مادّهی تاریخ برای اوتاق – بارگاه نادری که میرزه مهدی خان استرآبادی آن را به فرمان نادر شاه به تورکی (جغتایی) سرود
مئهران باهارلی
خلاصه
در این مقاله یک مادهی تاریخ در فورم دؤرتلوک – رباعی به تورکی جغتایی را که میرزه محمدمهدی خان استرآبادی دولتمرد تورک و تورکولوق برجسته، به فرمان نادر شاه افشار سروده است معرفی کردهام. این مادهی تاریخ برای اوتاق و یا چادیر و خیمهی سلطنتی موسوم به «بارگاه نادری» سروده شده است. نادر شاه علاقهی بسیاری به اوتاقهای (خیمههای) تورک داشت. در منابع تاریخی برپاداشتن اوتاقهای بزرگ و باشکوه تورک متعددی به فرمان او ثبت شده است. این مادهی تاریخ، یک سند رسمی و دولتی شمرده میشود. زیرا به فرمان نادر شاه افشار سروده شده، و سرایندهی آن میرزه مهدی خان استرآبادی یک مقام عالیرتبهی دولت تورک افشاری است. میرزه مهدی خان استرآبادی مشاور، منشی، وقایعنگار و مورخ دربار نادر شاه افشار بود. تا قورولتای موغان چؤلو منصب منشیالممالکی و در قورولتای مذکور مامور ضبط وقایع بود. میرزه مهدی خان استرآبادی صادر کنندهی اغلب ظفرنامهها و فتحنامههای قندهار و هند و ... و مولف صلحنامهها مقاولهنامهها بین دولتین افشار و عوثمانلی است. سروده شدن این سند رسمی و دولتی به تورکی جغتایی نشان میدهد که در دورهی افشاری، تورکی یک زبان رسمی و دولتی و تورکی جغتایی یک زبان پرستیژ بود که به عنوان زبان رسمی و دولتی هم به کار میرفت. نادر شاه افشار سلطانی تورک است که بیشترین کتیبهها و مادههای تاریخ نوشته شده در اراضی ایران امروزی به زبان تورکی را نویسانده است. این واقعیت، نشانگر علاقهی مفرط او به زبان تورکی، اهتمامش در کاربرد رسمی و دولتی و مکتوب تورکی، و در نهایت شعور قومی تورک و تورکگرایی اوست. نادر شاه شخصیتی دارای شعور قومی تورکمان – خودآگاهی ملی تورک بارز و برجسته بود. او و برخی از دولتمردان وی مانند میرزه مهدی خان استرآبادی و مصطفی خان شاملوی افشار و ... از نخستین تورکگرایان و یا تورکیستها در دوران مودرنیته به شمار میروند.
Özet
Bu makalede, önde gelen bir Türk devlet adamı ve Türkolog olan Mirza Muhammed Mehdi Han Astarabadi tarafından, Nadir Şah Afşar'ın buyruğu üzerine Çağatay Türkçesiyle ve dörtlük formunda kaleme alınan bir öteklemeyi (kronogramı) sunuyor ve analiz ediyorum. Söz konusu ötekleme, "Bargâh-ı Nadirî" olarak bilinen Nadir Şahın Otağı için yazılmıştır. Nadir Şah, Türk tarzı otağlara büyük bir hayranlık duymaktaydı; tarihî kaynaklar da onun emriyle bu türden çok sayıda büyük ve görkemli otağın kurulduğunu kaydetmektedir. Bu ötekleme (tarih düşürme), Nadir Şah Avşar’ın emriyle kaleme alındığı ve müellifi Mirza Mehdi Han Astarabadi, Türk Avşar devletinin üst düzey bir görevlisi olduğu için resmi bir devlet belgesi niteliğindedir. Mirza Mehdi Han Astarabadi; Nadir Şah’ın sarayında danışman, kâtip, vak'anüvis ve tarihçi olarak görev yapmıştır. Kendisi, Muğan Kurultayı (Büyük Meclis) öncesindeki süreçte *Münşiü’l-Memalik* (Devlet Başkâtibi) görevini yürütmüş ve bu toplantıdaki görüşmelerin kayda geçirilmesiyle vazifelendirilmiştir. Ayrıca, Kandehar ve Hindistan seferleri de dahil olmak üzere askeri zaferlere ve fetihlere dair çok sayıda resmi kaydın hazırlanmasından; bunun yanı sıra Avşar ve Osmanlı devletleri arasındaki barış anlaşmaların kaleme alınmasından da sorumlu olmuştur. Bu resmî devlet belgesinin Çağatay Türkçesiyle kaleme