تدریس زبان تورکی در دارالفنون قاجاری نخستین دانشگاه در تاریخ مودرن
ایران
مئهران باهارلی
Türkçe’nin
İran'ın çağdaş tarihinin ilk modern üniversitesi olan Kacar Dârülfünûn’unda öğretilmesi
Teaching of Turkish language
at Qajar Darülfünun, the first modern university in Iran's contemporary history
MÉHRAN BAHARLI
https://independent.academia.edu/MBaharli
https://sozumuz1.blogspot.com/
خلاصه:
در این مقاله سه منبع را معرفی کردهام که در آنها گفته میشود زبان تورکی هم در «دارالفنون قاجاری - مدرسهی شاهی ناصری» آموزش داده میشد. دارالفنون قاجاری نخستین موسسهی آموزش عالی و دانشگاه مودرن در تاریخ ایران بود و در سال ١٨٥١ میلادی در زمان ناصرالدین شاه قاجار با کوپیبرداری از دارالفنون عوثمانلی تاسیس شد. آموزش زبان تورکی در «دارالفنون قاجاری» امری مورد انتظار و طبیعی است. زیرا زبان تورکی به موازات فارسی یکی از دو زبان رسمی دوفاکتوی دولت تورک قاجاری؛ یکی از دو زبان عمدهی بومی ایران به لحاظ متکلمین، زبان غالب تهران پایتخت دولت قاجاری، و زبان قومی - ملی خاندان سلطنتی ایران – سلسلهی تورکمان قاجار بود. علاوتا ناصرالدین شاه علاقهی خاصی به زبان و ادبیات تورکی داشت. نهایتا آن که اعتناء به زبان تورکی باعث بهبود و تقویت روابطه در حال گسترش دولت قاجار و همسایهی قدرتمند و متحد استراتژیکاش امپراتوری عوثمانلی میشد.
Özet
Bu makalede, "Kacar Dârülfünûn’unda - "Nâsirî Şâhî Okulu"nda Türkçe eğitiminin de verildiğini belirten üç kaynağı tanıttım. Kacar Dârülfünûn’u, İran tarihindeki ilk yükseköğretim kurumu ve modern üniversite olup, 1851 yılında Nâsir el-Din Şah Kacar döneminde Osmanlı Dârülfünûn’u örnek alınarak kurulmuştur. "Kacar Dârülfünunu"nda Türkçe eğitimi verilmesi beklenen ve doğal bir durumdur. Zira Türkçe, Farsça ile birlikte Kacar Türk devletinin fiili iki resmi dilinden biriydi; konuşan sayısı bakımından İran’ın başlıca iki yerel dilden biri, Kacar devletinin başkenti olan Tahran'ın yerel dili ve Türkman Kacar kraliyet hanedanının etnik-milli diliydi. Ayrıca Nasıreddin Şah'ın Türkçe diline ve edebiyatına özel bir ilgisi vardı. Nihayetinde, Türkçeye gösterilen bu özen, Kacar devleti ile güçlü komşusu ve stratejik müttefiki Osmanlı İmparatorluğu arasındaki gelişmekte olan ilişkileri iyileştirip güçlendirirdi.
Abstract
In this article, I introduce three sources demonstrating that the Turkish language was also taught at the "Qajar Dar al-Funun (also known as Nasseri Royal School). Established in 1851 during the reign of Nasser al-Din Shah Qajar, The Qajar Dar al-Funun was the first modern institution of higher education in Iran and was modeled after the Ottoman Dar al-Funun. The teaching Turkish at the "Qajar Qajar Dar al-Funun" both expected and consisted with linguistic structure and political context of Iran. Alongside Persian, Turkish language was one of the two de facto official languages of the Qajar Turkish state. It was also one of the two major native languages in Iran by number of speakers, the predominant vernacular of Tehran, the Qajar capital, and the ethnic-national and dynastic language of the Iranian royal family - the Turkman Qajar dynasty. In addition, Nasser al-Din Shah had a particular interest in the Turkish language and literature. Ultimately, the inclusion of Turkish in the curriculum also reflected the practical needs of the Qajar state, as it contributed to improvement and strengthened the expanding relations between the Qajar state and its powerful neighbor and strategic ally, the Ottoman Empire.
