Sözümüz: İRAN’DA BULUNAN DÖRT TÜRKİK MİLLET, ANA VATANLARI, ÖZ TANIMLAMALARI/KENDİNİ ADLANDIRMALARI VE MİLLİ BAYRAKLARI

İRAN’DA BULUNAN DÖRT TÜRKİK MİLLET, ANA VATANLARI, ÖZ TANIMLAMALARI/KENDİNİ ADLANDIRMALARI VE MİLLİ BAYRAKLARI

FOUR TURKIC NATIONS IN IRAN, THEIR HOMELANDS, SELF-DESIGNATIONS/ENDOETHNONYMS AND NATIONAL FLAGS

MÉHRAN BAHARLI

«سؤزوموز، مئهران باهارلی‌نین یازقالاری توپلوسو» پیتییی،‌ بیرینجی جیلدده‌ن

“Sözümüz, Méhran Baharlının yazqalar toplusu” pitiyinden, cild I

از کتاب « سؤزوموز، مجموعه مقالات مئهران باهارلی» - جلد اول

mehranbahari1@yahoo.com

https://independent.academia.edu/MBaharli

https://sozumuz1.blogspot.com/

https://www.facebook.com/profile.php?id=61579230999069

Milletler, Milli Azınlıklar, Milli Bölgeler: Bugünkü İran sınırları içinde dört Türkik Milli Grup bulunmaktadır: “TÜRK” (Batı Oğuz), “TÜRKMEN” (Doğu Oğuz), “HALAÇ”, ve “KAZAK”. (Bunların sınıflandırılması, kendi adlandırmaları, konuştukları bugünkü dil, târîh vs. gibi ilkeler temelinde yapılmaktadır, soy saflığı temelinde deyildir. Bu milli grupların her biri farklı derecelerde çeşitli Türkik ve Mongolik gruplar ile, bütün milletlerde olduğu gibi, belli yerli ve göçmen grupların karışımından oluşmuştur).

Bu dört Türkik Milli Gruplardan “Türk” Milli Grupu, en azı üç MİLLİ BÖLGE’ye sahiptir: İran’ın kuzeybatısında “Türkili”, kuzey doğusunda “Afşarili”, güneyinde “Kaşkayili”. “Halaç” ile “Türkmen” milli gruplarının ise birer Milli Bölgesi vardır: İran’ın kuzeybatısında merkezine doğru “Halaçorda”, ve kuzeydoğusunda “Türkmenyurt”. İran içinde Milli Bölgeleri bulunduğu için bu üç Türkik Milli Grup, (Fars, Arap, Lor, Beluç, Kürt, Lar vs. milletleri gibi) “MİLLET” statüsündedirler. “Kazak” milli grupu ise Türkmen Milli Bölgesi içinde (Türkmenyurt’ta) yerleşen Gümbet kenti ve çevresinde yaşamaktadır. İran’daki Kazak halkı bu ülke içinde kendine âit milli bölgesi olmadığından dolayı, Millet deyil, (Ermeni, Yahudi, Asoru, Roma vs. milli azınlıklar gibi) MİLLİ AZINLIK statüsündedir.

İstan meselesi: Türkik Milli Bölgelerinin adlarında İranik kökenli Farsça “istan” (ve Arapça iyye) sontakısı kullanılmamalıdır. Bu amaç için Türkçe’de Ülke anlamına gelen “İl/İli”, “Yurt/Yurtu”, “Yer/Yeri”, “Ordu/Orda” (Moğolca’da “Oron”, “Uls, Qazar”; Macarca’da “Ország” sontakıları; Sümerce’de ÖnAltayik dillerle bağlantılı olduğu ileri sürülen “Ki” ve “Kelem” öntakıları) kullanılabilir: Kazakili (Kazakistan), Türkmenili (Türkmenistan), Özbekili (Özbekistan), Tatarili (Tataristan), Kırgızili (Kırgızistan), Başkurtili (Başkurtistan), vs.