alınmış olması, Afşar Devleti döneminde Türkçenin bir devlet dili olarak kullanıldığını ve bir prestij dili olan Çağatay Türkçesinin de yine resmî nitelikteki işlerde kullanıldığını ortaya koymaktadır. Nadir Şah Afşar, günümüz İran topraklarında Türkçe dilinde olağanüstü sayıda kitabe ve tarihî kayıt hazırlatan bir Türk idi. Bu durum, onun Türk diline olan derin bağlılığını, bu dilin resmî, devlet ve yazılı bağlamlarda kullanılması konusundaki kararlılığını ve Türk etnik bilinci ile Türk odaklı bakış açısını ortaya koymaktadır. Nadir Şah, belirgin ve güçlü bir Türkman etnik bilincine ve açık Türk ulusal kimliği hissiyatına sahip bir şahsiyetti. O, Mirza Mehdi Han Astarabadi gibi dönemin bazı devlet adamlarıyla birlikte, modern çağın Türk kimliği savunucuları ya da "Türkçüleri" arasında yer alan isimlerden biri olarak kabul edilir.
Abstract
In this article, I present an analyze a chronogram composed in the quatrain form in Chagatai Turkic by Mirza Mohammad Mehdi Khan Astarabadi, a prominent Turkish statesman and Turkologist, at the behest of Nader Shah Afshar. This chronogram was composed for the royal tent or pavilion known as the "Bargah-e Naderi." Nader Shah held a deep appreciation for Turkic-style tents; and historical sources record that under his orders, numerous large and magnificent tents of this type were erected. This chronogram is an official state document, as it was composed at the order of Nader Shah Afshar, and its author, Mirza Mehdi Khan Astarabadi, was a high-ranking official of the Turkish Afshar state. Mirza Mehdi Khan Astarabadi served at Nader Shah’s court as an advisor, secretary, chronicler, and historian. He held the office of *Munshi-al-Mamalik* (Chief Secretary of the Realm) in the period leading up to the Mughan *Qurultai* (Grand Assembly), during which he was entrusted with recording the proceedings. He was also responsible for preparing numerous official accounts of military victories and conquests, including those concerning Kandahar and India, and for drafting peace treaties and agreements between the Afshar and Ottoman states. The fact that this official state document was composed in Chagatai Turkic demonstrates that, , Turkic served as an official language of state during the Afsharid era, and that Chagatai Turkic—as a language of prestige—was likewise employed in an official capacity. Nader Shah Afshar was a Turkish who commissioned an exceptional number of inscriptions and historical records in the Turkish language within the territory of present-day Iran. This fact demonstrates his profound attachment to the Turkish language, his commitment to its use in official, state, and written contexts, and his Turkish ethnic consciousness and Turkish-oriented outlook. Nader Shah was a figure who possessed a distinct and pronounced Turkman ethnic consciousness and a clear sense of Turkish national identity. He, together with certain statesmen of his era—such as Mirza Mehdi Khan Astarabadi—are regarded as among the early proponents of Turkish identity, or "Turkists," of the modern era.
