Tuesday, November 29, 2016

ايناللي سووقاتي (سوغات اينانلو)- اشعار ترکي

ميرزا باقر اينانلو [اواخر قرن نوزده]

آن طوري که از قرائن بر مي‌آيد و معمرين قوم نقل کرده‌اند، ايام زندگي وي قبل از ميرزا علي‌بابا اينانلو بوده است. در دامنه کوهي در شمال شرقي دوگان و  جرغه «در منطقه قره بلاغ فسا» غاري است منتسب به اين شاعر. گويا وي که صاحب رمه و گله گوسفند بوده، در اين مکان اقامت داشته و غار مذکور محل نگهداري گوسفندان وي بوده است.

اي آقالار! بو دنيايا گله‌لي                               
ازليندن صاحب اقبال اولماديم
فلک، غم-درديني آشتي (آچدي) اوزومه          
بير زمان شاد اولان خوشحال اولماديم         

ايسارديم غول ائده کردگار مني                       
آپارا، ساتوردا او تجار مني                          
خريد ائتمز او زليخا يار مني                             
يوسف کيمين صاحب جمال اولماديم          

يار يولونا چکه‌ر انتظار گؤزوم                          
بلکه بهار اولا، خوش اولا يازوم    
ازليندن بختي قارا من اوزوم                           
نچون يار درديندن ابدال اولماديم    

باقر دئيه‌ر سريم يارا فدا جان                          
يانديگيمي چارا ائتمم جدا جان       
درگاهيندا من نيلاديم خدا جان                       
من يار اينان بير هم‌وصال اولماديم


ميرزا علي‌بابا بيگ چايان اينانلو [۱۸۳۴-۱۸۹۲]
                                                  
ميرزا علي‌بابا بيگ فرزند عسکرآقا از تيره آغچغلو‏، طايفه چايان مي‌باشد. زندگي اين شاعر نام‌آور ترک‌زبان ايل اينانلو در سالهاي ۱۲۵۰ ه ق الي ۱۳۱۰ مقارن با ميرزا ماذون، شاعر عارف و شهير ايل قشقايي بوده است. ميرزا علي‌بابا بيگ تنها يک شاعر نبوده است و علاوه بر شعر و شاعري، صاحب علم و معرفت و عارفي بوده است. به سبب لياقت و شايستگي در طول سالهاي زندگي در صحنه سياست نيز حضوري فعال داشته است. وي مردي با لياقت و شجاع و از حيث اندام خوش‌هيکل بوده است. ميرزا علي‌بابا دليرمرد ايل اينانلو در مقابل حکام و واليان فارس قد علم نموده و از دستورات آنها تبعيت نميکرده است. با مهرباني و شفقت نه تنها به رتق و فتق امور طايفه خود مي‌پرداخته است، بلکه در طول دوران زندگي در پي رفع مشکلات طوايف ديگر اينانلو نيز گامهاي موثري بر ميداشته است. به همين سبب در بين طوايف ايل اينانلو مورد احترام و صاحب‌نظر بوده و کلانتري طايفه چايان را نيز بر عهده داشته و با گشاده‌رويي و ملاطفت با مردم رفتار مي‌نموده است. او در امر اخذ ماليات و ديوان، همسو با «باقرخان بلاغي» رييس ايل از دستور حکمرانان فارس تمرد و سرکشي مي‌نمايد. در اين رابطه دو بار به دستور قوام الملک دستگير و مدتي در شيراز زنداني مي‌شود. اين شاعر بزرگ در زندان به گلايه از کج‌رفتاري روزگار و دوري از وطن اشعاري مي‌سرايد.

اشعار اين شاعر با خط خودش مکتوب و به صورت ديواني در آمده است که به دست يکي از نزديکان او افتاده، لاکن در دسترس ديگران قرار نمي‌گيرد. با اين حال اشعاري از او سينه به سينه به نسلهاي بعد انتقال يافته، که متاسفانه بر اثر بي‌توجهي و مکتوب نشدن، بسياري از آنها به باد فراموشي سپرده شده است. برخي افراد سالخورده هنوز قليلي از سروده‌هاي اين شاعر را از حفظ دارند. اما نسل حاضر آنطوري که بايد و شايد با لغات و کلمات اصيل ترکي آمده در اشعار آشنايي کامل ندارند و بيم آن مي‌رود که نسل آينده نه تنها با اشعار ترکي، بلکه با نام اين شاعر ترک‌زبان بيگانه خواهند شد. [خرم احساني در شرح حال شاعر فارسي‌گوي احمد توکلي، از تيره آغچغلو طايفه چايان ايل اينانلو، اطلاعات اضافي زير را مي‌دهد: ميرزا علي‌بابا بيگ اينانلو، شاعر نام‌آور و سخن‌سراي معروف ايل اينانلو اشعار فراواني به زبان ترکي سروده است. اين اشعار که بصورت ديواني به خط خودش بوده، متآسفانه از بين رفته است. لاکن اشعار زيادي از اين شاعر سينه به سينه به نسل حاضر رسيده است که هم اکنون افراد زيادي از ايل اينانلو در حفظ دارند].

نه ديلينن ائديم سنه مناجات                

شکر ايلارم درگاهيوا کردگار                                
نه گونودو، توليد اولدوم آنادان              
اولان گوندان، اولدوم غمه گرفتار                          
گئچميشديم بئله دام و دانه‌دان              

سنه اوز ايلارم قاضي الحاجات                           
نه ديلينن ائديم سنه مناجات                
دوشموشام دريايا، ايسه‌رم نجات                        
چاخارد مني بئله موجي فنادان             

سنه اوز ايلارم سيدي سراج                              
يا ختمي انبيا، سفير معراج                   
درديم چوخ گراندور، سن ايلا علاج                        
تا منت چکمي‌يم هيچ بيگانادان          

علي ابوطالب‌اوغلو، آدين قشمشم                     
صاحبي دلدول و شمشيري دودم           
اوزوينگا عياندور، واروم هامي غم                         
توت اليمنن، چاخارد بو غمخوانه‌دان     

علي‌بابا سويلار اون بير امامي                            
علي‌نين صلبي‌ندان گلدي تمامي         
حاليمه توجه ايلايين هامي                                
تا محروم اولمويام بو آستانادان             

وطندن دئيه‌ر 
                                                
لابود اولدوم گنه دئيه‌م، دانوشام                             
دئمه‌سم قريلدير روزگار مني             
بير مدت وطندن آيري دوشموشام                            
شوقي وطن ادئب بي‌قرار مني           

غريبليگده نمه سويلايم تفصيل                             
کلاموم غريبدير، يوخودور تاثير         
شيرازين تورپاقي اولوب دامنگير                              
قفسده ساخلادوب طوطي‌وار مني       

هاچاق اولا گنه گولوستان گوره‌م                           
سنبل تئللريني پريشان گوره‌م           
نازنين دلبري مهربان گوره‌م                                   
اويادا نازينن گونو دار مني                

هاچاق اولا مندن گئده هامي غم                            
هاچاق اولا ساقي وئره جامي جم         
عراقي مطربلر چالا زير و بم                                   
شادمان ايلييا صوتي تار مني            

بينوا بلبللر چمندن دئيه‌ر                                     
اوخشييار سوسني، سمندن دئيه‌ر      
مسکين علي‌بابا وطندن دئيه‌ر                               
قورخارام اولدورا انتظار مني    
  
غافل منم، عمروم آشکار گئدير

گل اي ساقي، گئچدي عمروم دوره‌سي              
دولدور جام، شيرين روزگار گئدير
نه ايش گئوره‌گ گنه بوندان سوراسي                
گل باده وئر، فصل نوبهار گئدير

هاي گلدي دولاندي ليل و النهار                         
منيم گلستانوم توکدي برگ و بار
ساقي غافل اولما، دولاندي بهار                         
باغچه‌دان قمريلار بي‌قرار گئدير

بير دم گئچردمه دم شيرين حالينان                  
جوانليک ساويشدي کج خيالينان
آججي صحبتي‌نان قيل و قالينان                    
عمره باخ، گئور نيجه بي تو خار گئدير

گنه گلدي، ياتموش گئوينگول اوياندي                   
جهال جوانليگيم ياشول بوياندي
نه فايده، شيرين عمروم دولاندي                         
دم به دم بدندن اعتبار گئدير

سروده ميرزا علي‌بابا بيگ اينانلو در پاسخ به سروده ميرزا مأذون شب مشاعره در قره‌بلاغ:                      