İran’da yaşamakta olan Türkik milletler hakkında en yanlış bilgilere sâhip ülkelerin başında Türkiye ve Azerbaycan Cumhuriyetleri gelir. Buralarda İran Türklüyü hakkında bilinenler, gerçekleri yansıtmaktan daha ziyâde, bazı varsayımlar, önyargılar, yanlış algılamalar, hüsnükuruntu, Batılı ve Haçlı imperiyal devletleri ve Paniranism’in koloniyal millet yaratma projelerini benimseme vs.nin ürünüdür. Bu yanlışlık ve eksiklikleri gidermeye yardımcı olma dileyi ile, İran’da yaşamakta olan dört Türkik milletin “Öz Tanımlamaları/Kendini Adlandırmaları” (Endoethnonym, Autoethnonym, Self-Identification, Self-Designation, Self-Nomination), vatanlarının adları, ve târihte mâzisi olan, önerilen, sık kullanılan, uluslararası çapta daha geniş kabul görmüş Milli Bayrakları aşağıda sunulmuştur.

TÜRK MİLLETİ:

İran’da Batı Oğuzlar târih boyunca kendilerini “Türkتورک ” adlandırmış, bugün de Türk adlandırıyor. İran’da yaşamakta olan Türk halkının yabancı dillerdeki adı da, öztanımlama/kendiadlandırmasına uygun olarak yalnız “Türk” olmalıdır. 1925’te İran’daki son Türk devleti olan Kacar (Kendi adlandırması: Qacar, Avrupa dillerinde: Qajar, Kajar, ...) devleti yıkıldığında ülke nüfusunun salt çoğunluğu Türk idi. Bazı kaynaklara göre günümüzde de Türk halkı İran nüfusunun görece çoğunluğunu, en az %40 - %45’ini oluşturmaktadır.

İran’da yaşamakta olan Türk halkı kendi dilini “Türküتورکو , Türküceتورکوجه ” (lehçelerde bâzen Farsça etkisiyle: “Türkéتورکئ ”, “Türki تورکی”) adlandırır. İran’da Türki veya “Türkçe”, bu ülkedeki bütün Batı Oğuzca’nın doğu lehçelerininin toplamının ortak adıdır. Bu dilin adının yabancı dillerdeki adı da, Türk halkının kendiadlandırmasına uygun olarak, “Turkish” olmalıdır.

İran’daki Türkçe’nin iki ana lehçe grupu vardır: “Türkman lehçe Grupu” ve “Horasan lehçe Grupu”. (Türkman ve Türkmen bir birinden farklı kavramlardır. makalenin devamında). Horasan Grupu lehçeleri esas olarak Horasan’da Afşaryurt milli bölgesinde konuşulur. İran’ın güneyinde Ebiverd kentinde de bu lehçe konuşulmaktadır. Bu lehçe grupunun doğru adı Türkçe’nin Horasan lehçeleri veya Horasan Türkçesi, ve İngilizce’de “Khorasani dialects of Turkish” veya “Khorasan Turkish”dir, “Khorasan Turkic” deyildir.

Çoğunluğu oluşturan Türkman lehçeleri Azerbaycan bölgesinde de konuşulsa, bütün ülkeye yayılmıştır. Türkman lehçeleri, Horasan Türkleri hariç bu ülkedeki bütün Türklerin lehçesidir. Türkman lehçe grupu İran’ın güneyinde Kaşkay ili konfederasyonun lehçelerine ek olarak, Orta ve Güney İran’daki bütün Türkçe lehçelerini de içeriyor. Bu bölgelerde konuşulan Türkçe lehçeleri Oğuzca’nın bağımsız bir güney kolu deyil, Türkman lehçe grupunun bir alt grupudur. Türkiye’nin doğusu ile güneyi, Irak, Ortadoğunun başka bölgeleri ile Güney Kafkasyada konuşulan lehçeler de Türkman lehçeleri grupuna dahildir. Türkili’nin güneydoğusunda Kirmanşah ostanında yerleşmiş Songur kenti ve çevresine konuşulan “Songur lehçesi”, Türkman lehçelerinin özel bir altgurupudur.

Türkçenin Türkman lehçesi: Geçmişte, Balkan lehçeleri ve onun doğu lehçesi olan İstanbul lehçesi ile karışmasın diye bu lehçelere “Türkmânî” denirdi. Türkiye’nin resmi dili Yeni Türkçeyle karşılaştırdıkta, eskiden olduğu gibi günümüzde de İran’daki Batı Oğuzca’nın (Horasan lehçeleri hâriç) bu lehçe grupunu topluca “TürkmAn” lehçeleri, ingilizce’de Turkman Turkish, adlandırmak en uygun ve bilimsel yöntemdir.

