Friday, November 18, 2016

به ياد علي صفدر عاشري اراکي، شاعر تورک از ميلاجرد- آزربايجان و ادبيات تورکي سيل‌نامه‌


به ياد علي صفدر عاشري اراکي، شاعر تورک از ميلاجرد- آزربايجان و ادبيات تورکي سيل‌نامه‌

مئهران باهارلي

اين نوشته به گراميداشت و معرفي شاعر با استعداد و ناکام تورک علي صفدر عاشري ميلاجردي و تقديم سروده‌ي تورکي وي بنام «بايرام گونو» در باره‌ي مراسم نوروز و سيل ميلاجرد به سال ۱۳۴۲ – ۱۹۶۳ اختصاص دارد.

بيوگرافي مختصر: ( اطلاعات اين بخش، برگرفته از نوشته‌ي تورکي‌شناس معاصر و گرامي، رضا اتابکي ميلاجردي است).

علي صفدر عاشری ميلاجردي اراکي، فرزند علی‌اکبر در تاریخ ۲۵ اسفند سال ۱۳۳۴ (۱۶، مارس، ۱۹۵۶) در شهر ميله‌گيرد (میلاجرد)، بخش ميله‌گيرد، شهرستان کمیجان (کوموزان)، استان مرکزی در آزربايجان – تورک‌ائلي به دنیا آمد. وي بعد از طی مراحل کودکی، به تحصیل و فراگیری قرآن در مکتب‌خانه‌های سنتي ميله‌گيرد آغاز نمود. پس از ازدواج به شهر قزوین آزربايجان- تورک‌ائلي مهاجرت کرد و در کارخانه‌ي ریسندگی مشغول بکار شد. صفدر عاشري در تاریخ ۲۹ خرداد ۱۳۵۹ (۱۹، ژوئن، ۱۹۸۰) به سن ۲۵ سالگی در اثر يک تصادف رانندگي در جاده‌ي قزوين – تهران جان باخت و در قبرستان شهر ميله‌گيرد، شهري که تعصب و علاقه‌ي خاصي بدان داشت، به خاک سپرده شد.

صفدر عاشري داراي طبع شعري سرشار و درخشاني بود. آثار قابل توجهي از وي بيادگار مانده است. یکی از آثار معروف اين شاعر تورک، کتاب "زشت و زیبا" می‌باشد که جلد اول آن را به سال ۱۹۷۹ در دو هزار نسخه به چاپ رسانیده است. همه‌ي اشعار این جلد، به جز چهار شعر، به زبان تورکي است. همچنين، به استثناي شعر «بايرام گونو» که در رابطه با نوروز و سيل در منطقه‌ي میلاجرد مي‌باشد، همه‌ي اشعار آن در مورد وقایع انقلاب سال ۱۹۷۹ است. اما جلد دوم کتاب زشت و زیبا که طراحی روی جلد آن انجام شده و آماده‌ي چاپ بود، نه تنها به علت تصادف و مرگ ناگهانی شاعر هرگز به چاپ نرسید، بلکه طبق اطلاعاتي که فرزند وي احمد عاشری می‌دهد، دست‌نوشته‌های آن هم از بین رفت. گويا شخصی دست‌نوشته‌های این کتاب را از احمد عاشري که کودکي خردسال بوده گرفته است. اما سالها بعد که وي دنبال کتاب می‌رود، آن شخص منکر همه چیز شده و از پس دادن دست‌نوشته‌ها خودداری کرده است. با اينهمه، یک نوار کاست که شاعر اشعار جدید خود از جمله میلاجرد و کمیجان، گاو و تراکتور، عروس و مادر شوهر، داماد و مادر زن را با صدای خود ضبط کرده، باقیمانده است. احمد عاشري آخرین نسخه‌ي به جا مانده از جلد اول کتاب زشت و زیبا را در اختیار رضا اتابکي، نويسنده‌ي بيوگرافي علي صفدر عاشري گذاشته و اجازه‌ي انتشار آن در سایت میلاجرد را به وي داده است. بنا به اظهار رضا اتابکي در سال ۱۳۸۹، وي که قبلا نسخه‌يPDF  جلد اول زشت و زيبا را در اختیار علاقمندان قرار داده بود، در آینده‌ي نزدیک فایل صوتی مذکور و شعرهای آن را هم در سایت خود قرار خواهد داد.

