İRAN’DA BULUNAN DÖRT TÜRKİK MİLLET,
ANA VATANLARI, ÖZ TANIMLAMALARI/KENDİNİ ADLANDIRMALARI VE
MİLLİ BAYRAKLARI
FOUR TURKIC NATIONS IN IRAN, THEIR HOMELANDS,
SELF-DESIGNATIONS/ENDOETHNONYMS AND NATIONAL FLAGS
MÉHRAN
BAHARLI
«سؤزوموز، مئهران باهارلینین یازقالاری توپلوسو» پیتییی، بیرینجی
جیلددهن
“Sözümüz,
Méhran Baharlının yazqalar toplusu” pitiyinden, cild I
از کتاب « سؤزوموز، مجموعه مقالات مئهران باهارلی» -
جلد اول
mehranbahari1@yahoo.com
https://independent.academia.edu/MBaharli
https://sozumuz1.blogspot.com/
https://www.facebook.com/profile.php?id=61579230999069
Milletler, Milli Azınlıklar, Milli Bölgeler: Bugünkü İran sınırları içinde dört Türkik Milli Grup bulunmaktadır:
“TÜRK” (Batı Oğuz), “TÜRKMEN” (Doğu Oğuz), “HALAÇ”, ve “KAZAK”.
(Bunların sınıflandırılması, kendi adlandırmaları, konuştukları bugünkü dil,
târîh vs. gibi ilkeler temelinde yapılmaktadır, soy saflığı temelinde deyildir.
Bu milli grupların her biri farklı derecelerde çeşitli Türkik ve Mongolik
gruplar ile, bütün milletlerde olduğu gibi, belli yerli ve göçmen grupların
karışımından oluşmuştur).
Bu dört Türkik Milli Gruplardan “Türk” Milli Grupu, en
azı üç MİLLİ BÖLGE’ye sahiptir: İran’ın kuzeybatısında “Türkili”,
kuzey doğusunda “Afşarili”, güneyinde “Kaşkayili”. “Halaç” ile “Türkmen” milli gruplarının ise birer
Milli Bölgesi vardır: İran’ın kuzeybatısında merkezine doğru “Halaçorda”,
ve kuzeydoğusunda “Türkmenyurt”. İran içinde Milli Bölgeleri bulunduğu
için bu üç Türkik Milli Grup, (Fars,
Arap, Lor, Beluç, Kürt, Lar vs. milletleri gibi) “MİLLET” statüsündedirler.
“Kazak” milli grupu ise Türkmen Milli Bölgesi içinde (Türkmenyurt’ta)
yerleşen Gümbet kenti ve çevresinde yaşamaktadır. İran’daki Kazak halkı bu ülke
içinde kendine âit milli bölgesi olmadığından dolayı, Millet deyil, (Ermeni, Yahudi,
Asoru, Roma vs. milli azınlıklar gibi) MİLLİ AZINLIK statüsündedir.
İstan meselesi: Türkik Milli Bölgelerinin adlarında İranik kökenli Farsça “istan” (ve
Arapça iyye) sontakısı kullanılmamalıdır. Bu amaç için Türkçe’de Ülke anlamına
gelen “İl/İli”, “Yurt/Yurtu”, “Yer/Yeri”, “Ordu/Orda”
(Moğolca’da “Oron”, “Uls, Qazar”; Macarca’da “Ország” sontakıları; Sümerce’de
ÖnAltayik dillerle bağlantılı olduğu ileri sürülen “Ki” ve “Kelem” öntakıları) kullanılabilir:
Kazakili (Kazakistan), Türkmenili (Türkmenistan), Özbekili (Özbekistan),
Tatarili (Tataristan), Kırgızili (Kırgızistan), Başkurtili (Başkurtistan), vs.
