ما تورک و افشاریم! از نامه‌ی دانش‌آموزان اورمو (اورمیه) به انجمن ملّی تبریز- ۱٩٠٧

ما تورک و  افشاریم!

از نامه‌ی  دانش‌آموزان اورمو (اورمیه) به انجمن ملّی تبریز- ۱٩٠٧ 

مئهران باهارلی

خلاصه

در شماره‌ی یازده نشریه‌ی فریاد چاپ اورمو (اورمیه)، آزربایجان، تورک‌ایلی، به تاریخ ٢١ مای ١٩٠٧ یک خطابه‌ی سیاسی تورکی و یک تلگراف فارسی از دانش‌آموزان مدرسه‌ی معرفت اورمو (اورمیه) به انجمن ایالتی آزربایجان تبریز درج شده است. در هر دوی این اسناد به یادگار مانده از دوره‌ی مشروطیت، بارها و صراحتا هویت قومی و ملی «تورک» و منسوبیت طایفه‌ای «افشار» تورکان اورمو (اورمیه) ذکر و تاکید شده است. در خطابه‌ی تورکی با غرور و افتخار گفته می‌شود قوم تورک دارای ودیعه‌ی فطری جلادت و دلیری ممتاز است. این خطابه‌ی تورکی با شعارهای یاشاسین افشار (زنده باد افشار) و یاشاسین اورمییه حمیّتی (زنده باد حیثیت و شرف اورمو) پایان می‌یابد. در آن دوره در غرب آزربایجان مخصوصا در اورمو (اورمیه)، هم‌آهنگ و هم‌سو با آناتولی و امپراتوری عوثمان‌لی، هویت ملی مودرن «تورک» تشکل یافته بود. تورکان منطقه بر هویت قومی - ملی تورک و هویت طائفه‌ای افشار خویش کاملا واقف بودند و مخصوصا به تورکیت افتخار می‌کردند. در حالی که در مرکز و شرق آزربایجان مخصوصا در تبریز، وضعیت کاملا متفاوتی برقرار بود. در این منطقه هویت ملی مودرن «تورک» فورم نه‌گرفته بود، و غالب نخبه‌گان و روشن‌فکران و سیاسیون و تحصیل‌کرده‌گان به هویت ملی تورک اعتقادی نه‌داشتند. به جای آن هویت‌های دینی اسلامی، مذهبی شیعی و ملی ایرانی و زبانی فارسی، هویت‌های اصلی و مقبول و دارای پرستیژ بودند. اکثر مشروطه‌طلبان و سران انجمن تبریز تورک‌ستیز و تورک‌هراس، و به شدت مدافع هویت ملی نوظهور ایرانی بودند. آن‌ها تورکیت را خوار و منفور و بیگانه و مهاجم می‌شمردند. با این پس‌زمینه بود که هدف اساسی مشروطه‌طلبان، ساقط کردن دولت تورک قاجار بود. به همین سبب است که جوانان تورک اورمو (اورمیه) خود را موظف دانسته‌اند که در خطابه و تلگراف خود، واقعیت تورک بودن را به سران انجمن ایالتی تبریز یادآوری کنند. در خطابه و تلگراف دانش‌آموزان اورمو (اورمیه)، گفته می‌شود هر وجب خاک ایران با خون اجداد تورکان سرشته شده است. بنا به گزارش روزنامه، خطابه‌های سیاسی دانش‌آموزان مدارس «معرفت»، «کمالیه»، «قدسیه» و «جلالیه‌»ی اورمو (اورمیه) همه به زبان تورکی بودند. این تثبیت‌ها نشان می‌دهند که در ربع اول قرن بیستم، زبان تورکی در غرب آزربایجان مخصوصا در اورمو (اورمیه) صرفا در شعر و مزاح استفاده نه‌می‌شد. بلکه زبان اصلی، یک زبان زنده و توانا و رابط بود که برای بیان امور روزمره و مسائل حیاتی اجتماعی و سیاسی مردم تورک به کار می‌رفت. استفاده از آن نیز محدود به عرصه‌ی شفاهی نه‌بود، بلکه عرصه‌ی مکتوب و نوشتاری را هم شامل می‌شد.

Özet

Türkili, Azerbaycan'ın Urmu (Urmiye) şehrinde 21 Mayıs 1907 tarihinde yayımlanan *Feryad* gazetesinin on birinci sayısında, Türkçe bir siyasi söylev ve Urmu (Urmiye) Me’rifet Okulu öğrencilerinin Tebriz’deki Azerbaycan Eyalet Encümeni’ne gönderdikleri Farsça bir telgrafa yer verilmiştir. Meşrutiyet Dönemi’nden günümüze ulaşan bu belgelerin her ikisinde de, "Türk" etnik ve milli kimliği ile Urmu (Urmiye) Türklerinin "Avşar" boyuna mensubiyeti, defalarca ve açık bir şekilde dile getirilip vurgulanmıştır. Türkçe söylev, Türk halkının doğuştan gelen bir yiğitlik ve cesaret özelliğine sahip olduğunu gururla vurguluyor. Söylev; "Yaşasın Afşar" ve "Yaşasın Urmu'nun (Urmiye) onuru ve şerefi" sloganlarıyla sona eriyor. O dönemde Batı Azerbaycan'da, özellikle de Urmu'da (Urmiye), Anadolu ve Osmanlı İmparatorluğu ile uyum içinde modern bir Türk ulusal kimliği ortaya çıkmıştı. Bölgedeki Türkler, Türk etnik kökenlerinin ve Afşar boyuna mensubiyetlerinin gayet iyi farkındaydılar ve Türklükleriyle bilhassa gurur duyuyorlardı. Buna karşılık, Orta ve Doğu Azerbaycan'da, özellikle de Tebriz'de durum oldukça farklıydı; burada henüz modern bir "Türk" ulusal kimliği şekillenmemişti. Elitlerin, aydınların, siyasetçilerin ve eğitimli bireylerin büyük bir kısmı kendilerini Türk ulusal kimliğiyle tanımlamıyor ve özdeşleştirmiyordu. Bunun yerine; İslami dini kimlik, Şii mezhepsel kimlik, İran ulusal kimliği ve Fars dili temelli dilsel kimlik, kolektif kimliklerin baskın, kabul görmüş ve saygın biçimlerini oluşturuyordu. Meşruteçilerin ve Tebriz’deki Azerbaycan Eyalet Encümeni’i liderlerinin çoğu Türk karşıtı ve Türk düşmanıydı; ayrıca, o dönemde filizlenmekte olan Türk karşıtı İran ulusal kimliğini güçlü bir şekilde destekliyorlardı. Türklüğü; hor görülen, nefret edilen, yabancı ve istilacı bir olgu olarak görüyorlardı. Bu ortamda, Meşrutiyet yanlılarının temel ve nihai amacı Kacar Türk Devleti'ni devirmekti. İşte bu bağlamda, Urmu'nun (Urmiye) Genç Türkleri, yaptıkları söylev ve Tebriz’deki Azerbaycan Eyalet Encümeni liderlerine gönderdikleri telgraflarda, Türk kimliği gerçeğini onlara hatırlatmayı bir görev sayıyorlardı. Urmu (Urmiye) öğrencilerinin konuşmalarında ve telgraflarında, İran toprağının her karışının Türk ataların kanıyla kutsandığı ifade edilmektedir. Gazeteye göre, Urmu'daki "Me'rifet", "Kemaliye", "Kudsiye" ve "Celaliye" okullarının öğrencilerinin yaptığı siyasi söylevler Türkçe idi. Bu kanıtlar, yirminci yüzyılın ilk çeyreğinde Batı Azerbaycan'da —özellikle de Urmu'da (Urmiye)— Türkçenin yalnızca şiir ve mizahla sınırlı kalmadığını ortaya koymaktadır. Aksine Türkçe; hem gündelik işlerin hem de Türk halkının önemli sosyal ve siyasi meselelerinin ifade edilmesinde kullanılan, canlı ve güçlü bir dilin yanı sıra bir *lingua franca* (ortak iletişim dili) işlevi görmekteydi. Ayrıca Türkçenin kullanımı sözlü iletişimle sınırlı değil, yazılı alana da kapsıyordu.

