TÜRKİLİ’NİN MİLLİ BAYRAĞI
İRAN’DA BULUNAN DÖRT TÜRKİK MİLLET, ANA VATANLARI, ÖZ TANIMLAMALARI / KENDİNİ ADLANDIRMALARI VE MİLLİ BAYRAKLARI
https://sozumuz1.blogspot.com/2022/06/iranda-bulunan-turkik-milletleri.html
FOUR TURKIC NATIONS IN IRAN, THEIR HOMELANDS, SELF-DESIGNATIONS / ENDOETHNONYMS AND NATIONAL FLAGS
https://sozumuz1.blogspot.com/2026/01/four-turkic-nations-in-iran-their.html
1- TÜRKİLİ (Farsçası TORKÉSTANترکستان ,
Arapçası TORKİYYEترکیه , Avrupa dillerinde TURKLAND):
Türkili (تورکایلی), İran'ın
kuzeybatı kesiminde yer alan ve batı ile orta İran'a doğru uzanan, geniş bir
coğrafi ve ulusal bölgedir. İran'daki Türk nüfusunun yaklaşık %80'i Türkili
bölgesinde yaşamaktadır. Türkili nüfusunun çoğunluğunu Türklerin oluşturduğu
tüm yerleşim yerlerini kapsar. Türkili; Türkiye ve Azerbaycan Cumhuriyeti
sınırlarından başlayıp İran'ın iç kesimlerine doğru uzanmakta ve Tahran
şehrinin yarısını da içine almaktadır. Türkili adı; Farsça Türkestanتورکستان kelimesinin ve Avrupa dillerindeki
"Turkland (Tyrkland)" teriminin Türkçe karşılığıdır. "Türküstan,
Turkestan" terimi; Orta Çağ Avrupalıları da dâhil olmak üzere pek çok eski
ve çağdaş yabancı ve yerel kaynak ve de bizzat Türk halkının kendisi tarafından
Türkili'nin tamamını veya bazı kısımlarını adlandırmak amacıyla kullanılmıştır.
"Turkland (Tyrkland)" terimi ise, 11. ve 13. yüzyıllara ait Kuzey
Avrupa metinlerinde; Anadolu'nun doğu kesimlerini, Kafkasya'nın güney
kesimlerini ve İran'ın kuzeybatı kesimlerini ifade etmek üzere kullanılmıştır.
Bölünmüş
Türkili
İran'da idârî bölümlenmeler veya taksîmât, dilsel veya
etnik içsınırlara dayandırılmamıştır. Nüfusun Fars kültürüne asimilasyonunu ve Farslaştırmasını
hızlandırmak amacıyla bir yandan her bir rulusal ve dilsel bölge, bir kaç ostan
arasında paylaştırılmış, öte yandan farklı etnik ve milli gruplar yan yana
getirilerek pek çok yapay ostan oluşturulmuştur. Bu koloniyal politikanın bir
sonucu olarak; İran'ın kuzeybatısında, batısında ve merkezinde yer alan Türk
yurdu Türkili, İran'ın mevcut idari yapılanması içerisinde on dört eyalet veya
"Ostan" arasında bölünmüş durumdadır: Batı Azerbaycan, Doğu
Azerbaycan, Erdebil, Gilan, Zencan, Kazvin, Hemedan, Merkezi, Elburz, Kum,
Tahran, Kirmanşah, Kürdistan ve Luristan eyaletleri. (Türkili; bu eyaletlerde
yalnızca Türklerin yaşadığı kısımları kapsamakta, Türk nüfusun bulunmadığı
bölgeleri kapsamamaktadır).
İran'da “Türkili” ve “Azerbaycan”, kesişen iki farklı
kümedir.
Türkili ve Azerbaycan; anlam ya da coğrafya bakımından eş
anlamlı kavramlar ve aynı topraklar değildir. Türkili, Türk ulusuna ait bir Milli
bölge ve Türk halkının vatanının adıdır. Buna karşılık Azerbaycan, tarihsel ve
coğrafi bir olgu, günümüzde de iki idari birimin (Batı Azerbaycan ve Doğu
Azerbaycan eyaletleri) adıdır. Kafkasya'da Azerbaycan, vatan adı olarak
kullanılır; ancak İran'da durum böyle değildir. İran'da Türk vatanı Türkili'dir
ve bu vatanın yalnızca kuzey yarısı tarihsel, coğrafi ve idari bir kavram olan
Azerbaycan sınırları içinde yer alır. Türk vatanı, Türkili'nin diğer yarısı ise
tarihsel, coğrafi ve idari Azerbaycan'ın dışında kalmaktadır. Türk vatanı Türkili'nin
güney yarısı; geçmişte veya günümüzde Irak-ı Acem, Hamse, Cibal, Deylem,
Alişükür Bey, Bayatistan, Haragan ve benzeri adlarla bilinen topraklardan
oluşmaktadır.