سحر اولسون، اوزاغ اولماسون
         
اي آقالار، ياريم ملک سيمادر                          
بير دم نظريمدن ايراغ اولماسون 
اوزي آيينه‌ي بدن‌نمادر                                
لاله‌ لازم ده‌ير، چراغ اولماسون

بو نازک بدنه، بو اينچه بئله                              
عاشق اولان گره‌گ شکريني قيله   
بلبللار ياز گئوني نظري گوله                         
ده چمن اولماسون، بير باغ اولماسون

کلامي شرابوم، فنجاني گئوه‌گ                      
عشوه‌سي کبابوم، غمزه‌سي نمک
ساچلاري متکا، سينه‌سي دوشک                  
مسندي اوستونده اطاق اولماسون

گوزه‌ل مونسيمدر، نازلي ياريمدئر                   
ممه‌لري نارنجيمدر، ناريمدئر
دايم بير مزه‌لي صحبت واريمدئر                     
صحبتي بي‌مزه قوناق اولماسون

علي‌بابا سويلار سوزو مختصر                         
گئوندوزين صفاسي، گئجه‌دن ائي‌تر 
شاعر مأذون دئير اولماسون سحر                     
سن ده سحر اولسون، اوزاق اولماسون
علي‌بابا دئير، بيلارم ساقي                               
دايم يانماز آدم‌اوغلو چراغي
فلک آخر خزان ايلار بو باغي                               
غافل منم، عمرم آشکار گئدير

سروده ميرزا مأذون قشقايي در سفر داراب [۱۸۳۰-۱۸۹۵]

همانطوري که ذکر شد ميرزا علي بيگ اينانلو در عصر و زمان ميرزا مآذون قشقايي مي‌زيسته است و احتمال مي‌رود مراوده و‌ آشنايي بين اين دو شاعر نام‌آور و ترک‌زبان وجود داشته است. در سفري که ميرزا مآذون به منظور ديدار با ايلات اينانلو و بهارلو به شرق فارس، محل قشلاق اين ايلات مي‌نمايد ابتدا در داراب به خدمت «حسين‌خان بهارلو» رئيس ايل بهارلو ميرسد. در آنجا آن طوري که معمرين قوم نقل نموده‌اند چندان توجهي به نحوي که شايسته اين شاعر بوده است از طرف حسين‌خان به وي نشده و آنچنانکه مي‌بايست از اين شاعر گرانقدر پذيرايي و دلجويي به عمل نمي‌آيد و مورد بي‌مهري خان بهارلو واقع ميشود. اشعاري که وي در جريان ملاقات خود با رئيس ايل بهارلو سروده گوياي رنجش خاطر و نارضايتي او ميباشد. پس از سفر داراب، ميرزا مآذون به قصد ديدار با شاعر بلندآوازه و سخن‌سراي ايل اينانلو ميرزا علي‌بابا بيگ چايان به سوي قره‌بلاغ، محل اسکان ايل اينانلو رهسپار ميشود. نخست به حضور «باقرخان بلاغي» رئيس ايل اينانلو ميرود. باقرخان او را به گرمي پذيرا شده و شاعر بلندآوازه قشقايي را مورد ملاطفت و مهرباني قرار ميدهد. بزرگان و کدخدايان ايل نيز هر کدام به نوبه خود مقدم ميرزا مآذون را گرامي داشته و از وي پذيرايي شاياني مي‌نمايد. در طول اقامت اين شاعر گرانمايه ايل قشقايي، سران طوايف اينانلو ضمن تشکيل جلسات شبانه با حضور سخن‌سراي ايل اينانلو ميرزا علي‌بابا بيگ چايان مشاعره‌اي نيز بين دو شاعر نام‌آور قشقايي و اينانلو ترتيب ميدهند. سروده‌هاي آنها آنچنان مورد توجه خاص و عام واقع شده که سالها نقل مجلس ميشود. تاکنون دو سروده معروف مورد مشاعره ورد زبان ادب دوستان ايل ميباشد. هر کس به ظن و برداشت خود يکي از اين دو شاعر را برنده اين مشاعره دانسته و به ديگران تعريف و توجيح مي‌نمايد.

حسين‌خان بهارلو خانونا

دارابدا اگله‌نن خان نوجوان                
هيچ سوروشمانگ هاردان هارا گلميشم  
سياح اولوب، سير ائدميشم کل جهان             
دارا دارا بو ديارا گلميشم

 تانوميرسنگ نه آخوندم، نه درويش            
نه بدذاتام، نه بدفعلم، نه بدکيش
نه رئيس‌ام، نه صاحب گاو خويش              
نه بذريم وار، نه شيارا گلميشم

نه بابي‌ام، نه طالعچي، نه فالچي              
نه راهدارام، نه يول ووران، نه يولچي
نه جن‌گيرم، نه چالانچي، نه چالچي         
اگري دَگلم، آشکارا گلميشم

نه وئرنم، نه آلانام، نه ايچن                     
نه توکنم، نه اکنم، نه بيچن
نه حاکمم، نه باغلايان، نه آچان                   
نه بي‌عرضه، نه بيکارا گلميشم

نه نوکرم، نه ساربان، نه چوپان                   
نه کناسام، نه غواصام، نه دربان
نه مهترم، نه پيشخدمت، نه دربان                 
نه مطربم، چنگي تارا گلميشم

نه علافام، نه بقالام، نه حلاج                     
نه خرازام، نه بزازام، نه سراج 
عاشقي عارفم، رند و تند مزاج                   
گوهريم وار، خريدارا گلميشم 

مآذون شاعرم، نشان بو نشان                     
بو گوناچه گچمه‌ميش تنيمنن يامان 
قشقايي خانلاري ائدميش امتحان                   
او دياردان بو ديارا گلميشم  

سروده ميرزا مأذون در مشاعره با ميرزا علي‌بابا اينانلو در قره‌بلاغ:

مبارک گئجه

مبارک گئجه‌در، يار مهمانومدر                           
اوزانسون بو گئجه، سحر اولماسون
روشن اوزي شمع شبستانومدر                       
گونا ده چالماسون، قمر اولماسون

قره قاشو کلام الله قافودر                                
قوينو ايچي چين جيرانون نافودر
عطري مجلس ايچون زلفي کافودر                     
گلاب سپيلمسين، عنبر اولماسون

معنبر ساچلارو بوينوم کمندي                            
معطر زلفلارو عمروم پيوندي
آممگي کافودر لبلري قندي                              
نباتي نيلارم، شکر اولماسون

اليم گول قوينوندا شاه ليمو تاپدي                       
ايله سان که سويوز جگر سو تاپدي  
دست انبو ممنگنن اليم بو تاپدي                        
قوي مجلسده ناري نوبر اولماسون

گئچمگ اولماز شوخ و شيرين آهودان                    
خوش‌مزاح، خوش‌صحبت، خوش‌گفتگودان
قوجوشوب ياتاندا شيرين يوخودان                       
اويانماگ، عقليگه باور اولماسون   

دلبرين آرامدر، کويلوم آرامدر                               
ايشلر دوام تاپدي، مرگي قوامدر  
مأذون دئيه‌ر، گئجه گوندوز دعامدر                      
جان بي‌جانان، دل بي‌جانان اولماسون

غيبعلي چايان اينانلو [اواخر قرن نوزده]

يکي از شعراي ايل اينانلو که در اواخر عمر معاصر ميرزا علي‌بابا اينانلو مي‌زيسته است. آنطوري که از اشعار او بر مي‌آيد مردي اهل ادب و عارف بوده است. اطلاعات بيشتري از زندگي اين شاعر فرهيخته بدست نيامده است. 
    
