Monday, March 28, 2016

ديل توتروغو Dil Tutruğuامانت زبان


ديل توتروغو  Dil Tutruğuامانت زبان

مئهران باهارلي ٢٠٠٨

ايستئفان نئمانيا (اؤلوم ١٢٠٠ دوغوش ايلي)، نئمانيچ خاقانليغي ايله سيرب اورتودوکس کيليسهسينين قوروجوسودور. نئمانيانيچ اوغوشو، سيرب اولوسونون اولوشماسي اوغروندا چوخجا چابالاميش و سونوندا اون‌ايکينجي يوز‌ايلده بو اولوسون تمهليني آتماني و سيرب اورتودوکس کيليسهسينين باغيمسيزليغيني ساغلاماني باشارابيلميشدير. ايستئفان نئمانيا´نين "ديل توتروغو" آدي ايله بيلينهن توتسوغو، سيربلار اوچون اولوسال بير آنلاشما قونوموندادير. آراسيرا سيربيستان´ين گوندهليک و درگيلهرينده يايينلانان بو توتسوغو، اؤلکهنين بوتون ائييتيم و اورال قوروملارينين هؤرهکلهرينه آسيلميش اولاراق گؤرمهک اولاسيدير. نئمانيا بو بيتيده "ديل"ي "اولوسون اؤزو" دييه تانيملايير.


ايستئفان نئمانيا´نين توتسوغوندان بير بؤلوم

(اينگيليزجه‌ده‌ن تورکجه‌يه چئويري- مئهران باهارلي)

سئويملي بالام!

ديليني سئويپ باغرينا باس؛ اؤز يوردونو سئويپ باغرينا باسديغين تکين. دئگيله‌ر الده‌ن گئده‌بيله‌ر؛ اورلار، يوردلار و ديرگيله‌رين الده‌ن گئده‌بيلمه‌سي کيمي. (آنجاق) اؤز ديلي، يوردو و ديرگيسيني الده‌ن وئرميش بير اولوسدان گئرييه نمه قالير؟ (او، آرتيق اولوس دئييلدير).

اوغلوم!

آغزينا ايدي ياد سؤزجوک آلما. آغزينا ياد سؤزجوک آلاندا، سنين اونا يابقي اولماديغيني، ترسينه اونون سني اؤز ايچينده اؤزونله يادلاشديرديغيني بيلمه‌لييه‌ن. اؤلکه‌نين ان بؤيوک و ان برک اورلاريني الده‌ن وئرمه‌ک، ديلين ان کيچيک و ان سيرادان بير سؤزجويونو الده‌ن وئرمه‌کده‌ن يئيره‌کدير. اؤلکه‌له‌ر تکجه قيليجلا دئييل، ديلله ده آلينابيله‌ر. ايتيريله‌ن و اوغورلاديلان دئگيله‌رين ساييسي، ياد بويوندوروغو آلتينا گيرمه‌نين اؤلچوسودور. بونو بيلميش اول. دئگيله‌ريني باشقالارينا قاپديران اولوسلارين ياشامي دورار.

سئويمليم!

ديله سيخينتي وئره‌ن بير سايريليق واردير، گؤوده‌يه سيخينتي وئره‌ن بولاشيجي آليزليقلار تکين. من ديلله‌رين بئله‌نچي يولوخوجو و سيخينتي وئريجي سايريليقلاريني ياخشي آنيمساييرام. بو بولاشيجي سايريليقلار، داها چوخ بودونلارين اوج بوجاقلاردا، بير اولوسون باشقا بير اولوسلا سينيرداش اولدوغو، ديلله‌رين قارشي قارشييا گلدييي يئرله‌رده‌کي اوزانتيلاريني ائتگيله‌ر.

من ده بو بولاشيجي و اؤلومجول سايريليغي ياغيلارين ديلله‌رينه يايار و اونو اؤز اوردومون قالخاني ياپارام. من ساواشلاردا، ديلده‌ن ان قورخونج ياراقلار کيمي يارارلانارام. قوشونلاريمي و سوبکله‌ريمي ياري آلينميش اؤلکه‌له‌ره يوللايارام. من اورلاري داها چوخ ديلله اله گئچيرميشه‌م، قيليجلا دئييل.

سئوگيليم!