Özet: Bütün İran coğrafyasına yayılmış bir Türk ulusu
mevcuttur. Bu Türk ulusu, ağırlıklı olarak İran'ın kuzeybatısında, on dört
eyaleti kapsayan geniş bir alanda yaşamaktadır. Azerbaycan ise yalnızca iki
eyaletten ibarettir; dolayısıyla Türk topraklarının ve anayurdunun tamamını,
keza Türk ulusunun bütününü kapsamamaktadır. İran bağlamında, Türk anayurdu
olarak Türkili yerine Azerbaycan'ı kabul etmek, absürt bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım;
Türkiye'deki Türk anayurdunu yalnızca Rumeli ile, yahut Azerbaycan
Cumhuriyeti'ndeki Türk anayurdunu sadece Nahçıvan ile sınırlı tutmaya benzer.
"Güney Azerbaycan"
kavramı, İran'da yaşayan Türk halkını ve bu halkın anayurdu olan
"Türkili"yi bölmektedir.
İran'da "Güney
Azerbaycan" adında bir yer, ne resmi düzeyde ne de halk arasında, bulunmamaktadır. Güney Azerbaycan kavramı,
Stalinist Sovyetler Birliği döneminde kurgulanmış ve İran'daki Türk halkına bir
sıra Azerbaycançı aktivist tarafından dayatılmaktadır. Sovyetler Birliği, Güney
Azerbaycan kavramını, İran'da yaşayan Türk halkını bölmek; Sovyet Azerbaycanı
ile sınır komşusu olan İran'ın Azerbaycan bölgesini Türkiye'nin nüfuz alanından
çıkarıp, bunun yerine Rusya'nın nüfuz alanına dahil etmek; İran'ın
kuzeybatısında yer alan Türk vatanının — "Türkili"nin — alan ve kapsamını
daraltarak, bu bölgeyi yalnızca Azerbaycan'ın sınırlı coğrafyasıyla kısıtlamak
amacıyla oluşturmuştur. Nihayetinde bu koloniyalist ve ant Türk kavramı yaratmakla,
İran'daki Türk halkının; Fars, Ermeni ve Kürt nüfuslarına karşı sahip olduğu üstünlüğün,
hem demografik hem de siyasi açıdan yok edilmesi hedeflenmiştir.
TÜRKİLİ MİLLİ BAYRAĞI:
Türkili Ulusal Bayrağı, I. Dünya Savaşı'nın son
yıllarında tasarlanmıştır. Bu bayrak; ulusal önder ve ulu komutan Urmulu Cemşid
Han Subataylı Afşar Mecd üs-Seltene'nin yabğuluğunda, Türkili'de kurulan ve
kısa ömürlü olan “İttihad Hakimiyeti” veya “Türk Birlik Devleti”nin (8 Haziran
1918 – 1 Aralık 1918) bayrağıdır. Bu bayrak; Urmu (Urmiye), Salmas, Hoy,
Tebriz, Savucbulak, Hemedan ve Erdebil gibi Türkili'nin çeşitli bölgelerinde,
"Türk Birlik Devleti"nin resmî bayrağı olarak kullanılmıştır.
Türkili Ulusal Bayrağı'nın zemini, Osmanlı bayrağına
benzer şekilde kızıl rengindedir. Bayrak üzerinde; yan yana yerleştirilmiş, sağda
bir yarım ay ve beş bucaklı bir yıldız, solda
sırtında bir güneş ve elinde bir kılıç taşıyan bir aslan da bulunmaktadır. Yarım
ay ve beş bucaklı yıldız; doğudaki Göktürk Devleti'nden batıdaki Kölemen
(Memlük) Devleti'ne dek, çeşitli Türk devletleri tarafından Türk kimliğinin
sembolleri olarak kullanılmıştır. Bayrak üzerindeki beş bucaklı yıldız, ayrıca insan’ı
simgeler. Sırtında güneş ve elinde kılıç taşıyan aslan ise, bölgedeki Türk ve
Moğol devletlerinde yaygın olarak kullanılan bir semboldür.