İran’da yaşamakta olan Türkik
milletler hakkında en yanlış bilgilere sâhip ülkelerin başında Türkiye ve
Azerbaycan Cumhuriyetleri gelir. Buralarda İran Türklüyü hakkında bilinenler,
gerçekleri yansıtmaktan daha ziyâde, bazı varsayımlar, önyargılar, yanlış
algılamalar, hüsnükuruntu, Batılı ve Haçlı imperiyal devletleri ve Paniranism’in
koloniyal millet yaratma projelerini benimseme vs.nin ürünüdür. Bu yanlışlık ve
eksiklikleri gidermeye yardımcı olma dileyi ile, İran’da yaşamakta olan dört Türkik
milletin “Öz Tanımlamaları/Kendini Adlandırmaları” (Endoethnonym, Autoethnonym,
Self-Identification, Self-Designation, Self-Nomination), vatanlarının adları,
ve târihte mâzisi olan, önerilen, sık kullanılan, uluslararası çapta daha geniş
kabul görmüş Milli Bayrakları aşağıda sunulmuştur.
TÜRK MİLLETİ:
İran’da Batı Oğuzlar târih boyunca kendilerini “Türkتورک ” adlandırmış, bugün de Türk adlandırıyor. İran’da
yaşamakta olan Türk halkının yabancı dillerdeki adı da, öztanımlama/kendiadlandırmasına
uygun olarak yalnız “Türk” olmalıdır. 1925’te İran’daki son Türk devleti
olan Kacar (Kendi adlandırması: Qacar, Avrupa dillerinde: Qajar, Kajar, ...) devleti
yıkıldığında ülke nüfusunun salt çoğunluğu Türk idi. Bazı kaynaklara göre günümüzde
de Türk halkı İran nüfusunun görece çoğunluğunu, en az %40 - %45’ini oluşturmaktadır.
İran’da yaşamakta olan Türk halkı kendi dilini “Türküتورکو , Türküceتورکوجه ” (lehçelerde
bâzen Farsça etkisiyle: “Türkéتورکئ ”, “Türki تورکی”) adlandırır. İran’da Türki veya “Türkçe”, bu ülkedeki bütün Batı Oğuzca’nın doğu
lehçelerininin toplamının ortak adıdır. Bu dilin adının yabancı
dillerdeki adı da, Türk halkının kendiadlandırmasına uygun olarak, “Turkish”
olmalıdır.
İran’daki Türkçe’nin iki ana lehçe grupu vardır: “Türkman
lehçe Grupu” ve “Horasan lehçe Grupu”. (Türkman ve Türkmen
bir birinden farklı kavramlardır. makalenin devamında). Horasan Grupu lehçeleri esas
olarak Horasan’da Afşaryurt milli bölgesinde konuşulur. İran’ın güneyinde Ebiverd
kentinde de bu lehçe konuşulmaktadır. Bu lehçe grupunun doğru adı Türkçe’nin
Horasan lehçeleri veya Horasan Türkçesi, ve İngilizce’de
“Khorasani dialects of Turkish” veya “Khorasan Turkish”dir, “Khorasan
Turkic” deyildir.
Çoğunluğu oluşturan Türkman
lehçeleri Azerbaycan bölgesinde de konuşulsa, bütün ülkeye yayılmıştır. Türkman
lehçeleri, Horasan Türkleri hariç bu ülkedeki bütün Türklerin lehçesidir. Türkman lehçe grupu İran’ın güneyinde Kaşkay ili
konfederasyonun lehçelerine ek olarak, Orta ve Güney İran’daki bütün Türkçe
lehçelerini de içeriyor. Bu bölgelerde
konuşulan Türkçe lehçeleri Oğuzca’nın bağımsız bir güney kolu deyil, Türkman
lehçe grupunun bir alt grupudur. Türkiye’nin
doğusu ile güneyi, Irak, Ortadoğunun başka bölgeleri ile Güney Kafkasyada
konuşulan lehçeler de Türkman lehçeleri grupuna dahildir. Türkili’nin
güneydoğusunda Kirmanşah ostanında yerleşmiş Songur kenti ve çevresine
konuşulan “Songur lehçesi”, Türkman lehçelerinin özel bir altgurupudur.
