Friday, June 22, 2018

من مسلمانام، اسلامچی دئييله‌م. آناديلده تحصيل، مشروع بير حق‌دير

من مسلمانام، اسلامچی دئييله‌م. آناديلده تحصيل، مشروع بير حق‌دير.
(قاراموللااوغلو، سعادت پارتيسی باشقانی)

سعادت پارتیسی گئنه‌ل باشقانی و جومهورباشقانی آدایی تمه‌ل قاراموللااوغلو، آنکارادا بیر هوتئلده پارتیسی‌نین دوزه‌نله‌دییی قهوه‌آلتی‌دا باسین منسوبلاری‌یلا بیر آرایا گله‌ره‌ک، ٢٤ هازیران سئچیمله‌ری ایله ایلگیلی اؤنه‌ملی آچیقلامالاردا بولونوپ، قازئته‌چی‌له‌رین سورولارینی یانیتلادی.

٢٤ هازیران سئچیمله‌رینده قوللانیلاجاق «گله‌جه‌یین اوچون، ده‌ییشدیر» ایسلوقانی‌نین دا تانیتیلدیغی توپلانتی‌دا قونوشان قاراموللااوغلو، ایلک اولاراق کندیله‌رینه یؤنه‌تیله‌ن «بوگونکو اقتدارلا نه‌ده‌ن بیر آرایا گلمه‌دینیز؟» سوروسونا یانیت وئرمه‌ک ایسته‌دییینی سؤیله‌دی. سعادت پارتیسی‌نین ٣ قونودا اقتداردا بولونانلارلا فرقلی‌لییی اولدوغونو بلیرته‌ن قاراموللااوغلو بونلاری شؤیله سیرالادی:

Wednesday, June 20, 2018

پديده ی کاسه‌ی داغتر از آش شدن در برخورد با مسائل تورکيه

پديده ی کاسه‌ی داغتر از آش شدن در برخورد با مسائل تورکيه

مئهران باهارلی

در حالیکه مخالفین تورکیه‌ای، وجود جناحهای سیاسی گوناگون در این کشور و حقوق آنها از جمله مبارزه‌ی اسلامگرایان برای اقتدار سیاسی و تمکین همه به آن در صورت کسب رای مردم را پذیرفته‌اند، برخی از تحلیل‌گران تورک ایرانی از موضعی «براندازانه» به حاکمیت اسلام‌گرای فعلی تورکیه تاخته و یا دقیقتر به آن گیر داده‌اند.

این امر در مورد برخورد آنها با مسائل عراق و سوریه هم صدق می‌کند. در حالیکه گروههای کردی سوریه خود معترفند که سرزمینهای دیگران تحت «کنترل» (تعبیری مودبانه به جای «اشغال») آنهاست، عده‌ای از تحلیل‌گران تورک ایرانی با اصرار و در عناد با واقعیتها، مناطق عربی و تورکمانی و آسوری و دروزی .... اشغال شده در سوریه توسط گروههای مسلح و تروریستی کردی پشتگرم به ارتش آمریکا را مناطق کردی می‌نامند و دو آتشه از کردی بودن این مناطق اشغالی غیر کردی دفاع می‌کنند.


Tuesday, June 19, 2018

اسلام مردمی آوراسيايی در مقابل اسلام تشريعی و فقاهتی

«اسلام مردمی آوراسيايی» در مقابل «اسلام تشريعی و فقاهتی»

مئهران باهارلی


مساله‌ای که شما با دوگانه‌ی «اسلام ظاهرگرای تشریعی» ـ «اسلام معناگرای عرفانی» بدان اشاره کرده‌اید همیشه در طول تاریخ وجود داشته است. دو اصطلاح «اسلام متشرعه» و «اسلام متصوفه» یکی از محصولات آن است.

بسیاری از متولیان و مدعیان اسلام از همان آغاز متوجه عدم تطابق درک تشریعی صلب از اسلام با واقعیات و نیازها و مصالح حیات عملی جوامع انسانی شده، و به نوعی به اصلاح و به روز کردن –تجدد- آن تحت نام حرکت از صورت به حقیقت، از ظاهر به باطن و از تشرع به تصوف و .... تلاش کرده‌اند.