ايکي اولوس بير بيرييله ساواشابيله‌ر. آزي، باريشيق ايچينده سئويتجه ياشايابيله‌ر. آنجاق ايکي ديل بير بيرييله ايدي باريشابيلمه‌ز. ايکي اولوس بيربيرييله يان يانا، دينجليک و اويوم ايچينده ياشايابيله‌ر. آنجاق بئله اولدوغو دوروملاردا بيله، اونلارين ديلله‌ري يالنيز چارپيشما ايچينده اولابيله‌ر. ايکي ديل قارشيلاشيپ بيربيرينه قاريشاندا، سانکي ايکي قوشون اؤلوم-ديريم ساواشينا گيريشميشدير. ساواش سيراسيندا هر ايکي ديل ائشيديلدييي سوره‌جه، اورتادا يئنه‌ن-يئنيله‌ن يوخدور. آنجاق بير ديل اؤته‌کينده‌ن داها چوخ ائشيديلمه‌يه باشلاديغيندا، دئمه‌ک او ديل ساواشي اوتماق اوزره‌دير. ساواشين بيتيمييله بير ديل آرتانار. بير ديلين آرتانماسي ايله ده، گئرچه‌کده بير اولوس يوخ اولوپ گئده‌ر.

چاغام!

ديلله‌ر ساواشينين، ايکي اوردو آراسينداکي ساواش تکين بير-ايکي گونلوک، و اولوسلار آراسينداکي ساواش کيمي بير-ايکي ايلليک ساواش اولماديغيني بيلمه‌لييه‌ن. بو ساواش، يوز ايلله‌رجه سوره‌ر. بو سوره، ديل اوچون اولدوقجا قيسا بير چاغ ديليميدير، يالينيق ياشاغيينين بير-ايکي ايريمجييي دک!

اوغلوم!

ديلين بولاشيجي سايريليغي و اؤلومو، ائل‌گونون بيره‌ر بيره‌ر اؤز ديلينه داليني چئويرمه‌سي و ايسته‌يه‌ره‌ک، يا دا ايسته‌مه‌يه‌ره‌ک ياد ديليني تابلاماسيدير. بوتون ووروشما و ساواشلاردا يئنيلمه‌ک، ديلي ايتيرمه‌کده‌ن داها يئيدير. اوچرا ديلين اؤلومونده‌ن سونرا اولوس دا يوخدور. بير اولوس، ديلي وار اولدوغو سوره‌جه ديريدير. يالينيق اؤز آناديليني بير ايل ايچينده اؤيره‌نه‌ر و اونو ياشامينين بيتيمينه‌جه‌ن اونوتماز. يالينيق ياد ديليني ده بير ايل سوره‌جينده اؤيره‌نه‌بيله‌ر. آنجاق بير ايلده اؤز آناديليني اونوتوپ يئرينه ياد ديليني تابلايابيلمه‌ز.

سئويملي اوشاغيم!

ديلده‌ش اولمايانلاري گؤزه‌تله‌يين. اونلار گلير، اؤيله‌سينه گيزلينجه گلير کي نئجه گلديکله‌ريني بيله بيله‌مه‌زسينيز. ايلک باشدا سايو آدديمدا سيزه بويون اه‌ييب، بيله‌نيزه يول وئره‌رله‌ر. ديلينيزي بيلمه‌ديکله‌ري اوچون، کؤپه‌کله‌ر کيمي سومسونوپ سيزه يالتاقليق ائده‌رله‌ر. بيز اونلارين نه دوشوندوکله‌ريني ايدي بيلمه‌زيک. بيله‌مه‌زيک ده. اوچرا، اونلار اورکه‌ن سوسقوندورلار. ايلک گله‌ن، بولقولاماق اوچون گلير. گؤردوکله‌ريني اؤته‌کيله‌ره آنلاتير، آردينجا هاميسي گلير. ساييسيز بؤلوکله‌ر گئجه‌له‌يين ياواشجا سورونوپ گليرله‌ر. قنده ال تاپميش قارينجقالار تکين....

ياوروم!

گون گلير يوخودان اويانيپ و اؤزونوزو ياد ديلينين توتونو و چئپ‌چئوره‌نيزي ده ديلده‌ش اولمايانلارلا قوشاتيلميش بولورسونوز. او واخت آرتيق گئج اولدوغونو باشا دوشه‌رسينيز. او واخت اونلارين ساغير و ديلسيز اولماديقلاريني؛ اؤز ديل، تورکو، گله‌نه‌ک، گؤره‌نه‌ک و بييي‌له‌رينين اولدوغونو آنلارسينيز. ايشته بوندان سونرا قوموتانلاري هاي کوي ائديپ، قولاقلاري ساغير ائده‌ر. آرتيق اونلار اؤتونمه‌ز. يالواريپ يالتاقليق ائيله‌مه‌زله‌ر. ترسينه ال اوزاديپ اوغورلارلار. گوجه‌مله آلارلار. و اوندادير کي سن آرتيق اؤز ائوينده يابانجييان. يا اونلارلا ساواشا قالخيپ بيله‌له‌ريني ايته‌کله ديشاري آتاجاغان، يا دا اؤز يورت يوواني بيراخاجاغان. ديلده‌ش اولمايانلارين تاوديقلاري يورتلارا اوردو يوللانماماليدير. اونلارين اوردولاري اؤزو، ديلله‌رينين اله گئچيردييينه يييه‌له‌نمه‌ک اوچون گله‌جه‌کدير.