Türkçenin Türkman lehçesi: Geçmişte, Balkan lehçeleri ve onun doğu lehçesi olan
İstanbul lehçesi ile karışmasın diye bu lehçelere “Türkmânî” denirdi. Türkiye’nin
resmi dili Yeni Türkçeyle karşılaştırdıkta, eskiden olduğu gibi günümüzde de İran’daki Batı Oğuzca’nın (Horasan
lehçeleri hâriç) bu lehçe grupunu topluca “TürkmAn” lehçeleri, ingilizce’de Turkman Turkish, adlandırmak en uygun ve bilimsel yöntemdir.
“Türk”ü etnik ad olarak sadece
Türkiye Türkleri ve “Türkce”yi sadece Türkiye Türkçesi için kullanmak, öte
yandan İran’da yaşamakta olan “Türk” halkını “Azerbaycanlı”, “Azerbaycan Türkü”,
“Azeri” veya “Azeri Türkü” adlandırmak, ve bu halkın konuştuğu Türkçe ve onun
Türkman lehçelerini “Azerbaycanca”, “Azerbaycan dili”, “Azerbaycan Türkçesi”, “Azeri
Türkçesi”, “Azerice” vs. adlandırmak, yanlıştır. Bu adlar başka bir milletleşme
sürecinden geçen Güney Kafkasya Türkleri için belki kullanabilinir. Ancak İran Türkleri
için bu adları kullanmak, dilbilimi sınıflandırılması, alan gerçeklikleri ve
halkın kendiniadlandırmasına uymamaktadır. Ayrıca İran’da var olan Türk halkını
ve Türkçe’yi inkar ve yok etme devlet politikası göz önüne alınırsa, bu adları
kullanmak siyasi olarak ta yanlış ve insan haklarına karşıdır.
1200 yıl İran’da hüküm sürmüş “Türk Milleti” bu dönemde bütün
ülkeye yayılmıştır. Bunun sonucunda
bugün İran’ın her yerinde
dağınık Türk toplulukları, köyleri ve kentleri vardır. Buna ek olarak İran’da Türk milletinin kompakt biçimde ve nüfusun çoğunluğunu oluşturarak yaşadığı
bir kaç Milli Bölge de bulunmaktadır. Bunların en önemlisi aşağıdaki üç Türk
Milli böglesidir:
1- TÜRKİLİ (Farsçası TORKÉSTAN = TÜRKÜSTAN, Arapçası TORKİYYE):
Türkiliتورکایلی , İran’ın
kuzeybatısı ile batı ve merkezine doğru nüfusunun çoğunluğu Türk olan bütün
yerleşim merkezlerini içeren geniş coğrafi bir alan ve ülkedir. Burası Türkiye Cumhuriyeti
ile Azerbaycan Respublikası sınırlarından başlayıp İran içlerine doğru uzanmakta,
Tahran kentinin yarısını da içine almaktadır. Türkili adı Farsça Türkestanتورکستان kelimesinin Türkçe karşılığıdır. (“Türküstanتورکوستان ”
adı, geçmişte de eski ve çağdaş bir çok yabancı ve yerli kaynak ile bölgenin
Türk halkı tarafından bu bölgenin tamamı veya bazı bölümlerini adlandırmak için kullanılmıştır).
İran’da idârî taksîmât, dilsel ve etnik sınırlar
temelinde yapılmamıştır. Her etnik ve dilsel milli bölge, ahâlinin
Farslaştırmasını hızlandırmak için bir kaç ostan arasında bölüştürülmüş, bir
çok ostanda da farklı etnik ve milli gruplar yan yana getirilmiştir. Bu
siyasetin sonucunda Türkili günümüz İran’ın idâri taksîmatında Batı Azerbaycan,
Doğu Azerbaycan, Erdebil, Gilan, Zencan, Kazvin, Hemedan, Merkezi, Elburz, Kum,
Tahran, Kirmanşah, Kürdüstan ve Lorustan olmak üzere ondört il veya “Ostan”
arasında bölüştürülmüştür. Türkili bu ostanların sadece Türklerle meskun
bölgelerini içermektedir. Bu ostanların Türklerle meskun olmayan bölümleri
Türkili’ne dahil deyildir. İran’da Türk halkının yaklaşık %80i Türkili’de
yaşamaktadır.
