متن مذاکرهی تورکی عباس میرزا با مَحْمَدْ رفیع افندی، سفیر کبیر عثمانلی
در دولت قاجار
مئهران باهارلی
در کتاب «ایران سفارتنامهسی» به زبان تورکی تالیف محمد رفیع افندی سفیر کبیر دولت عثمانلی در دولت قاجار به دورهی سلطنت فتحعلی شاه قاجار، قسمتی از مذاکرات او با نائبالسلطنه عباس میرزا در سال ١٨٠٨ نقل شده است. این مذاکرات علاوه بر آن که نشان میدهند عباس میرزا و مقامات دولت قاجار وقت، در مسائل استراتژیک با دولت عثمانلی در استشاره بودند، به سبب انجام آنها به زبان تورکی نیز حائز اهمیت هستند.
١-در منابع آرشیوی عثمانلی متن اصلی مکتوبات و مذاکرات شاهان و مقامات دول تورک حاکم بر ایران، با عبارات «صورتِ»، «صورتی» (صورتش)، و .... نقل میشود. مانند «شاهدان گهلهن مکتوبون صورتیدیر». در حالیکه اگر اصل مکتوبات و مذاکرات به زبانی غیر از تورکی باشد، برگردان تورکی آنها با عبارات «ترجمهسیدیر»، و ... مشخص و داده میشود. مانند « شاهدان گهلهن مکتوبون ترجمهسیدیر». در مورد این مذاکرات هم سفیر کبیر عثمانلی تصریح کرده که متن نقل شده «صورت» اصلی آنها است و نه «ترجمه»ی آنها به تورکی. بنابراین انجام مذاکرات مذکور به زبان تورکی قطعی است.
٢-انجام مذاکرات دیپلوماتیک توسط مقامات دولتهای تورک حاکم بر ایران و در این میان از سوی خواقین و مقامات دولت قاجاری، نشان دهندهی رسمیت دوفاکتوی زبان تورکی در آن دولتها – هر چند عمدتاً شفاهی - است. امری که توسط تاریخنگاری ایرانی و ایرانشناسی غربی به اصرار مخفی نگاه داشته میشود و این مخفیکاری باعث تحریف تیپولوژی ملی تورک آن دولتها و در نتیجه وارونه نویسی تاریخ میگردد.
٣- موضوعات مذاکره شده در این ملاقات توسط عباس میرزا نائب السلطنه و پاسخهای سخت خردمندانه و سنجیدهی سفیر کبیر عثمانلی که دیپلوماتی فوق العاده پخته و کارآزموده بود به اختصار چنیناند:
الف-اجازهی دولت عثمانلی به قوای نظامی فرانسوی برای عبور از قلمروی خود جهت حمله به هندوستان مستملکهی انگلستان. عباس میرزا در این باره از سفیر کبیر عثمانلی سوال میکند و سفیر کبیر در پاسخ میگوید امکان ندارد دولت عثمانلی به قوای نظامی فرانسه آن هم در این حد بزرگ، اجازهی عبور از خاک خود را بدهد. وی دولت فرانسه را حیلهکار و دسیسهپرداز نامیده، در تائید سخنان عباس میرزا میگوید دولت عثمانلی نه تنها به قوای نظامی فرانسه، بلکه به احدی از اتباع آن دولت هم نباید اجازهی عبور از خاک خویش را بدهد.
ب- تحریک کردن دولت قاجار از طرف فرانسه برای حمله به هندوستان. عباس میرزا از خطرات و ریسکهای احتمالی حملهی دولت قاجار به هندوستان از سفیر کبیر عثمانلی سوال میکند. سفیر کبیر عثمانلی که اندیشه و هوس حملهی دولت قاجار به هندوستان مستملکهی بریتانیا را بدرستی ناشی از تحریکات دولت فرانسه و سفیرش در تهران ژنرال غاردان - گاردان[1] میداند، در جواب میگوید حمله و حرکات نظامی که آیندهی آن به هیچ وجه معلوم و قطعی نیست به مملکت و ملت دیگری، به سبب طمع دنیوی و یا تحریکات و فریبکاری فرانسه، و تحقیر نمودن دشمن با این حمله، آن هم در حالی که قسمتی از قلمروی خود قاجاری – قفقاز – تحت اشغال روسیه میباشد، اندیشهای بسیار وخیم، بی بصیرتی و بی تجربهگی است.
ج-موضوع صلح با روسیه: عباس میرزا میگوید مصالحه با روسیه و راضی شدن به اشغال و الحاق قسمتی از قلمروی قاجاری – قفقاز – به آن دولت، برای قاجاریه بسیار سخت و گران است. سفیر عثمانلی در جواب میگوید صلح اجباری با دشمن برای طرف مغلوب، به عنوان اهون شر، رفتاری بسیار مشاهده شده و مرسوم است. مشروط بر آنکه بعد از آن، طرف مغلوب و مجبور شده به صلح، به مرتب کردن و آماده ساختن قوای نظامی خود و تسلیح و تجهیز آنها پرداخته و بعد از مدتی کوتاه سرزمینهای موقتا اشغال شدهاش را باز پس بگیرد.
د-موضوع فسخ قرارداد صلح با روسیه: عباس میرزا میگوید بعد از انجام عقد قرارداد مصالحه با روسیه امکان فسخ آن وجود ندارد، زیرا این بر خلاف مردانهگی است. سفیر کبیر عثمانلی در جواب میگوید لزومی به فسخ قرارداد صلح با روسیه از طرف دولت قاجاری نیست. از آنجائیکه دولت روسیه به قلمروی قاجاری راه پیدا کرده، به مرور زمان خود او [در نتیجهی زیادهخواهی و توسعهطلبیاش] با مطالبات و پیشنهادهای سخت و توانفرسای دیگری، اساس صلح را از بین برده و دولت قاجار را به ادامهی جنگ سوق خواهد داد.
ر-موضوع کوردها در بایزید. رفیع افندی مضمون این آخرین موضوع مذاکره را نقل نکرده است.
پایان مقدمهی مئهران باهارلی
%20-%20Copy.png)
.jpg)