بير بهشت ته گوردوم بير قصري اطاق  
                            
خلافت ملکونون شهنشاهيني                         
اوچ اوز آلتموش آلتي ديده‌باني وار    
اون ايکي سلطاني، اللي ايکي خواني                
اوچ دانا خوش‌طلب پاسباني وار
        
بير دريادا گوردوم بئش و بئش نهنگ                     
آلتيدئر، آلتينين هر بيري بير رنگ    
بئش کمان قويونموش، اون يئتدي خدنگ              
هر بيري بير به بير اوز مکاني وار
        
بير بهشت ته گوردوم بير قصري اطاق                
آلتي مينگ آلتي يوز آلتموش آلتي طاق 
اوتتوز ايوان واري، ئوز اون دورود رواق                  
هر قصريني آلتموش خياباني وار
         
بير باغچادا گوردوم اوچ غنچه‌ي تر                      
اون ايکي ياسمن، اون دورود صنوبر     
دوره وار حوضينه نورالابشر                               
ئوز ايگيرمي دورد مينگ گولوستاني وار

کئمسه گئونماسون دنيا مالي‌نه                    
زر و خوانچه‌سونا، ترمه شالونا           
قره‌خان گئونسون اُوز محالينا                      
ايواندا غيبعلي غرلخواني وار    

ملا بهمن جرغه اينانلو [۱۹۱۱-۱۹۳۸]

ملا بهمن جرغه فرزند خان‌محمد از تيره جرغه طايفه چايان مي‌باشد که بين سالهاي ۱۲۹۰ه.ش تا ۱۳۱۷ مي‌زيسته، در سنين جواني ديار فاني را وداع گفته به ابديت پيوسته است. اشعاري از اين شاعر با دست‌خط خودش نزد يکي از بستگان نزديک وي به نام حاج علي‌آقا جرغه موجود بود که نمونه‌ي آن در ذيل آمده است.  
                                                     
دئديم هاي دئديم، دئديم ياعلي                      
هر يئرده در قالديم، دئديم ياعلي
                 
چوخ کسه يار اولدين او بر، بو برده                     
چوخ کسه يار اولدين بيابانلرده
آپاردوينگ، يئتيرتينگ شهري برورده                    
ذوالفقاري داغا ووردينگ، ياعلي
  
سن آزاد ايلادين چوخ بيجان تني                      
مسلمان ايلادين کافر ارمني                    
محمد (ص) خيبردن چاقوردي سني                    
مدينه‌ده جواب وئردينگ، ياعلي
                 
تئز ميندين دولدولا، دريادان گئشتي                  
قنبر جلويندا داغلاردان آشتي                                           
بير ساعته او مکانا يتيشدي                             
ده‌مير دريسن سيندردينگ، ياعلي
              
بهمن دئيه‌ر شفاخواهيم اولاندا                      
حق جلادي باش اوجونا گلنده                   
محمد (ص) معراجه گئديب دوناندا                      
اوز سررينگي خوب بيلدردينگ، ياعلي      

بيزه ده قالماز 

قرآنين کلامي معرفت اولار                          
بسم الله دئيه‌نده، گوزلاريم دولار
او حوري ملکلر بهشتدن گله‌ر                
گئدر بو جوانليگ، بيزه ده قالماز

بلبلون گوللاري باغلاردن گله‌ر               
بهارون قوشلاري چمندن گله‌ر
بو شيرين کلاملار يادگار قاله‌ر                    
گئدر بو جوانليگ، بيزه ده قالماز

اين اشعار نيز که در وصف محمدتقي‌خان بلاغي اينانلو کلانترزاده ايل اينانلو در هنگام مرگ از زبان پدرش کهزادخان سروده شده منتسب به ملابهمن جرغه مي‌باشد: 

تقي‌خان ائلخاني، رستم پهلوان                    
داغين بالاي داغدي، يوخودور درمان
اوغول جان، اولا ايديم من سنه قربان               
باغريم ياندي گران درده‌ن اوغلوم

خبر گلدي، تنگي موردي باغلودي                   
من بيلميرديم، کولگه‌م منه اوغرودي
تير ناحق گلدي، سنه اوقرادي                       
داغدار ائتدي ائل اوبايي، خان اوغلوم

شيرازدن گلنده، توتوم اَليندن                          
خبر آلدوم اولکه‌سيندن، ائليندن
ديداري مهربان، شيرين ديليندن                     
غبار قوندو گوزلارينگا، خان اوغلوم

هانسي ظالم سني بوياتدي قانا                   
نامردليگه سينه‌ينگ توتدو نشانا
رحم ائتمدي بو نازنين جوانا                           
اود سالدي جانومه، ياندوم خان اوغلوم

کهر نازينگ تنگدن گلدي خبره                     
شيهه چکدي، اوز ايلادي ائللاري
طوي توتماغينگ عزا اولدي بيزلاره                 
بو رعنا قامتين گوردوم، خان اوغلوم

تقي‌خان ائلخاني، ائل‌سيون اوغلوم               
دلير و جنگجو، صف‌شکن اوغلوم
سوديگين اوزونا من نيجه باخوم                     
گوندوزيمي تار ايلادينگ، خان اوغلوم    

مشهدي قربانقلي مرزبان آغچغلو اينانلو [۱۹۰۶-۱۹۹۲]

يکي از شعراي معاصر اينانلو متولد ۱۲۸۵ ه.ش که پس از سالها زندگي در سال ۱۳۷۱ دار فاني را وداع گفت. وي مردي ساکت و عارفي ناشناخته بود که حافظ اشعار زيادي از شعراي ايل اينانلو و قشقايي بود. اشعار زيادي به زبان ترکي از وي به يادگار مانده است که بطور مکتوب در نزد فرزندان ايشان باقي مانده است.  

بو دنيادا وفا يوخ   

ياز گونوندا گنه گونگول اوياندو                     
ده نچون که ياتموشودو بي‌خيال         
گئچميش روزگارلار گلدي دولاندو                
شيرين عمرلر گلدي، گئتدي ماه و سال   

گل اي ساقي، دولدور جامي، وئر باده            
بير مي وئر تا غملي گوينوم اوياده        
غنيمت بيل، وفا يوخدور دنياده                     
بير گون اولار بو ميخانه پايمال            

آدم‌ اوغلو دئنمز دنيا ماليندان                      
هيچ بيلمي که اجل گزي دالوندان      
غافل اوتوروبدو اوز خياليندان                       
بو باطل خياللر اولار کج خيال       
 
گل اي قارداش بو دنيادا وفا يوخ                    
خوبليگ ايلا، يامانليگدا صفا يوخ        
جوانليگ عمروندا بودو، وفا يوخ                     
حق يولونا گئدن، اولار بي‌زوال        

هاچان اولدو، آغلايانلار گولمادي                   
کيم گلدي که بو دنيادا ئولمادي                
مرزبان سوزونو هيچ که بيلمادي                  
بير قوشودو بو باغچادا لامحال    
  
بايرام گوينويز مبارک     

هاي آقالار، گنه گلدي نوبهار                        
سيزين اولسون، بايرام گوينويز مبارک
بئله بيلين، يوخ دنيادا اعتبار                         
محمد (ص) امتي دينويز مبارک 
      
تفرقه سالانلار، گلين قريشوين                       
قوم و قارداش بيربيرنين گوروشوين             
صحبت ائدين، روزگازدان دانوشوين                
خوش کلامويز، شيرين ديلويز مبارک             

جان آلديگ وقتينده شام و سحر يوخ                                                 

هاي آقالار، هاي ميرزالار، حاجيلار                  
آدم‌اوغلو اولدوگيندن خبر يوخ          
بيماري کي علاج اولماز دردينه                       
قوجادو کي قوجاليگدن بتر يوخ           

آدم‌اوغلو اگر توانگر اولا                                  
اصلان کيمين اگر هنرور اولا             
سلطان اولا، سردار اولا، سر اولا                        
بو دنيادا غير از خوني جگر يوخ          

بويلاماموش دريالري بويلاما                          
حق سوزوني باطلليگه سويلاما        
تا باشارراينگ ايمانيوي لايلاما                           
بي‌ايمان سوزلارده شهد و شکر يوخ     

دنيا ميخانادي، خلقي باده‌نوش                     
بيري مي آلاندي، بيري مي‌فروش      
گلديگين، گئتديگين ائتمه فراموش                
دونن گلن بوگون بوردا، سحر يوخ      

مرزبان دا حق سوزوني سويلايار                    
هر کيم اکديگيني درو ايلييار              
اجل بو خرمني هَلو ايلييار                              
جان آلديگ وقتينده شام و سحر يوخ      
  
خرم دئيه‌ر مرزبانا  
                                                                 
خرم يازدي مرزبانين شعريني                        
طائري وئرسين بهشت اونون يئريني
ياددان چيخمز بالدان شيرين ديلني                 
قوم و قارداش سيز بايرامويز مبارک     
          
قوم و قارداش بوگون گلين يغيشين                  
آججي صحبت ائتمايين، شيرين دانوشوين       
ائل و طايفه حاللرينن سوروشوين                  
سيزين اولسون، خوش گونلارويز مبارک  
      
تفرقه سالاني ياخشي تانايين سيز                
من و من آز ائدين، هامي دئين بيز                   
هر نامرد کيشيدن سيز دوندارون اُويز               
ياخشي قارداشليگويز اولسون مبارک      

حاج غلامعلي اردالي [متولد ۱۹۳۴]

حاج غلامعلي اردالي فرزند مرحوم کربلائي محمدرضا متولد سال ۱۳۱۳ در روستاي داراکويه قره بلاغ فسا. پدرش اصالتا استهباني بود. از دوران جواني در روستاي داراکويه ساکن شد و با مردم منطقه قره‌بلاغ و ايل اينانلو دوستي و خويشاوندي داشت و لذا غلامعلي به زبان ترکي تسلط يافت. وي که داراي تحصيلات ششم مکتبي است، به شعر و شاعري علاقه وافري داشته و اشعاري به زبان فارسي و ترکي سروده است . 