Türkili ile Azerbaycan
aynı anlamda ve aynı topraklar deyildir. Türkili bir Türk Milli Bölge, ve Türk
halkının vatanının adıdır. Azerbaycan ise târîhî, coğrâfî ve çağdaş iki idârî
taksîmât (ostan) adı olup, Türkili topraklarının sadece üst yarısını oluşturur.
Türk vatanı Türkili topraklarının alt yarısı eski dönemlerde İrâk-ı Acem,
Hamse, Cibâl, Deylem, Alişükürbey, Bayatistan, Karagan v.s. adlandırılan
bölgelerin Türklerle meskun topraklarından oluşmaktadır. Kafkasya’da Azerbaycan
vatan adıdır. Ancak İran’da böyle bir durum yoktur. Burada Türk vatanı
Türkili’dir ve onun sadece yarısı târîhî-coğrâfî-idârî Azerbaycan’da
yerleşmektedir. Türk vatanı Türkili’nin öteki yarısı târîhî-coğrâfî-idârî
Azerbaycan’ın dışındadır. İran’da Türk vatanının Türkili yerine Azerbaycan
olduğunu sanmak, Türkiye’de Türk
vatanını sadece Rumeli, veya Azerbaycan Cumhuriyetinde vatanı yalnız Nahçıvan
olarak tanımlama gibi absurd bir görüştür. İran’da bütün ülkeye dağılmış Türk
milleti vardır. Bu Türk milletinin büyük bölümü İran’ın kuzeybatısında da,
ondört ostan veya ilde, yaşar. Azerbaycan sadece üç ili kapsamaktadır,
ne İranın kuzeybatısındaki bütün Türk topraklarını ve Türk vatanını, ne de bu
bölgedeki bütün Türk milletini.
İran’da Güney Azerbaycan
diye bir yer yoktur. Güney
Azerbaycan kavramı İstalinist Sovyetlerde yaratılmış ve oradan İran’daki Türk halkına
dayatılmış bir kavramdır. Bu koloniyal kavram, hiç bir şekilde İran
gerçeklerini yansıtmıyor. Sovyetlerin Güney Azerbaycan kavramını yaratmaktan amacı, İran’da
yaşayan Türk milletini bölmek, onun Sovyetlere yakın Azerbaycan bölgesindeki
bölümünü Türkiye etki alanından çıkartıp Rusya etki alanına sokmak, İran’ın
kuzey batısındaki Türk vatanı veya Türkili’ni küçültüp Azerbaycan coğrafyasına
sınırlamak, ve böylece bölgedeki Türk milletini demografik ve siyasi olarak Fars,
Ermeni ve Kürt halkları karşısında güçsüzleştirmekti.
Türk halkının Türkili’nin
Azerbaycan bölgesinde yaşayan bölümünün etnik adını Türk yerine Azeri, Azerbaycanlı
vs. adlandırmak, ırkçı ve imperiyalist bir projedir. İran’da Azerbaycan
bölgesinde yaşayan Batı Oğuzların, aynen ülkenin başka bölgelerinde yaşayan
Batı Oğuzların etnik ve milli adı sadece Türk’dür; Azeri, Azerbaycanlı, Azeri
Türkü, Azerbaycan Türkü deyildir. Azeri ve Azerbaycanlı kavramlarını
yaratanların amacı İran’daki Türk milli varlığını inkar etmek, bu ülkedeki
bütün Batı Oğuzların tek bir milli grup olarak milletleşmesini engellemek,
böylece Türk halkının etnik temizlenmesi ve yok edilmesini kolaylaştırmaktır.
