‌ي «مناطق تورک‌نشين خمسه، ديلمستان، عراق عجم و جبال سابق».

Saturday, January 14, 2017

نامهاي اشخاص در خانواده‌ي جمشيدخان افشار ارومي، پيشه‌وري، نادرشاه، شاه اسماعيل و انعکاس شعور ملي تورک در آنها


نامهاي اشخاص در خانواده‌ي جمشيدخان افشار ارومي، پيشه‌وري، نادرشاه، شاه اسماعيل، ستارخان و خياباني و انعکاس شعور ملي تورک در آنها

مئهران باهارلي

سؤزوموز

۱-جمشيدخان افشار اورومي مجدالسلطنه، صدر "حکومت اتحاد" به سال ١٩١٨ -تنها تشکل حکومتي ايجاد شده بر اساس و با هويت ملي تورک در تاريخ مدرن در ايران و جنوب آزربايجان- است. وي از معدود و شايد تنها نمونه‌ي رهبران سياسي و نظامي، مقامات دولتي، روشنفکران، محققين و محررين و اهل قلم تورک داراي شعور ملي تورک در دوره‌ي خويش است. نام سه تن از فرزندان جمشيدخان افشار ارومي «توران»، «الجاي»، «تموچين» و نام هر چهار نوه‌ي دختري وي «آلانقو»، «تمقاج»، «تيمور»، «طغرل» تورکي است. اين نامهاي انتخابي فرزندان و نواده‌ها، بيان‌کننده‌ي «هويت ملي تورک انتخابي» و منعکس کننده‌ي شعور ملي تورک در اين شخصيت برجسته‌ي تاريخ تورک و آزربايجان است. سه فرزند ديگر وي «مستوره»، «جلال» و «هايده» داراي نامهاي عربي سکولار معمول در فرهنگ نام‌گذاري تورک در آن دوره‌‌اند. (احتمال دارد انتخاب نام جلال از اسم «جلال ساحر» مدير نشريه‌ي «تورک سؤزو» که ضميمه‌ي ادبي «تورک يوردو» بود و جمشيدخان در آن مقاله مي‌نوشت متاثر باشد. «حبيب ساحر» شاعر برجسته‌ي تورک‌گرا هم نام فاميلي ساحر را از او گرفته است). همچنين در نام جمشيدخان، همسرش (خانيم ننه‌سي) و والدين اين دو، کلمات و القاب تورکي وجود دارند (خان، خانم-خانيم، قلي-قولو، نويان، افشار-آوشار، بکشلو-بکيشلي، تومان-تومه‌ن، ... ). هيچکدام از اين نامها، متعلق به فرهنگ ديني-مذهبي نيستند. اين نامها نيز آيينه‌ي «فرهنگ سنتي نامگذاري تورک» در دهه‌هاي پاياني قرن نوزده و دهه‌هاي آغازين قرن بيستم‌اند.

 

Tuesday, January 10, 2017

استقبال شديد همدان از قوا و فرماندهی قشون عثمانی، علی احسان پاشا


«استقبال شديد همدان از قوا و فرماندهی قشون عثمانی، علی احسان پاشا»

مئهران باهارلي

در سايت جوان همدان، نوشته‌اي به قلم سها صالح درج شده است. در اين نوشته- که متاسفانه منابع آن قيد نشده‌اند- به موضوع ورود ارتش عثماني به ناحيه‌ي همدان در سالهاي جنگ جهاني اول و چند مساله‌ي در حول و حوش آن که داراي اهميت بسيار در تاريخ تورک و در تاريخ تورک‌ائلي- آزربايجان اتنيک مي‌باشند اشاره مي‌شود. اين اشارات همه در تائيد حقايقي است که در ديگر منابع تاريخي باقيمانده از آن دوره نيز ثبت شده‌اند.

در يک صد سال گذشته حقايق مذکور، بويژه امر نجات تورک‌ائلي-آزربايجان اتنيک از سوي ارتش عثماني و همسوئي و همکاري عملي و موثر همه‌ي اقشار جامعه‌ي تورک از نخبگان و سياسيون و فرهنگيان و نظاميان و مقامات دولتي و روحانيون تا اهالي شهرها و ساکنان روستاها و عشاير و ايلات و ... با اردوي نجات‌بخش عثماني از سوي تاريخ‌نگاري-تاريخ‌بافي پان‌ايرانيستي (در ايران) و آزربايجانگرايي استالينيستي (در جمهوري آزربايجان) نفي و سانسور و تحريف شده است. عثماني‌ستيزي در عرصه‌ي تاريخ، يکي ديگر از وجوه متعدد مشترک اين دو ايدئولوژي-دکترين تورک‌ستيز است.