۳-صفدر عاشري در شعر خود پرشور، متعهد و شديدا اجتماعی است. بويژه اعتراض و خشم وی در برابر بی‌عدالتی و ظلمی که در دوره‌ي پهلوي دوم بر اجتماع روا می‌شد، قابل توجه است. صميميت، نگاه خوشبينانه و بيان طنزآلود از ديگر ويژگيهاي شعر اوست. زبان شعر تورکي وي، علي رغم کاربرد ترکيبات و کلمات فارسي بسيار، سهل، روان و مردمي است. وي خود مي‌گويد:

«صفدرِ شيرين‌سخن، ياز، يازماغين اولماز هدر
يازارام حق سؤزو تا نورِ بصر صاحبي‌يه‌م
شاعرم، سؤز يازارام. ياخچي اثر صاحبي‌يه‌م»



و

«میرزا صفد‌ر، نه خبر وار بئیله فریاد ائديسه‌ن
شاعير اولوپ شعر یازیرسان، بیزله‌ری شاد ائديسه‌ن
دوستلاری گولدوروسه‌ن، دشمنی ناشاد ائديسه‌ن
پس اينشاللاه بیر کتاب یاز، وئر چاپا، خلق اوخوسون
ائشیده‌ن چوخ خوشو گلسه، سنه جاکئت توخوسون»

صفدر عاشري شاعري مستعد و توانا بود. او خیلی زودتر از دیگران، وارد دنیای شاعری شد و خیلی زودتر از دیگران هم، آنرا ترک کرد. فقدان وي ضايعه‌اي بزرگ براي شعر و ادبيات تورکي بويژه در بخش جنوبي آزربايجان-تورک‌ائلي است:

«قصّه اتمامه يئت(مه)يپ اي صفدرِ اهلِ اراک» .....

بايرام گونو

در زير شعر تورکي «بایرام گونی»، از جلد اول کتاب زشت و زيبا را آورده‌ام.

۱-اين منظومه‌ي تورکي که در ۲۶ بند، هر بند مرکب از ۵  مصراع ۱۰ هجايي سروده شده، مراسم عید نوروز (بندهاي ۱-۷ و ۱۷-۲۶) و وقایع سیل ميله‌گيرد-میلاجرد (بندهاي ۸-۱۷) به سال ۱۳۴۲ را بازگو می‌نماید.

۲-به منظور قابل استفاده کردن هر چه بيشتر اين منظومه‌ي تورکي در مقياس ملي، متن آن را با الفبا و املاي مدرن و فونتيک تورک و به تورکي معيار نوشتم.

۳- بخش مربوط به سيل، نمونه‌اي متعلق به سنت ادبي سيلنامه‌نويسي و يا «قايانلاما» در ادبيات تورک، بويژه رايج در مناطق جنوبي تورک‌ائلي-آزربايجان (استانهاي همدان، مرکزي، ...) است. اينگونه منظومه‌‌ها علاوه بر ارزش ادبی و هنری و تقديم اطلاعاتی در باره‌ي لغات و اصطلاحات و زبان و ادبیات تورکی منطقه‌ي مربوطه، با ثبت و بیان یک واقعه‌ي تاریخی، اسنادی تاريخي در رابطه با وضعیت فکری، فرهنگی و اجتماعی روستاها و مردم ساکن آنها و نحوه‌ي زندگی، کار، معاش و خلق و خوی و رفتارهاي گروهي و همياريشان است.

يکي ديگر از نمونه‌هاي سنت سيلنامه و يا قايانلاما، منظومه‌ي «آپارما سئل آماندير» اثر موصطافا قولو و يا اسعد نظام از منطقه‌ي ساوا- ساوه‌ي تورک‌ائلي-آزربايجان، نوشته شده به سال ۱۹۰۰ است. اين منظومه توسط دکتر علي کمالي نخستين بار در نشريه‌ي وارليق معرفي شد و در سؤزوموز هم به سال ۲۰۰۵ من نوشته‌اي جداگانه در باره‌ي آن تحت نام «قله‌م-داوات گتير يازاق ساوا´يا» منتشر کردم.

نمونه‌اي ديگر از ادبيات تورکي سيلنامه و يا قايانلاما، «سيلنامه‌ي همدان» اثر فوق العاده ارزشمند دين‌محمد جورقاني و يا علي‌محمد گلزاري لالجيني از منطقه‌ي همدان آزربايجان، نوشته شده به سال ۱۸۷۳ و منتشر شده به همت جواد حسين‌قلي‌پور و ناصر مقدم‌پور است.