.png)
.jpg)
.png)
.png)
مقدمه
فنّ مادّهی تاریخنویسی (به تورکی: اؤتهکلهمه، Ötekleme، به انگلیسی chronogram) از ظرایف شعرسرایی است و اغلب آن را همانند نقاشی و موسیقی و ... جزو صنایع مستظرفه دانستهاند. مادّهی تاریخنویسی به سبب ثبت تاریخ یک واقعه، یک عمل تاریخنگاری هم است. نهایتا مادّههای تاریخ در صورتی که آنها را ملکالشعرا - امیرالشعرا بالاترین مقام ادبی رسمی (به تورکی یئکهقوشارYéke qoşar ، به انگلیسی Poet Laureate)، شاعران درباری و یا دیگر شعرای دولتی، و به دستور مقامات و یا بر حسب وظیفه و مسئولیت شغلی و در ارتباط با مناسبتهای ملی و کشوری و حکومتی سرودهاند، در زمرهی اسناد رسمی به شمار میآیند. این مناسبات مواردی مانند جلوس شاه بر تخت، فوت شاه، جشنهای دربار، عروسی شاهزادهگان، سرودن شعر در وصف پادشاه، بنای عمارات و ابنیه، فتوحات و ظفرهای جنگی، و دیگر وقایع مهم تاریخی را شامل میشود. علاوه بر این مناسبات، دولتهای تورک از مادهی تاریخنویسی برای تبلیغ و تثبیت و اعلام حاکمیت خود نیز استفاده میکردند. متقارنسازی رویدادهای تاریخی و عبارات قدسی (کلمات، دعاها، آیهها، احادیث، نامهای مقدسی مانند نامهای خدا، پیامبر یا ائمه) با استفاده از حروف آنها بر اساس حساب ابجد در مادههای تاریخ به هجری قمری، روشی بود که بعضی از دولتها مانند قیزیلباشیه، از آن برای اثبات حقانیت خود در عرصههای حسب و نسب و مذهب و مشروعیت و .... بهرهمند میشدند.
عدل مظفر: یکی از مهمترین مادههای تاریخ تورک، ترکیب معروف «عدل مظفّر» است. این مادهی تاریخ حاوی کلمهی «مظفّر» قسمت اول نام خاقان آزادهی تورک مظفرالدین شاه قاجار است که جمع ابجدی ارزش حروف آن مساوی ١٣٢٤ شمسی، سال صدور فرمان مشروطیت به فرمان او است. «عدل مظفر» توسط میرزه سلیم خان ادیب الحکما طبیب مخصوص ولی خان نصرالسلطنه سپهسالار انتخاب و با اذن مظفرالدین شاه به عنوان مادهی تاریخ مشروطیت در ایران بر سر در مجلس شورای ملی کتیبه شد.
شاها دئدی شاه!: در طول تاریخ شعرا و ادبای تورک به طور گستردهای به مادهی تاریخنویسی در زبان تورکی پرداختهاند. به عنوان نمونه مادهی تاریخ تورکی زیر را مورخ «قندی« (تخلص قبلی او شهدی بود) شاعر دیوانی تورک عوثمانلی (فوت ١٥٥٥)، که در مادهی تاریخسرائی بسیار موفق و معروف بود[1] به مناسبت مرگ شاه اسماعیل اول صوْفُوُی قیزیلباش سروده است.:
تاریخِ وفاتِ شاه اسماعیل
دئدی: قندی آنینگ موتینه تاریخ
ائدیپ، «پیکِ اجل، شاها دئدی: شاه!»
سنه٩٢٠
Târîh-i vefât-ı Şâh İsmâil
Dedi: Kandî anıñ mevtîne târîh
Edip: “peyk-i ecel Şâh’a dedi: Şah!”
Sene 920
نوت: در مصرع دوم این بیت، شاه» نخست به معنی شاه اسماعیل اول، و مراد از «شاه» دوم، شاه گفتن به هنگام دادن کیش در بازی شطرنج است (در اغلب زبانهای تورکیک معاصر به شطرنج، شاهمات گفته میشود). ترجمه: گفت که قندی برای او یک مادهی تاریخ سروده است: «پیک اجل به شاه کیش داد».