در زير پس از اشاره به چند مورد از اين حقايق که در نوشته‌ي سايت جوان همدان هم آمده‌اند و توضيحاتي تکميلي در باره‌ي آنها، متن آن نوشته را داده‌ام:

۱-فرار نيروها و ديپلماتهاي دول اشغالگر روسيه و انگلستان از همدان به موازات پيشرفت امر آزادسازي تورک‌ائلي-آزربايجان و ايران توسط عثماني: مشابه اين پديده، يعني فرار نظاميان و ديپلماتهاي اروپائي و قواي مسلح مسيحي ارمني-آسوري حتي قبل از ورود اردوي عثماني به شهرها و آزادسازي آنها و صرفا پس از شنيدن خبر حرکت اردوي عثماني، از ديگر شهرها نيز گزارش شده است. مانند فرار نيروهاي مسيحي متجاوز ارمني-آسوري از اورميه، فرار نظاميان و ديپلماتهاي روسيه و بريتانيا از تبريز، ....


از «حزب باد بودن» ايرانيان


از «حزب باد بودن» ايرانيان

من فکر مي‌کنم - و اين را در بسياري از مطالعات و گزارشها در باره‌ي ايران هم ديده‌ام- ، يک فرهنگ منحط بسيار فراگير و ريشه‌دار در رابطه با قدرت در ميان مردمان ايران وجود دارد. و آن، نوعي فرصت‌طلبي غريزي و تغيير موضع سريع و طرفداري از قدرتمندان و هر آنکه به قدرت مي‌رسد و يا به اصطلاح «از حزب باد بودن ايرانيان» است. مطالعات مذکور اين خصلت ناپسند را به عقب‌ماندگي مزمن فرهنگي و مدني و توسعه‌نيافتگي سياسي و بي‌اخلاقي و بي‌پرنسيپي مردمان و جوامع ايراني اِسناد مي‌دهند. بر متخصصين امر است اين رفتار ناشايست را که در ميان تورکان هم نمونه‌هاي آن بسيار است ريشه‌يابي و آسيب‌شناسي کنند. مانند نمونه‌هاي ثبت‌شده‌ي زير در تاريخ:

- هواداري از اردوي نجات‌بخش عثماني هنگام نجات آزربايجان از دولتهاي اروپايي و مسيحيان متجاوز، و سپس از پشت خنجر زدن و عثماني‌ستيزي برخي پس از خروج عثماني
- نالش و پريشاني از غارتها و کشتارهاي سيميتقو، سپس استقبال از وي به هنگام اشغال اورميه
- هواداري از شيخ محمد خياباني، سپس بي‌حرمتي حتي به بدن او بعد از قتل‌اش.
- هواداري از سلطان قانوني احمدشاه قاجار، اما پس از کودتاي غيرقانوني رضاخان هواداري آتشين از او.
- هواداري از حکومت ملي‌ آزربايجان، اما به محض شنيدن خبر حرکت ارتش شاهنشاهي، لينچ کردن دمکراتها و مهاجرين توسط مردم.
- هواداري از مصدق نخست وزير مشروع، اما پس از کودتاي نامشروع شوريدن بر عليه وي و شعار زنده باد شاه سردادن 
- ....

Saturday, January 7, 2017

تاريخي شخصييه‌تله‌ر و اونلارين آدييلا سونرادان ياراديلان ميستيک- ميتولوژيک شخصييه‌تله‌ر


تاريخي شخصييه‌تله‌ر و اونلارين آدييلا سونرادان ياراديلان ميستيک- ميتولوژيک شخصييه‌تله‌ر


تاريخي شخصييه‌تله‌رله (Historical Person)، اونلارين آدينا داها سونرالار ديني و ايدئولوژيک دورتوله‌رله ياراديلان ميستيک- ميتولوژيک شخصييه‌تله‌ر (Fictional Personality) ايکي آيري شئيدير. نئجه کي گئرچه‌ک «تاريخي عيسا» ايله بوگون خيريستييان دونياسيندا وار اولان «عيسا پيغمبر» بير بيرييله باغلانتيسي اولمايان ايکي شخصييه‌تدير. شيعه‌ليک و ايسلامدا وار اولان «امام علي» و «محمد پيغمبر» ايله گئرچه‌ک تاريخي شخصييه‌تله‌ر اولان «علي ابن ابوطالب» و «محمد ابن عبدالله»ين بير بيرينه چوخ آز بنزه‌رلييي واردير.