Azerbaycan Cumhuriyeti ve Türkiye’de İran’da yaşamakta olan Türk halkını, Azerbaycanlı
ve Azeri adlandırmak, sadece İran’da yaşayan Türk halkının milletleşmesini
engellemek ve onun yok edilmesine hizmet ediyor.
TÜRKİLİ MİLLİ BAYRAĞI:
Türkili Milli Bayrağı Birinci Dünya Savaşı’nın son
yıllarında tasarlanmıştır. Bu bayrak o dönemde ulusal önder ve ulu komutan
Urmulu Cemşid Han Subataylı Afşar Mecd üs-Seltene yabğuluğunda Türkili’de
kurulan kısa ömürlü “İttihad Hakimiyeti” veya “Türk Birlik Devleti”nin (08 june
1918 – 01 december 1918) bayrağıdır. Bu bayrak Urmu, Salmas, Hoy, Tebriz, Savucbulak,
Hemedan, Erdebil v.s.’de kullanılmıştır. Türkili Milli Bayrağının zemini Osmanlı bayrağı gibi kızıl rengindedir. Bayrak üzerinde
yarım ay - beş bucaklı yıldız ile sırtında güneş ve elinde kılıç olan aslan yan
yana getirilmiştir. Yarım ay - beş bucaklı yıldız doğuda Göktürk devletinden
batıda Kölemen (Memluk) devletine dek bir çok devlet tarafından Türklük sincisi
(simgesi) olarak kullanılmıştır. Bayraktaki beş bucaklı yıldız, insan’ı
simgelemektedir. Sırtında güneş ve elinde kılıç olan aslan, bölgedeki Türk ve
Moğol devletlerinde sık kullanılan bir simgedir.
2- AFŞARYURT (AFŞARİLİ):
Afşaryurt veya Afşarili İran’ın kuzeydoğusunda Batı Oğuz
Türklerinin yaşadığı etnik bölgedir. Burası Horasan bölgesinin kuzeyinde
yerleşmekte, ve Türkmenistan Respublikası, İran’daki “Türkmenyurt” ile Afganistan’ın
kuzeyine (Güney Türkistan’a) komşudur. Afşarili’de Türklerin çoğu Türkçe’nin
Horasan lehçelerinde, az bir bölümü de, Türkili gibi, Türkçe’nin Türkman
lehçelerinde konuşur. İran’da Türk
halkının yaklaşık %8’i Afşarili’nde yaşamaktadır.
AFŞARİLİ MİLLİ BAYRAĞI:
Afşarili Milli Bayrağının zemini Türklüyün boyası olan
Turkuaz gök rengindedir. Bayrağın ortasına Horasan’da ortaya çıkan
Salçıklıların (Selçukluların) sekiz bucaklı yıldızı ile koşa başlı kartalı yerleştirilmiştir.
Sekiz bucaklı yıldızın sağ ve solunda birer yarım ay – beş bucaklı yıldız
vardır. Bunlar Batı ve Doğu Oğuzlar ile Türkik dünyasının batısı ve doğusunu
simgelemektedir. Bu ikisi arasında yerleştirilmiş sekiz bucaklı yıldız ise, Afşarili’nin
doğu ve batı arasında köprü rolu
oynadığını vurguluyor.
3-KAŞKAYİLİ (QAŞQAYİLİ, QAŞKAYURTU):
Kaşkayili veya Kaşkayurt Kaşkay Türk boyları
konfederasyonunun yaşadığı etnik bölgedir. Burası İran’ın güneyinde Basra Körfezi
ve Hormoz Boğazı’nın yakınındadır. Kaşkayili’nde konuşulan Türkçe lehçeleri,
Türkman lehçelerinin özel bir altgurupunu oluşturur. Türk halkının yaklaşık %12’si İran’ın
güneyinde yaşamaktadır.