الله مشيتي خلق اولدي آدم                         
جبرائيل، ميکائيل اولدي مسمم  
امر اولدي جبرائيل تورپاق گه‌تيردي           
سودان چامور اولدي، دوزاندي آدم 
جسم تورباق، روحي الله نوروندان               
ملک سجده ائتدي، حوا و آدم  
شيطان بخل ايلادي، دئدي تورپاقدي             
من اوتدان آدمه باش ائتمنم خم
الله درگاهنده لعنتي اولدي                         
او اولدي دشمن ابنائ آدم 
نچون آدم‌اوغلو شيطان تانوماز                  
الله‌هي تانويان ايري يول گئتماز 
شيطان قوجالوبدور، مکري هنوز وار          
آدمين اوره‌گي فکردن اولور دار 
اولما قارداش بو دنيايا گرفتار                     
قري دنيا هيچ کيمسيه يار اولماز 
شيطان دار وقت گلر انسان يانونا                 
اوياق اول اي انسان، گاًتمه سوزونا 
چوخ کسي آلدادار، چه‌کر يولونا                 
لعنت ائدن اونا گرفتار اولماز 
الله تانويان دوز يولدان دونماز                    
شيطانين مکريندن هيچ وقت آلدانماز

خرم احساني آغچغلو چايان اينانلو [متولد ۱۹۵۰]

آديمدئر خرم و فاميليم احسان     
اينانلو ائليندان، طايفاميز چايان
يازيدم اينانلو در گذري زمان            
شاعر و يازاندان وئرديم من نشان
خواهش بودئر سيزدن عزيز همزبان   
ائل و طايفايوزدان يازين قارداش جان
                                              
سحرگاهان در سياه چادري نسبتا بزرگ در دامنه‌ي کوه دره‌ي شور در جنوب دوگان قره بلاغ فسا در تير ماه سال ۱۳۲۹ ديده به جهان گشود. وي فرزند حاج اروج‌علي از معتمدان و ريش‌سفيدان طايفه‌ي چايان از تيره آغچغلو، بيله‌ي اله‌قلي بيگ مي‌باشد. رشد و نمو در مزارع و مراتع سرسبز که از قنات پر آب سيراب مي‌شد و گشت و گذار در ملک پدري (مزرعه و مراتع دره‌ي شور) و همجواري با سياه‌چادرهاي طوايف اينانلو در مراتع کوههاي کلاه قاضي، چنگ سفيد، اوچ قلات، قلات ياغي، اوچ غدير، آغداغ و.... از همان ابتدا مفهوم ايل و طايفه و تعصب ايلي را درک نمود. در سن شش سالگي با رفتن به مکتبخانه با آموختن قرآن کريم به خط سياقي با سعدي و حافظ و فردوسي آشنا شد. با تاسيس مدرسه ابومسلم خراساني دوگان از کلاس سوم شروع تا کلاس پنجم ابتدايي در آن مدرسه تحصيل نمود. بعد از آن جهت ادامه تحصيل راهي فسا گرديد. از کلاس ششم ابتدايي در مدارس اوحدي، فردوسي و ذوالقدر فسا مشغول تحصيل گرديد. سپس به مدت ۲ سال به امور کشاورزي پرداخت. با تصرف غاصبانه و فروش مالکي پدرش توسط قوام الملک به ناگزير ترک ديار نمود. در سال ۱۳۵۱ مدت ۴ سال در شرکت توسعه‌ي کشت دانه‌هاي روغني آباده مشغول به کار شد. در سال ۱۳۵۵ به استخدام رسمي دادگستري در آمد. پس از ۳۴ سال خدمت در سال ۱۳۸۹ به افتخار بازنشستگي نائل شد. هم اکنون در شوراي حل اختلاف شهرستان فسا مشغول انجام وظيفه مي‌باشد.

از اوايل نوجواني علاقه‌ي زيادي به شعر و شاعري و تاريخ و گذشته ايل و تبار خود داشت. در مهمانيهايي که بزرگان قوم از ايل اينانلو صحبت مي‌کردند به دقت گوش مي‌داد. هر جا کتاب يا نوشته‌اي مربوط به ايل اينانلو مي‌ديد خريداري و مطالعه مي‌کرد و چون در فکر تدوين و تاليف تاريخچه‌ي ايل اينانلو بود، از مدت ۲۵ سال قبل تقريبا با اکثر معمرين و مطلعين طوايف مختلف اينانلو آمد و شد داشت. داستانها و اطلاعات آنها را در مورد ايل اينانلو و سران جمع‌آوري و يادداشت مي‌نمود که حاصل آن کتاب «ايل اينانلو در گذر زمان» مي‌باشد که در حال انتشار است. وي به زبان مادري خود عشق مي‌ورزد و اشعار خود را به زبان ترکي مي‌سرايد که مجموعه‌ي اين اشعار به نام «گروش اينانلو ائليندان» گردآوري و آماده چاپ مي‌باشد. و علاقه خاصي به شعراي ترک‌زبان همانند قمري دربندي، فضولي، استاد شهريار، ماذون قشقايي و ميرزا علي‌بابا اينانلو و درويش‌خان بهروان اينانلو و ديگر شعراي آذري و اينانلو و قشقايي دارد
       
خرم اينانلودان آزربايجانا سلام                    

سلام اولسون بيزدن آزربايجانا                 
اردبيله، مشکين‌شهره، زنجانا                        
اوزاق سالدي بيزي سيزدن زمانا                                                                                                
انتظارلي، غملي گوينلو اولموشاگ               
هجران چکيب، بو دياردا قالموشاگ                 
  
سلام اولسون بيزدن عزيز تبريزه                
من قربانم اولکه‌يوزه، ائلوزه                   
گوينوم اوچار هر دم سيزين کويوزه                                                                    
غم اليندن قاره باغريم سوکولدو                    
ائل هجريندن منيم بئليم بوکولدو                  
  
ياد ائدرم سبلانينگ داغوندان                     
آزربايجان گول چيچکلي باغوندان          
پنيريندن، باللاريندن، ياغوندان                                                                    
تا دنيا وار ياددان چئخمز شهريار                 
حيدربابا اوندان قالموش يادگار                   
  
جانوم قربان ترکين آغير ائلينه                  
بالدان شيرين گوزه‌ل شيرين ديلينه        
آزربايجان داغلارينه، چولونه                                                                   
اتگينده مرد اوغوللار دوغوبدور               
ستارخاني، باقرخاني گوروبدور              
           
سلام اولسون اوروميا، مغانا             
آنا يوردو، ائل اوشاقي دوغانا 
بيگاناني هچوقت قويماز اووگانا                                                                             
دفاع ائدر وطنيدن، ايليندن                                        
آيورلانماز آرمانيندن، ديلي‌ندن                 
                                                                                                
اينانلوياگ، بيز شاهسون اولموشاگ              
نادر اينان فارس ائلينه کوچموشاگ 
آنا ديلي ياد ديلينه قاتموشاگ
کاش اولاايدي بير گون بوردان کوچارديگ
بير قوش اولوب آنايوردا اوچارديگ       
  
شاهلار ائتدي اينانلوني آواره                  
يوللاديلار هر ائلي بير دياره             
ائل ايسته‌ردي قايدا گئري دوباره                                                               
خواجه توتدو بيزيم ائلين جلوني              
باغلادي او بوئين‌زهرا يولوني             
  
چوخ ائللردن قالديلار او مکانا               
نيچه طايفا ييتيرديلار مغانا                  
بعضيلاري فارسه دوندو بويانا                                                                  
اوتتوز طايفه گلدي قره‌بلاغا                
چوخلاري دا ائلدان دوشدو قراغا              
         