اما از آنجائیکه متشرعین به دلائل گوناگون - از جمله قابلیت استفاده و سوء استفاده از حمایت عوام- همیشه در معادلات قدرت دست بالا را داشته‌اند و کوچکترین انعطافی در به روز کردن تلقیشان از دین نشان نداده‌اند، تلاشهای متجددین، ناکام مانده و هرگز تبدیل به خط اساسی اسلامی و تفکر اسلام متجدد، پروتستانیسم اسلامی، .... مانند آنچه در عیسویت و موسویت رخ داد نشده، و حاشیه‌ای مانده است.

Monday, June 18, 2018

معادل تشکر-سپاس و لطفا-خواهش به تورکی: اؤوْدوله‌ر، اؤتونج‌له

معادل تشکر-سپاس و لطفا-خواهش به تورکی: اؤوْدوله‌ر، اؤتونج‌له

مئهران باهارلی

فارس‌زدگی و عرب‌مآبی، در بسیاری از عرصه‌ها مانند عرصه‌ی اعتقادی، موقعیت اجتماعی زنان و .... ضربات جبران‌ناپذیری به فرهنگ تورکی وارد نموده است. اما بیشترین این ضربه در عرصه‌ی زبانی و واژگانی است. به گونه‌ای که امروزه در بسیاری از حیطه‌ها مخصوصا واژگان و اصطلاحات آداب معاشرت و تحیت و سلام و ....، تقریبا همه‌ی کلماتی که از سوی تورکها و دیگر ملل تورکیک (قزاق، تاتار، ترکمن، اویقور، اوزبیک، ...) بکار برده می‌شود فارسی و عربی است.

دو مورد بنیادین از مفاهیم آداب معاشرت و اتیکت، «تشکر – سپاس» و «لطفا –خواهش» است. در صورتیکه در زبان و  لهجه‌ها و متون تورکی قدیم واژگان و تعابیری برای ادای این مفاهیم وجود دارند، اما به دلیل همان فارس‌زدگی و عرب‌مآبی (و تاثیر مخرب زبان و ادبیات فارسی، رسمی نبودن زبان تورکی، نبود دولت ملی تورک، ...) تمایل عمومی، به عدم کاربرد کلمات و اصطلاحات تورکی و به جای آنها کاربرد کلمات عربی و فارسی تشکر و سپاس و لطفا و خواهش و ... بوده است. به حدی که باعث گشته پان ایرانیستها مدعی شوند تورکها و زبان تورکی ناآشنا و بیگانه با مفاهیم تشکر و خواهش و ... است.

در زیر به معادلهای تورکی دو مفهوم «تشکر – سپاس» و «لطفا –خواهش» اشاره کرده‌ام:

Saturday, June 16, 2018

اؤزگور، سيمگه، باغيمسيز، اولای و بيليم‌سه‌ل کليمه‌له‌ری

اؤزگور، سيمگه، باغيمسيز، اولای و بيليم‌سه‌ل کليمه‌له‌ری

مئهران باهارلی

تورکییه‌ده دیل دئوریمی‌نده‌ن سونرا تؤره‌تیله‌ن بیر سیرا یئنی‌دئگی‌نین (نئولوژیسمین) یانلیش تؤره‌تی اولدوغو ساولانمیشدیر (ایددیعا ائدیلمیشدیر). بو یازقادا (مقاله‌ده) بونلاردان «اؤزگور»، «سیمگه»، «باغیمسیز»، «اولای» و «بیلیمسه‌ل» کلیمه‌له‌رین دوغرو اولوپ اولمادیغی اینجه‌له‌نمیشدیر.

 

Monday, June 11, 2018

اشعار تورکی عبدالرزاق سلماسی در نشريه‌ی اجتهاد استانبول-١٩١٤

اشعار تورکی عبدالرزاق سلماسی در نشريه‌ی اجتهاد استانبول-١٩١٤

اويانيق‌که‌ن، هر شئی‌له غمله‌نيريز

مئهران باهارلی

در این نوشته نمونه‌ای از اشعار تورکی «میرزا عبدالرزاق سلماس» (بعدها پیامِ یار، پیامیار)، از شخصیتهای تورک نیمه‌ی اول قرن بیستم و از سیاسیون، مطبوعاتیان، ادبا و محررین سلماس را آورده‌ام. این اشعار ترجمه‌ی چند رباعی عمر خیام شاعر مشهور و فیلسوف برجسته‌ی تاجیک است که در نشریه‌ی «اجتهاد» چاپ استانبول منتشر شده‌اند (نومئرو ١٠٤، ١ ماییس ١٣٣٠ [١٤ ماه مه ١٩١٤]، بئشینجی سنه، اداره‌خانه: استانبول، چاغال‌اوغلو، «اجتهاد» دائره‌سینده، مطبعه‌ی خیریه و شرکاسی)