“Türk”ü etnik ad olarak sadece Türkiye Türkleri ve “Türkce”yi sadece Türkiye Türkçesi için kullanmak, öte yandan İran’da yaşamakta olan “Türk” halkını “Azerbaycanlı”, “Azerbaycan Türkü”, “Azeri” veya “Azeri Türkü” adlandırmak, ve bu halkın konuştuğu Türkçe ve onun Türkman lehçelerini “Azerbaycanca”, “Azerbaycan dili”, “Azerbaycan Türkçesi”, “Azeri Türkçesi”, “Azerice” vs. adlandırmak, yanlıştır. Bu adlar başka bir milletleşme sürecinden geçen Güney Kafkasya Türkleri için belki kullanabilinir. Ancak İran Türkleri için bu adları kullanmak, dilbilimi sınıflandırılması, alan gerçeklikleri ve halkın kendiniadlandırmasına uymamaktadır. Ayrıca İran’da var olan Türk halkını ve Türkçe’yi inkar ve yok etme devlet politikası göz önüne alınırsa, bu adları kullanmak siyasi olarak ta yanlış ve insan haklarına karşıdır.

1200 yıl İran’da hüküm sürmüş “Türk Milleti” bu dönemde bütün ülkeye yayılmıştır. Bunun sonucunda bugün İran’ın her yerinde dağınık Türk toplulukları, köyleri ve kentleri vardır. Buna ek olarak İran’da Türk milletinin kompakt biçimde ve nüfusun çoğunluğunu oluşturarak yaşadığı bir kaç Milli Bölge de bulunmaktadır. Bunların en önemlisi aşağıdaki üç Türk Milli böglesidir:

1- TÜRKİLİ (Farsçası TORKÉSTAN = TÜRKÜSTAN, Arapçası TORKİYYE):

Türkiliتورک‌ایلی , İran’ın kuzeybatısı ile batı ve merkezine doğru nüfusunun çoğunluğu Türk olan bütün yerleşim merkezlerini içeren geniş coğrafi bir alan ve ülkedir. Burası Türkiye Cumhuriyeti ile Azerbaycan Respublikası sınırlarından başlayıp İran içlerine doğru uzanmakta, Tahran kentinin yarısını da içine almaktadır. Türkili adı Farsça Türkestanتورکستان kelimesinin Türkçe karşılığıdır. (“Türküstanتورکوستان ” adı, geçmişte de eski ve çağdaş bir çok yabancı ve yerli kaynak ile bölgenin Türk halkı tarafından bu bölgenin tamamı veya bazı bölümlerini adlandırmak için kullanılmıştır).

İran’da idârî taksîmât, dilsel ve etnik sınırlar temelinde yapılmamıştır. Her etnik ve dilsel milli bölge, ahâlinin Farslaştırmasını hızlandırmak için bir kaç ostan arasında bölüştürülmüş, bir çok ostanda da farklı etnik ve milli gruplar yan yana getirilmiştir. Bu siyasetin sonucunda Türkili günümüz İran’ın idâri taksîmatında Batı Azerbaycan, Doğu Azerbaycan, Erdebil, Gilan, Zencan, Kazvin, Hemedan, Merkezi, Elburz, Kum, Tahran, Kirmanşah, Kürdüstan ve Lorustan olmak üzere ondört il veya “Ostan” arasında bölüştürülmüştür. Türkili bu ostanların sadece Türklerle meskun bölgelerini içermektedir. Bu ostanların Türklerle meskun olmayan bölümleri Türkili’ne dahil deyildir. İran’da Türk halkının yaklaşık %80i Türkili’de yaşamaktadır.