ياوروم!

ديل سايو بير قالادان برکره‌ک و ساغلامراقدير. ياغي، قالا و قورقانلاري داغيتديغيندا، اومودسوزلانما. ايييجه اولان بيته‌ني گؤزله‌مله و ديلينين باشينا نه‌له‌ر گلديييني گؤر. آبارين ديلين يارا آلمادان قورتولورسا، قورخويا قاپيلما. گؤروک و ساتاغانلاري، ايريمله دينله‌مه‌له‌ري اوچون، الده‌ن گئتميش تورپاقلارين درينليکله‌رينده‌کي اورلار و کندله‌ره يوللا.

دئگيله‌ريميزين يانقيلانديغي يئرله‌رين، و سؤزجوکله‌ريميزين بايري آلتين يارماقلار تکين ايشله‌ک اولدوغو توپراقلارين، هله ده بيزيم اولدوغونو بيلمه‌لييه‌ن. کيمين اونلارا بويروق اولدوقلاري اؤنه‌ملي دئييل. خاقانلار گليپ گئده‌ر. اؤلکه‌له‌ر داغيليپ، ارکله‌تله‌ر ييخيلار. آنجاق قالارقي اولان، ديل و اولوسدور. اؤلکه‌نين قوپارديلميش بؤلگه‌له‌ري و تاويلميش بودون، بير گون يئنيده‌ن اؤز کؤک و آناديلينه قاييدار.

اوره‌ييم!

يوردون بؤلونمه‌سي اولوسال کيمليک اوچون چوخ دا تودالي دئييلدير. بونو بيلمه‌لييه‌ن. بو، ارينج بير قوشاق اوچون تودالي اولسون. آنجاق اوندان داها چوخ دئييلدير. کيمليک؛ قوشاقلار، اؤلکه‌له‌ر و اورلاردان داها قاليجي، داها ديره‌نجليدير. يابانجيلارا توتساق اولموش بير اولوس، بؤک دالينداکي سويا بنزه‌ر. بير گون گلير بؤک سينار و کيچيک چايلار بير بيرينه قاووشار. ديل، ايشته او سودور. سو اورکه‌ن سودور. ايسته‌ر بؤکون داليندا، ايسته‌ر او تاييندا. ديل، ياواشجا قايالاري ياران او دينگين و گوجلو سودور کي داغيلميش اولوسو آراچکله‌ر، بؤکله‌ر و قاياليقلارين آرخاسيندان بير بيرينه اولاشديرار.

Dil Tutruğu

İstéfan Némanya (Stefan Nemanja, Стефан Немања. ölüm 1200 doğuş ili), Némaniç xaqanlığı ve Sırb Ortodoks Kilisesinin quruçusudur. Némanyaniç oǧuşu, Sırb ulusunun oluşması uğrunda çoxca çabalamış ve sonunda on ikinci yüzilde bu ulusun temelini atmanı ve Sırb Ortodoks Kilisesinin bağımsızlığını sağlamanı başarabilmişdir. İstéfan Némanya’nın “Dil Tutruğu” adı ile bilinen tutsuğu, Sırblar üçün ulusal bir anlaşma qonumundadır. Arasıra Sırbıstan’ın gündelik ve dergilerinde yayınlanan bu tutsuğu, ölke’nin bütün éyitim ve ural qurumlarının höreklerinde asılmış olaraq görmek olasıdır. Némanya bu bitide “Dil”i, “Ulusun Özü” diye tanımlayır.

İstéfan Némanya’nın Tutsuğundan Bir Bölüm

İngilizceden Türkceye çéviri: Méhran Baharlı

Sévimli balam!

Dilini sévip bağrına bas, öz yurdunu sévip bağrına basdığın tekin. Dégiler elden gédebiler; urlar, yurdlar ve dirgilerin elden gédebilmesi kimi. (Ancaq) öz dili, yurdu ve dirgisini elden vérmiş bir ulusdan gériye neme qalır? (O artıq ulus déyildir).