KAŞKAYİLİ MİLLİ BAYRAĞI:
Kaşkayili milli bayrağının tasarısı ve onda kullanılan
renkler ile motifler Kaşkayların dünyaca ünlü kilim ve gebelerini
simgelemektedir. Bayrağın ortasındaki koyu altın sarısı Türk mitolojisi, Şamanizm,
Tengrism, Animism ve eski Türklerde dünyevi zenginliyin temsilcidir. Yarım ay –
yıldız, Batı Oğuz ve Türklüyün, sekiz bucaklı yıldız ise utku ve zaferin
simgesidir. Ortadaki sarı bölümün kırağında dizilmiş tamgalar, Kaşkayların
mensup olduğu Akkoyunlu - Bayındır tamgası, ve Eski Türk Abecesinde Bayındır’ın
baş harfi olan B’dir.
TÜRKMEN MİLLETİ:
İran’da Doğu Oğuzlar kendilerini “Türkmenتورکمهن ”
adlandırırlar. Türkmen milletinin dilinin adı “Türkmençeتورکمهنچه ”dir.
“Türkmenتورکمهن ” ile “Türkmanتورکمان ” iki farklı tarihi
ve etnik kavramdır. TürkmEn, Hazar
Denizi’nin doğusunda Ortaasya’da yaşayan Doğu Oğuzların milli adıdır. Bu gurup
bilimsel yayınlarda Turkmen olarak gösterilir. TürkmAn ise Hazar Denizi’nin batısında Ortadoğu,
Anadolu ve Kafkasyada bulunun Türk milleti veya Batı Oğuzların etnik bir
altgrupudur. Bu gurup bilimsel yayınlarda Turcoman olarak gösterilir.
(Bu grupa TürkmAn denmesinin asıl
nedeni onları TürkmEnlerden ayırt
etmek idi. Ayırt etmenin gerekçesi ise Türkmenlerin daha homojen Doğu Oğuz,
ancak Türkmanların Oğuzlarla oğu Türkikleri (Karluk ve devamı Çağatay ve
Uygurlar), Tatar ve Moğolların karışımından oluşması idi. Bu karışım kendini
TürkmAn lehçelerinde var olan çok sayıda Moğol, Çağatay ve Doğu Türkçesi, Tatar
ve Kıpçak öğelerinde de göstermektedir).
5-TÜRKMENYURT (Farsçası: TÜRKMEN SAHRA)
Türkmenyurt İran’da Türkmen milletinin yaşadığı, Farsçası
“Torkmen Sehraترکمن صحرا ” olan etnik bölgenin adıdır. Burası Hazar
Denizi’nin güneydoğu kıyısı ve Türkmenistan Respublikası’ın güneyinde yerleşmektedir.
TÜRKMENYURTU MİLLİ BAYRAĞI:
Türkmenyurt milli bayrağının tasarımı Türkmenistan Respublikası
bayrağına benzemektedir. Ancak ondaki yeşil yerine Türklüyün boyası olan
Turkuaz gök renki, dikey kilim şeriti yerine iki dikey kırmızı şerit, kırakta
bulunan beş yıldız ile yarım ay yerine ortada Türklük sincisi olan tek bir beş
bucaklı yıldız ile yarım ay vardır. İki şerit Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve
İrak Türkmaneli bayraklarındaki yatay şeritlerin dikey versiyonudur ve Türkmen
milletinin Türkmenistan ile Afganistan bölümlerini temsil etmektedir.
HALAÇ - XELEC MİLLETİ:
İran’da eski Türkik Arguların kalıntısı sayılan kitle
kendilerini Xelecخهلهج (Halaç), ve dillerini
“Xelec Tiliخهلهج تیلی ” (Halaç Dili) adlandırır. (Eski Arguların
kalıntısı olan bu Halaç halkı ile vaktiyle Oğuzların bir boyu olmuş ve
günümüzde bütünüyle Türk halkında erimiş olan Halaç boyu, iki ayrı etnik
kavramdır).