آيورديلار هر ائلي بير سامانا                   
ائللر اولدو بيربيرينن بيگانا               
بيري فارسه، بيرسي قالدي مغانا                                                       
خزان چالدي اينانلونينگ ائليني     
پرپر ائتدي اونون غنچه گولوني    
 
هاچان اولار هامي ائللار اويانا               
يقيشلانا ائل اوبالار بير يانا         
بو ايکيليگ بير گون گله پايانا                                                       
ترک ائلينين گپ و سوزو بير اولا  
ايري گئدن اوياق اولا، دوز اولا               

خرم دئيه‌ر ائلدن دوشدوم آرالي              
غريبليگده قره باغروم يارالي
هئچ بيلمه‌ديم من اولموشام آرالي
آنا يوردون غمي مني قريلديب
يازيق ائديب، مني غمه باتورديب                         

محرم گورماديم  
          
گويندا دئديم دئيه‌م اوره‌گ درديني      
سوز ايشيدن، سيرر ساخلادان گورماديم         
گزديم بو دنياني هامي سراسر                  
بير يولداش که اولا محرم بولماديم 
دئديم درديم دئيه‌م داغ و داشلارا              
داغدان يي‌تر کيمسه محرم بيلماديم   
هاي دئيه‌ندا اُوز سه‌سيمي ايشيدديم       
داغ و داشلاري دا محرم گورماديم  
مولا علي (ع) دئدي قويا درديني            
اُوز مولامه من بير غلام اولماديم 
اوره‌گده ساخلارام چوخلو درديمي      
افشاء ائتمم، من کي محرم بولماديم   
طائري بيلر اوره‌گيمدان نه گئچر           
آديم خرم، گويندا خرم اولماديم     

منجي انسانلار              

بوگون دنيا هامي اولوب گولوستان             
بلبللر باغلاردا اولوب نواخوان 
ملائکه گولار، آغلايار شيطان         
ختمي رسل بوگون گليب دنيايا  

مدينه نور توتدي اونون نوروندان                     
محمد (ص) نوريدي طائري نوروندان  
دنيا عطرآگيندي عطر و بويندان                            
منجي انسانلار گليب دنيايا  

ملائکدن گلدي يئره بوندا                                  
دنيادا يوخ طائري به جز بير خدا 
محمد (ص) پيغمبر رسول هدا                            
ربيع اون يئتديسي گليب دنيايا  

او گليب دنيايا عدل و داد ائده                
ظالملر کاخيني او برباد ائدا  
برده‌لري ايپدن او آزاد ائده          
رهبري دين بوگون گليب دنيايا  

آمنه شاد اولدو اونو گوراندا        
گول اوزو آچيلدي گولو اوپندا  
طائريه محمد (ص) سجده ائدندا                          
بيلدي پيغمبردئر گليب دنيايا  

گوردو محمدي (ص) اوخويار قرآن                      
بير ياندان شاد اولدي، بير ياندان حيران 
بيلاردي عرب وار جاهل و نادان                           
دِئدي نادي حق گليب دنيايا  

اولدو خجل آي محمد (ص) اوزوندان                  
آمنه شاد اولدو اونون سوزوندان 
ائتدي پنهان اونو حسود گوزوندان                   
کفر ائويني يئخن گليب دنيايا  

محمد توليدي اولسون مبارک         
خالق اوزو دئدي احسن تبارک  
اولسون اومتينه بوگون مبارک                  
دئدي خير البشر گليب دنيايا  

يئرينن آسمان اولدي چراغان                        
توليد اولار بوگون نادي قرآن  
طائريدان گه‌تئرن دليل و برهان                  
شق القمر ائدن گليب دنيايا  

بوگون توليد اولموش ختمي پيمبر                   
ايکي دنيادا او بشره رهبر 
خرم ايستر اوندان بير گوشه نظر                     
شفاخواه امته گليب دنيايا  

امام صادقدن دئدئم روايت

"عجبت لمن ايقن بالموت کيف يفرح و عجبت لمن ايقن بالقدر کيف يحزن و عجبت لمن ..." [در شگفتم از کسى که به مرگ يقين دارد، چگونه شادى مى‌کند؟ و عجب دارم از کسى که به مقدرات الهى يقين دارد، چگونه اندوهناک مى‌شود؟ و عجب دارم از آن کس که دگرگونى‌هاي دنيا را به ساکنان دنيا مى‌بيند، چگونه به دنيا دلبسته مى‌شود....]

طائري، بيردير هر بي‌کسه پناه‌دئر
لم يلد لم يولد بيرجه خدادئر
کيمسه بيلسه صمد اودئر بي‌نياز
او کي بيلسه طائري بيلر هامي راز
او کي گورار بو دنياني فانيدئر
او کي يقين ائدر قالان طائريدير
غملي اولماز گر تانيسا خداني
شادليق گونلر ياددان سالماز خداني
طائري اوزو منادي بو ندادئر
اونون يادي هامي درده شفادئر
او کي يقين اِئِدر قضا قدر وار 
عجب واريم او که بيلر ئولوم وار
او کي يقين ائدر دنيا گيچندئر
نچون بو دنيايا تکيه ائدندئر
بو قاپو ده‌ئيل نااميدليگ قاپوسي
او رازقي وارليدئر، هم گدادئر
امامي صادقدن دئديم روايت
جزا گوني اوندن ايستم شفاعت
خرم اگر يوز مينگ گناه ائتميشانگ 
سن کي طائري تواب رحيم بيلميشانگ

----

صريخ مستصرخين دئيه‌ن شاد اولار
کفوا احدي بيلن شاد اولار
بوين اگمز بو خلقه، ايسته‌مز نياز
گناه پنهان ائدن نه‌دن شاد اولار

شادليق نه‌دن غم ييماغي هاني ِدِير
دوورد گون دئرليق ايچون نه‌دن شاد اولار
او که ئولن گورار شاهي، گداني
معتقد باايمان اولان شاد اولار

ادعوني استجب لکم خدادئر
طائري آدي درمان بيلن، شاد اولار
بو محزون اولديگينان نه ثمر وار
دُورد گون دئرليق ايچون نه‌دن شاد اولار

خرمني عمريني اجل بيچندئر
نيه غمگين اولار، نه‌دن شاد اولار
نااميدليگ بو قاپودان گناه‌دئر
بوقاپويا اُوز گه‌تيرن شاد اولار

بو الکن ديلينن ائتديم حکايت
بو عترته خادم اولان، شاد اولار
هامي عمرين شيطان يولون گئتميشانگ
عفوي چوخدئر، اوره‌گ اوندن شاد اولار 

شعري به زبان ترکي سروده‌ي خرم احساني اينانلو تقديم به روح آزادانديش زنده‌ياد کريم پور شيرازي 

کريم‌پور شاهسون چوخ ظلملر گوردو               
شاهلاردان ال اوزدو، ايل‌سون اولدو
حق يولو تانادي، دوز يولو بولدو                    
جان نثار ايله‌دي ايللر يولونه
قورخمادي اوُلماقدان، حق سوزو چالدو                
دونمادي دوز يولدان، باوفا قالدو
دئماق، يازماقونان او شورش سالدو                 
قليج چاخدي ظالملرين بئيلينه

درويش‌خان بهروان اينانلو [۱۹۳۴-]

درويش‌خان فرزند فيض الله‌خان ملقب به ياورخان در سال ۱۳۱۳ ه . ش در خرم‌آباد [خورم بات] يکي از روستاهاي بويين زهرا چشم به جهان گشود. پدرش فيض الله‌خان يکي از خوانين بنام و سران بزرگ ايل اينانلو ساکن در نواحي ساوه، قزوين، بويين زهرا و ديگر مناطق استان مرکزي بود. وي بواسطه حسن خلق و خوش‌رفتاري بين طوايف ايل اينانلو احترامي خاص داشت. از مال و مکنت مکفي برخوردار و داراي گله‌هاي گوسفند و اسب و شتر و چندين نفر ساربان و چوپان بوده. درويش‌خان در چنين خانواده‌اي رشد و نمو مي‌نمايد و ساليان سال در بين طوايف ايل زندگي ايلي داشته و به همراه ايل و طايفه خود قشلاق و ييلاق مي‌نمود. درويش‌خان هر چند در خانواده‌اي مرفه زندگي مينمود، ليکن از ياد تهي‌دستان و نيازمندان غافل نبوده و در مواقع ضروري به کمک و ياري آنها مي‌شتافت. وي از مرفهين بي‌درد و بي‌توجهي اين قشر به محرومين و نيازمندان جامعه گله مي‌نمايد. به ايل و طايفه خود عشق مي‌ورزد و به خرد و کلان ايل از هر قشر و طبقه‌اي احترام قائل بود. وي پس از مرگ پدر و مادر و گردش چرخ دوران و بر وفق مراد نبودن روزگار، علي‌رغم ميل باطني زندگي ايلي را رها و به تهران مهاجرت نمود و به استخدام راه آهن درآمد و همان جا مشغول خدمت گرديد. هر چند که زندگي شهري او را به مذاق خوش نمي‌آمد، لکن رفته رفته به اين زندگي خو گرفت. ولي هيچگاه شهرنشيني سبب نشد شاعر از ديار و ايل و طايفه غافل شود. او دائم از ايل و طايفه و گذشته‌هاي خوش زندگي در بين ايل سخن گفته و مي‌گويد و از دوران گذشته و ايامي که در بين ايل و طايفه مي‌زيسته است ياد مينمايد.