Oğlum!

Ağzına idi yad sözcük alma. Ağzına yad sözcük alanda, senin ona yabqı olmadığını, tersine onun seni öz içinde özünle yadlaşdırdığını bilmeliyen. Ölkenin en böyük ve en berk urlarını elden vérmek, dilin en kiçik ve en sıradan bir sözcüyünü elden vérmekden yéyrekdir. Ölkeler tekce qılıcla déyil, dille de alınabiler. İtirilen ve oğurladılan dégilerin sayısı, yad boyunduruğu altına girmenin ölçüsüdür. Bunu bilmiş ol. Dégilerini başqalarına qapdıran ulusların yaşamı durar.

Sévimlim!

Dile sıxıntı véren bir sayrılıq vardır, gövdeye sıxıntı véren bulaşıcı alızlıqlar tekin. Men dillerin bélençi bulaşıcı ve sıxıntı vérici sayrılıqlarını yaxşı anımsayıram. Bu bulaşıcı sayrılıqlar, daha çox budunların uc bucaqlarda, bir ulusun başqa bir ulusla sınırdaş olduğu, dillerin qarşı qarşıya geldiyi yérlerdeki uzantılarını étkiler.

Men de bu bulaşıcı ve ölümcül sayrılığı yağıların dillerine yayaram ve onu ordumun qalxanı yaparam. Men de savaşlarda dilden en qorxunc yaraqlar kimi yararlanaram. Qoşunlarımı ve sübeklerimi yarı alınmış ölkelere yollayaram. Men urları daha çox dille ele géçirmişem, qılıcla déyil.

Sévgilim!

İki ulus bir biriyle savaşabiler. Azı, barışıq içinde sévitce yaşayabiler. Ancaq iki dil bir biriyle idi barışabilmez. İki ulus birbiriyle yanyana, dinclik ve uyum içinde yaşayabiler. Ancaq béle olduğu durumlarda bile, onların dili yalnız çarpışma içinde olabiler. İki dil qarşılaşıp birbirine qarışanda, sankı iki qoşun ölüm-dirim savaşına girişmişdir. Savaş sırasında her iki dil éşidildiyi sürece, ortada yénen-yénilen yoxdur. Ancaq bir dil ötekinden daha çox éşidilmeye başladığında, démek o dil savaşı utmaq üzeredir. Savaşın bitimiyle bir dil artanar. Bir dilin artanması ile de, gérçekde bir ulus yox olup géder.

Çağam!

Diller savaşının iki ordu arasındakı savaş tekin bir-iki günlük, ve uluslar arasındakı savaş kimi bir-iki illik savaş olmadığını bilmeliyen. Bu savaş yüzillerce sürer. Bu süre dil üçün olduqca qısa bir çağ dilimidir, yalınıq yaşağının bir-iki irimciyi dek!

Oğlum!

Dilin bulaşıcı sayrılığı ve ölümü, élgünün birer birer öz diline dalını çévirmesi ve isteyerek ya da istemeyerek yad dilini tablamasıdır. Bütün vuruşma ve savaşlarda yénilmek, dili itirmekden daha yéydir. Uçra dilin ölümünden sonra ulus da yoxdur. Bir ulus dili var olduğu sürece diridir. Yalınıq öz anadilini bir il içinde öyrener ve onu yaşamının bitiminecen unutmaz. Yalınıq yad dilini de bir il sürecinde öyrenebiler. Ancaq bir ilde öz anadilini unutup yérine yad dilini tablayabilmez.

Sévimli uşağım!

Dildeş olmayanları gözetleyin. Onlar gelir, öylesine gizlince gelir ki néce geldiklerini bile bilenmezsiniz. İlk başda sayu addımda size boyun eyip, bilenize yol vérerler. Dilinizi bilmedikleri üçün köpekler kimi sümsünüp size yaltaqlıq éderler. Biz onların ne düşündüklerini idi bilmezik, bilemezik de. Uçra onlar ürken susqundurlar. İlk gelen bulqulamaq üçün gelir. Gördüklerini ötekilere anlatıp, ardınca hamısı gelir. Sayısız bölükler géceleyin yavaşca sürünüp gelirler, qende el tapmış qarıncqalar tekin….

Yavrum!

