Thursday, November 10, 2016

يوم وئره‌ييم، خانيم هئي! دده قورقوت يوملاماسي‌نين بوتؤو متني

يوْم وئره‌ييم، خانيم هئي! دده قورقوت يوملاماسي‌نين بوتؤو متني

مئهران باهارلي

دده قورقوت اوغوزنامه‌سي‌نين ديرئسدئن و واتيکان نوسخه‌له‌رينده، بويلارى آنلاتان اوزان، هر بويون سونوندا دده قورقوت ديلينده‌ن بير «يوْم» آنلاتير. يوْم تورکجه‌ده «قوتلو کله‌مه» و يا «خئيير دوعا» آنلاميندادير (تورکجه‌ميزده علاج و داوا آنلاميندا اولان «ام»، فيريشته و مله‌ک آنلاميندا اولان «يوْموشچو» و خئيير دوعا وئرمه‌ک آنلاميندا اولان «يوْملاماق» کليمه‌له‌رى ده «يوْم» ايله کؤکه‌نده‌شدير). بو يوملارين ان اوزونو ۱۱۸ کليمه‌ ايله ايکينجى و ۱۰۸ کليمه ايله بيرينجى و ان قيساسى ۳۱ کليمه ايله اونونجو و ۴۲ کليمه ايله دوقوزونجو بويدادير. هر بويدا سانکى اوزان، داها اوزون اولان بير يوملاما متنينده‌ن نئچه ديزه‌نى سئچيپ آنلاتميشدير. من ديرئسدئن نوسخه‌سى يوملارينى بيرله‌شديره‌ره‌ک، يوملامانين بوتؤوونو يئنيده‌ن قورقولاماغا و اولوشدورماغا چاليشديم. واتيکان نوسخه‌سينى ايسه يالنيز اوچ قونودا («شادليق ائيله‌دى، قوپوز چالدى»، «اؤيدويوم» و «گلدى، گئتدى» بيچيمله‌رينين دوزه‌ليشينده) قوللانديم. آشاغيدا بو يئنيده‌ن قورقولانان و ايکى يوز کليمه‌ده‌ن اولوشان «بوتؤو دده قورقوت يوملاماسى»نين متنى، گونوموز يازيمى ايله وئريلميشدير.


بوتؤو دده قوْرقوت يوْملاماسى


دده‌م قوْرقوت گليبه‌ن قوْپوز چالدى، شادليق ائيله‌دى (۱). بوْى بوْيلادى، سوْى سوْيلادى. غازى ‌اره‌نله‌رين باشينا نه گلدييينى آييدى‌وئردى (۲)، سؤيله‌دى. بو اوْغوزنامه‌يى دۆزدو، قوْشدو. «بۇ بوْى، (ييگه‌نه‌ک، بگيل‌اوغلو ايمره‌ن، دلى دومرول، بئيره‌ک، ...)ين اوْلسون!. منده‌ن سوْنرا آلپ‌ اوْزانلار سؤيله‌سين، آلنى ‌آچيق جؤمه‌رد اره‌نله‌ر دينله‌سين!» دئدى.

بؤيله دئدى:




ايمدى (۳) هانى اؤيدويوم (۴) به‌ى اره‌نله‌ر؟
دۆنيا منيم دييه‌نله‌ر؟
اوْنلار داخى بو دۆنيايا گلدي، گئتدى (۵)
کاروان کيمي قوْندو، کؤچدو
اوْنلارى داخى اجه‌ل آلدى، يئر گيزله‌دى
فانى دۆنيا کيمه قالدى؟
گليملى، گئديملى دۆنيا
آخير، سوْن اۇجو اؤلوملو دۆنيا
العاقيبه‌ت، اۇزون ياشين
اۇجو اؤلوم، آخيرى آيريليق

يوْم وئره‌ييم (۶)، خانيم!:

يئرلى، قارلى (۷) قارا داغلارين يێخيلماسين!
کؤلگه‌ليجه قابا آغاجين کسيلمه‌سين!
قانين (۸) آخان، گؤرکلو سۇيون قۇروماسين!
قاناتلارينين اۇجلارى قێريلماسين!
چاپار ايکه‌ن آغ بوْزآتين بۆدره‌مه‌سين!
چاليشاندا قارا پوْلات، اۇز قێليجين گديلمه‌سين!
دۆرتوشور ايکه‌ن آلا گؤنده‌رين اۇفانماسين!
اوْل اؤيدويوم يۇجا تانرى، دوْست اوْلوبان مده‌د ارديرسين (۹)!
قايير (۱۰) تانرى سنى نامه‌رده مؤحتاج ائيله‌مه‌سين!
ساغليق ايله ساغينجينى، دئوله‌تينى حاق آرتيرسين!

آغ پۆرچه‌کلى (۱۱) آنانين يئرى بئهيشت اوْلسون!
آغ ساقاللى بابانين يئرى اۇچماق اوْلسون!
قارا اؤلوم گلدييينده، گئچيت وئرسين!
اوْغوللا قارينداشيندان آييرماسين!
حاق يانديران چێراغين يانادۇرسون!
اؤلوم واقتى گلدييينده، آخير سوْنو آرى ايماندان آييرماسين
"آمين، آمين!" (۱۲) دييه‌نله‌ر، ديدار گؤرسون!
آغ آلنيندا بئش کله‌‌مه، (۱۳) دۇعا قێلديق، قبول اوْلسون!
آللاه وئره‌ن اۇمودون، اۆزولمه‌سين!
يێغيشديرسين، دۆروشدورسون گۆناهلارينى (۱۴)!
آدى گؤرکلو مۆحه‌ممه‌د مۇصطافا اۆزو سۇيونا باغيشلاسين!

خانيم، هئى!

نوتلار:

۱-«شادليق ائيله‌دي، قوپوز چالدي»: درئسدئن نوسخه‌سينده ۱۱‌نجي بويدا «قوپوز چالدي»، ۳، ۴، ۶، ۸، ۹ و ۱۲ بويلاردا «شادليق چالدي»، واتيکان-قازان‌خانين اوغلو اوروزون توتساق اولدوغو بويوندا «شاديليق ائيله‌دي» اولاراق يازيلميشدير. دوغرو اولان واتيکان-بامسي بئيره‌ک بويوندا گئچه‌ن «قوپوز چالدي، شاذيليق ائيله‌دي» بيچيمي اولوپ، اؤته‌کيله‌ر بونون قيسالديلميشيدير.
۲-«آييدي‌وئردي»: تکجه درئسدئن  ۸ و ۱۲ بويلاريندا گئچير.
۳-«ايمدي»: درئسدئن ۴ و ۶ بويلاريندا گئچير.
۴-«اؤيدويوم»: درئسدئن ۱۱ بويوندا «اؤيدويوموز»، باشقا بويلاريندا «دئدييم»، واتيکان-بامسي بئيره‌ک بويوندا داها اويقون اولان «اؤيدويوم» بيچيمي (يعني دده قورقوتون بويدا اؤيدويو، مدح ائتدييي) گئچير.
۵-«گلدي گئتدي»: تکجه واتيکان-ديرسه‌خان اوغلو بوغاچ‌خان بويوندا «گلدي گئتدي»، باشقا هر يئرده «گلدي گئچدي» اولاراق گئچير. آنجاق يوملامادا «گلمه‌ک –گئتمه‌ک» ايکيله‌مه‌سينده‌ن ياپيلان «گليملي-گئديملي» ايکيله‌مه‌سيني گؤز اؤنونه آلاراق، بونون دا گلمه‌ک- گئتمه‌ک ايکيله‌مه‌سينده‌ن ياپيلميش گلدي گئتدي اولماسي گره‌کير.
۶-«يوم وئره‌ييم»: درئسدئن ۱، ۳، ۷، ۹ بويلاريندا «يوم وئره‌يين»، ۲،۴، ۵، ۱۲ بويلاريندا «يوم وئره‌ييم» دييه گئچير. يوم وئره‌يين چوخول (يوم بدهيم) و يوم وئره‌ييم تکيلدير (يوم بدهم). بورادا يوم وئره‌ن تک کيشي يعني دده قورقوت اولدوغو اوچون، بوگون ده آنادولودا يايقين اولان تکيل وئره‌ييم بيچيمي دوغرودور.
۷-«يئرلي، قارلي» داغلارين: درئسدئن ۱، ۴، ۵، ۷، ۹ بويلاريندا «يئرلي»، درئسدئن ۲‌ينجي بويدا «قارلي» دييه گئچير. بيز هر ايکيسيني ده قورودوق.
۸- «قانين»: «قامن» اولاراق يازيلان کليمه‌نين اصلي قانين‌دير. بو کليمه سو و يا هر هانسي بير سيوينين جوشوپ داشماسي آنلاميندا اولان قانماق فئعلي کؤکونه .ين سون‌اکي آرتيريلاراق ياپيلميشدير. قانين= قان+ين، درمه‌کده‌ن ياپيلان درين کيمي (در+ين)
۹- «مده‌د ارديرسين»: متنده «مد‌د ارسين» دييه گئچير. آنجاق سونراکي ديزه‌ده «حاق آرتيرسين» گئچدييينه گؤره، بونون دا «تانري مده‌د ارديرسين» اولماسي گره‌کير: تانري ارديرسين-حاق آرتيرسين
۱۰- «قايير تانري»: متنده «قادر» دييه گئچه‌ن بو کليمه‌نين اصلي قاييردير. اسکي تورکجه‌ده قايير گوجلو دئمه‌ک اولوپ، «قايي»، «قاييم»، «قايا» کيمي کليمه‌له‌رله کؤکه‌نده‌شدير.
۱۱-«آغ پورچه‌کلي»: درئسدئن ۱۲‌ينجي بويدا «پرچکلي»، باشقا هر يئرده «برچکلي» اولاراق گئچه‌ن و بوگون «بيرچه‌کلي» دييه ايشله‌ديله‌ن بو کليمه، «پورچه‌م» (پرچم) ايله کؤکه‌نده‌شدير.  
۱۲-«آمين آمين دييه‌نله‌ر»: درئسدئن ۲،۶، ۱۰ بويلاريندا «آمين»، درئسدئن ۳،۱۱، ۱۲ بويلاريندا «آمين آمين دييه‌نله‌ر» اولاراق گئچير.
۱۳-«کله‌مه»: متنده کلمه اولاراق گئچه‌ن بو دئگينين اصلي، دوعا آنلاميندا اولان «کله‌مه»دير. اسکي تورکجه‌ده «کله‌مه‌ک» دوعا ائتمه‌ک، «کله‌جي» دوعاچي و ... آنلاميندا ايدي.
۱۴-«گوناهلاريني»: درئسدئن ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲ بويلاريندا «گوناهينيزي»، تکجه ۲‌ينجي بويدا «گوناهلاريني» دييه گئچير. قاباقکي «اومودون اوزولمه‌سين» ديزه‌سينده موخاطه‌ب تکيل اولدوغو اوچون، بونون دا موخاطه‌بينين چوخول (گوناهينيزي) دئييل، تکيل (گوناهلاريني) اولماسي داها اويقوندور.  

سؤزلوک:

آييدي‌وئرديAyıdıvérdi : فورا و با شتاب گفت
آريArı : پاک، تميز
آلپAlp : دلاور، قهرمان
ارديرسينErdirsin : برساند
اره‌نEren : جوانمرد، دلاور، اخي، غازي
امEm : علاج، دوا
اوجUc : انتها، نهايت، عاقبت، آخر
اوچماقUçmaq : بهشت، جنت
اوزUz : مناسب، موافق، ماهر
اوزانOzan : آشيق و باخشي، خنياگر و نوازنده‌ي مردمي
اوغوزنامهOğuznâme : داستان حماسي ترکهاي اوغوز
اوفانماقUfanmaq : تکه پارچه شدن، خرده ريز شدن
اؤيمه‌کÖymek : ستودن، مدح کردن
ايمديİmdi : اکنون
بودره‌مه‌کBüdremek : لنگيدن، لرزيدن و سستي پا
بوزآتBozat : نوعي اسب، اسب خاکستري رنگ
بويBoy : داستان حماسي
بويلاديBoyladı : داستان حماسي روايت و نقالي کرد
پورچه‌کليPürçekli : طره گيسو
چاليشماقÇalışmaq : زدن، زد و خورد کردن
دورتوشمه‌کDürtüşmek : متقابلا به همديگر نيزه و شمشير و ... فرو کردن
دوروشدورمه‌کDürüşdürmek : جمع و جور کردن، در هم پيچيدن
ساغينجSağınc : فکر، هدف، امل
سويSoy : منظومه
سويلاديSoyladı : منظومه سرود، خواند
قاباQaba : درشت، بزرگ
قارينداشQarındaş : همزاد، برادر و يا خواهر
قانينQanın : آب جوشنده و پرخروش
قاييرQayır : قهار، نيرومند
قوپوزQopuz : آلت موسيقي اوزانها، معادل ساز آشيقها
کله‌مهKeleme : دعا
کؤلگه‌ليجهKölgelice : با سايه، سايه‌دارانه
گديلمه‌کGedilmek : کند شدن
گليبه‌نGeliben : آمده
گؤرکلوGörklü : زيبا
گؤنده‌رGönder : مزراق، نيزه
گئچيتGéçit : عبور، گذر
وئره‌ييمVéreyim : بدهم
يانادورسونYanadursun : هميشه روشن باشد
يوجاYuca : بلند، عالي
يوزوYüzü : رخش، صورتش
يومYom : دعاي خير
يوملاماقYomlamaq : دعاي خير کردن
يوموشچوYomuşçü : فرشته، ملک

درئسدئن نوسخه‌سينده بويلاردا گئچدييي دده قورقوت يوملاماسينين ديزه‌له‌ري (نوسخه‌نين ايشله‌تدييي ايملا ايله):

۱-ديرسه‌خان اوغلو بوغاج‌خان بويو يوملاماسي:
ددم قورقوت بوي بويلدي صوي صويلدي. بو اغوزنامه‌يي دوزدي قوشدي. بويله ديدي انلر دخي بو دنيايه کلدي کچدي. کروان کبي قوندي کوچدي. انلري دخي اجل الدي ير کزلدي. فاني دنيايه قالدي. قره اولم کلدکنده کچت ويرسون. صاغلغله صاغينچين دولتک حق ارتورسين. اول اوکدکم يوجه تنکري دوست اولوبني مدد ايرسون. يوم ويره‌ين. خانم يرلو قره طاغلرک يقلمسون. کولکه‌ليجه قبا اغاجک کسلمسون. قامن اقان کورکلي صويک قوريمسون. قنادلرک اوجلري قرلمسون. چپارکن اغ بوز اتک بدرمسون. چالشنده قره پولات اوز قيلجک کدلمسون. دورتشرکن الا کوندرک اوفانمسون. اغ برچکلو اتاک يري بهشت اولسون. اغ سقاللو بباک يري اچماغ اولسون. حق ياندرن چراغک ينا طورسون. قادر تنکري سني نامرده محتاج ايلمسون خانم هي.