از نمونه‌هاي سيلنامه‌ها در جهان تورکيک، مي‌توان «سيلنامه‌ي ملا حضرتقل مسکين» از منطقه‌ي ميمنه‌ي افغانستان به زبان اوزبيکي به سال ۱۹۳۳ را نام برد.

۴-خصوصيات لهجه‌اي منظومه‌ي بايرام گونو، آنرا در گروه لهجه‌هاي جنوبي تورک‌ائلي و يا «گروه -‌ي–ه‌ن» زبان تورکي، در مقابل لهجه‌هاي شمالي که «گروه –ن-سه‌ن» هستند قرار مي‌دهد (کاربرد اليي و گليره‌ي به جاي الين و گليرسه‌ن). از ديگر خصوصيات لهجه‌اي قابل ذکر اين شعر، نون شوندگي و يا تبديل پسوندهاي –لار، -دان، ... به –نان، –نار (دامنان، دامنار به جاي دامدان، داملار)، حذف –ر در تصريف افعال زمان حال سوم شخص مفرد (گلي به جاي گله‌ر، گؤرسه‌ني به جاي گؤرسه‌نير)، ... است. علاقه‌مندان به خصوصيات لهجه‌اي شعر، مي‌توانند به عکسهاي اين نوشته مراجعه کنند.

بايرام گونو

(يئنگيلده ميله‌گيرد`ه اوغرايان قايان- سيلي که در سال نو به ميلاجرد سرزد)

۱
وقتی که بایرام یئتيشدی، خَلق تماماً شاد اولار
هر کیمين وار غصّه‌سی، دِلده‌ن چيخيپ دِلشاد اولار
اؤلدوره‌رله‌ر قوچ قوزو، چؤلمه‌کله‌رینده داد اولار
بایرام آخشامی چیخارلار داملارا پیر و جوان
کلبه گول، ممّد حسن، نجمه باقر، حاجی زمان

۲
ائت توجّه عرضيمه تا ائيله‌یيم آگه سنی
یانديريپلار اود هامی، هر دامدا باخسان گؤرسه‌نی
بعضی سسله‌ر کلبه کوثر، بعضی سسله‌ر سوسن'ی
الغَرَض دامدان انه‌رله‌ر، بوش قویارلار داملارين
قیز، گلین، آروات، اوشاق؛ با هم یييه‌رله‌ر شاملارين

۳
بعضیله‌ر گؤز یولدادير بلکه گله شیرین جانی
باجیسی یا قارداشی یا قیز، اوجا بوی اوغلانی
تا خاطرجمع اولماسا گؤز یولدا، آچماز سورفانی
بیر ده گؤردون بوق وورور، گلدی اراک`دان بیر ماشين
گؤزله‌رین روشن خانيم! اوغلون گلیر یا قارداشين

۴
ناگهان بیر سس گليپ، گویا چالیرلار قاپينی
ظاهراً خوشحال اولوپ، آمما قاليپدير باطنی
هئی دیيه‌ر اؤز اؤزونه، کیمدير چالان بو قاپينی
حول ايله‌ن قاپين آچار، الده چمه‌داندير دوروپ
ائی خداجان شُکر اولا! شیرین ‌جان اوغلاندير دوروپ

۵
الغرض خوشحال اولورلار اهلِ خانه سربه‌سر
قوم و خویش و اقر‌بادان هئی دیيه‌رله‌ر وئر خبر
یول خرابدير، تازه گلميش، چوخ چکيپدير دردِ سر
گؤيلو ایستير بئش دقیقه استراحت ائیله‌یه
آمما قویمازلار اونو ذرّه فراغت ائیله‌یه

۶
بیلمه‌یه‌ن بیلمه‌ز که بو شهْرده‌ن گلیر، آرخدان گلیر
اوستو باشی خرّه‌لی، داغدان گلیر، باغدان گلیر
یول خراب، ماشین باتيپ، بو شهرِ تهران`دان گلیر
وار یئری وئرسين جواب، ائی قونشوموز اوغلو آقا
گئتمیشه‌م آرخ آتماغا، اوستوم بولاشيپ پالچيغا

و...