شاه ايسماعيل دا ائله‌دير. بوگون عله‌وي -قيزيل‌باش مذهه‌بينده وار اولان «شاه ايسماعيل خطايي» سونرادان قيزيل‌باش کيتله‌له‌ري طره‌فينده‌ن اولوشدورولموش ديني بير شخصييه‌تدير و گئرچه‌کده‌ وار اولان «تاريخي شاه ايسماعيل» ايله ايلگيسي يوخدور.

Friday, January 6, 2017

نخستين پرچم ملي تورک در جنوب آزربايجان: پرچم اتحاد اسلام (بيرق بيرليک)– ١٩١٨

نخستين پرچم ملي تورک در جنوب آزربايجان: پرچم اتحاد اسلام (بيرق بيرليک)– ١٩١٨

مئهران باهارلي-٢٠٠۷

«بيدق‌های آن مجلس را هم مرکب از شير و خورشيد و ماه و ستاره قرار داده بودند». ... شبانه از خوی با جمعی محترمان و ده نفر سواره‌ي حکومت جليله و چهار پنج چرخه‌ي درشکه و «بيرقهای گوناگون دائر بر اتحاد و مبارک باد عيد ملی» حرکت نمودیم ..... اهالي مملکت ما هم ...، دامن محبت و دوستی «تورکان» را محکم گرفته و از نام و نژاد قدیمی خود [تورک] یادها کرده و افسانه‌ها می‌خواندند. و اثبات می‌کردند که ما نيز قدیماً از «ایل و اولوس تورکان» بوده و از «خاک پاک تورکستان قدیم» بوده و هستيم ....». (ميرزا ابوالقاسم امين الشرع خويي)

۱- با شکست جنبش مشروطه، متعاقب تصاحب مديريت آن توسط مراکز و جريانات ضدتورک همسو (قوميتگرايان فارس، باستانگرايان و نژادپرستان آريائي، تورکان الينه شده و فارس‌زده، وزارت مستعمرات بريتانيا و سازمانهاي اطلاعاتي اين دولت، دولتمردان فراماسون، اليگارشي پارسي هندوستان و سران زرتشتي فارسستان، ميسيونرهاي مسيحي اروپائي، بسياري از شرق‌شناسان غربي، برخي از رهبران بابي و بهائي، توسعه‌طلبان ارمني و داشناکسوتيون،........)، ميراث‌ربائي-فرهنگ‌دزدي فارسي  و غصب و تحريف تاريخ تمدن تورک در ايران به صورت يکي از روشها و منابع عمده‌ي فراهم آوردن ملزمه‌ي مادي و معنوي لازم براي ساخت «ملت جديد ايران» در آمد. در اين ميان، پرچم تورکي-آزربايجاني قاجاري-مشروطيت نيز به عاقبت شوم تمدن تورک گرفتار شد و به طور روزافزوني هويت و شناسنامه‌ي پارسي-ايراني-آريائي و زرتشتي کسب کرد. قلب ماهيت و تغيير شناسنامه و هويت پرچم اصلاً تورکي و آزربايجاني قاجاري-مشروطيت توسط حرکت مشروطيت و ايران‌گرايان فارس‌محور و تغيير در عملکرد نمادين آن از سوي فارسها و دولت ايران، باعث گرديد که تورکان ايران و آزربايجانيان دو سوي ارس در واکنشي اعتراضي تدريجاً از آن اعراض نمايند. در جنوب آزربايجان، نخستين ضربه‌ي جدي و آگاهانه بر اين پرچمِ اکنون پارسي-ايراني-آريائي-زرتشتي، با طرح بيرق جديدي از طرف «مجلس اتحاد اسلام» در عرفه‌ي جنگ جهاني اول وارد شد.