مادهی تاریخ اوتاق نادر شاه افشار: در زیر یک مادهی تاریخ دیگر، یک دؤرتلوک – رباعی به تورکی که میرزه محمدمهدی خان استرآبادی دولتمرد تورک و تورکولوق برجسته[2]، به فرمان نادر شاه افشار سروده است را معرفی کردهام[3]. این مادهی تاریخ که در یکی از نفیسترین نسخههای تاریخ جهانگشای نادری نسخهی ١١٧١ هجری[4] آمده است، برای اوتاق و یا چادیر و خیمهی سلطنتی او موسوم به «بارگاه نادری» سروده شده است. این خیمه همراه با یک تخت (به تورکی اورونقا، اؤرگین[5]) در مقابل تخت طاووس سلاطین هندوستان، پس از تسخیر شاهجهانآباد به امر نادر شاه افشار و در ظرف یک سال ساخته شد.
«... خیمه نیز درخورِ آن [تخت]، مکلّل به مرواریدِ آبدار و گوهرهایِ شاهوار نقشپذیرِ انجام ساختند و حسبالامرِ همایون، راقمِ حروف تاریخِ تورکی برای اتمامِ آن به سلکِ نظم کشیده بود که درین تاریخ ثبت افتاد. و هی هذه[6]:
شُکْرِ ایزد که بی طناب و ستون
قدرتی قوُردو خیمهیِ گردون
اینجی دیک اَنْجُمِ شبافروزو
اطلسِ چرخه ایتتی گولدوزی
Nâdir Şah Afşar’ın buyruğu ile “Nâdir Otağı” için Mirze Mehdi Han Esterâbadî’nin Türkçe yazdığı ötekleme (târîh maddesi)
Şükr-i Îzed
ki bî tenâb u sutûn
Qüdreti
qurdu xéyme-y-i gerdûn
İnci dik encüm-i şebefrûzu
Atlas-ı çerxe itti güldûzî
ترجمه: شکر خدای را که قدرت او، خیمهی گردون [اوتاق نادر شاه] را بدون استفاده از طناب و ستون، سرهم بندی - برپا نمود و جواهرات را بر پارچهی اطلس آن، مانند ستارهگان شبافروز بر فلک، گلدوزی کرد.
سؤزلوک
اوتاقOtaq : خیمهی بزرگ شاهی
اؤتهکچیÖtekçi : وقایعنگار، مورخ
اؤتهکلهمهÖtekleme : مادّهی تاریخ
اوداOda : به معنی اطاق در زبان فارسی
اؤرگینÖrgin : تخت شاهی
اورونقاOrunqa : تخت شاهی
ایتتیİtti : ائتدی، کرد
ایناقInaq : معتمد حضور
اینجیİnci : جواهر، گوهر
باشتوغراجیBaştuğracı :منشی الممالک
بیتیکچیباشیBitikçibaşı :منشی الممالک
دؤرتلوکDörtlük : رباعی
دیکDik : تهک، تهکین، کیمین، گیبی، کیمی، مثل، مانند
قوردوQurdu : از مصدر قورماق، برپا کرد
قورولتایQurultay : کنگره
یئکهقوشارYékeqoşar : ملک الشعرا
گردون:
آسمان فلک، فلک، آسمان، گنبد لاجوردی، گنبد مینا، سپهر
اطلس:
نوعی پارچهی ابریشمی؛ دیبا، نوعی پارچهی پُرزدار از جنس ابریشم مصنوعی
چرخ: آسمان، فلک، گردون
چند نکته:
١-این مادهی تاریخ به سبب آن که به فرمان نادر شاه افشار سروده شده، و سرایندهی آن یک مقام عالیرتبهی دولت تورک افشاری است، یک سند رسمی و دولتی شمرده میشود. میرزه مهدی خان استرآبادی، از ایناقها - معتمدان حضور، مشاور، منشی و وقایعنگار – اؤتهکچی نادر شاه افشار و مورخ درباری بود، تا قورولتای موغان چؤلو منصب منشیالممالکی (بیتیکچیباشی، باشتوغراجی) داشت، در قورولتای مذکور مامور ضبط وقایع بود او همچنین صادر کنندهی ظفرنامهها و فتحنامههای قندهار و هند و ... و مولف اغلب صلحنامهها مقاولهنامهها بین دولتین افشار و عوثمانلی است، ....