Gün gelir yuxudan oyanıp ve özünüzü yad dilinin tutunu ve çépçévrenizi dildeş olmayanlarla quşatılmış bulursunuz. O vaxt artıq géc olduğunu başa düşersiniz. O vaxt onların sağır ve dilsiz olmadıqlarını; öz dil, türkü, gelenek, görenek ve biyilerinin olduğunu anlarsınız. İşte bundan sonra qomutanları hay küy édip, qulaqları sağır éder. Artıq onlar ötünmez, yalvarıp yaltaqlıq éylemezler. Tersine el uzadıp oğurlarlar, gücemle alarlar. Ve ondadır ki sen artıq öz évinde yabancıyan. Ya onlarla savaşa qalxıp bilelerini itekle dışarı atacağan, ya da öz yurd yuvanı bıraxacağan. Dildeş olmayanların tavdıqları yurdlara ordu yollanmamalıdır. Onların orduları özü, dillerinin ele géçirdiyini yiyelenmek üçün gelecekdir.

Yavrum!

Dil sayu bir qaladan berkrek ve sağlamraqdır. Yağı qala ve qurqanları dağıtdığında umudsuzlanma. İyice olan biteni gözlemle ve dilinin başına neler geldiyini gör. Abarın dilin yara almadan qurtulursa, qorxuya qapılma. Görük ve satağanları, irimle dinlemeleri üçün, elden gétmiş torpaqların derinliklerindeki urlar ve kendlere yolla.

Dégilerimizin yanqılandığı yérlerin ve sözcüklerimizin bayrı altın yarmaqlar tekin işlek olduğu topraqların, hele de bizim olduğunu bilmeliyen. Kimin onlara buyruq olduqları önemli déyil. Xaqanlar gelip géder. Ölkeler dağılıp erkletler yıxılar. Ancaq qalarqı olan, dil ve ulusdur. Ölkenin qopardılmış bölgeleri ve tavılmış budun, bir gün yéniden öz kök ve anadiline qayıdar

Üreyim!

Yurdun bölünmesi ulusal kimlik üçün çox da tudalı déyildir. Bunu bilmeliyen. Bu, erinc bir quşaq üçün tudalı olsun, ancaq ondan daha çox déyildir. Kimlik; quşaqlar, ölkeler ve urlardan daha qalıcı, daha direnclidir. Yabancılara tutsaq olmuş bir ulus, bök dalındakı suya benzer. Bir gün gelir bök sınar ve kiçik çaylar bir birine qavuşar. Dil işte o sudur. Su ürken sudur, ister bökün dalında, ister o tayında. Dil yavaşca qayaları yaran o dingin ve güclü sudur ki dağılmış ulusu araçekler, bökler ve qayalıqların arxasından bir birine ulaşdırar.

امانت زبان

استفان نمانيا (وفات ١٢٠٠ ميلادي) مؤسس سلسله‌ي پادشاهي نمانيچ و مؤسس کليساي ارتدوکس صربي است. خاندان نمانيچ براي تکوين مليت صرب تلاشهاي زياد کردند و نهايتا توانستند در قرن دوازدهم شالوده‌ي مليت صرب و زمينه‌ي استقلال کليساي ارتدوکس صربي را فراهم کنند. وصيت‌نامه استفان نمانيا که به «امانت زبان» مشهور است، در حکم منشور ملي صربها مي‌باشد. امانت زبان را که هر از چندگاهي يکبار در روزنامه‌ها و مجلات صربستان چاپ مي‌شود مي‌توان بر در و ديوار همه موسسات آموزشي و فرهنگي آن کشور ديد. نمانيا در اين وصيت‌نامه زبان را جوهره‌ي مليت مي‌داند.

بخشي از وصيت‌نامه‌ي استفان نمانيا

(ترجمه از انگليسي به فارسي: مئهران باهارلي)

کودک عزيزم!

از زبان خود پاسداري کن، همانگونه که از وطن خود پاسداري مي‌کني. واژه‌ها را مي‌توان از دست داد، چنانکه شهرها را، چنانچه سرزمينها و چنانچه جانها را. (اما) از ملتي که زبان، سرزمين و جان خويش را از دست داده است چه چيز باقي مي‌ماند؟ (او ديگر ملت نيست).

پسرم!

هيچ واژه‌ي بيگانه‌اي بر زبان نياور. هنگامي که واژه‌اي بيگانه بر زبان مي‌آوري، بدان که تو بر آن چيره نشده‌اي. بلکه از درون با خودت بيگانه گشته‌اي. بهتر است که بزرگترين و مستحکمترين شهرهاي کشور را از دست داد، تا آنکه کوچکترين و متواضع‌ترين واژه زبانت را. سرزمينها را نه تنها با شمشير، بلکه با زبانها نيز مي‌توان فتح کرد. آگاه باش که تعداد کلمات به اسارت کشيده شده و از دست رفته، معيار سيطره‌ي بيگانگان است. حيات ملتهائي که واژه‌هاي خويش را به ديگران مي‌بازند متوقف ميشود.