۲- مجلس-حزب اتحاد اسلام (در منابع گوناگون از آن به صورت مجلس، حزب، انجمن، .... نام برده مي‌شود) در تورک‌ائلي - جنوب آزربايجان معادل «جمعيت اتحاد» در قفقاز، «جمعيت دفاع اسلام» در کردستان (کرمانشاه)، «هئيت اتحاد اسلام» در گيلان و ... بود. اتحاد اسلام مرحله‌ي نخستين رهائي از اسلام فارسي-شيعه‌ي امامي، تشکل هويت ملي تورک و تورک‌گرائي مدرن در ميان تورکان ساکن در ايران و آزربايجان-تورک‌ائلي بشمار مي‌رود. شعبات مجلس-حزب اتحاد اسلام در زمان حکومت نيمه‌مستقل- تحت الحمايه‌ي عثماني «اتحاد» (بيرليک) و يا واليگري-رهبري جمشيدخان افشار اورومي مجدالسلطنه (٨ ژوئن ۱۹۱۸ تا اول اکتبر ۱۹۱۸) در اغلب شهرهاي عمده‌ي تورک‌ائلي- جنوب آزربايجان (اورميه، خوي، سلماس، تبريز، همدان، اردبيل، ...) تاسيس شده بود. صدر عثماني مجلس-حزب اتحاد اسلام در اورميه «خليل پاشا» سردار عثماني و ناجي غرب آزربايجان و در تبريز «يوسف ضياء بيگ» قفقازي سرهنگ ارتش عثماني [اصلاً اهل شمال آزربايجان و برادر عبدالله شايق، استاد مشهور دانشگاه باکو]، صدر آزربايجاني آن در اورميه «حاج فضل الله ناصحي» و در تبريز «ميرزا علي هئيت» بود. «ميرزا ابوالقاسم امين الشرع خويي» از اعضاء هئيت رئيسه‌ي اتحاد اسلام و «بهجت بيگ» مباشر آن در خوي، رهبر حرکت «اتحاد اسلام» در همدان «شيخ علي ثقه الاسلام همداني» بود. «روشني بيگ» و «بهاء بيگ» از اعضاي مشهور مجلس اتحاد اسلام در تهران بودند. ارگان مطبوعاتي مجلس-حزب اتحاد اسلام، آزربايجان (آزرآبادگان ؟) نام داشت و توسط جمشيدخان افشار ارومي - مجدالسلطنه صدر حکومت اتحاد، به مديريت محسن رفعت و سردبيري تقي رفعت، به زبان تورکي در تبريز به صورت هفتگي منتشر مي‌شد.

Wednesday, January 4, 2017

پارچه‌ي گلدوزي قاجاري با ابيات ترکي در دانشگاه هاروارد


پارچه‌ي گلدوزي قاجاري با ابيات ترکي در دانشگاه هاروارد

مئهران باهارلي

در کتابخانه‌ي دانشگاه هاروارد (آرشيو ديجيتالي ايران قاجار، قسمت جهانهاي زنان، بخش خاورميانه، کتابخانه‌ي وايدنر)، يک دستمال گلدوزي از دوره‌ي قاجار با ابيات ترکي و فارسي بر آن وجود دارد. اين گلدوزي در سايت دانشگاه هاروارد معرفي شده است.

۱-اين اثرِ صنايع دستي ترک «چئوره» (پيرامون) نام دارد که خود يکي از نمونه‌هاي «ايشله‌مه‌چي‌ليک» (هنر گلدوزي) است. چئوره پارچه‌اي چهارگوش با نقشها، نوشته‌ها (شعر، دعا) و ... بافته‌شده با تارهاي ابريشمي، نقره‌اي و طلائي در پيرامون آن است و به عنوان دستمال (ياغليق)، سارقات (چارقد، سرپوش زنان)، حوله، پوشش کتاب و قرآن، روميزي کوچک، ... بکار مي‌رود.

۲-گلدوزي مذکور متعلق به مجموعه‌اي به اسم دو شخص-شخصيت ترک از ايل محمدخانلو، میرعلی‌خان احمدی و تاجدار خانم محمد‌خانلو است. ایل محمدخانلو، يک ايل ترک اصلا از زنوز و مقیم حسن‌بیگلو، روستايی در جنگلهای قاراداغ (ارسباران)، مرکز محال حسنو (حسن‌آباد)، دهستان منجوان غربی، بخش خداآفرین، شهرستان کلیبر، استان آذربایجان شرقی) است. از خانهاي معروف اين ايل، میر عبدالصمدخان احمدی، میر مصطفی‌خان، میر علی‌خان احمدی و اجداد این خانها سید حسن فرزند سید احمد میر احمدی است. يکي ديگر از افراد مشهور خانواده‌ي احمدیها، میر صمدخان احمدی ملقب به اشجع السلطان است که در سال ۱۳۲۴ در صف دولت مرکزي ايران ماهها بر عليه حکومت ملي آزربايجان جنگيد و پس از اتمام مهماتش و عدم کمک حکومت مرکزی، توسط نيروهاي حکومت ملي آزربايجان دستگیر و به همراه پسرش میر حسن احمدی در تبريز تیرباران گرديد. در زمان محمدرضاشاه لوح یادبودی بنام آنها در خیابان صائب تبریز ساخته شده بود که در اوایل انقلاب توسط مردم تخریب شد.