٢-سروده شدن این سند رسمی و دولتی به زبان تورکی و لهجهی جغتایی نشان میدهد که در دورهی افشاری، تورکی یک زبان رسمی و دولتی، و تورکی جغتایی هم یک زبان پرستیژ بود که به عنوان زبان رسمی و دولتی به کار میرفت.
٣-نادر شاه افشار سلطانی تورک است که بیشترین کتیبهها و مادههای تاریخ نوشته شده در اراضی ایران امروزی به زبان تورکی را نویسانده است. این واقعیت، نشانگر علاقهی مفرط او به زبان تورکی، اهتمامش در کاربرد رسمی و دولتی و مکتوب تورکی، و در نهایت شعور قومی تورک و تورکگرایی اوست.
٤-نادر شاه علاقهی بسیاری به اوتاقهای (خیمههای) تورک داشت. در منابع متعددی برپاداشتن اوتاقهای بزرگ و باشکوه تورک به فرمان او ثبت شده است. به عنوان نمونه آبراهام گیریتلی در کتاب خود به تفصیل در بارهی چادیری بسیار بزرگ (٥٥-٨٠ متر در ٢٥-٣٨ متر در ٩-١٤ متر) که به فرمان نادر شاه برای اجرای مراسم روزانهی سلام در قورولتای موغان چؤلو از قزوین آورده شده بود نوشته است. حتی گنبدی که به فرمان نادر شاه به یادبود پیروزیاش در جنگ آغوارد-باغوارد (١٨ ژوئن ١٧٣٥) در دشت آغوارد در محال ایروان ساخته شد مطابق خواست او به شکل یک چادیر بزرگ تورک طراحی شده بود[7].
[1]
KANDÎ, Müverrih Kandî (d. ?/? - ö. 962/1555) divan şairi
[2] میرزا مهدی مَحْمَدْ
خان استرآبادلی، تورکچو تورک اهرکلهتاهری، اؤتهکچی، تورکبیلیمچی و دیلچی
https://sozumuz1.blogspot.com/2021/09/blog-post_25.html
سنگلاخ،
لغتِ نوایی، بسیم آتالای یاییمی، ١٩٥٠
[3] استرآبادی، محمدمهدی (1390)، تاریخ جهانگشای نادری، تصحیح دوکتور میترا مهرآبادی، تهران: دنیای
کتاب، دوم.، 1390: 381
[4] «نسخهی
١١٧١ ق نسخهای است بس نفیس از حیث خط و تذهیب و طلااندازی و تزئینات با مجالس
معین که نشاندهندهی بعضی از حوادث ایام نادر است. این نسخه از طریق موسسهی
سروش و انتشارات نگار با اجازهی صاحب آن آقای ادیب برومند به صورت چاپ عکسی عرضهی
بازار گردیده است».
تاریخ
جهانگشای نادری، میرزا مهدی استرآبادی، نسخهی خطی مصور متعلق به 1171 هـ.ق.
با مقدمهی عبدالعلی ادیب برومند. انتشارات سروش و انتشارات نگار
[5] تخت و خیمهی شاهی به تورکی:
اؤرگین.
Örgin:
throne, tent of a kagan, örgin etitmek, örgin yaratıtmaq
[6]متن کامل پاراگراف
مربوطه: « ....
چون تخت طاووسی که در ایام سالفه در هندوستان سلاطین آن جا به اتمام رسانیده بودند،
بعد از تسخیر شاهجهانآباد به جواهرخانهی همایون منتقل گشته بود، لهذا همت
والابلند شاهنشاهی که اورنگ نه پایهی فلک را پستترین درجات شأن خود میداند،
بر آن تعلق یافت که در برابر آن سریری دیگر با خیمهای که لایق آن تخت و شایستهی
چنان شاهنشاهی فیروزبخت باشد مکلّل به جواهر آبدار و لآلی شاهوار ترتیب دهند.