Abstract

In the eleventh issue of the Feryad newspaper published in Urmu (Urmiye) city, Azerbaijan, Turkili, on May 21, 1907, a Turkish political speech and a Persian telegram from the students of the Urmu (Urmiye) Me’rifet School to the Azerbaijan Provincial Association of Tebriz were included. In both of these documents, which are relics of the Constitutional Period, the ethnic and national identity of the “Turk” and the “Afshar” clan affiliation of the Urmu (Urmiye) Turks are repeatedly and explicitly mentioned and emphasized. The Turkish speech proudly asserts that the Turkish people possess an innate disposition toward bravery and courage. The Turkish speech ends with the slogans Long live Afshar and Long live the dignity and honor of the Urmu (Urmiye). At that time, in western Azerbaijan, particularly in Urmu (Urmiye), a modern Turkish national identity had emerged in harmony with Anatolia and Ottoman Empire. The Turks of the region were fully aware of their Turkish ethnic and Afshar tribal affiliation, and they took particular pride in their Turkishness. In contrast, in central and eastern Azerbaijan, especially in Tebriz, the situation was quite different. A modern "Turkish" national identity had not yet taken shape. Most the elites, intellectuals, politicians, and educated individuals did not identify with a Turkish national identity. Instead, Islamic religious, Shiite sectarian, Iranian national, and Persian linguistic identities constituted the dominant, accepted, and prestigious form of collective identities. Most constitutionalists and leaders of the Tebriz Association were anti-Turkish and Turkophobic, and they strongly promoted the emerging Anti Turkish Iranian national identity. They viewed Turkishness as a despised, hated, alien and invader phenomenon. Against this background, the fundamental and ultimate objective of the constitutionalists was to overthrow the Qajar Turk State. It was in this context that the young Turks of Urmu (Urmia) considered it their duty to remind the leaders of the Tebriz Provincial Association of the reality of their Turkish identity in their speeches and telegrams. In the speeches and telegrams students of Urmu (Urmiye), it is asserted that every inch of Iranian soil had been sanctified by the blood of Turkish ancestors. According to the newspaper, the political speeches of students of the "Me'rifet", "Kemaliye", "Qudsiye" and "Celaliye" schools of Urmu (Urmiye) were in Turkish. This evidence demonstrates that, in the first quarter of the twentieth century, Turkish in Western Azerbaijan, particularly in Urmu (Urmiye), was not confined to poetry and humor. Rather, it functioned as the main vibrant and powerful language, as well as a lingua franca, employed in the expression of both everyday affairs and significant social and political concerns of the Turkish people. Its use was not restricted to the oral communication but also extended to written discourse.

 نشریه‌ی فریاد چاپ اورمو (اورمیه) شماره‌ی یازده خود به تاریخ ٢١ مای ١٩٠٧ یعنی ١٠٩ سال پیش را، به گزارش ناآرامی‌ها و هیجانات مربوط به مطالبه‌ی امضاء قانون‌نامه‌ی اساسی در دارالشورا و دارالخلافه اختصاص داده است. در این شماره متن یک خطابه‌ی سیاسی تورکی از دانش‌آموزان مدرسه‌ی معرفت

اورمو (اورمیه) به همراه متن یک تلگراف فارسی از دانش‌آموزان همان مدرسه به انجمن ایالتی آزربایجان در تبریز و جواب فارسی انجمن به آن درج شده است. تلگراف و به ویژه خطابه‌ی تورکی دانش‌آموزان مدرسه‌ی معرفت اورمو (اورمیه)، دارای ارزش تاریخی فوق‌العاده‌ است.

١- دانش‌آموزان اورمو (اورمیه) در هر دوی این اسناد به یادگار مانده از دوره‌ی مشروطیت بارها و صراحتا هویت قومی و ملی «تورک» و منسوبیت طایفه‌ای «افشار» اورمو (اورمیه) را ذکر و بر آن تاکید کرده‌اند. در خطابه‌ی تورکی با غرور و افتخار گفته می‌شود قوم تورک دارای ودیعه‌ی فطری جلادت و دلیری ممتاز است و در مبارزه‌ی اخیر مشروطیت برای حریت و آزادی نیز، جهانیان را شگفت‌زده کرده است. خطابه‌ی تورکی دانش‌آموزان تورک مدارس اورمو (اورمیه) با شعارهای یاشاسین افشار (زنده باد افشار) و یاشاسین اورمییه حمیّتی (زنده باد حیثیت و شرف اورمو (اورمیه) پایان می‌یابد. در تلگراف فارسی دانش‌آموزان اورمویی نیز منسوبیت تورکان اورمو (اورمیه) به افشارها مخصوصا قید شده است. این موارد مخصوصا افتخار به تورکیت بسیار جالب توجه است و نشان می‌دهد که علاوه بر تشکل هویت ملی تورک در هم‌گامی و هم‌سوئی با تورکان آناتولی و عوثمان‌لی، در آن دوره تورکان در غرب آزربایجان مخصوصا اورمو (اورمیه) بر هویت قومی و طائفه‌ای خویش کاملا واقف بودند.