۳-ابيات ترکي اين گلدوزي، از دو شاعر مشهور ترک قرن نوزده از آزربايجان، نباتي و راجي است. در زير نخست اين ابيات ترکي را به نحوي که در گلدوزي آمده‌اند، و در پايان اين نوشته متن کامل دو شعري که اين ابيات از آنها گرفته شده‌اند را نقل کرده‌ام:

Tuesday, January 3, 2017

راه حل مشکل فارس‌سازي مذهبي تورکها


راه حل مشکل فارس‌سازي مذهبي تورکها

راه حل مشکل آسيميلاسيون -فارس‌سازي مذهبي تورکها چند‌بعدي است:

۱-دست برداشتن فردي و جمعي تورکهاي باورمند از اسلام فارسي-شيعه‌ي امامي،
۲-تبليغ و پذيرش گونه‌هاي اسلام تورکي: علوي قزلباشي-بکتاشي، شيعه‌ي جعفري (نادري)، طريقت سني مولويه،...
۳-اعتقاد به لائيسيسم مطلق (جدائي دولت از دين و کاست روحانيون) و سکولار شدن تورکها (اجتناب از در هم آميختن دين با سياست و حيات اجتماعي و شخصي ... تا آنجا که ممکن است)، با هر دين و مذهب و طريقت و اعتقادي که دارند
۴-احترام به و تضمين مطلق حق افراد به تغيير دين و مذهب و طريقت و اعتقاد، شامل پذيرش اديان و مذاهب و طريقتهاي غير اسلامي و غير شيعي از جمله مسيحيت و بهائيت، نيز بي‌ديني و بي‌مذهبي و لاادريگري و  ...
۵-به رسميت شناختن و تضمين حق تشکل، فعاليت و تبليغ علني و آزادانه‌ي همه‌ي اديان و مذاهب و طريقتها و اعتقادها، شامل اديان و مذاهب و طريقتهاي غير اسلامي و غير شيعي، نيز بي‌ديني و بي‌مذهبي و ....

Monday, January 2, 2017

يک تفسير تورکي کوتاه از عبدالبهاء و تنبيه روحانيون تورک شيعي امامي


يک تفسير تورکي کوتاه از عبدالبهاء و تنبيه روحانيون تورک شيعي امامي

مئهران باهارلي

در زير يک تفسير کوتاه به زبان تورکي از عبدالبهاء در باره‌ي حديث نبوي «إِنَّ اللَّهَ ليؤيد هَذَا الدِّينَ بِالرَّجُلِ الْفَاجِرِ» را آورده‌ام. علي رغم تقديس زبان فارسي و موقعيت انحصاري و برتر آن در ديانت بهائي، همانگونه که در اين نوشته نيز ديده مي‌شود، عبدالبهاء - به دلائلي که در مقاله‌ي «رهبران ديني بهايي و تورکي‌نويسي» شرح داده‌‌ام- در عمل به نوعي تلرانس و تنوع زباني توجه و تمايل داشت و خود نيز مولف آثار ديني تخصصي، از لوح و مکتوب و شعر و تفسير و ... به زبان تورکي بود.