لهذا بعد از حرکت از شاهجهانآباد به حکم همایون استادان صنایعکار و مهارتپیشهگان
جواهرنگار هندی و ایرانی به سرانجام آن تخت و خیمهی گوهرآیین پرداخته، مدت یک
سال که ایام راه بود، تخت مزبور را به همت خسروی از لآلی غلطان و گوهرهای رخشان
که هر یک با خراج اقلیمی برابر و در بهاء و صفا با گوهرهای شب چراغ ماه و لعل
درخشان آفتاب همسر بود در کمال زیب و فرّ ترتیب داده، خیمهای نیز در خورِ آن،
مکلّل به مرواریدِ آبدار و گوهرهایِ شاهوار نقشپذیرِ انجام ساخته و به تخت و
بارگاه نادری موسوم گردید. و حسب الامرِ همایون راقمِ حروف، تاریخِ تورکی
برای اتمامِ آن به سلکِ نظم کشیده بود که درین تاریخ ثبت افتاد. و هی هذه:
شُکْرِ ایزد که بی طناب و ستون
قدرتی قوُردو خیمهیِ گردون
اینجی دیک اَنْجُمِ شبافروزو
اطلسِ چرخه ایتتی گولدوزی
روز دیگر آن خیمه و تخت را با تخت طاووسی نصب کرده چند روز مجلس نشاط
بر روی شاهزادهگان آراسته،
حمایل گرانبها و بازوبندهای مرصّع به جواهر ثمین که فزون از حوصلهی قیاس و
تخمین بود، به شهزادهگان عالیتبار و علیقلی خان عطا و دارالسلطنهی هرات
را که تختگاه خاقان مغفور شاهرخ ولد امیر تیمور گورکان بود به نسبت همنامی به
قرةالعین خلافت و جهانداری
شاهرخ میرزا عنایت، و سکهی دارالضرب هرات را به نام نامی آن جناب فرمودند. ...».
مادههای تاریخ تورکی سروده شده به امر نادر شاه افشار
سرودهی نشاء تبریزی
کتیبهی تورکی «سردر حرم» حضرت علی در نجف سروده شده
به سفارش نادر شاه به مناسبت مطلا ساختن آن
https://sozumuz1.blogspot.com/2016/08/blog-post_13.html
منظومهی تورکی «مقبره - آرامگاه» نادر شاه آوشار (افشار)، آخرین جهانگیر تورک سروده شده به سفارش نادر شاه
https://sozumuz1.blogspot.com/2017/07/blog-post_19.html
شعر
تورکی «رواق» مقدسهی روضهی حضرت علی در نجف سروده شده به سفارش نادر شاه
(منتشر خواهد شد)
سرودهی میرزا زکی ندیم
شعر
تورکی «نادر بنا» به مناسبت مطلاسازی حرم علی در نجف سروده شده توسط علی میرزا
زكی ندیم، ایناق نادرشاه: سلطان محمود عثمانلی و نادرشاهافشار، دو نخل
بوستان تورکمان هستند
https://sozumuz1.blogspot.com/2019/12/blog-post_23.html
شعر
تورکی «بارگاه سلطانی» حضرت در نجف سروده شده توسط علی میرزا زكی ندیم، ایناق
نادر شاه
(منتشر خواهد شد)
شعر
تورکی «معلّی گنبد» حضرت در نجف سروده شده توسط علی میرزا زكی ندیم، ایناق نادر شاه
(منتشر خواهد شد)
شعر
تورکی «خجسته حریم» حضرت در نجف سروده شده توسط علی
میرزا زكی ندیم، ایناق نادر شاه
(منتشر خواهد شد)
سرودهی گلبن افشار
سنگنوشتهی
تورکی «کلات» نوشته شده به امر نادر شاهافشار- کتیبهی نادری
https://sozumuz1.blogspot.com/2016/07/blog-post_30.html
سرودهی مهدی خان استرآبادی
مادهی
تاریخ تورکی برای اوتاق – بارگاه نادری که میرزا مهدی خان استرآبادی آن را به دستور