این در حالی است که در دوره‌ی مشروطیت در مرکز و شرق آزربایجان مخصوصا در تبریز، هویت ملی مودرن «تورک» فورم نه‌گرفته بود و در میان نخبه‌گان و روشن‌فکران و سیاسیون و تحصیل‌کرده‌گان خریداری نه‌داشت. به جای آن هویت دینی اسلامی - مذهبی شیعی و هویت ملی ایرانی – فارسی، هویت‌های اصلی و مقبول و دارای پرستیژ بودند. چنان چه در جواب انجمن ایالتی تبریز به دانش‌آموزان اورمویی نیز، هیچ اشاره‌ای به هویت ملی تورک نه‌می‌شود. در واقع سران مشروطه به ویژه در شرق و مرکز آن تبریز نه تنها به هویت ملی تورک اعتقادی نه‌داشتند، بلکه مانند اکثر سران انجمن تبریز و غالب نخبه‌گان آن شهر، نوعا تورک‌ستیز و تورک‌هراس، و به شدت مدافع هویت ملی نوظهور ایرانی بودند و تورکیت را خوار و منفور و بیگانه و مهاجم می‌شمردند. با این پس‌زمینه بود که مشروطه‌طلبان ضد تورک خواهان ساقط کردن دولت تورک قاجار بودند. پس از ساقط کردن دولت تورک قاجار نیز، اغلب این اشخاص تبریزی به فارس‌گرایان و فارس‌زده‌گان (مانقورتیسم – گؤزقامانیسم تبریزی)، پان‌ایرانیست‌ها و باستان‌گرایان و همکاران رژیم تورک‌ستیز و تورک‌هراس پهلوی تبدیل شدند.

دلیل تاکید دانش‌آموزان اورمو (اورمیه) بر منسوب بودنشان به خانواده‌ی تورک و طایفه‌ی افشار در تلگراف فارسی آن‌ها به انجمن ایالتی آزربایجان تبریز، هم همین واقعیت است. جوانان تورک اورمو (اورمیه) خود را موظف دانسته‌اند واقعیت فراموش شده‌ی تورک بودن را به سران انجمن ایالتی تبریز یادآوری کنند.

٢-در خطابه‌ی تورکی دانش‌آموزان اورمو (اورمیه)، از قوم تورک و تورکان  ساکن در آزربایجان، آن هم نه در شعر و مزاح، بلکه در یک خطابه‌ی سیاسی جدی نام برده می‌شود. این نوع تلقی در غرب آزربایجان امری کاملا جا افتاده بود. اما پدیده‌ای کم‌سابقه برای مرکز و شرق آزربایجان آن دوره است. در متون باقی‌مانده‌ی سیاسی و جدی از شرق و مرکز آزربایجان و مشروطه‌گرایان آن مناطق مخصوصا در تبریز، - بر خلاف غرب آزربایجان - علی القاعده و هرگز ذکری از هویت ملی تورک نیست و اگر هم است اغلب دارای بار منفی و استهزاء‌آمیز و ... است.

۳-در خطابه و تلگراف دانش‌آموزان اورمویی، از مسلمانان به نام ملت اسلام (به ترمینولوژی امروزی امت اسلام)، از ایرانیان به عنوان رعیت و نفوس (یعنی صرفا مردم و نه یک ملت واحد و یا قوم ایرانی)، از تورک به عنوان قوم و خانواده (به ترمینولوژی امروزی ملت تورک) و از افشار به عنوان طایفه (یعنی زیرگروه طائفه‌ای ملت تورک) نام برده می‌شود. این کمابیش همان ترمینولوژی صحیحی است که ما نیز امروزه آن را به‌کار می‌بریم، اما در انجمن ایالتی آزربایجان - تبریز آن روز ابدا به‌کار نه‌می‌رفت. زیرا بسیاری از سران این انجمن ایران‌گرا و پان ایرانیست بودند و به هویت ملی ایرانی و نه هویت ملی تورک باور داشتند.

٤-در خطابه و تلگراف دانش‌آموزان اورمو (اورمیه)، از ایران با عنوان قطعه (زمین و سرزمین) و از آزربایجان به شکل صفحات (پهنه) یاد می‌شود و گفته می‌شود هر وجب خاک ایران با خون اجداد تورکان سرشته شده است. این، همان درک تورکان پیش از مشروطیت از مفهوم ایران است که آن را واحدی ایجاد شده، تحت حاکمیت و حراست‌ و محافظه شده (محروسه) توسط تورکان و دارای اکثریت جمعیتی تورک و متعلق به آن‌ها می‌دانستند. این درک تورک‌های پیش از مشروطیت از مفهوم ایران، کاملا متفاوت از مفهوم جدید و استعماری‌ «ایران» که با انقلاب مشروطیت فورم گرفت و نهادینه شد و به معنی یک هویت ملی فارس‌محور و ضد تورک و کشوری صرفا متعلق به فارس‌ها و ایرانی‌نژادها است می‌باشد و  متضاد آن است.

٥-در گزارش نشریه‌ی فریاد نام مدارس «معرفت»، «کمالیه»، «قدسیه» و «جلالیه‌»ی اورمو (اورمیه) برده شده و گفته می‌شود که دانش‌آموزان مدرسه‌ی جلالیه خطابه‌ی شدیدالمال تورکی را قرائت نمودند و دانش‌آموزان مدارس معرفت و کمالیه خطابه‌های تورکی خود را خواندند. این تثبیت‌ها نشان می‌دهند که تورکی در آن زمان صرفا زبانی که در شعر و مزاح استفاده می‌شد نه‌بود. به عنوان یک زبان زنده و توانا، رابط و اصلی در بیان و افاده و حیات اجتماعی و سیاسی مردم تورک و حل و فصل امور روزمره و روزانه‌ی آن‌ها به کار می‌رفت. و نیز نه فقط به طور شفاهی، بلکه به صورت مکتوب و نوشتاری هم استفاده می‌شد. در گزارش گفته می شود که دانشآموزان در صفهای منتظم بیرقهای سرخی را حمل می کردند که بر روی آنها شعارهای زنده باد مشروطیت، زنده باد حریت نوشته شده بودند. همانگونه در منابع متعدد دیگری هم آمده، این شعارها هم بی شک به زبان تورکی و ماخوذ از شعارهای تورکی «یاشاسین مشروطیتYaşasın Meşrûtiyyet ، یاشاسین حریتYaşasın Hürriyyet » در عوثمان‌لی بودند.