Tuesday, June 5, 2018

نطق تورکی شيخ حاجی اسدالله افندی ممقانی نوامبر ١٩١٠

نطق تورکی شيخ حاجی اسدالله افندی ممقانی نوامبر ١٩١٠

مئهران باهارلی

در زیر متن یک سخنرانی به زبان تورکی از «شیخ حاجی اسدالله افندی ممقانی» از رهبران تورک در مراحل آغازین حرکت مشروطیت ایران را آورده‌ام. وی این نطق را در یک کنفرانس منعقد شده در استانبول در اعتراض به اولتیماتوم ١٦ اکتبر ١٩١٠ بریتانیا به دولت قاجاری  ایراد کرده است[1]. به تاکید ناشر آن نشریه‌ی صراط المستقیم استانبول، به سبب اهمیت موضوع، این متن نقل کلمه به کلمه‌ی سخنرانی شیخ حاجی اسدالله افندی ممقانی است («مساله‌نین اهمّیتِ فوق العاده‌سینه مبنی، بوتون نطقلار عیناً ضبط اولوناراق، بر وجهِ آتی سیراسی‌یلا درج اولوندو»)[2].

شیخ حاجی اسدالله افندی ممقانی یک مجتهد شیعی تورک؛ از اعضای موثر انجمن سعادت ایرانیان در استانبول؛ رابط مجتهدین و خادمین دینی (روحانیون) شیعی مستقر در نجف با ایرانیان مقیم استانبول، تبریز، اروپا و قفقاز-روسیه؛ شیخ الاسلام شیعیان منصوب شده از سوی سلطان عثمانی؛ همبند جمعیت اتحاد و ترقی عثمانی بود. وی در زمره‌ی نسل اول نواندیشان دینی تورک در دوران مدرن، مدافع جدی لائیسیسم و جدائی دولت از دین، و ضرورت عدم دخالت مطلق خادمان دین (روحانیت) در امور دولتی و عرفی است.

بخش نخست این نقل، (قونفئرانس) مقدمه‌ی نشریه‌ی صراط المستقیم استانبول؛ بخش دوم آن (قارابیگ‌ین نطقو) تقدیم شیخ حاجی اسدالله افندی ممقانی از سوی دکتر قارا بیگ، مدیر کنفرانس و از منسوبین جمعیت اتحاد و ترقی؛ و بخش سوم (شیخ حاجی اسدالله افه‌ندی‌نین نطقو) متن سخنرانی تورکی شیخ حاجی اسدالله افندی ممقانی است. چند توضیح پس از نقل متن تورکی سخنرانی، از آن من است.


Saturday, June 2, 2018

اعلانيه‌ی تورکی کنسولگری بريتانيا در کرمانشاه

اعلانيه‌ی تورکی کنسولگری بريتانيا در کرمانشاه

مئهران باهارلی

در این نوشته اعلانیه‌ای به زبان تورکی، منتشر شده از طرف کنسول بریتانیا (سرهنگ راجر لوید کنیون[1]) در شهر کرمانشاه به سالهای جنگ جهانی اول را معرفی کرده‌ام[2]. این اعلانیه در منبع با عبارت «صورت اعلان» نقل شده است؛ یعنی آنکه متن تورکی نقل شده ترجمه نبوده، اصل اعلانیه است. صدور اعلانیه‌‌ی مذکور به تورکی نمونه‌ای از کاربرد این زبان به عنوان یک زبان رسمی و رابط مکتوب در سالهای پایانی دولت قاجاری از سوی دولتهای خارجی در ایران است. 

Thursday, May 31, 2018

جمهوريت‌خواهی فارسی و مساله‌ی ملی در ايران، نگاهی به طرح پيشنهادی و. انصاری-س. مددی

جمهوريت‌خواهی فارسی و مساله‌ی ملی در ايران، نگاهی به طرح پيشنهادی و. انصاری-س. مددی

٢٠٠٩

اخیرا در نشریات اینترنتی فارسی، بحثهای گسترده‌ای در مورد جنبش جمهوری‌خواهی منعکس می‌شود. یکی از اینها طرح پیشنهادی سیروس مددی و وهاب انصاری (با ملیت تباری تورک) در رابطه با بیانیه‌ی اتحاد جمهوری‌خواهان است.