Türkili ile Azerbaycan aynı anlamda ve aynı topraklar deyildir. Türkili bir Türk Milli Bölge, ve Türk halkının vatanının adıdır. Azerbaycan ise târîhî, coğrâfî ve çağdaş iki idârî taksîmât (ostan) adı olup, Türkili topraklarının sadece üst yarısını oluşturur. Türk vatanı Türkili topraklarının alt yarısı eski dönemlerde İrâk-ı Acem, Hamse, Cibâl, Deylem, Alişükürbey, Bayatistan, Karagan v.s. adlandırılan bölgelerin Türklerle meskun topraklarından oluşmaktadır. Kafkasya’da Azerbaycan vatan adıdır. Ancak İran’da böyle bir durum yoktur. Burada Türk vatanı Türkili’dir ve onun sadece yarısı târîhî-coğrâfî-idârî Azerbaycan’da yerleşmektedir. Türk vatanı Türkili’nin öteki yarısı târîhî-coğrâfî-idârî Azerbaycan’ın dışındadır. İran’da Türk vatanının Türkili yerine Azerbaycan olduğunu sanmak, Türkiye’de Türk vatanını sadece Rumeli, veya Azerbaycan Cumhuriyetinde vatanı yalnız Nahçıvan olarak tanımlama gibi absurd bir görüştür. İran’da bütün ülkeye dağılmış Türk milleti vardır. Bu Türk milletinin büyük bölümü İran’ın kuzeybatısında da, ondört ostan veya ilde, yaşar. Azerbaycan sadece üç ili kapsamaktadır, ne İranın kuzeybatısındaki bütün Türk topraklarını ve Türk vatanını, ne de bu bölgedeki bütün Türk milletini.

İran’da Güney Azerbaycan diye bir yer yoktur. Güney Azerbaycan kavramı İstalinist Sovyetlerde yaratılmış ve oradan İran’daki Türk halkına dayatılmış bir kavramdır. Bu koloniyal kavram, hiç bir şekilde İran gerçeklerini yansıtmıyor. Sovyetlerin Güney Azerbaycan kavramını yaratmaktan amacı, İran’da yaşayan Türk milletini bölmek, onun Sovyetlere yakın Azerbaycan bölgesindeki bölümünü Türkiye etki alanından çıkartıp Rusya etki alanına sokmak, İran’ın kuzey batısındaki Türk vatanı veya Türkili’ni küçültüp Azerbaycan coğrafyasına sınırlamak, ve böylece bölgedeki Türk milletini demografik ve siyasi olarak Fars, Ermeni ve Kürt halkları karşısında güçsüzleştirmekti.

Türk halkının Türkili’nin Azerbaycan bölgesinde yaşayan bölümünün etnik adını Türk yerine Azeri, Azerbaycanlı vs. adlandırmak, ırkçı ve imperiyalist bir projedir. İran’da Azerbaycan bölgesinde yaşayan Batı Oğuzların, aynen ülkenin başka bölgelerinde yaşayan Batı Oğuzların etnik ve milli adı sadece Türk’dür; Azeri, Azerbaycanlı, Azeri Türkü, Azerbaycan Türkü deyildir. Azeri ve Azerbaycanlı kavramlarını yaratanların amacı İran’daki Türk milli varlığını inkar etmek, bu ülkedeki bütün Batı Oğuzların tek bir milli grup olarak milletleşmesini engellemek, böylece Türk halkının etnik temizlenmesi ve yok edilmesini kolaylaştırmaktır. Azerbaycan Cumhuriyeti ve Türkiye’de İran’da yaşamakta olan Türk halkını, Azerbaycanlı ve Azeri adlandırmak, sadece İran’da yaşayan Türk halkının milletleşmesini engellemek ve onun yok edilmesine hizmet ediyor.

TÜRKİLİ MİLLİ BAYRAĞI:

Türkili Milli Bayrağı Birinci Dünya Savaşı’nın son yıllarında tasarlanmıştır. Bu bayrak o dönemde ulusal önder ve ulu komutan Urmulu Cemşid Han Subataylı Afşar Mecd üs-Seltene yabğuluğunda Türkili’de kurulan kısa ömürlü “İttihad Hakimiyeti” veya “Türk Birlik Devleti”nin (08 june 1918 – 01 december 1918) bayrağıdır. Bu bayrak Urmu, Salmas, Hoy, Tebriz, Savucbulak, Hemedan, Erdebil v.s.’de kullanılmıştır. Türkili Milli Bayrağının zemini Osmanlı bayrağı gibi kızıl rengindedir. Bayrak üzerinde yarım ay - beş bucaklı yıldız ile sırtında güneş ve elinde kılıç olan aslan yan yana getirilmiştir. Yarım ay - beş bucaklı yıldız doğuda Göktürk devletinden batıda Kölemen (Memluk) devletine dek bir çok devlet tarafından Türklük sincisi (simgesi) olarak kullanılmıştır. Bayraktaki beş bucaklı yıldız, insan’ı simgelemektedir. Sırtında güneş ve elinde kılıç olan aslan, bölgedeki Türk ve Moğol devletlerinde sık kullanılan bir simgedir.