٦-متن تورکی خطابه‌ی دانش‌آموزان دارای کیفیتی خوب و حتی عالی است. آشنائی و تسلط دانش‌آموزان مدارس اورمو (اورمیه) به تورکی ادبی و مکتوب، آن هم در این سطح عالی، نشان می‌دهد زبان تورکی نه تنها زبان تعلیم و تعلم در مدارس اورمو (اورمیه) بود، بلکه با اهتمام و در کیفیتی عالی تدریس و آموخته می‌شد و همه‌ی شاگردان در سطح نگارش متون اجتماعی و سیاسی بر تورکی مسلط بودند.

٧-خطابه‌های دانش آموزان خطاب به مردم و اهالی اورمو به تورکی است. اما تلگراف آن‌ها به انجمن ایالتی تبریز به فارسی است. این امر نیز منعکس کننده‌ی دو واقعیت آتی است: مردم اورمو (اورمیه) که مخاطبان این متون سیاسی تورکی بودند نیز، کاملا با تورکی ادبی متعالی آشنا بودند. و در آن مقطع غرب آزربایجان به مرکزیت اورمو کانون تورک‌گرایی و هویت ملی مودرن تورک، و مرکز – شرق آزربایجان به مرکزیت تبریز، کانون فارس‌گرایی و هویت ملی مودرن ایرانی بود.  

٨-متن خطابه‌ی دانش‌آموزان اورمو (اورمیه) به تورکی بسیط و مشترک ادبی نیمه‌ی دوم قرن نوزده و ربع اول قرن بیستم است که از ایران و قفقاز تا شمال آفریقا و مرکز اوروپا رواج داشت. در آن دوره، غرب آزربایجان  و عموما کل تورک‌ایلی در حوزه‌ی فرهنگی و زبانی و ادبی عوثمان‌لی و آناتولی قرار داشت و در مبادله و مراوده و بده بستان فعال با آن بود. سه دهه‌ی بعد، تشویق محلی‌گرائی آزربایجانی و ایجاد زبان آزربایجانی و ... به عنوان ابزار سیاست‌های ضد تورک و توسعه‌طلبانه‌ی روسیه برای نفوذ در شمال غرب ایران و آزربایجان و ریشه‌کن کردن هویت ملی تورک و ایجاد سدی در مقابل هویت تورکیه، ضربه‌ای جدی به این بده بستان فرهنگی و زبانی طبیعی و تاریخی بین تورک‌ایلی و آناتولی زد.

٩-در این گزارش به رهبر ملی تورک جمشید خان سوباتای‌لی افشار اورمویی - مجدالسلطنه نیز اشاره شده است. نشریه‌ی فریاد او را شخصیتی دارای مزایای بی‌شمار نامیده و می‌ستاید و بیان می‌کند که در آن روزهای بحرانی مجدالسلطنه آن چنان فداکارانه مشغول به رتق و فتق و نظم و انتظام دادن به امور شهر و مدیریت حیات سیاسی و اجتماعی آن بود که لحظه‌ای برای استراحت شخصی نه‌داشت.

١٠- این گزارش و دیگر مطالب شماره‌های گوناگون نشریه‌ی فریاد بر جنبه‌ی کمتر پرداخته شده‌ی مشروطه‌گری مجدالسلطنه هم پرتوافکنی می‌کنند. به عنون نمونه گزارش می‌گوید مجدالسلطنه در این مراسم به دانش‌آموزان اورمو (اورمیه) که از تعلل در امضاء قانون اساسی مشروطیت به غلیان آمده بودند، دل‌داری و روحیه می‌داد و آن‌ها را به آینده اومیدوار می‌ساخت. مجدالسلطنه، پدر ملیت‌گرایی مودرن و دموکراتیک تورک در ایران و تورک‌ایلی، معتقد به «مشروطیت‌طلبی بومی و معتدل قاجاری و تورک‌گرا»، و مانند اغلب توده‌های تورک و مقامات قاجاری آن دوره، صرفا حامی جنبه‌ی آزادی‌خواهی، اصلاحات، قانون‌مداری و مودرنیته‌ی حرکت مشروطیت ملهم از عوثمان‌لی بودند. اما مجدالسلطنه با قدرت‌ها و شخصیت‌های داخلی و خارجی که قصد تبدیل جنبش مشروطیت به یک حرکت ضد تورک فارس‌محور و استفاده‌ی ابزاری از آن صرفا برای ساقط کردن دولت تورک قاجاری و دور ساختن ملت تورک از حاکمیت و اقتدار سیاسی در ایران را داشتند (و در این امر موفق شدند)، و یا دقیق‌تر با  «مشروطه‌خواهی غیر بومی و افراطی پان‌ایرانیست و ضد تورک» شدیدا مخالف بود.

١۲-در سرلوحه‌ی هر شماره‌ی نشریه‌ی فریاد حسب المعمول بیتی از شعرای معروف تورک آورده می‌شد. بیت سرلوحه‌ی این  شماره، از شعر «حرّیت قصیده‌سی» اثر شاعر برجسته‌ی عوثمان‌لی نامق کمال گرفته شده است: «معینی ظالمین دونیادا اربابِ دنائت‌دیر/کؤپه‌ک‌دیر ذوق آلان، صیّادِ بی‌انصافا خذمت‌ده‌ن» (ترجمه: در این دنیا پست‌فطرتان، یاری‌کننده به ظالمین‌اند هستند. این سگ است که از خدمت به صیاد بی‌انصاف لذت می‌برد). نامق کمال، مانند سلیمان نظیف و دیگران شعرا و مولفین عوثمان‌لی تاثیری عظیم بر روشن‌فکران تورک در دهه‌های آخر قرن نوزده و اول قرن بیست و بر جنبش «مشروطیت‌طلبی بومی و معتدل قاجاری و تورک‌گرا» در تورک‌ایلی و ایران داشت. متن کامل شعر مذکور وی در آخر نوشته‌ی حاضر داده شده است.