وي اديبي است فرهيخته و اهل ادب و فرهنگ، عطوفت و مهمان‌نوازي و وقار او برگرفته شده از سرچشمه زلال صداقت و غيرت ايلي مي‌باشد. شاعر بلندمرتبه ايل اينانلو در ديوان اشعار خود به نام «اينانلي ديواني» به بسياري از مسائل ديني و دنيوي و پند و عبرت اشاره کرده است. در سروده‌هاي خود در وصف ائمه اطهار ارادت و عشق خود را به اين بزرگواران به اثبات رسانده است. در اشعار خود از بي‌وفائي دنيا و فاني بودن آن گفته و از مردمان نااهل روزگار ناليده است و از بي‌توجهي زراندوزان و متمولين به مساکين و خوشگذراني دولتمندان و زندگي مشقت‌بار بينوايان دلگير و آنها را توصيه به ياري رساندن به محرومين جامعه نموده است. او از مرگ غني و فقير و اين که سرانجام با دستان تهي، جز يک کفن از اين دنيا نخواهند برد متذکر شده است و از گذر به قبرستان و مشاهده قبرهاي شاه و گدا، نوکر و ارباب که در کنار هم آرميده‌اند و تفاوتي بين آنها نيست عبرت‌آميز خوانده است. شاعر ترک‌زبان ايل اينانلو در اشعار خود به توصيف از شعراي بزرگ ترک‌زبان همانند استاد شهريار، تيليم‌خان، آتش و... پرداخته و در فراق آنها گريسته است. شاعر در فصلي از ديوان خود داستان واقعي پناه‌علي يکي از پهلوان‌مردان ايل اينانلو و آسيه را با اشعاري جانسوز و حماسي به نظم کشيده است. در بخشي ديگر از اشعار دلنشين خود، به دوران بزرگي ايل اينانلو و سرداران بزرگ و سلحشور ايل پرداخته و از بي‌باکي و دلاوري مردمان ايل ياد نموده است. در حکايت ( شاعر، عاشق و چوپان ) از ييلاق و قشلاق و گله‌هاي گوسفند و شتر و اسب و از زنان و مردان مهربان ايل و مراسم عقد و عروسي جوانان و شور و نشاط ايل سخن مي‌راند و به ياد ايام گذشته و دوران پر افتخار ايل اينانلو اشک حسرت از ديدگانش جاري ميشود و با عاشق و چوپان هم‌نوا شده و از کج‌رفتاري دهر و جدايي از ايل و تبار خود و مسکن گزيدن در ديار غربت و ملال‌آور بودن زندگي شهري عقده دل مي‌گشايد. به هر تقدير، اين شاعر گرانمايه و دلسوز در اشعارش از غافل بودن از ياد خدا و درد جامعه و بي‌عدالتيها زبان به شکوه گشوده و با هشدار دادن، مردمان را به اندوختن توشه آخرت و رعايت عدل و انصاف توصيه نموده است.
  


درويش بهروان اينانلودان خرم احسان اينانلويا                           

هانسي آغاجين باريسان
احساني جان، يازيم سني
ائللرين افتخاريسان
اينانلي جان، يازيم سني

بهروان اينانلودان فارسدا اولان اينانلولارا
                                                               
سلام اولسون اينانلونين ائلينه                              
قربان اوللام ترک دانوشان ديلينه

ياغيش ياغسون، کوشانلاريز سولانسون                
مال حيوانيز يايلاقلارا دولانسون
بولاماينگيز اوجاق اويسته بولانسون                      
خوش بير گوندا گوروم سيزي، هاي ائللار 

کوره‌ماسينگيز کره اولسون ياندوقا                         
سو يئرينه آيران ايچين قاندوقا       
شيشک‌لري ساتينگ، توکين صاندوقا                    
خوش بير گوندا گوروم سيزي، هاي ائللار

اوغلويوينگيزين شيرين شيرين سوزلاري                  
قيزلريزين قره شهلا گوزلاري          
درويش دئير اونودموين بيزلاري                            
خوش بير گوندا گوروم سيزي، هاي ائللار

چَپيشلرينگيز جيران تکين آتولسون                      
قويون، قوزويينز بير بيرينه قاتولسون
ياغيز، کره‌ايز بازارلارا ساتولسون                          
خوش بير گوندا گوروم سيزي، هاي ائللار

اوبالار دوزولا، سولونان ساغا                                 
گولمگ سالا ديله ديشه دوداغا
قسمت اولا گه‌لم قره‌بلاغا                                
خوش بير گوندا گوروم سيزي، هاي ائللار

اوره‌گيمده اينانلولار داغيدي                                
نامرد اجل انسانونان ياغيدي        
درويش دئيه‌ر عومور بيزه باقيدي                      
خوش بير گوندا گوروم سيزي، هاي ائللار

آغير ائللار هر نه اولاجاق، قوي اولسون                  
دشمنلار سارالسون، دشمنلار سولسون
بلور پيمانالار خوشلوقا دولسون                          
خوش گونلارده گوروم سيزي، آي ائللار
                       
خرم احساني اينانلودان جواب بهروان اينانلويا                                    

خرم دئيير اوزاق يولدان درويشه                  
گوينگول اوچار، قارداشونان گوروشه
اوره‌گ دردي ائل‌سِوِنه دانوشه                 
اينانلولار ائل اوباسي، هاردادئر

بهروان، سويلادين آغير ائللاردان                  
ياد ايلادين ياخچي شيرين گونلاردان   
يايلاقلارين اته‌گيندا گوللاردان                  
سوري سوري دوار، قوينلار هاردادير

يايلاقيميز داها الدن گئديبدي                   
اينانلودان بير قورري آد قالوبدي
سوتلاريميز بيز يارانه اولوبدي                 
غازان غازان سوت قاتيقلار، هاردا دئر

کوراماسدان، کره‌دان آد قالوبدي             
نه بولاما، نه دا آيران قالوبدي
يايلاقيميز دا آيه‌سيز اولوبدي                   
او قشلاقلار، گوي يايلاقلار هاردادئر

ائل اوبالار بيربيرينن داغولوب                        
يايلاقيميز سول اولوبدي، سارالوب
ايگيدلارين اوره‌گ بندي يارالوب                  
شان شوکتلي اينانلولار، هاردادي

اوبالار دوزولماز سولونان ساغا                      
گولمگ گلمز داها ديله دوداغا              
جيرانلار دا قاچماز او داغدان داغا                  
اينانلونين خوش گونلاري هاردادي 

 اوره‌گيمدا اينانلولار داغي وار                     
خاطره‌لار، خوش گونلاردان باقي وار
بازلار اوچموش، بو يوردلاردا بايغي وار            
او خوش گونلار، او دوورانلار، هاردادي

اوره‌گيم داشوبتي، اينجيب‌تي ائلدان           
دانوشماز ديلداشلار بو شيرين ديلدان
هر کيم تاباريني چاخاردوب ياددان                
تعصبلار، او غيرتلار هاردادي

ظلملار اولدي اينانلولار ائلينه                     
اوت سالوندي گولستانا، گولونه
يورتلاريميز دوشدي يادلر الينه                   
ساق و سولدا آغير ائللار هاردادي

احمد خوانسالار اينانلو [۱۹۵۳]