اين امر شايد موجب انتباه براي خادمان ديني تورک، مخصوصا شيعي امامي باشد که آثار منثور در حوزه‌هاي تخصصي خود را به زبان مخاطبينشان و تورکي بنويسند. توضيح آنکه تورکي‌نويسي، بويژه نثر تورکي در موضوعات تخصصي، رفتاري است که نوعا در ميان رهبران و روحانيون و مجتهدين و آيت الله‌هاي برجسته‌ي تورک شيعي امامي در ايران و خارج آن ديده نمي‌شود. (البته اين، غير از عرصه‌ي ادبيات نوحه و مرثيه است که زبان تورکي- هرچند به شدت متاثر از فارسي- اما هنوز در آن حضوري پررنگ دارد). به عنوان نمونه هيچ کدام از آثار قلمي منثور علامه طباطبائي، علامه جعفري، علامه اميني، آيت الله خوئي، آيت الله شريعتمداري، موسوي اردبيلي، بيات زنجاني، نوري همداني، قاضي طباطبائي ، ..... و هزاران روحاني تورک شيعه‌ي امامي به زبان تورکي نيست. (علامه طباطبائي، حتي شعري به پارسي سره بنام «کيش مهر» دارد). با اين وصف در قياس با رهبران و روحانيون بهايي، تورکي‌گريزي در ميان رهبران و روحانيون برجسته‌ي تورک شيعي امامي بالنسبه بيشتر و گسترده‌تر است. حتي مي‌توان گفت که شيعه‌ي امامي نسبت به بهائيت، به درجات بسيار زيادتري تجلي قوميتگرائي فارسي و مبلغ و مشوق فارسي‌گري است.

رهبران ديني بهائي و ترکي‌نويسي


رهبران ديني بهائي و ترکي‌نويسي

مئهران باهارلي

۱-بسياري از صاحب‌نظران معتقدند که پيدايش و تطور اوليه‌ي دين بهائي، تجلي قوميتگرائي فارسي و يا دقيقتر ملت مدرن و فارسمحور «ايران» -  که حرکت مشروطه آنرا در داخل کشور و سطح بين المللي تثبيت و همگاني کرد- بود. من با تثبيت فوق موافقم. حتي اعتقاد دارم که رهبران بهائي نقشي اساسي در تطور حرکت مشروطه از يک انقلاب آزايخواهانه‌ي مردمي به عملياتي مديريت شده براي ساقط کردن دولت قاجار و در مقياس وسيعتر پايان دادن به حاکميت و اقتدار ترک در ايران بازي نموده‌اند (هرچند در آن دوره، عمده‌ي رهبران گروههاي ديني -مذهبي روز و در راس آنها سه گروه زرتشتي-پارسي، مسيحي-ارمني و شيعي امامي-فارس، نيز سکولارهاي باستانگرا همچو نقشي داشته و موضع ضدقاجاري-ضدترکي گرفته بودند. اين سينرژي يکي از دلائل سهولت و سرعت در ساقط نمودن قاجارها بود).

در اين راستا روزنامه‌ي ترکي «وارليق» (۱) چاپ ساري‌قاميش-ارزروم در يک تحليل چنين مي‌گويد (روزنامه‌ي وارليق که در ساري‌قاميش از ايل ارزروم منتشر مي‌شد، حوادث آزربايجان و ايران را به دقت رصد مي‌کرد و گزارشها و اخباري دقيق و روشنگرانه در باره‌ي رستاخيز ملي ترک در قفقاز -ايران در دهه‌هاي نخستين قرن بيست و سياستهاي ضدترکي رژيم جديد رضاشاه درج مي‌نمود. به همين سبب نيز مورد خشم پان‌ايرانيستهاي آن دوره بود):

«قويو مليتچي فارسلارين (ايران‌ين ملي پيغمبري) دييه گئرچه‌کده‌ن افتخار و انبياي سالفه‌نين کليم‌الله، روح‌الله، خليل‌الله، صفتله‌رينه مقابل (بهاء‌الله) لقبي‌يله ممتاز قيلديقلاري بو ذات، کنديسي‌نين آخر زمان امامي (ايرانلي‌لارين عصرله‌رده‌ن بري منتظر اولدوقلاري اون‌ايکينجي امام، که بونا صاحب زمان، صاحب ظهور، صاحب خروج، صاحب تخت داخي دئرله‌ر) اولدوغونو تبشير ائدييوردو. ... (ترجمه: اين شخص که مليتگرايان افراطي فارس به او به عنوان پيغمبر ملي ايران حقيقتا افتخار کرده و در مقابل القاب انبياي گذشته (کليم‌الله، روح‌الله، خليل‌الله) به وي لقب بهاء‌الله را داده‌اند، مژده‌ي امام آخر الزمان بودن خود را مي‌داد (يعني دوازدهمين امام که ايرانيان قرنهاست منتظر وي هستند و او را صاحب زمان، صاحب ظهور، صاحب خروج، صاحب تخت هم مي‌خوانند)»،