Thursday, February 4, 2016

تركيب جمعيتي-ملي شهر اورميه و حومه آن در سال ١٨٦٩

تركيب جمعيتي-ملي شهر اورميه و حومه آن در سال ١٨٦٩

مئهران باهارلي

در کتاب دائره المعارف و ثبت سالانه آمريکائي حوادث مهم سال (The American Annual Cyclopedia and Register of Important Events of the Year) جلد ٨، سال ١٨٦٨ به نقل از مونيتور (Moniteur) چاپ پاريس فرانسه در اکتبر سال ١٨٦٧ آماري در باره ترکيب جمعيتي قومي و ديني شهر و ناحيه اورميه داده شده است. همانگونه كه معلوم است ميسيونرهاي مسيحي و هئيتهاي سياسي اروپائي در دوره مذكور، حضور بسيار موثر و فعالي در غرب آزربايجان داشتند و به ويژه علاقه‌مند به تبيين تركيب جمعيتي-ملي و تغيير و مهندسي آن به نفع گروههاي مسيحي و عليه ترکها بودند. با اين وصف مي‌توان گفت كه احتمال بزرگنمائي شمار ترکان در اين آمار وجود ندارد و  در نتيجه آمار مذكور تصويري كمابيش قابل قبول از تركيب جمعيتي-ملي اورميه و پيرامون آن در سالهاي مذكور را بدست مي‌دهد. با بررسي اين آمار معلوم مي‌شود كه در دوره مورد بحث خلق ما – که اين گزارش بدرستي نامي ملي‌اش را ترک ذکر مي‌کند-  نزديك به ٩٢ در صد جمعيت شهر اورميه  و ٦٥ درصد پيرامون آن را تشكيل مي‌داده است.



تحليل آمار داده شده:

طبق اين منبع جمعيت كل ناحيه اورميه ١٢٥٠٠٠ نفر، شامل ٩٣٥٠٠ نفر در حومه (مركب از ٣٦٠ روستا) و ٣١٥٠٠ نفر در خود شهر بوده است.  جمعيت شهر اورميه در متن انگليسي احتمالا در خطاي تايپي و به سبب شباهت عدد ٥ انگليسي به ٨ انگليسي به صورت ٣١٨٠٠ ثبت شده كه نادرست است. جمعيت صحيح ٣١٥٠٠ با كم كردن جمعيت حومه ٩٣٥٠٠ از جمعيت كل ١٢٥٠٠٠ بدست مي‌آيد.

در شهر اورميه آسوريها مركب از ٢٠٠ كلداني كاتوليك و ٦٠٠ نستوري، جمعا ٨٠٠ نفر بوده‌اند. يهوديان و يا اسرائيليتها ١٠٠٠ نفر ذكر شده‌اند.

سنيان شهر اورميه ١٥٠٠ نفر داده شده‌اند كه محتملا همه تركان سني بوده‌اند. تا سالهاي اخير تركهاي سني اورميه، سلماس و .... در آمارها اغلب به صورت كرد نشان داده مي‌شدند. علاوه بر آن در تمام قرن نوزده تا نيمه دوم قرن بيستم شهر اورميه داراي اهالي كرد قابل ذكري نبوده است. در طول اين دوره طولاني حضور كردان در اين تاريخ اين شهر به صورت محاصره‌كنندگان و مهاجمين به شهر، در دوره‌هاي شيخ عبيدالله، سيميتقو، حكومت ملي آزربايجان، سالهاى انقلاب اسلامي ... بوده است. جمعيت كرد داخل شهر، پديده‌اي ناشي از مهاجرت در سالهاي بعد از انقلاب اسلامي است. با اينهمه ما نصف ١٥٠٠ سني مربوطه را ترك و نيمه ديگر آن را كرد قلمداد كرديم.

جمعيت شيعيان (ترك) شهر ٢٨ نفر ذكر شده كه اشتباه تايپي است و صحيح آن ٢٨٠٠٠ است. در اين آمار قزلباشان و يا علويان ترك (علي‌اللهي‌ها) محتملا به سبب آنكه در تركيب شيعيان آمده‌اند، جداگانه ذكر نشده‌اند.

در حومه شهر، تعداد ارمنيان ١٠٠٠ نفر (در ٤ روستا)، آسوريان ٢٠٠٠٠ نفر كه بين ١٥٠٠ تا ٢٠٠٠ نفر آنها كلداني كاتوليك بوده‌اند، كردها ٧٥٠٠ (در ٣٠ روستا) و تركها ٦٠٠٠٠ نفر (در ٢١٥) روستا آمده است.

٢١ روستا با جمعيت كل ٦٠٠٠ نفر نيز روستاهائي با تركيب جمعيتي مختلط از آسوري كلداني، ارمني و محمدي ذكر شده است. محمدي مي‌تواند شامل ترك و كرد باشد. در گذشته در منطقه بر خلاف روستاهاي مختلط ترک و مسيحي (آسوري، ارمني)، روستاهاي مختلط کرد و مسيحي چندان معمول نبود. بنابر اين محمديهاي مذکور در روستاهاي مختلط به احتمال زياد ترک هستند. با اينهمه ما جمعيت ٦٠٠٠ نفر مذكور را بين چهار عنصر ملي ترك، كرد، ارمني و آسوري به طور مساوي تقسيم كرديم.

خلاصه:

با اين وصف، داده‌هاي فوق را مي‌توان به شكل زير خلاصه كرد:

ترکيب قومي-ديني جمعيت شهر و ناحيه اورميه در سال ١٨٦٧:

ترك: ٩١،٩ درصد (شهر)، ٦٤،٧ درصد (حومه)، ٧١،٦ درصد (كل ناحيه)
يهودي: ٣،٢ درصد (شهر)، ٠ درصد (حومه)، ٠،٨ درصد (كل ناحيه)
آسوري: ٢،٥ درصد (شهر)، ٢٣ درصد (حومه)، ١٧،٨ درصد (كل ناحيه)
كرد: ٢،٤ درصد (شهر)، ٩،٦ درصد (حومه)، ٧،٨ درصد (كل ناحيه)
ارمني: ٠ درصد (شهر)، ٢،٧ درصد (حومه)، ٢ درصد (كل ناحيه).

متن بخش مربوط از "دائره المعارف سالانه آمريکائي "

The American Annual Cyclopedia and Register of Important Events of the Year ..., Volume 8; Volume 1868, pages 621, 622:

A correspondence of the Paris Moniteur (October 15, 1867) gives the following statistics on the district of Ooroomeeyah [Urmia], which has for many years been seat of Protestant missions:

The district has a population of about 125,000 inhabitants, of which 31,500 belong to the town of Ooroomeeyah [Urmia] and 93,500 to the 360 villages.

The country population is composed of 4 Armenian villages, with 1000 inhabitants; 90 Nestorian villages with about 20,000 inhabitants, of whom from 1,500 to 2,000 are Catholic Chaldees; 30 villages of Koords (Sunnite Mohammedans), [with] 7,500 inhabitants; 215 Turkish villages (Shiite Mohammedans), [with] 60,000 inhabitants; 21 villages, with a mixed population of Chaldees, Armenians, and Mohammedans, [with] 6,000 inhabitants.

The town of Ooroomeeyah [Urmia] numbers 200 Catholic Chaldees; 600 Nestorian Chaldees; 1,000 Israelites; 1,500 Sunnites, and 28[000] Shiites.

منبع:

The American Annual Cyclopedia and Register of Important Events of the Year ..., Volume 8; Volume 1868, pages 621, 622
لينک دانلود:

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.