مردي از ايل افتخارآفرين اينانلو و فرزندي از طايفه خوب و خونگرم خوبيارلو. احمد خوانسالار در يکي از روزهاي گرم مردادماه سال ۱۳۳۲ در يک خانواده مذهبي و در دامان مادري سيده از سلاله حسيني در روستاي زين‌آباد فسارود داراب ديده بر جهان گشود. پدرش حاج نوازاله خوانسالار از مومنين و معتمدين بنام شهرستان داراب و ايل اينانلو است. وي به زبان ترکي تکلم مي‌کند و از مردان ايل اينانلو و از طايفه خونگرم خوبيارلو است. او پس از تحصيلات دوران ابتدايي و قسمتي از دبيرستان در داراب از پايه ۱۱ دبيرستان براي استفاده از امکانات بهتر روانه شيراز مي‌شود و در همان سال به عنوان رتبه اول تحصيلي به مسابقات علمي استاني معرفي مي‌گردد و او پس از اخذ ديپلم در مهرماه سال ۱۳۵۴ عليرغم قبولي در ۱۵ رشته دانشگاهي حتي پزشکي به دليل علاقه فراوان در رشته حقوق قضايي قم وابسته به دانشگاه تهران ثبت نام مي‌کند و در خردادماه سال ۱۳۵۷ با رتبه ممتاز در مقطع ليسانس فارغ التحصيل و جهت ادامه تحصيل در کشور فرانسه بورسيه مي‌شود. چون اين دوران مصادف مي‌شود با اوج‌گيري انقلاب شکوهمند اسلامي ايران، وي از اعزام به خارج منصرف و ضمن استخدام در آموزش و پرورش به فعاليتهاي انقلابي ميپردازد. سخنرانيهاي داغ ايشان در راهپيماييهاي انقلابي مردم در سال ۱۳۵۷ باعث برجستگي و علاقه مردم داراب به ايشان شده و پس از پيروزي انقلاب اسلامي خواستار شرکت وي در اولين دوره مجلس شوراي اسلامي مي‌شوند. او به دعوت مردم پاسخ مثبت داده و با راي بالا و استقبال پرشور مردم مواجه و در ۲۵ سالگي با اندک اختلافي از نفر اول به يک چهره برجسته در شهرستان داراب تبديل مي‌گردد. يکي از ويژگيهاي ايشان صداقت و عدالت‌خواهي و مبارزه با ظلم و ستم مي‌باشد. او موجي است که آرام ندارد. در روزهاي اول جنگ تحميلي به جبهه‌هاي حق عليه باطل مي‌شتابد و مديريت تدارکات جهاد سازندگي فارس در آبادان را به عهده مي‌گيرد. وي پس از بازگشت از جبهه از آموزش و پرورش منفک و در سال ۱۳۶۳ به عنوان سردفتر اسناد رسمي داراب مشغول به کار مي‌شود.

او مرد ايل است و مرجع حل و فصل امورات مردمي. مردم از او به عنوان يک انسان خير ياد مي‌کنند. او از خيرين و معتمدين شهرستان بوده و هم اکنون مدير عامل موسسه خيريه امام رضا (ع) در داراب به مديريت آيت الله حضرت حجت الاسلام و المسلمين محمدآقا نسابه مي‌باشد. طبعي لطيف دارد و هر از گاهي در قالبهاي مختلف شعري طبع‌آزمايي مي‌کند. شعرهايش مانند خود او ساده و صميمي‌اند. او در شهر امين تخلص مي‌کند و آثار او در نشريات و روزنامه‌هاي محلي و کشوري به چاپ مي‌رسد و تعدادي از سروده‌هايش منتخب کنگره‌ها و همايشهاي استاني و کشوري است. وي از سال ۱۳۶۸ به عضويت انجمن ادبي بهار داراب در آمد و آثار او علاوه بر کتاب «بهار احساس» انجمن ادبي بهار، در چند «سالنامه بهار سخن» از انتشارات انجمن ادبي گلستان ايران و کتاب «ايلات خمسه» مرحوم هوشنگ سهام‌پور به چاپ رسيده است.
تقديم به تاريخ نگار و شاعر ايل اينانلو جناب آقاي خرم احساني اينانلو-احمد خوانسالار، طايفه خوبيارلو اينانلو، داراب  ۴/۱۰/۹۲

احساني‌ام، خرم
اي دردانه با وقارِ ايل
چه زيبا مي‌سَرائي، زبان مادريم را
گفتم زبان مادري آري
دلم گرفت
بيگانه از خويشم
و نمي‌دانم، نشانِ برادرانم را
بِسُراي که زوال زبانم
زائيده آوارگي من است
بسُراي و بنويس، اي پاره تنم
حديث بچه‌هاي ايل
تن‌پاره‌هايم را
بِسُراي که تو خواهي ماند
بر تارک تاريخ
و ايل اينانلو
براي تو، و تمام سرايندگان ايل
قرباني خواهد کرد
وقتي که چراغ بدست
به دنبال هويتي است، تا بسرايد
حماسه‌هاي خويش

«سويلا کاکام
قالدُو قشنگ قارداشلَريم، قشلاقده
سويلا کاکام
ياندُو گُوزال يولداشلريم يايلاقده
سويلا کاکام او گينلري، بو گونلَري
سويلا کاکام دئيه‌نلره،
سويلا کاکام بيلن‌لَره»

سروده‌اي به زبان ترکي از خرم احساني اينانلو در پاسخ به اشعار جانسوز و دلنشين حاج احمد خوانسالار اينانلو شاعر دردآشناي ايل اينانلو

آدين احمد کي خوانسالار شهرت                           
نمايان سنده‌دئر ايمان و غيرت
دئدين محروملرين درد و غميندن                             
يتيمدن دانوشدوين سن بابصيرت

نه ياخشي توتدوين اوز مولايندن الهام                      
نه گوزه‌ل گوتوردوين دوز يولا سن گام
سويلادين يوخسولدن، يتيم غميندن                        
ياخشي بيلدين شيطان دائم قويار دام

دئدين اوره‌گ قارا عقليم ديلده وار                           
منيت ائديبدي افکاريمي تار
گمان ائتديم که دينيم در اماندي                              
بو گينگ دنيا منه بوگون اولوب دار

نقده چکدين سازماني مللي                                   
تحميل اولموش بو قانوني جنگلي
دئدين درديم بير آزادليق درديدئر                             
بو واژه‌دئر بوگون دنياين انگلي

اينانلو ائلينه واراينگ افتخار                                      
علي‌يه پيروواينگ، اوزو سنه يار
سويلادين يوخسولدن، مظلوم آهيندن                         
مهدي عشقي سني ائديب بي‌قرار

هاچان اولا دنيا اولا گولوستان                                   
مهدي اولا مظلوملارا دادستان
مکر و ريا او ايلايا آشکار                                             
بيلديره حلالي حرامه قاتان

خرم دئيه‌ر خرم اولدوم شعريندن                              
من سوروشدوم اولکه‌ايندن، ائليندن
سويلادين يوخسولدان، مظلوم آهيندن                        
دورّو گوهر چيخيب شيرين ديليندن

حاج اصلان ديندارلو اينانلو

اشعاري از حاج اصلان ديندارلو از طايفه ديندارلو اينانلو به هنگام خبر شهادت فرزندش در دفاع هشت ساله جنگ تحميلي ايران و عراق   
                                                                      
دئيه‌م نيچه کلام سندن مختصر             
خوزستان مرزينه ايلادين سفر           
تعاون سپاهدان گلدي بير خبر                
تا عمر واروم سندن سورا نيلييم 
                         
خبر گلدي، خزان اولدو نهالوم                    
گولچين اولدو گولوم، گئتدي بهاروم
گولزار اولدو گولوستانوم، گذاروم                 
تقدير ايدي بارالها، نيلييم
                  
ياد ايلارم کلاسينن، درسينن             
ياد ايلارم صحبتينن، سه‌سينن
دبيرلر سوز دئيه‌ر شيرين بحثينن           
آغزو باغلو کتابلارين نيلييم
  
ياد ايلارم قامتينن، گئوزوينن                  
ياد ايلارم کلامينن، سوزوينن                
يولداشلاردان، عبداله‌دان، اوزينن              
گجه گوندوز آغلاماسام، نيليم

اميديمي بو دنيادان آپاردوين                    
قوتي قلبيمي حالدان آپاردوين
عميلري واري، ياددان آپاردوين              
بو سرگردان باجيلارين نيليم 
              
کيمدي اجراء ائده بابا سوزونو                
سندن سورا کيم ساخلايار اوزونو
کيمدي چکه بير کاکاني نازونو               
تک قالوبدي تکليگينن، نيليم