۷
ائی قیزیم تئز یيغ، گتير جام و قاشيق، دسترخانی
سو، سوغان، تورشو، قاتيق، شربت، لاواش، مِس بایدانی
من ده گتيرره‌م اؤزوم یئککه قارا قازانچانی
شُکرِ آللاه`ي ائدين، بعداً شامیز میل ائیله‌يين
ناگهان گر گلسه سیل، یوز قاچماغا میل ائیله‌یين

۸
اون بئش ایل بوندان قاباق بایرام گئجه‌سينده‌ن ديیيم
قورروچای شاققیلدادی، سیلين جفاسيندان دیييم
سیل میله‌گيرد'ه گليپ؛ هاردان، هاراسيندان ديييم
چوخ یئری ویران ائديپ؛ چؤمچه، قازانچانی یئدي
کاسه بوشقابی اوتوپ، نیمچه نمکدانی یئدي

۹
سیل میله‌گيرد'ه گليپ، «بایرام مبارکله‌ر!» ديیه
هاردا وار مرغ و پيلاو، قيرميز فتیرله‌رده‌ن ییيه
آلتی گئچی، بئش قویون، اون بیر شیشه‌کله‌رده‌ن یيیه
خالق تؤکولدو مسجده، حالي پریشان، درد ایله
بیز گناه‌کاريق، خطاکاريق، خدایا رحم ائله

۱۰
آلنیني مُهره قویوپ، حاجت نمازي قیلاجاق
دستَمازی اولا یا اولمایا راحت قیلاجاق
سيل ده رحم ائیله‌ميري، هر یئری غار‌ت ائده‌جه‌ک
سیل آقا! رحم ائیله ‌سن، مال و داوار طوله‌ده‌دیر
کندو وار، بوغدا یئميش وار، بئیله بیلمه درّه‌دیر

۱۱
کيشیله‌ر گتدی بئلین، فوری قاچيپلار کوچه‌یه
چیرمالی، چکمه‌لی، الجه‌کلی، قاچيپلار کوچه‌یه
قیزلار، آرواتلار، اوشاقلار دا قاچيپلار کوچه‌یه
مُلکلو، کهنه محل، گلدی تماشایا تمام
اسفند آیي یيخدين ائوی، تیرله مُردادا سلام

۱۲
چيغیریرلار، یيخیلیرلار، سیل ویل گلدی هاوار
آخيليپ طوله داوارليق، قیریليپ مال و داوار
ایسلانيپ، پالچيق اولوپ یارما، جو و هر نمه وار
حه‌یه‌ط و طوله، سامانليق قاتیشيپ بیر بیرينه
قالاق و کرمه، اودونلوق قاریشيپ بیر بیرینه

۱۳
عزّت بالا قاچ گتير داش، ورگه‌ني محکمله‌ده‌ک (۱)
باراتچی قیرما، صبر ائيله، بیلمير‌ه‌م هئچ نمئده‌ک (۲)
طوله آخار، سیغیر اؤله‌ر، خاطْریميز جمع ائيله‌يه‌ک
کلبه غلام، چاغیر باقر گله سیمان گتيره (۳)
پالچيغی سو آپاری، دؤرت دنه یورقان گتيره

۱۴
قاچ گتير کتده‌ن آدام، گولمه، نبی‌للاه، دوستعلی
میرزا باقر'ا دئ گله، داشعلی دئسه‌ن گلی
شاعرِ بی‌قافيه صفد‌ر'ه ده دئسه‌ن گلی
اتّحاد، همبستگی مشکل.له‌ری، آسان ائده‌ر
وحدت و یکپارچگی دشمن ائوین ویران ائده‌ر

۱۵
سیل قوناق گلدی میله‌گيردليله‌رين کوچه‌سینه
بویوروپ تشریف آپاردی دیب ائوین گوشه‌سینه
ائتمه‌یيپ رحم و مروّت بایرامین توشه‌سینه
کننه‌نی، کوپپه ‌ايله‌ن (۴) شیلبری بیر یول جالادی
شیره‌ده‌ن، تارخا‌نا‌دا‌ن، عمرونده بیر یول یالادی

۱۶
سیل چیخيپ اوردان گئديپ عبدوللا دوستعلی‌گیله
تئز قاچيپ سامانليغا، قورخدو شیخ عبدوللا بیله
دولدوروپ سامانليغی، اودونلوغو سرعتيله
طوله‌یه قاچدی او دم، اولاغی سالدی طنَفه
طوله یاتدی، سیغیر اؤلدو، سو دولوپ هر طر‌فه