١۳- در این و دیگر خطابه‌ها و تلگراف‌ها و نشریات و اسناد باقی‌مانده از اورمو (اورمیه)ی آغاز قرن بیستم، شهر اورمو (اورمیه) و مردم آن همواره به عنوان تورک و افشار دارای زبان تورکی، شهری واقع در آزربایجان و دومین شهر آن عرضه می‌شود و کوچک‌ترین صحبت و اشاره‌ای از کورد و کوردان در داخل شهر اورمو (اورمیه) نیست. زیرا در آن زمان (تا سال‌های اخیر) این شهر هرگز دارای نفوس و اهالی بومی کورد نه‌بود. نفوذ کوردها به داخل این شهر استراتژیک تورک، امری طبیعی نه‌بوده، نتیجه‌ی سیاست‌های امپریالیستی و استعمارگرانه‌ی داخلی (پان‌ایرانیست‌های دولت ایران) و خارجی (دولتهای اوروپایی و غربی دارای ذهنیت صلیبی مانند فرانسه) برای تغییر دموگرافی قومی – ملی اهالی و علنا یک پروژه‌ی توسعه‌طلبانه‌ی فاشیستی است.

در زیر به ترتیب خطبه‌ی تورکی دانش‌آموزان مدرسه‌ی معرفت، تلگراف فارسی‌دانش آموزان مدرسه‌ی معرفت به انجمن ایالتی تبریز، پاسخ فارسی انجمن ایالتی تبریز به تلگراف مزبور، بخش‌هائی از شماره‌ی یازده نشریه‌ی فریاد در باره‌ی خطابه‌های تورکی دانش‌آموزان مدارس اورمو (اورمیه)، و در نهایت متن کامل قصیده‌ی حریت از نامق کمال که بیتی از آن در سرلوحه‌ی این شماره‌ی نشریه‌ی فریاد چاپ شده را آورده‌ام.

الف-متن خطابه‌ی تورکی دانش‌آموزان مدرسه‌ی معرفت اورمو (اورمیه) -١٩٠٧

نشریه‌ی فریاد، چاپ اورمو (اورمیه)، شماره‌ی یازده، تاریخ ٢١ مای ١٩٠٧

اورمو (اورمیه) معرفت شاگردانی‌نین خطابه‌سی-١٩٠٧

ائی مسلمان‌لار یئته‌ر! آرتیق بو غفلت یئته‌ر! ملّتِ اسلاما بی‌حدّ بو مذلّت‌له‌ر یئته‌ر!

آغالار! ...

 مهبطِ انوارِ معدلت، مسجدِ اقصایِ دیانت، دارالمعلّمینِ انسانیّت و معرفت اولان ایران قطعه‌سی، هر بیر قاریش توپراغی اجدادیمیزین خونِ مردانه‌سی‌له سرشته اولان بو خاکِ پاک، نئچه مدّت‌دیر که وجدان‌سیزلارین دستِ ظالمانه‌له‌ری‌نده ودیعه‌ی آللاه اولان رعیّتِ ایرانیه‌نین حقوقِ مادّیه و مصوبّه‌سی محو اولونموش گئتمیشدی. فقط گئچه‌ن ایل بیر مددِ غیبِ لاریبی اولاراق ایرانی‌له‌ر سون بیر حرکتِ مذبوحانه اجرا ائده‌ره‌ک، حقوق‌لاری‌نی استرداد ائتمه‌یه قیام ائتدی‌له‌ر و بیر چوخ قان‌لار تؤکدوک‌ده‌ن سونرا موفّق اولدولار.

بالخاصّه تورک قومی، آزه‌ربایجان تورک‌له‌ری مودَّعِ[1] فطرت‌له‌ری اولان جلادتِ ممتازه ایله بو حرّیت دعواسی‌ندا جهانی متحیّر ائده‌جه‌ک صورت‌ده اؤیله بیر شطرنجِ حمیّت اوینادی‌لار که: بیرینجی حمله‌ده استبداد بوتون عَوَنه‌سی‌له شش‌درِ حیرت‌ده مات اولدو گئتدی. ایندی رعیّتِ ایرانیّه‌نین اؤز اه‌لی‌نه گئچمیش حقوقِ مسلّمه‌یِ طبیعیّه‌سی‌نی، قانونِ اساسی‌نی امضاء ائتمه‌مه‌ک‌له غصب ائتمه‌ک ایستییورلار. دئمه‌ک سابق‌ده اولدوغو کیمی ایییرمی میلیونا قریب نفوسِ ایرانیّه‌نی ظلمون او هوایِ کثیفی‌نده بوغماق، قانون‌سوز، حقوق‌سوز بیر حال‌دا تحتِ تضییقِ استبداددا ا‌ه‌زمه‌ک ایستییورلار  ....

آغالار ‌! ....

ذلّتِ اسارت‌له یاشاماق‌دان، قان‌لار ایچی‌نده اؤلمه‌ک بیز ایران‌لی‌لارین اعتقادِ موروثیمیزدیر. بیز مدرسه‌لی‌له‌ر همین بو دقیقه‌ده سعادتِ ملّیه‌میز نامی‌نا آزه‌ربایجان صفحه‌له‌ری‌نی قان‌لاریمیزلا رنگین ائتمه‌یه حاضریز.

غیرت ائی هم‌وطنانِ عزیز!

وطن یولوندا فدایِ حیات ائده‌ن اؤلمه‌ز!

یاشاسین افشار ... !

یاشاسین اورمییه حمّیّتی  .... !

URMU ME’RİFET [MEDRESESİ] ŞÂGİRDÂNININ XETÂBESİ

Éy Müselmanlar yéter, artıq bu qeflet yéter, Millet-i İslam’a bîhedd bu mezelletler yéter!

Ağalar!

Mehbét-i envâr-ı me’dilet, Mescid-i Eqsâ-y-ı diyânet, dârülmüellimîn-i insâniyyet ve me’rifet olan Îrân qit’esi, her bir qarış toprağı ecdâdımızın xûn-i merdânesiyle sirirşte olan bu xâk-i pâk, néçe müddetdir ki vicdansızların dest-i zâlimânelerinde vedîe-y-i Allah olan reiyyet-i Îrâniye’nin huqûq-i maddiye ve müsevvebesi mehv olunmuş gétmişdi. Feqet géçen il bir meded-i qéybi-y-i lâréybî olaraq Îrânîler son bir hereket-i mezbûhâne icra éderek, huquqlarını istirdâd étmeye qiyâm étdiler ve bir çox qanlar tökdükden sonra müveffeq oldular.

Bilxasse Türk qovmu, Azerbaycan Türkleri müveddi’-i fitretleri olan celâdet-i mumtâze ile bu hürriyet da’vâsında cahânı müteheyyir édecek sûretde öyle bir şetrenc-i hemmiyyet oynadılar ki birinci hemlede istibdâd bütün evenesiyle şéşder-i héyretde mât oldu gétdi. İndi reiyyet-i Îrâniyye’nin öz eline géçmiş huqûq-i müsellime-y-i tebîiyyesini, qânûn-i esâsîni imzâ étmekle qesb étmek istiyorlar. Démek sâbiqde olduğu kimi iyirmi milyona qerîb nufûs-i Îrâniyye’ni zülmün o havâ-y-i kesîfinde boğma, qânunsuz huquqsuz bir halda teht-i tezyîq-i istibdâda ezmek istiyorlar ...