نازنين من!

بيماري‌اي وجود دارد که زبان را رنجور مي‌کند، همانگونه که تن را. من اينگونه بيماريهاي عفوني و واگيردار را بياد دارم. اين واگيرها بيشتر بر حاشيه‌هاي يک مردم اثر مي‌گذارد. جائي که ملتي هم‌مرز با ملتي ديگر است. جائي که زبانها با هم اصطکاک دارند. من هم در جنگها از زبان، چونان سهمگين‌ترين جنگ‌افزار بهره مي‌برم. من اين بيماري واگير و مرگ‌آور را در ميان زبان دشمن مي‌پراکنم و آن را سپر سپاه خويش مي‌سازم. لشکريان و سردارانم را به سرزمينهاي نيمه تصرف شده مي‌فرستم. من شهر‌ها را بيشتر با زبان به چنگ آورده‌ام تا با شمشير.

عشق من!

دو ملت مي‌توانند با هم بجنگند و يا در آشتي زندگي کنند. اما دو زبان هرگز با هم آشتي نمي‌توانند کرد. دو ملت مي‌توانند در صلح و هماهنگي زندگي ‌کنند. اما زبانهايشان تنها مي‌توانند با هم در نبرد باشند. هنگامي که دو زبان با هم تماس پيدا کرده و آميخته مي‌شوند چنان است که دو سپاه در نبرد مرگ و زندگي افتاده‌اند. تا هنگامي که هر دو زبان به گوش ‌آيد، هيچکدام پيکار را نبرده است. اما آنگاه که يک زبان بيش از ديگري به گوش ‌رسد، آن زبان رو به پيروزي دارد. جنگ پايان مي‌يابد و زباني ناپديد مي‌شود. پس از ناپديد شدن يک زبان، يک ملت نيز از بين مي‌رود.

فرزندم!

بايد بداني که جنگ زبانها، نه مانند جنگ ميان دو لشکر يک روز و دو روز، و نه مانند جنگ ميان ملتها يک سال و دو سال به طول نمي کشد. بلکه سده‌ها به درازا مي‌کشد. اين زمان براي زبان برهه‌اي بسيار کوتاه است، به اندازه‌ي برهه‌اي يکي دو دقيقه‌اي از عمر انسان.

پسرم!

بيماري واگير و مرگ زبان اين است که تک تک مردم به زبان خويش پشت کنند. آنگاه خواسته يا ناخواسته زبان بيگانه را بپذيرند. بهتر آنکه در همه‌ي جنگها و نبردها شکست خورد، تا آنکه يک زبان را از دست داد. زيرا پس از مرگ زبان، ملت وجود ندارد. ملت تا هنگامي که زباني دارد زنده است. آدمي زبان مادري خود را به يکسال فرا مي‌گيرد و تا پايان زندگي آن را از ياد نمي‌برد. زبان بيگانه را در يکسال ياد مي‌گيرد، اما يکساله نمي‌تواند زبان مادري را از ياد ببرد و زبان بيگانه را بپذيرد.

کودک نازنينم!

ناهمزبان‌ها را بپاييد. آنها مي‌آيند. پنهان مي‌آيند، چنان که نمي‌دانيد چگونه آمدند. در هر گام شما را تعظيم مي‌کنند. برايتان راه باز مي‌کنند. در آغاز، چون زبانتان را نمي‌دانند، مانند سگها خودشيريني و چاپلوسي مي‌کنند. ما هرگز نه مي‌دانيم آنها چه مي‌انديشند و نه مي‌توانيم بدانيم. زيرا هميشه خاموشند. کساني که نخست مي‌آيند براي شناسايي مي‌آيند. سپس به ديگران مي‌گويند، و همه مي‌آيند. شب هنگام در گروههاي بي‌شمار آرام مي‌خزند. مانند مورچگاني که به قند دست يافته‌اند.