۱۷
دوواری دلدي، گئچيپ قونشولارين ائوله‌رینه
باغچادا ووردو خسار‌ت (صاهابی) مؤوله‌رینه
سیل نيیه گلدی خدایا میله‌گيرد ائوله‌رینه
یایدا بیر گئتمه‌دیله‌ر قورروچای'ی باغلایالار
مال، داوار، پامال اولوپ؛ ایندي گره‌ک آغلایالار

۱۸
الغرض گئچدی گئجه، اولدو گونوز صبحِ سفید
(روز عید است و مبارک باشد این عید سعید)
میزبان اولدو ائوينده، کلبه کوثر ریش‌سفید
تا گله اوغلانلاری «بایرام مبار‌کله‌ر!» ديیه
بئش نوغول، آلتی بادام، یاغلی اگیرده‌کله‌ر ییه

۱۹
باسدوق و نوغول، نخودچو، تورشو، شربت کاسه‌سی
پورتاقال، آلما، بادام؛ واردير قارین برنامه‌سی
هم اگیرده‌ک، هم فتیر، هم نون بيرينجی تازه‌سی
واقعاً خوشحال اولار هر کس قارینپادير بوگون
هرنه گؤيلو ایسته‌سه، اومسا (۵) مهیّادير بوگون

۲۰
بعضی‌له‌ر چوخ دَل‌قاريندير، هر نمه گلدی ییيه‌ر
سن اگر تعارف ائده‌ن، کورسوستونو از دم یيیه‌ر
آغ نومورتا، نون بيرينجی، باسدوغو با هم ییيه‌ر
ناگهان فریاد ائده‌ر، قارنیم سؤکولدو، آی هاوار
چوخ تیخيپ غَصِیان ائده‌ر، پالتارلارين از دم بولار

۲۱
بعضی‌له‌ر راضی دگیل بیر دنه خرما وئرمه‌يه
آمما اؤز اوشاغیني یوللار نومورتا یيغماغا
خالقی سویور، وئرمیر اؤزو، باخ بَشَرْ چوخ بیلمه‌يه
بونا چوخ بیلمه‌ک دئمه‌زله‌ر، گؤزو دار اولما داداش!
پاخیل اولما، سخی اوْل، دنیادا خار اولما داداش!

۲۲
باخما بعضی سؤزله‌ره وورقون، گل ائوده قالگينان
گئت سوخول هر یئر گلیر، قيرميز نومورتا آلگينان
گؤردون وئرمیرله‌ر نومورتا، اوردا دور، سیرتالگينان
بلکه یانسين حاليوا، احوالیوا قیزبس خانيم
بیر نومورتا گتيريپ وئرسين، دور خوش گلدین جانیم

۲۳
بیر نفر یوخدور دیيه دور گئت، خجالت چک ببه‌م
سن طلبکار دگیسه‌ن، شرم ائیله، دور ال چک ببه‌م
شايد ائوده یوخدور بیر زات، الل.ه‌ری الجه‌ک ببه‌م
بوشقابی از دم سوپوردون، رحم ائله، انصاف ائله
یوخ بو دنیانین وفاسی، قلبيوي گئت صاف ائله

۲۴
قولاق آس عرضیمه تشریح ائده‌ييم بو خبری
اوتورموشدو قوجا آروات، ائوده بایرام سحه‌ری
بیر نفر گلدي، سلام وئردی، گیریپدير ایچه‌ری
دئدی «بایرامیز مبارک!» داخی هئچ زات دئمه‌دی
بویوروپ دیبده اوتوردو، آمما بیر زات یئمه‌دی

میزبان:

۲۵
بویور آغزین شیرین ائیله، توت الین گُلاب تؤکوم
بویورون خرما، بادام؛ وار شاقالات. کمدیر، تؤکوم؟
آی بالام يوزوم قارالسين، توت جیبین انّاب تؤکوم
قیچی سینمیش آغ فریک، اصلاً نومورتا دوغمادی
ائیله‌ديم نفرین پیشیک بوغسون، که افسوس بوغمادی

۲۶
میرزا صفد‌ر، نه خبر وار بئیله فریاد ائديسه‌ن
شاعير اولوپ شعر یازیرسان، بیزله‌ری شاد ائديسه‌ن
دوستلاری گولدوروسه‌ن، دشمنی ناشاد ائديسه‌ن
پس اينشاللاه بیر کتاب یاز، وئر چاپا، خلق اوخوسون
ائشیده‌ن چوخ خوشو گلسه، سنه جاکئت توخوسون