Ağalar!

Zillet-i esâretle yaşamaqdan qanlar içinde ölmek bir Îrânlıların é’tiqâd-i movrûsumuzdur. Biz medreseliler hemin bu deqîqede seâdet-i milliyemiz nâmına Azerbaycan sefhelerini qanlarımızla zengin étmeye hazırırz.

Qéyret éy hemvetenân-ı ezîz

Veten yolunda fedâ-y-ı hayât éden ölmez

Yaşasın Afşar

Yaşasın Urmiye hemmiyyeti

ب-تلگراف فارسی دانش‌آموزان مدرسه‌ی معرفت اورمو (اورمیه) به انجمن ولایتی تبریز

تلگرافِ تلامذه‌یِ مدرسه‌یِ معرفت به تبریز

حضورِ مبارکِ اعضایِ محترمِ انجمنِ مقدّسِ ملی

ادَامَ اَللَّهُ ظِلاَلَهُمْ. زحماتی را که آن وجودهایِ محترم و سایرِ مجاهدینِ ملّت در راهِ استحصالِ مشروطیتِ تامّه و مطالبه‌یِ امضایِ قانونِ اساسی متحمّلند، برایِ این است که افقِ استقبالِ وطنِ عزیزِ ما را از ابرهایِ مظلمِ استبداد پاک فرمایند. تا ما به‌توانیم در آن هوایِ سعادت پیرا استنشاقِ نسیمِ حیاتِ دوره‌یِ جدید نماییم. و ما شاگردانِ مدرسه‌یِ معرفت نیز زحمتِ تحصیل را با این اومید می‌نماییم که خود را برایِ خدماتِ ملّیه آماده و در راهِ وطنِ مصدرِ جان‌فشانی باشیم. و چون خطِ حرکتِ شما و ما منتهی به نقطه‌یِ واحده می‌شود لهذا غیرت و حمیّتِ مفطوره و موروثه‌یِ ما اطفالِ معصوم که منسوب به خانواده‌یِ (تورک) و طایفه‌یِ افشاریم ما را بر آن واداشته که در این موقع از روسایِ ملّت خود که تمامِ زحمات را برایِ ما می‌کشند مدافعه نموده و اعانتِ کوچک را که از امثالِ ما خورده‌سالان متقضی است فروگذار نه‌نماییم.

به‌خواهید مشروطه‌یِ تامّه و امضایِ قانونِ اساسی را، که ما فدائیانِ راهِ وطن تا ریختنِ آخرین قطره‌یِ خونِ معصومانه‌یِ خود در این مشروع مقدّس حاضریم.

امضاءِ تلامذه‌یِ مدرسه‌یِ معرفت

ج- جواب فارسی انجمن ایالتی تبریز به شاگردان مدرسه‌ی معرفت اورمو (اورمیه)

جواب [به] شاگردانِ مدرسه‌یِ معرفت از [انجمنِ ایالتی] تبریز

نوباوه‌گانِ وطنِ عزیز و تازه‌نهالانِ عرصه‌یِ اتّحاد و اتّفاق: تلامذه‌یِ مدرسه‌یِ معرفتِ اورومی، اِدَّامَ اَللَّهُ اِيَّامَ اِسْتِفَادَاتِهِمْ.

اظهاراتِ مجدّانه و همراهیِ غیورانه‌یِ آن سعادت‌طلبانِ مدرسه‌یِ فطانت موجبِ بسی امتنان و تشکّراتِ آقایانِ اعضایِ محترمِ انجمنِ مقدّسِ ملّی گردید. الحقّ حمّیتِ جبلّیِ شما را حکایت می‌نمود: که از سوابقِ زمان خدماتِ بزرگ و زحماتِ سترگِ دولتی و ملّتی را اباعن جدّ مصدر و متحمّل بوده و در هر قرن و عصر آباء و اجدادِ آن خوردسالانِ گرامی و سرکرده‌گانِ افشار منشاءِ خدماتِ عمده بوده‌اند. و اومیدواریم که در آتیه از اثرِ تحصیلات و علومِ مکتسبه‌یِ آن نوباوه‌گانِ وطن، نواقصِ معاش و معادِ ما نیز به درجه‌یِ کمال رسیده و حقوقِ متروکه‌یِ چندین ساله‌یِ ایرانیان در تحتِ قوانینِ علم و عرفان محفوظ به‌ماند.

امضاء انجمنِ ملّیِ تبریز

د-بخش‌هائی از شماره‌ی یازده نشریه‌ی فریاد در باره‌ی دانش‌آموزان مدارس اورمو (اورمیه) - ٢١ ماییس ١٩٠٧

در میدانِ توپ‌خانه ازدحام به اندازه‌ای بود که امکانِ مرور و عبور نه‌داشت. وقتِ عصر تلامذه‌یِ مدرسه‌یِ معرفت و کمالیه صف‌هایِ نظامی بسته و با بیرق‌هایِ قرمز که در رویِ آن‌ها عباراتِ زنده باد مشروطیت و زنده باد حرّیت نوشته شده بود به طور بسیار منتظمی در توپ‌خانه آمده و خطابه‌هایِ تورکیِ مهیّجانه که در موقع درج خواهد شد خوانده و اظهارِ هم‌دردی با سایرِ برادرانِ وطنیِ خویش نمودند. این منظره و این بیرق‌ها و این خطابه‌ها به اندازه‌ای در عموم موثّر افتاد که اکثرِ اهالی و علما صدا به گریه‌یِ بلند کردند و جنابِ آقایِ مجدالسلطنه که تعداد مزایای ایشان بیرون از حوصله‌ی شمار و در این چند روزه‌ی اختلال می‌توان گفت که در بیست و چهار ساعت شب و روز دقیقه‌ای به تنفّس و آسایش خویش وقت نه‌دارند، تلامذه‌یّ این دو مدرسه را با انواعِ تلطیفات دل‌داری فرموده و به استقبال ایشان را اومیدواری‌ها دادند.

...

و شاگردانِ مدرسه‌یِ معرفت هم تلگرافی به انجمنِ مقدّسِ ایالتیِ تبریز نوشته بودند که به جهتِ خرابیِ سیم مخابره نه‌شده بود آن را هم دادند مخابره شد. این چند فقره تلگراف در جزوه‌یِ علاحدّه درج خواهد شد.