2- AFŞARYURT (AFŞARİLİ):

Afşaryurt veya Afşarili İran’ın kuzeydoğusunda Batı Oğuz Türklerinin yaşadığı etnik bölgedir. Burası Horasan bölgesinin kuzeyinde yerleşmekte, ve Türkmenistan Respublikası, İran’daki “Türkmenyurt” ile Afganistan’ın kuzeyine (Güney Türkistan’a) komşudur. Afşarili’de Türklerin çoğu Türkçe’nin Horasan lehçelerinde, az bir bölümü de, Türkili gibi, Türkçe’nin Türkman lehçelerinde konuşur. İran’da Türk halkının yaklaşık %8’i Afşarili’nde yaşamaktadır.

AFŞARİLİ MİLLİ BAYRAĞI:

Afşarili Milli Bayrağının zemini Türklüyün boyası olan Turkuaz gök rengindedir. Bayrağın ortasına Horasan’da ortaya çıkan Salçıklıların (Selçukluların) sekiz bucaklı yıldızı ile koşa başlı kartalı yerleştirilmiştir. Sekiz bucaklı yıldızın sağ ve solunda birer yarım ay – beş bucaklı yıldız vardır. Bunlar Batı ve Doğu Oğuzlar ile Türkik dünyasının batısı ve doğusunu simgelemektedir. Bu ikisi arasında yerleştirilmiş sekiz bucaklı yıldız ise, Afşarili’nin doğu ve batı arasında köprü rolu oynadığını vurguluyor.

3-KAŞKAYİLİ (QAŞQAYİLİ, QAŞKAYURTU):

Kaşkayili veya Kaşkayurt Kaşkay Türk boyları konfederasyonunun yaşadığı etnik bölgedir. Burası İran’ın güneyinde Basra Körfezi ve Hormoz Boğazı’nın yakınındadır. Kaşkayili’nde konuşulan Türkçe lehçeleri, Türkman lehçelerinin özel bir altgurupunu oluşturur. Türk halkının yaklaşık %12’si İran’ın güneyinde yaşamaktadır.

KAŞKAYİLİ MİLLİ BAYRAĞI:

Kaşkayili milli bayrağının tasarısı ve onda kullanılan renkler ile motifler Kaşkayların dünyaca ünlü kilim ve gebelerini simgelemektedir. Bayrağın ortasındaki koyu altın sarısı Türk mitolojisi, Şamanizm, Tengrism, Animism ve eski Türklerde dünyevi zenginliyin temsilcidir. Yarım ay – yıldız, Batı Oğuz ve Türklüyün, sekiz bucaklı yıldız ise utku ve zaferin simgesidir. Ortadaki sarı bölümün kırağında dizilmiş tamgalar, Kaşkayların mensup olduğu Akkoyunlu - Bayındır tamgası, ve Eski Türk Abecesinde Bayındır’ın baş harfi olan B’dir.

TÜRKMEN MİLLETİ:

İran’da Doğu Oğuzlar kendilerini “Türkmenتورکمه‌ن ” adlandırırlar. Türkmen milletinin dilinin adı “Türkmençeتورکمه‌ن‌چه ”dir. “Türkmenتورکمه‌ن ” ile “Türkmanتورکمان ” iki farklı tarihi ve etnik kavramdır. TürkmEn, Hazar Denizi’nin doğusunda Ortaasya’da yaşayan Doğu Oğuzların milli adıdır. Bu gurup bilimsel yayınlarda Turkmen olarak gösterilir. TürkmAn ise Hazar Denizi’nin batısında Ortadoğu, Anadolu ve Kafkasyada bulunun Türk milleti veya Batı Oğuzların etnik bir altgrupudur. Bu gurup bilimsel yayınlarda Turcoman olarak gösterilir. (Bu grupa TürkmAn denmesinin asıl nedeni onları TürkmEnlerden ayırt etmek idi. Ayırt etmenin gerekçesi ise Türkmenlerin daha homojen Doğu Oğuz, ancak Türkmanların Oğuzlarla oğu Türkikleri (Karluk ve devamı Çağatay ve Uygurlar), Tatar ve Moğolların karışımından oluşması idi. Bu karışım kendini TürkmAn lehçelerinde var olan çok sayıda Moğol, Çağatay ve Doğu Türkçesi, Tatar ve Kıpçak öğelerinde de göstermektedir).