--

۱- کيتابدا «محکم ائيله‌يه‌ک». آنجاق ۱۰ هيجالي ميصراعي ۱۱ هيجالي ياپيپ وزنيني پوزدوغو اوچون، «محکمله‌ده‌ک» اولاراق دوزه‌لتيلدي
۲-کيتابدا «هئچ بيلميره‌م نمه ائيله‌يه‌ک». آنجاق ۱۰ هيجالي ميصراعي ۱۱ هيجالي ياپيپ وزنيني پوزدوغو اوچون، «بيلميره‌م هئچ نمئده‌ک» (نمه‌ائده‌ک) اولاراق دوزه‌لتيلدي
۳-متنده «چاغير باقير تئز گله». آنجاق ۱۰ هيجالي ميصراعي ۱۱ هيجالي ياپيپ وزنيني پوزدوغو اوچون، «چاغير باقير گله» اولاراق دوزه‌لتيلدي.
۴- متنده «کوپپولاني» بيچيمينده يازيلميش کليمه، کوپپولان=کوپپه‌يله‌ن = کوپپه ايله‌ن اولابيله‌رمي؟
۵-کيتابدا «اوتسا»

سؤزلوک- لغتنامه

اَگيرده‌ک: خمیر نان فتیر که به شکل دایره می‌برند و در روغن سرخ می‌کنند، نوعی شیرینی، سنبلي که با شير در روغن پخته شود.
باسدوق (باسلیق، باسلوق): نوعی شیرینی تورک. از نشاسته، آب، شکر، گلاب، گردو، کره و پودر نارگیل تهیه میشود. بعضاً باسلوق را به جای چیدن بر روی نخ، گرد کرده داخلش مغز گردو می‌گذارند و در ظروف سفالی می‌چینند تا شکرک بیاورد. این نوع را «سجوق» می‌نامند. سجوق از شیره‌ي انگور یا دوشاب، نشاسته، مغز بادام یا مغز هسته‌ي شیرین زردآلو و گلاب و هل تهیه می‌شود. مراغه‌ي آزربايجان- تورک‌ائلي به سبب داشتن دو نوع شیرینی تورک سجوق و باسلیق معروف میباشد. اين دو از عمده‌ترین سوغاتیهای این منطقه از آزربايجان به حساب می‌آید (منبع: ويکي‌پديا).
تارخانا: (تَرخَن، ترخنه، ترخینه، ...): گندم پوست کنده‌ی بلغور شده، غذايي که از گندم بلغور شده با آب غوره و يا شير ساخته شده و براي زمستان ذخيره مي‌گردد.
فتير (فطیر): نان و نان شيريني که خمیر آن را مایه‌ي ترش نزده باشند و برنیامده و نرسیده باشد. همچنین انواع دیگری از نان و نان شیرینی با همين نام در نواحی مختلف پخته می‌شود که گاه مایه می‌زنند. از جمله در آزربایجان شرقی و مناطق تورک‌نشين استانهاي مرکزی، خراسان و لرستان. در تورک‌ائلي-آزربايجان معروف‌ترین آن‌ها فتیر اراک است. در تداول اراک و نواحي مجاور، نوعی نان شیرمال را که روی آن زردچوبه مي‌زنند و به اندازه‌های کوچک در تنور ميپزند فطیر می‌گویند. معمولاً روغن و شیره‌ي انگور یا خرده‌ي قند نیز به خمیر آن می‌افزایند. اغلب این نان را برای زمستان یا نوروز تهیه می‌کنند. در ساوه و مامونیه (زرندیه) آزربايجان-تورک‌ائلي یکی ديگر از انواع اين شیرینی به نام «توته‌ک» پخته می‌شود. انواع مشابهی از این شیرینی در استان مرکزی  با نام‌های گوناگون یافت می‌شود. نوع ديگر، نان شیرین دایره‌ای سنتی شهر مهربان از توابع سراب آزربايجان- تورک‌ائلي است که در تنورهای آتش پخت می‌شود و معمولا در صبحانه و عصرانه میل می‌شود (منبع: ويکي‌پديا)
نوغول: شيريني نُقل
نومورتا: يومورتا، تخم مرغ