...

این وقت شاگردانِ مدرسه‌یِ جلالیه و متعاقبِ آنان شاگردانِ مدرسه‌یِ قدسیه دفیله زده، به انتظامِ مخصوص آمدند. و صف بسته اوّلاً یکی از شاگردانِ جلالیه خطابه‌یِ شدید المالِ تورکی قرائت نموده،  بعد نشیده‌یِ مخمّسی را که یکی از ادبایِ اورمیه سروده بود به طورِ یک‌آهنگ و هم‌آواز خواندند. آن حالتِ شاگردانِ مدرسه‌یِ جلالیه خیلی موثّر بود. چنان که جمعی از حضّار گریه می‌کردند. روساء دلداری و اومیدواری داده و شاگردانِ مدارس را معاودت دادند. کثرت به اندازه‌ای بود که تویِ چادیرها و تمامِ میدان توپ‌خانه و دربِ آن کلّاً مملوّ بود و آمد و شد نهایتِ اشکال را داشت.

باز امروز شاگردانِ مدرسه‌یِ معرفت صفوفِ حمیت بسته و در میدانِ توپ‌خانه آمدند. راستی را از عمومِ اطوارشان با کمالِ وضوح می‌نماید که آن مبارک‌نهالانِ نوخواسته با همان صدق و صفوت که از مزایایِ عالمِ صباوت است، فقط بویی از سعادتِ ملّیه استثمام نموده و در سرِ این مقصودِ عالی به حقیقت جانِ خویش در کف دارند.