روزي شما از خواب بيدار مي‌شويد و خود را در چنگ زبان بيگانه گرفتار مي‌بينيد. گرداگرد شما را ناهمزبانان فراگرفته‌اند. آنگاه درمي‌يابيد که ديگر دير است. آنگاه درمي‌يابيد که آنها کر و لال نيستند. زبان، ترانه‌، آداب و رسوم و رقصهاي خود را دارند. غوغاگرانشان هياهو کرده، گوش را کر مي‌سازند. اکنون ديگر آنها خواهش و چاپلوسي و دريوزگي نمي‌کنند. بلکه دست‌اندازي مي‌کنند، مي‌ربايند، به زور مي‌گيرند. و اين هنگام تو در خانه‌ي خويش بيگانه‌اي. چاره‌اي نداري. يا بايد با آنان به جنگ برخيزي و به زور بيرونشان بريزي، يا خود خانه و کاشانه را رها کني. به سرزمين‌هايي که ناهمزبانها تصرف کرده‌اند نبايد لشکر فرستاد؛ لشکرهاي آنها خود مي‌آيند تا آنچه را زبان به چنگ آورده تصاحب کنند.

فرزند من!

زبان از هر دژي استوارتر است. هنگامي که دشمن دژها و بارو‌ها را ويران مي‌کند نوميد مشو. خوب نگاه کن و ببين که بر سر زبانت چه مي‌آيد. اگر زبانت بدون خسارت پايدار ماند، بيم به خود راه مده. جاسوسان و بازرگانان را به عمق درون شهرها و روستاهاي از دست رفته بفرست تا به دقت گوش فرا دارند.

هر جا که واژه‌هاي ما پژواک دارد و هر جا که واژه‌هاي ما هنوز مانند سکه‌ي زرين کهني در گردش است، بدان که آن سرزمينها هنوز مال ماست. مهم نيست چه کسي بر آنها فرمان مي‌راند. پادشاهان مي‌آيند و مي‌روند. کشورها و دولتها پاره پاره مي‌شوند. اما اين، زبان و ملت است که پايدار مي‌ماند. بخشهاي جدا شده‌ي کشور و مردم تصرف شده، يک روز دوباره به آغوش مادر زبان و ريشه‌ي خويش باز مي‌گردند.

اي ميوه‌ي دل!

بدان که جدايي سرزمين براي هويت ملي چندان خطرناک نيست. شايد تنها براي يک نسل خطرناک باشد و نه بيشتر. ميوه‌ي دلم! هويت از نسلها و کشورها و شهرها، ديرپاتر و ماندگارتر است. ملتِ در بندِ بيگانه، چونان آب پشت سد است. سر انجام روزي سد مي‌شکند و رودهاي کوچک به هم مي‌پيوندند. زبان، آن آب است. آب هميشه آب است. چه در پشت سد، چه در آن طرف. زبان، آن آب پرتوانِ آرام و نيرومند است که آهسته آهسته صخره‌ها را مي‌شکافد و ملت پراکنده را، از پشت مرزها و سدها و صخره‌ها به هم مي‌پيوندد.