نادر شاه به تورکی (جغتایی) سرود
https://sozumuz1.blogspot.com/2023/11/blog-post_28.html
برای مطالعهی بیشتر:
سه
سلام-سرود نظامی تورکی از دولت تورک افشاری
https://sozumuz1.blogspot.com/2019/06/blog-post_5.html
مکالمات
تورکی نادر شاه در قورولتای موغان، متن کامل و تصحیح شده - مئهران باهارلی
https://sozumuz1.blogspot.com/2019/05/blog-post_27.html
سکهی
تورکی نادر شاه افشار: دهییرمه گؤتورو
https://sozumuz1.blogspot.com/2017/01/blog-post_22.html
دستور
نادر شاه برای انجام مذاکرات دیپلوماتیک رسمی در هندوستان به زبان تورکی
https://sozumuz1.blogspot.com/2019/08/blog-post_9.html
نامهی
تورکی نادر شاه افشار به سلطان عثمانلی محمود اول
https://sozumuz1.blogspot.com/2015/12/blog-post_23.html
نامهی
تورکی نادر شاه به خط او و دوکترین اصلیت تورکمانی - ریشهی تورانی مشترک افشاریه
و عوثمانلی در آن
https://sozumuz1.blogspot.com/2021/05/blog-post_8.html
مصالحهنامهای
که به دستور نادر شاه افشار به زبان تورکی نوشته شد
https://sozumuz1.blogspot.com/2019/12/blog-post_16.html
تقاضای
نادر شاه برای الحاق رسمی دولت تورک افشار - ایران به امپراتوری عثمانلی و تحت
الحمایهی آن دولت شدن
https://sozumuz1.blogspot.com/2019/08/blog-post_24.html
متن
تورکی وثیقهی اتحاد اسلام نادری- نجف
https://sozumuz1.blogspot.com/2019/07/blog-post_27.html
موشتولوق - مژدهنامهی تورکی سروده شده به امر نادر شاه به مناسبت
تولد تیمور خان نوهی او و محمد شاه گورکان
http://sozumuz1.blogspot.com/2020/09/blog-post.html
نادرشاه
افشار: صفت دیانت و مروت در طایفهی ایرانی نمیباشد
https://sozumuz1.blogspot.com/2019/05/blog-post_7.html
نادرشاه
افشار از زبان رهبر ملی تورک جمشید خان افشار اورومی -١٩١٣
https://sozumuz1.blogspot.com/2018/12/blog-post_7.html
آوشارلارین
قوچاقلاماسی (افشارلارین دستانی)
https://sozumuz1.blogspot.com/2018/10/blog-post_20.html
انعکاس
شعور ملی تورک در نامهای اشخاص خانوادهی جمشید خان افشار اورومی و نادر شاه افشار،
و نبود آن در نامهای اشخاص خانوادهی پیشهوری، خیابانی، ستارخان و شاه اسماعیل
https://sozumuz1.blogspot.com/2017/01/blog-post_14.html
The Chronicle of
Abraham of Crete, George A. Bournoutian
http://sozumuz1.blogspot.com/2019/05/the-chronicle-of-abraham-of-crete.html
نزاع
سنی – شیعی، سیاست تفرقه بیانداز و حکومت کن روسیه، سنیستیزی دولت مشروطهی
ایران و کامنت تخریبی قاس. ترک.
http://sozumuz1.blogspot.com/2020/12/blog-post_11.html
شعر
فخریهی صابر و عناصر هویت ملی تورک در آن
http://sozumuz1.blogspot.com/2017/08/blog-post_47.html
No comments:
Post a Comment