5-TÜRKMENYURT (Farsçası: TÜRKMEN SAHRA)

Türkmenyurt İran’da Türkmen milletinin yaşadığı, Farsçası “Torkmen Sehraترکمن صحرا ” olan etnik bölgenin adıdır. Burası Hazar Denizi’nin güneydoğu kıyısı ve Türkmenistan Respublikası’ın güneyinde yerleşmektedir.

TÜRKMENYURTU MİLLİ BAYRAĞI:

Türkmenyurt milli bayrağının tasarımı Türkmenistan Respublikası bayrağına benzemektedir. Ancak ondaki yeşil yerine Türklüyün boyası olan Turkuaz gök renki, dikey kilim şeriti yerine iki dikey kırmızı şerit, kırakta bulunan beş yıldız ile yarım ay yerine ortada Türklük sincisi olan tek bir beş bucaklı yıldız ile yarım ay vardır. İki şerit Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve İrak Türkmaneli bayraklarındaki yatay şeritlerin dikey versiyonudur ve Türkmen milletinin Türkmenistan ile Afganistan bölümlerini temsil etmektedir.

HALAÇ - XELEC MİLLETİ:

İran’da eski Türkik Arguların kalıntısı sayılan kitle kendilerini Xelecخه‌له‌ج (Halaç), ve dillerini “Xelec Tiliخه‌له‌ج تیلی ” (Halaç Dili) adlandırır. (Eski Arguların kalıntısı olan bu Halaç halkı ile vaktiyle Oğuzların bir boyu olmuş ve günümüzde bütünüyle Türk halkında erimiş olan Halaç boyu, iki ayrı etnik kavramdır).

4-XELECORDAخه‌له‌ج‌اوردا (HALAÇORDA): Farsçası “Xelecistanخلجستان ” (Halaçistan) olan Halaçorda, Halaç halkının yaşadığı etnik bölgenin adıdır. Burası Türkili’nin güneydoğusunda ve Orta İran ve Farsistan’a bitişiktir.

XELECORDU MİLLİ BAYRAĞI:

Halaçorda milli bayrağının zemini solda gök, ortada kırmızı ve sağda yaşıl renklerinde üç dikey şeritten oluşmaktadır. Bu renkler Afganistan kuzeyinde Güney Türkistan ve Azerbaycan Respublikası bayraklarında olan renklerdir. Bayraktaki simgeler Halaçların oluşması ve târihi ile ilgili olan öğelerden oluşmaktadır: sağda Akhunların (Eftalitler) dikey dizilmiş üç yıldızlı bayrağı, solda Karahanlı ve Karlukların ağaç biçiminde düzenlenmiş dokuz oklu ve tuğlu bayrağı, ortada eski Türklerle Batı Oğuzların kullandığı yarım ay – yıldız.

KAZAK – QAZAQ MİLLİ AZINLIĞI:

Kazaklar İran’da Kıpçak kökenli küçük bir Türkik topluluk olup Türkmenyurt’ta yaşamaktadırlar. Kazakların İran’da kendilerine ait kompakt yurtları yoktur. Dolayısı ile İran’da millet deyil, Milli Azınlık sayılırlar. Kazakların dilinin kendiadlandırması “Qazaqşaقازاق‌شا ”dır.

KAZAK AZINLIĞIN BAYRAĞI:

İran’da yaşayan Kazak azınlığının milli bayrağının zemini Turkuaz gök rengidir. Bayrağın ortasına kartal ile Kazak obası (yurt) yerleştirilmiştir. Sol yanda kullanılan üç yıldız, Kazak Hanlığı ve ana vatan Kazakili’ni (Kazakistan’ı) oluşturan üç Kazak Jüz’ünü veya Yüz’ünü (Ulı - Ulu, Orta, Kışı - Küçük) simgelemektedir. Bunlar başka Kazak bayraklarında da simge olarak kullanılmıştır. Yurt’un tepesinde bir Şañıraq (Şankırak) vardır. Yurt’un kapısı ile bayrağın solunda dikey şerit sık kullanılan Kazak motifleridir.