سؤزلوک

آبانگAbang : اگر
آراچه‌کAraçek : مرز داخلي
آراسيراArasıra : گاهگاهي، بعضا، بعضي اوقات
آرتانماقArtanmaq : محو و امحاء شدن
آزيAzı : يا، و يا
آلتينAltın : طلا
آليزليقAlızlıq : بيماري
آنجاقAncaq : اما، ولي، لاکن
آنيمساماق Anımsamaq: به ياد آوردن
ارکله‌تErklet : دولت
ارينج Erinc: شايد، بلکه
اؤتونمه‌ک :Ötünmek خواهش کردن
اوچرا Uçra: زيرا، چونکه
اور Ur: شهر
اورالUral : مدني، شهري
اورکه‌ن Ürken: هميشه، همواره
اوزانتيUzantı : ادامه و دوام چيزي
اوغوشOǧuş : خاندان، خانوار، عائله
اولاسيOlası : ممکن
اؤلکهÖlke : کشور
اولوسUlus : ملت
اولوسالUlusal : ملي
اؤلومجول Ölümcül: کشنده، مهلک
اويومUyum : هماهنگي
ائتگيله‌مه‌کÉtgilemek : تحت تاثير قرار دادن
ايته‌کİtek : زور، جبر
ايدي İdi: هرگز، هيچ
ايريمجيکİrimcik : دقيقه
ايريملهİrimle : با دقت
ايريمله‌مه‌کİrimlemek : دقت کردن
ايشله‌ک İşlek: رايج، متداول
ائل‌گونÉlgün : خلق، توده
ائيله‌مه‌کÉylemek : کردن، انجام دادن
ائييتيمÉyitim : آموزش
باريشيقBarışıq : مسالمت، صلح
باغيمسيزليقBağımsızlıq : استقلال
باغيمسيزBağımsız : مستقل
بايري Bayrı: باستاني
بودون Budun: مردم
بؤک Bök: سد
بولاشيجيBulaşıcı : مسري
بولقولاماقBulqulamaq : اکتشاف
بولماقBulmaq : پيدا کردن
بؤلوکBölük : گروه، دسته
بويروق اولماقBuyruq olmaq : فرمان راندن
بويوندوروقBoyunduruq : يوغ
بيتيBiti : نامه
بيتيم :Bitim عاقبت، پايان، اختتام، نهايت
بيلهBile : حتي (من بيله= حتي من)؛ خود (بيله‌مه= به خودم)
بييي Biyi: رقص
تابلاماق Tablamaq: قبول کردن، پذيرفتن
تاوماق Tavmaq: تصرف کردن و اشغال کردن
تاويلميشTavılmış : اشغال و تصرف شده
تکينTekin : مانند
توتروقTutruq : امانت
توتساقTutsaq : محبوس، زنداني
توتسوقTutsuq : وصيت، وصيتنامه
توتوTutu : اسير
توتونTutun : رهينه
توداTuda : خطر
تودالي Tudalı: خطرناک، مهلک
چاغا Çağa: کودک، فرزند
چئورهÇévre : اطراف، دورو بر، پيرامون
خاقان Xaqan: پادشاه، شاه
خاقانليقXaqanlıq : پادشاهي، شاهي، سلطنت
ديرگيDirgi : جان
ديره‌نجDirenc : مقاومت
ديره‌نجليDirencli : مقاوم
دئگيDégi : گفته، سخن
ديلده‌ش Dildeş: همزبان
ديليمDilim : برهه، قطعه
دينجليکDinclik : سکونت
دينگينDingin : آرام
ساتاغان Satağan: تاجر، بازرگان
ساغلاماقSağlamaq : تهيه کردن، ترتيب دادن
ساغيرSağır : کر
سانکيSankı : گويا
سايري Sayrı: بيمار، مريض، ناخوش
سايريليقSayrılıq : بيماري، مرض
سايوSayu : هر
سوبک Sübek: افسر، نظامي عاليرتبه
سوره Süre: مدت، مهلت
سوره‌جهSürece : تا مدتي که
سؤزجوکSözcük : کلمه اي که در زبان ادبي نيست (محاوره‌اي، لهجه‌اي)، و يا منشاء خارجي دارد
سوسقون : Susqun ساکت
سيخينتيSıxıntı : دردسر، ناراحتي
سيرادانSıradan : معمولي
سينيرداشSınırdaş : هم‌مرز
سئويتSévit : محبت، مهرباني
سئويتجه Sévitce: با مهرباني، مهربانانه
سئويمليSévimli : نازنين
قارينجقاQarıncqa : مورچه
قالارقي Qalarqı: ماندگار
قورقان Qurqan: برج و بارو
قوشاتماقQuşatmaq : محاصره کردن
قوشاقQuşaq : نسل
قوموتانQomutan : به هيجان آورنده، فرمانده (قوموتماق= به هيجان آوردن)
قونومQonum : موقعيت
قيرپيم Qırpım: لحظه
گله‌نه‌کGelemek : رسوم
گوجه‌مGücem : ظلم
گؤره‌نه‌کGörenek : آداب
گؤروکGörük : جاسوس
گؤزله‌مله‌مه‌کGözlemlemek : مشاهده کردن
گؤزه‌تله‌مه‌کGözetlemek : مراقبت کردن، مراقب بودن، پائيدن
گونده‌ليکGündelik : روزنامه
گؤوده Gövde: بدن، تنه
گئجه‌له‌يينGéceleyin : شب هنگام
نمهNeme : چه
هؤره‌کHörek : ديوار
يابانجيYabancı : خارجي
يابقيYabqı : حاکم، مسلط
يادYad : بيگانه
يادلاشديرماقYadlaşdırmaq : بيگانه کردن
يارارلانماقYararlanmaq : استفاده کردن
ياراق Yaraq: سلاح
يارماقYarmaq : سکه
ياشاغيYaşağı : عمر
ياشامYaşam : زندگي، حيات
ياغي Yağı: دشمن
يالتاقليق Yaltaqlıq: چاپلوسي
يالينيق Yalınıq: انسان، آدم، بشر
يانقيلانماق Yanqılanmaq: منعکس شدن، پژواک
ياورو Yavru : کودک، فرزند
يوردYurd : وطن، سرزمين
يولوخوجو Yoluxucu: مسري
يئيYéy : خوب، به
يئيره‌کYéyrek : بهتر، خوبتر
يييه‌له‌نمه‌کYiyelenmek : تصاحب کردن، صاحب شدن

قايناق:


 LEGACY OF THE LANGUAGE

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.