نيجه قيدين صولتيمي آپاردين              
دئرليگيمي، دولتيمي آپاردين
تک قالوبم، هم‌دميمي آپاردين                 
ياددان چيخمز خوش‌صحبتين، نيليم

شجاع ايدي، واري ايدي شجاعت           
طلب ائيتدي الله‌هيندن  شهادت                                                                 
شيرين کلاملارين اولدو وصييت                   
بو يازولموش کلاملارين، نيلييم
                   
حق يولوندا واري ايدي شهامت                   
اوشاغليگدان شروع ائتدي عبادت
الله سنه نصيب ائتدي سعادت                   
داغدار قالدوم بو دنيادا، نيلييم

يادي گونلار، يادي وفالي گونلار                    
يادا دوشار گئچن صفالي گونلار
ساعتي، صولت‌لي، بهالي گونلار                 
ياد ائتمه‌سم او گونلاردان، نيلييم

قربان اولوم عهديزه، پيمانيزه                        
قربان اولوم يولويزه، ايمانويزه
آرزومدئر گلم سيزين يانويزه                       
گئجه گوندوز آغلاماسام، نيلييم

شهيد جوان، رزمنده پهلوانوم                       
گل اي اوغول، من دورينگا دولانوم
گئچدي خوش گونلاريم، ياخشي دوورانو         
الدن گئدن دووران ايچون، نيلييم

مکان بهشت، مهمانخانه گولوستان               
دعوت توتان خدا، شهيدلر مهمان
پيمبر مهماندار، ملک پاسبان                        
دسترس يوخوم مجلسيزه، نيلييم

اصلان ايديم، ياندوم سنين داغيندان               
ايستيرديم که من گول ييغم باغيندان
فلک آلدي سني منيم اَليمدن                      
گران داغدان آغلاماسام، نيلييم

محسن رجايي‌پناه (سخنسراي ايل قشقايي)

سروده محسن رجايي‌پناه شاعر فرهيخته و سخنسراي ايل قشقايي
  
چوپان قارداش 

چوپان قارداش، گل اوتوراگ، آغلاياگ                   
آلليميزه قره پيرچيم باغلاياگ
غم بيلمه‌ين اوره‌کلري داغلاياک                     
ظالم دونيا ايکيميزي آللاتدي                    
باشيميزي ايشه دوتوب، اويناتدي 
                
خاسا قوچي اوز الييينن آسديلار                   
شيشکلري بير بير دوتوب، کسديلر
کورپه‌لري گوز دمينده باسديلار
پازانلارا سختان اولوب کمرلر                  
قومري، بولبول سسه گلمز سحرلر   

قاشقايي‌اينينگ آي اولدوزو باتيبدير                
گوي داغلاري کفن گئيب، ياتيبدير
قارانغيليق دامانينا چاتيبدير                            
تور اوياناگ، اويانماغينگ چاغيدير
اوزاق شامدان بير تک سحر باقيدير 

چوپان قارداش، گل اوتوراگ، آغلاياگ                   
قره بايداغ پايالارا باغلاياگ
ورينديلينگ توزون آليب ياغلاياگ                  
قرنگيده هاديق اولاگ، ياتماياگ               
چاي خره‌دير، سئل گلنده باتماياگ           
           
ديشده گورديم اوبا کوچوب، يولداياگ                   
بير گون داغدا، بير گون داها چولده‌ياگ
سونا کيمين اوزگج اولوب، گولده‌ياگ           
اوشاق اولوب، يالدان يالا قچيرگ                      
قوده قوده نوروز گولو بيچيرگ 

ديشده دئديم کهر آتلي چاپا ايدي                     
تازا يوردو بيزيم ايچون تاپا ايدي
نگار آنام ترکو چوره‌گ يايا ايدي                
بيرده گنه کره بوکول، توتام من                        
قچه قچه هنه ووروب، اوتام من  

چوپان قارداش، گل اوتوراگ، آغلاياگ                     
قره بايداق قولوموزا باغلاياگ
هفت‌بند نيه سولگو ووروب، ياغلاياگ          
بير ده داها گدن دارغا چالايگ سن                  
غم غباره اوره‌گيمدن آلاينگ سن

هيچ گورموشدونگ گون چيخمه‌ميش آي باتا         
هيچ گورموشدونگ گلين ئوله، توي ياتا
اوغراميشدينگ ايشيق يئرده ظولماتا                 
بيزلر بوگون بئله گونه دوشموشاگ   
يتيم کيمين آنا دئيب، جوشموشاگ

چوپان قارداش، آغلاما، گل دانيشاگ                      
ال‌بير ائديب ينگي باشدا (؟)
کور اوغلويو چنلي بئلدن سوروشاگ           
يول اوزاقدير، خوف و خطر دالدادير          
يول وورانلارهر طرفدن يولدادير                                 

سروده‌ي خرم احساني اينانلو با برداشت از اشعار (چوپان قارداش) آقاي رجايي‌پناه شاعر دردآشناي ايل قشقايي

چوپان قارداش

چوپان قارداش، غم قوجاغي باغلاما                  
اشکي حسرت توکما، بئله آغلاما
ائل اوشاقون قره باغرون داغلاما                        
دور اياغا، بير هاي سالاگ ائللارا      
قليج چاخاگ، ووراگ نامرد بئللارا 

چوپان قارداش، چارا قيلمز آغلاماق                     
آلليميزه قارا بايداق باغلاماق    
ائل اوشاقونگ اوره‌گيني داغلاماق                   
گره‌گ بوگون بو يوخودان اوياناگ      
ايل ييغيشه، بيربيرينن داياناگ

(؟)ز گورموشاگ قوچي دارا آسديلار                        
شيشکلري بير بير باشون کسديلار
کورپه‌لاري دوستاقلارا باسديلار                      
نچون گره‌گ اولاگ بئله بي‌خيال   
گر ايساساگ هر ايش اولور لامحال

نچون ديه‌گ آي اولدوزلار باتوبدير                     
گوي يايلاقلار کفن گيايب ياتوبدير
قرنقوليق گجه بيزه توتوبدير                         
بير گون گلر، آي اولدوزلار چيخاجاگ    
حق دانوشان اوز يولوني آچاجاگ

چوپان قارداش، چوخ صحبتلار ايشيتديگ           
مجلسلاردا يوخسوللاردان دانوشديگ    
آخر عاقبت نتيجه‌يه يتيشديگ
يول بودور که ظاليمنان ووروشاگ
داها بسدير موندان آرتيق دانوشاگ

گره‌گ چکه‌ک برنو تفنگ قوجاقا                       
ايشيق سالاگ بو يانمويان اوجاقا 
قطار فشنگ بيز قويموياگ بوجاقا
ياد ايلاياگ مظلوملارين شاهني                 
تقاص ائداگ يتيملارين آهيني 
   
آل سعود جنايتلار ائتديلار                               
بحريندا گور، ناحق قانلار توکديلار 
حق دئيه‌نين دوداغوني تيکديلار                   
ظلم و ستم حکاملاردان گوراراگ          
بيز اوتورموش قان توکانا باخاراگ

گلين ائللار اوياق اولاگ، ياتموياگ                    
هوشيار اولاگ، باتلاقلارا باتموياگ
تيريميزي بيز بي‌هدف آتموياگ                                  
دوشمن‌ايننگ قلبيني توتاگ نيشانا          
اميد واردي ياتان بختلار اويانا

هاچاق اولا بو يوخودان اوياناگ                           
ائل‌سونينگ بيز دورانا دولاناگ    
حق سوز چالاگ، اگر قانا بوياناگ                                
چالدران جنگيندن الهام توتاگ بيز            
ييتميش ايکي جانباز تک اولاگ بيز          
               
آغير ائللر بيربيرينن يغيشاگ                             
يک رنگليگه بيربيرنن چالوشاگ 
اوزاق دوشان ائليميزدن سوروشاگ               
يول وورانينگ ال قيچيني سينديراگ        
ظلم ايده‌ني اوز آتيندن اينديراگ

محسن چالما نااميدليگ سوزونو                        
چوخ کورموشانگ ظالملرين توزونو
چاخارداراگ نامردلرين گوزونو                    
الله اوزو بو ائللره يار اولار                  
بو گينگ دنيا ظالملارا دار اولار 

خرم دئدي قارداش اوره‌گ سوزونو                     
قربان ايدر ائللرينه اوزونو
محسن گلسا اوپر ايکي گوزونو                     
داريخ اوره‌گ بو غملردان شاد اولار      
اوزاق دوشموش ائل اوبادان ياد اولار

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.