ر- شعر حرّیت اثرِ نامق کمال ، نامیق کمال- حرّیت قصیده‌سی

گؤروپ احکامِ عصری منحرف صدق و سلامت‌ده‌ن

چه‌کیلدیک عزّت و اقبال ایله بابِ حکومت‌ده‌ن

اوسانماز که‌ندی‌نی انسان بیله‌ن‌له‌ر خالقا خذمت‌ده‌ن

مروّتمند اولان مظلوما اه‌ل چه‌کمه‌ز اعانت‌ده‌ن

حقیر اولدویسا ملّت، شانی‌نا نقصان گه‌لیر سانما

یئره دوشمه‌ک‌له جوهر، ساقط اولماز قدر و قیمت‌ده‌ن

وجودون کیم خمیرِ مایه‌سی خاکِ وطن‌ده‌ن‌دیر

نه غم راهِ وطن‌ده خاک اولورسا جور و محنت‌ده‌ن

معینی ظالمین دونیادا اربابِ دنائت‌دیر

کؤپه‌ک‌دیر ذوق آلان، صیّادِ بی‌انصافا خذمت‌ده‌ن

هه‌مه‌ن بیر فیضِ باقی ترک ائده‌ر بیر ذوقِ فانی‌یه

حیاتین قدری‌نی عالی بیله‌ن‌له‌ر حُسنِ شهرت‌ده‌ن

نه‌ده‌ن‌دیر خالق‌دا طولِ حیاتا بونجا رغبت‌له‌ر

نه‌دیر اینسانا بیلمه‌م منفعت حفظِ امانت‌ده‌ن

جهان‌دا که‌ندی‌نی هر فردده‌ن آلچاق گؤرور اول کیم

اوتانماز که‌ندی نفسی‌نده‌ن ده، عار ائیله‌ر ملامت‌ده‌ن

فلک‌ده‌ن انتقام آلماق، دئمه‌ک‌دیر اهلِ ادراکا

ائدیپ تزییدِ غیرت، مستفید اولماق ندامت‌ده‌ن

دوروپ احکامِ نصرت اتّحادِ قلبِ مّلت‌ده

چیخار آثارِ رحمت اختلافِ رایِ امّت‌ده‌ن

ائده‌ر تدویرِ عالم بیر مکی‌نین قوّه‌یِ عزمی

جهان تیتره‌ر ثباتِ پایِ اربابِ متانت‌ده‌ن

قضا هر فیضی‌نی هر لطفونو بیر وقت ایچین ساخلار

فتور ائتمه ساقین ملّت‌ده‌کی ضعف و بطالت‌ده‌ن

دئییل‌دیر شیرِ در زنجیره تهمت عجزِ اَقدامی

فلک‌ده بخت اوتانسین بی‌نصیب اربابِ همّت‌ده‌ن

ضیا دور ایسه اوجِ رفعتی‌نده‌ن اضطراری‌دیر

حجاب ائتسین طبیعت یئرده قالمیش قابلیت‌ده‌ن

بیز اول نسلِ کریمِ دوده‌یِ عثمانیانیز کیم

محمّردیر سراپا مایه‌میز خونِ حمیت‌ده‌ن

بیز اول آلِ همم اربابِ جد و اجتهادیز کیم

جهانگیرانه بیر دولت چیخاردیق بیر عشیرت‌ده‌ن

بیز اول عُلوی نهادانیز کی میدانِ حمّیت‌ده

بیزه خاکِ مزار اهوَن گه‌لیر خاکِ مذلّت‌ده‌ن

نه غم پُر آتشِ هول اولسا دا غوغایِ حرّیت

قاچار می مرد اولان بیر جان ایچین میدانِ غیرت‌ده‌ن؟

کمندِ جانگدازِ اژدرِ قهر اولسا جلّادین

مرجّح‌دیر یینه بین کرّه زنجیرِ اسارت‌ده‌ن

فلک هر تورلو اسبابِ جفاسین توپلاسین گه‌لسین

دؤنه‌رسه‌م قحبه‌ییم مّلت یولوندا بیر عزیمت‌ده‌ن

آنیلسین مسلکیم‌ده چه‌کدیییم جور و مشقّت‌له‌ر

کی ادنا ذوقی اعلاءدیر وزارت‌ده‌ن، صدارت‌د‌ه‌ن

وطن بیر بی‌وفا نازنده طنّازا دؤنموش کیم

آییرماز صادقین عشقی‌نی آلامِ غربت‌ده‌ن

مبرّایام رجا و خوف‌دان، عندیم‌ده عالی‌دیر

وظیفه‌م منفعت‌ده‌ن حقّیم اغراضِ حکومت‌ده‌ن

جوانمردانِ ملّت‌له حذر غوغادا ائی بیداد

اه‌ریر شمشیرِ ظلمون آتشی خونِ حمیت‌ده‌ن

نه ممکن ظلم ایله بیداد ایله امحاءِ حرّیت

چالیش ادراکی قالدیر مقتدرسه‌ن آدمیت‌ده‌ن

گؤنول‌ده جوهرِ الماسا به‌نزه‌ر جوهرِ غیرت

اه‌زیلمه‌ز شدّت تضییق‌ده‌ن، تاثیرِ ثقلت‌ده‌ن

نه افسون‌کار ایمیشسین آه ائی دیدارِ حرّیت

اسیرِ عشقین اولدوق گرچی قورتولدوق اسارت‌ده‌ن

سه‌نین‌دیر شیمدی جذبِ قلبه قدرت سترِ حُسن ائتمه

جمالین تا ابد دور اولماسین انظارِ امّت‌ده‌ن

نه یارِ جان ایمیشسین آه ائی اومّیدِ استقبال

جهانی سه‌ن‌سین آزاد ائیله‌یه‌ن بین یاس و محنت‌ده‌ن

سه‌نین‌دیر دورِ دولت، حکمونو دنیایا انفاذ ائت

خدا اقبالی‌نی حفظ ائیله‌سین هر تورلو آفت‌ده‌ن

کلاب ظلمه قالدی گه‌زدییین نازنده صحرالار

اویان ائی یارالی شیرِ ژیان بو خوابِ غفلت‌ده‌ن

NÂMIK KEMAL: HÜRRİYET KASİDESİ

Görüp ahkâm-ı asrı münharif sıdk u selâmetten

Çekildik izzet ü ikbal ile bâb-ı hükûmetten

Usanmaz kendini insan bilenler halka hizmetten

Mürüvvet-mend olan mazluma el çekmez iânetten

Hakîr olduysa millet, şânına noksan gelir sanma

Yere düşmekle cevher, sâkıt olmaz kadr-ü kıymetten

Vücûdun kim hamir-i mâyesi hâk-i vatandandır

Ne gâm râh-ı vatanda hak olursa cevr ü mihnetten.

Muini zâlimin dünyada erbâb-ı denaettir

Köpektir zevk alan, sayyâd-ı bi-insâfa hizmetten

Hemen bir feyz-i bâkî terk eder bir zevk-i fânîye

Hayatın kadrini âli bilenler, hüsn-i şöhretten.

Nedendir halkta tul-i hayata bunca rağbetler

Nedir insana bilmem menfaat hıfz-ı emanetten.

Cihanda kendini her ferdden alçak görür ol kim

Utanmaz kendi nefsinden de ar eyler melametten

Felekten intikam almak, demektir ehl-i idrâke

Edip tezyid-i gayret müstefid olmak nedâmetten

Durup ahkâm-ı nusret ittihâd-ı kalb-i millette

Çıkar âsâr-ı rahmet, ihtilaf-ı rey-i ümmetten

Eder tedvîr-i âlem bir mekînin kuvve-i azmi

Cihân titrer sebât-ı pây-ı erbâb-ı metânetten

Kaza her feyzini her lutfunu bir vakt için saklar

Fütur etme sakın milletteki za'f u betaletten

Değildir şîr-i der-zencire töhmet acz-i akdamı

Felekte baht utansın bi-nasib- erbab-ı himmetten

Ziya dûr ise evc-i rif'atinden iztırâridir

hicâb etsin tabiat yerde kalmış kabiliyetten

Biz ol nesl-i kerîm-i dûde-i Osmaniyânız kim

Muhammerdir serâpâ mâyemiz hûn-ı hamiyetten

Biz ol âl-i himem erbâb-ı cidd ü içtihâdız kim

Cihangirâne bir devlet çıkardık bir aşiretten

Biz ol ulvi-nihâdânız ki meydân-ı hamiyette

Bize hâk-i mezar ehven gelir hâk-i mezelletten

Ne gam pür âteş-i hevl olsa da gavgâ-yı hürriyet

Kaçar mı merd olan bir can için meydân-ı gayretten

Kemend-i can-güdâz-ı ejder-i kahr olsa cellâdın

Müreccahtır yine bin kerre zencîr-i esâretten

Felek her türlü esbâb-ı cefasın toplasın gelsin

Dönersem kahbeyim millet yolunda bir azîmetten

Anılsın mesleğimde çektiğim cevr ü meşakkatler

Ki ednâ zevki âlâdır vezâretten sadâretten

Vatan bir bî-vefâ nâzende-i tannâza dönmüş kim

Ayırmaz sâdıkân-ı aşkını âlâm-ı gurbetten

Müberrâyım recâ vü havfden indimde âlidir

Vazifem menfaatten hakkım agrâz-ı hükümetten

Civânmerdân-ı milletle hazer gavgâdan ey bidâd

Erir şemşîr-i zulmün âteş-i hûn-i hamiyetten

Ne mümkün zulm ile bidâd ile imhâ-yı hürriyet

Çalış idrâki kaldır muktedirsen âdemiyetten

Gönülde cevher-i elmâsa benzer cevher-i gayret

Ezilmez şiddet-i tazyikten te'sir-i sıkletten

Ne efsunkâr imişsin ah ey didâr-ı hürriyet

Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten

Senindir şimdi cezb-i kalbe kudret setr-i hüsn etme

Cemâlin ta ebed dûr olmasın enzâr-ı ümmetten

Ne yâr-ı cân imişsin ah ey ümmid-i istikbâl

Cihanı sensin azad eyleyen bin ye's ü mihnetten

Senindir devr-i devlet hükmünü dünyaya infâz et

Hüdâ ikbâlini hıfzeylesin hür türlü âfetten

Kilâb-ı zulme kaldı gezdiğin nâzende sahrâlar

Uyan ey yâreli şîr-i jeyân bu hâb-ı gafletten

منابع:

١-نشریه‌ی فریاد. شماره‌ی یازدهم، سال اول، به تاریخ دوشنبه ٢١ ربیع الاخر ١٣٢٥، مطابق ٢١ مای ١٩٠٧ میلادی

٢-روزنامه‌ی فریاد (منتشره ١٩٠٧ میلادی برابر با ١٣٢٥ قمری). گردآورنده: جمال آیریملو. انتشارات دنیا، ١٣٩٤، اورمیه

٣-یاشاسین تورک جوان‌لاری! خطابه‌ی تورکی غنی‌زاده سلماسی به جوانان تورک . نوشته شده در ١٠٩ سال پیش

http://sozumuz1.blogspot.com/2016/01/blog-post_30.html

4-Hürriyet Kasidesi

http://www.antoloji.com/hurriyet-kasidesi-siiri/

---

[1] قه‌زئته‌ده یانلیش‌لیق‌لا مودَّع (تودیع شده، امانت گذاشته شده، سپرده شده) یئری‌نه، مودوع (آرامش و سکینه و وقار) باسیلمیش‌دیر.