نوشته‌ی زیر با پرداختن به مواردی از این طرح پیشنهادی، غیرمستقیم جوانبی از جنبش جمهوری‌خواهی خلق فارس را بررسی می‌کند.
---------------------------------------------------
«-اعلام زبانهای سراسری تورکی و فارسی توامان به عنوان دو زبان رسمی دولت مرکزی ایران و به رسمیت شناختن زبانهای ملی دیگر مانند عربی، لری، کردی، بلوچی، تورکمنی و ...در مناطق خود؛
-بازسازی دولت ایران متشکل از دولتهای فدرال ملی بر اساس مرزهای زبانی-اتنیکی آغاز قرن بیستم، بویژه در مناطقی که خلق تورک به طور پیوسته و متراکم در آنها ساکن است، و مشخصا در شمال غرب کشور (تورک‌ائلی-آزربایجان اتنیک)؛ 

همچوین گنجاندن اصول زیر در قانون اساسی:
-کشور ایران کشوری کثیرالمله متشکل از ملتهای با حقوق برابر تورک، فارس، عرب، کرد، لر، تورکمن، بلوچ، گیلک، مازنی و دیگر گروههای ملی می‌باشد؛
- رئیس جمهور، روسای قوای سه‌گانه، وزراء، رئیس مجلس، فرماندهان نیروهای مسلح می‌بایست با تمهیدات قانونی به طور سهمیه‌ای و یا ادواری از میان ملتهای ایرانی انتخاب شوند؛
- مسئولین درجه اول کشور همه می‌بایست، علاوه بر زبان مادری خود، دارای سواد خواندن و نوشتن به دو زبان عمده‌ی رایج در ایران، یعنی تورکی و فارسی باشند؛
-همه‌ی شهروندان ایران موظف به یادگیری یک زبان ایرانی به جز زبان مادری خود نیز می‌باشند. دولت مرکزی موظف به آماده نمودن مقدمات، ضمانتها، شرایط و امکانات لازم برای اجرای این اصل است؛

حداقل سطح خواستهای سیاسی خلق تورک در ایران است».


Sunday, May 27, 2018

بزرگداشت مصطفی کمال پاشا آتاتورک در «تورکله‌ر مچيتی»- مسجد تورکهای تهران

بزرگداشت مصطفی کمال پاشا آتاتورک در «تورکله‌ر مچيتی»- مسجد تورکهای تهران

مئهران باهارلی

در این نوشته دو خبر کوتاه را از روزنامه‌های چاپ استانبول، پایتخت امپراتوری عثمانی آورده‌ام. در خبر نخست مربوط به سال ١٩٢٢ گفته می‌شود که مردم و بازاریان تهران در مسجد تورکها (تورکله‌ر مچیتی، مسجد عبدالحسین) جمع شده و پس از خواندن بیانیه‌ای حاوی احساساتشان ناشی از پیروزی‌ها و ظفر «اردوی تورک و اسلام» (عثمانی)، در طی مراسمی عکس «مصطفی کمال پاشا» (آتاتورک بعدی) مزین به دسته‌های گل را در میان مسجد جای داده و تا آخر شب به ابراز شادمانی و شکران پرداخته‌اند. در خبر دوم که مربوط به سال ١٩١٥ و به نوعی روشنگر زمینه‌ی خبر اول است به سابقه‌ی فعالیتهای «شیخ الرئیس ابوالحسن قاجار تبریزی» که نقش مهمی در ایجاد احساسات و نگرش مثبت نسبت به اردوی تورک و اسلام و خلافت عثمانی و «نهضت اتحاد اسلام» در ایران و جهان تشیع داشت، و گرامی‌داشت وی از سوی «جمعیت اتحاد و ترقی» اشاره می‌شود.

در زیر نخست متن تورکی – با الفبای فونتیک مدرن تورکی- و ترجمه‌ی فارسی این دو خبر کوتاه را آورده و سپس چند توضیح را در باره‌ی تورکله‌ر مچیتی-مسجد تورکها و نهضت اتحاد اسلام داده‌ام.