4-XELECORDAخهلهجاوردا (HALAÇORDA): Farsçası “Xelecistanخلجستان ”
(Halaçistan) olan Halaçorda, Halaç halkının yaşadığı etnik bölgenin adıdır.
Burası Türkili’nin güneydoğusunda ve Orta İran ve Farsistan’a bitişiktir.
XELECORDU MİLLİ BAYRAĞI:
Halaçorda milli bayrağının zemini solda gök, ortada kırmızı
ve sağda yaşıl renklerinde üç dikey şeritten oluşmaktadır. Bu renkler
Afganistan kuzeyinde Güney Türkistan ve Azerbaycan Respublikası bayraklarında
olan renklerdir. Bayraktaki simgeler Halaçların oluşması ve târihi ile ilgili
olan öğelerden oluşmaktadır: sağda Akhunların (Eftalitler) dikey dizilmiş üç yıldızlı
bayrağı, solda Karahanlı ve Karlukların ağaç biçiminde düzenlenmiş dokuz oklu ve
tuğlu bayrağı, ortada eski Türklerle Batı Oğuzların kullandığı yarım ay –
yıldız.
KAZAK – QAZAQ MİLLİ AZINLIĞI:
Kazaklar İran’da Kıpçak kökenli küçük bir Türkik topluluk
olup Türkmenyurt’ta yaşamaktadırlar. Kazakların İran’da kendilerine ait kompakt
yurtları yoktur. Dolayısı ile İran’da millet deyil, Milli Azınlık sayılırlar. Kazakların
dilinin kendiadlandırması “Qazaqşaقازاقشا ”dır.
KAZAK AZINLIĞIN BAYRAĞI:
İran’da yaşayan Kazak azınlığının milli bayrağının zemini
Turkuaz gök rengidir. Bayrağın ortasına kartal ile Kazak obası (yurt)
yerleştirilmiştir. Sol yanda kullanılan üç yıldız, Kazak Hanlığı ve ana vatan
Kazakili’ni (Kazakistan’ı) oluşturan üç Kazak Jüz’ünü veya Yüz’ünü (Ulı - Ulu,
Orta, Kışı - Küçük) simgelemektedir. Bunlar başka Kazak bayraklarında da simge
olarak kullanılmıştır. Yurt’un tepesinde bir Şañıraq (Şankırak) vardır. Yurt’un
kapısı ile bayrağın solunda dikey şerit sık kullanılan Kazak motifleridir.
.png)
%20-%20editted.png)
برای مطالعهی بیشتر:
ملل تورکیک ساکن در ایران،
خودنامگذاری ملی، مناطق ملی و پرچمهای ملی آنها
http://sozumuz1.blogspot.com/2022/07/blog-post_83.html
ایراندا بولونان تورکیک
ملتلهر، یورتلاری و بونلارین اؤز-ایچآدلاندیرمالاری ایله میللی بایراقلاری
http://sozumuz1.blogspot.com/2022/07/blog-post.html
İran’da bulunan Türkik milletleri, yurtları, ve bunların
özadlandırmaları ile milli bayrakları
http://sozumuz1.blogspot.com/2022/06/iranda-bulunan-turkik-milletleri.html
Türkiye Cumhuriyeti, (İran, Afganistan, İrak, Suriye’de)
yaşayan Türklerin kendi Federe devletlerini kurmalarına destek vermelidir.
http://sozumuz1.blogspot.com/2022/05/turkiye-cumhuriyeti-iran-afganistan.html
نخستين پرچم ملي تورک در جنوب
آزربايجان: پرچم اتحاد اسلام (بيرق بيرليک)– ١٩١٨
http://sozumuz1.blogspot.com/2017/01/blog-post_6.html
یوهان گوتهو «فتحعلیشاهتورک»،
«ناصرالدین شاه، آن تورک پسر»، و سمبولیسم- آیکونولوژی تورکی –موغولی نشان شیر و
خورشید ....
http://sozumuz1.blogspot.com/2019/12/blog-post_10.html
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.png)
%20-%20editted.png)
.jpg)