بايدا: کاسه، ظرفي که قسمت تحتاني آن گرد باشد، باديه
چؤلمه‌ک: ديزي، پيتي، کماجدان
چؤمچه: قاشق، ملاقه، کفگير کوچک
شیلبَر: نوعی خُم که دور دهانه‌ی آن چند بند یا دسته به اسم قفل که از آنها برای بستن دهانه‌ استفاده می‌کنند وجود دارد
قازانچا: ديگچه
کنّه: سازه‌ی گلی برای نگهداری آرد و گندم، سیلوی خانگی
کوپپه (کوپه، کوپ): خم، خمره، کوزه‌ي بزرگ
کیلان: ظرف ساخته شده از کود حیوانی (پهن)
نيمچه: کوچک، خرد (نیمچه بشقاب، نیمچه دوری، نیمچه قرابه، نيمچه نمکدان، ...)

آخيلماق: روان شدن و فرو ريختن (ديوار گلي)
آرخ: جوي آب، نهر
انّاب: مشک، نوعی از عطر و بوی خوش
بايرام موباره‌کله‌ر: عيد مبارک باد
ببه (ببه‌ک): کودک شيرخوار، مجازا جوان بي‌تجربه و کودک‌صفت.
بولاماق: آغشتن، آلوده و کثيف کردن
بيله: حتي
بئيله: اينگونه
چيرمالي: آستين و يا پاچه‌ي شلوار که بالا زده شده باشد
خَرّه: آب بسیار گل آلوده
دستَرخان: سفره‌ی پارچه‌ای
دَل قارين (دله قارين): شکمپرست، شکمو، پرخور
طَنَف: دوال، دامنه‌ي چادر برپا شده
غَصِيان: استفراغ
فريک: کبک جوان، مرغ خانگی جوان، جوجه، بچه‌ي پرندگان، هر حیوان یا گیاه کوچک و ریزه.
قارين‌پا: شکمپرست، شکمو، پرخور
قالاق: پشته
قايان: سيل
قايان‌سو: سيلاب
قايانلاما: سيل‌نامه‌
کَرَمه: پهن سفت شده، تخته شده
ورگه (ورگه‌ن، وریان): اصطلاحی در آبیاری به مفهوم مانع، سد، انگل و بندي که براي کنترل و تغيير مسير یک نهر آب مي‌سازند. آبراهه، مقسمه‌ي بين دو زمين مجاور
وورقون: بلا برده، نفرینی برای کودکان که هم درمقام تعریف بکار میرود و هم در موقع تنبیه
يئنگيل: سال نو

منابع:

۱-دانلود جلد اول کتاب زشت و زیبا، اثر علي صفدر عاشري ميلاجردي اراکي
۲-رضا اتابکی. وقایع سیل سال 1342 میلاجرد از کتاب "زشت و زیبا" مرحوم علی صفدر عاشری
۳-معرفی نویسنده کتاب انقلابی "زشت و زیبا" به همراه دانلود کتاب/جلد دوم کتاب به علت مرگ نویسنده منتشر نشد
۴-شعر بایرام گونی از کتاب زشت و زیبا
۵-رضا اتابکي. واژگان پیشینیان میلاجرد
۶-تورکی کمیجانی
۷-محمدآقا محمدي. فرزانگان ميلاجرد
۸-علي کمالي. اسعد نظامي سئل آپاردي. وارليق. خرداد و تير ۱۳۶۱. سال چهارم شماره‌ي ۲ و ۳ (شماره‌ي مسلسل ۳۷ و ۳۸). صص ۸۲-۹۴
۹-مئهران باهارلي. قله‌م-داوات گتير يازاق ساوا´يا. آپارما سئل آماندير. ۲۰۰۵
۱۰-مئهران باهارلي. حاجی ريضوان HACI RİZVAN. قالينجا داغي  QALINCA DAĞI
۱۱-مهدي به‌خيال. همشهري اثري منظوم به زبان توركي را معرفي مي‌كند. نگاهي به كتاب سيلنامه همدان
۱۲-روزگار لاله جين - بَنزَر قِزِلَه لاله جينين يارپاقه قارداش/ سورمَه چكِرِه گؤزلَره اؤ تورپاقه قارداش
۱۳-محمد كاظم اميني. ينگي تاپيلگن اوزبيكچه اثر
۱۴-معرفی کتاب: سیلنامه همدان
۱۵-انتشار سیلنامه همدان

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.