۲-سالور قازانين ائوينين ياغمالانديغي بويون يوملاماسي:
ددم قورقود کلوبن بويي بويلدي. صوي صويلدي. بو اغوزنامه‌‌يي دزدي قوشدي بويله ديدي. قني ديدکم بک ارنلر دنيا منم دينلر. اجل الدي ير کزلدي. فاني دنيا کمه قالدي. کليملو کيده‌ملو دنيا. اخر صوک اوجي. اولملو دنيا. يوم ويره‌يم خانم قارلي. قره طاغلرک يقلمسون. کولکه‌ليجه قبا اغاجک کسلمسون. قامن اقن کورکلو صويک قوريمسون. قادر تنکري سني نامرده محتااج ايتمسون. چپارکن اغ بوز اتک درمسون. چالشنده قره پولات اوز قيلجک کدلمسون. درتشرکن الا کوندرک اواتمسون. اغ صقالّلو بباک يري اچمق اولسون. اغ برچکلو اناک يري بهشت اولسون. اخر صوکي اري ايماندن ايرمسون. امين دينلر ديذار کورسين. اغ النوکده بش کلمه دعا قلدق قبول اولسون. الله ويرن امودک اوزلمسون. يغشدرسون دورشدرسون. کناهنلرني ادي کورکلو محمّد مصطفي يوزي صوينه باغشلسون. خانم هي.

۳-قام بوره‌نين اوغلو بامسي بيره‌ک بويو يوملاماسي
ددم قرقود کلدي شادلق چالدي. بوي بويلدي. صوي صويلدي. غازي ارنلره باشنه نه کلدوکن سويلدي. بو اغوزنامه بيرکک اولسون. ديدي. يوم ويره‌ين خانم. قره طاغلرک يقلمسون. کولکه‌ليجه قبا اغاجک کسلمسون. اغ صقالّلو بباک يري اوچمق اولسون. اغ برچکلو اناک يري بهشت اولسون. اوغولل‌ه قرنداشدن ايرمسون. اخر وقتده اري ايماندن ايرمسون. امين امين. دينلر ديدار کورسون. يغشدرسون دوريشدرسون. کوناهکزي ادي کورکلو محمّد. مصطفي يوزي صوينه باغشلسون خانم هي.

۴-قازانين اوغلو اوروز به‌يين توتساق اولدوغو بويون يوملاماسي
ددم قورقت کلوبن شاذلق چالدي. بو اوغوزنامه‌يي دوزدي قوشدي. بويله ديدي. امدي قني ديدوکم بک ارنلر. دنيا منم دينلر. اجل الدي ير کزلدي. قاني دنيا کمه قالدي. کلملي کيدملي دنيا اخرت صوک اوجي اولملي دنيا يوم ويره‌يم. خانم يرلو قره طاغک يقلمسون. کولکه‌ليجه قبا اغاجک کسلمسون. قامن اقان کورکلو. صويک قوريمسون. قنادلروک اوجي قرلمسون. قادر سني نامرده محتاج ايتمسون. چپارکن اغ بوز اتک بدرمسون. چالشنده قره پولات اوز قيلجک کدلمسون. الله ويرن اميذک اوزلمسون. اخر صوکي اري ايماندن ايرمسون. اغ النوکده بيش کلمه دعا قلدق قبول اولسون. يقشدرسون. دورشدرسون. کناهنکزي ادي کورکلو محمّده باغلشسون. جانم هي.

۵-دوخا قوجا اوغلو دلي دومرول بويو يوملاماسي
ددم قورقوت کلوبن بوي بويلدي. صوي صويلدي. بو بوي دلي دمرولک اولسون. مندن صکره الب اوزانلر سويلسون. الني اچوق جومرد ارنلر دکلسون ديدي. يوم ويره‌يم خانم. يرلو قره طاغلرک. يقلمسون. کولکه‌ليجه قبا اغاجک کسلمسون. قامن اقان کورکلو صويک قوريمسون. قادر تنکري سني نامرده محتاج ايتمسون. اغ آلنونده بش کلمه. دعا قلدق قبول اولسون. يقشدرسون. دورشدرسون. کناهکزي. ادي کورکلو محمّده بغلشسون خانم هي.

۶-قانلي قوجا اوغلو قان تورالي بويو يوملاماسي
ددم قورقوت کلوب شادلق چالدي. بوي بويلدي. صويي صويلدي. غازي ارنلر باشنه نه کلدوکين سويلدي. امدي قني ديدکم بک ارنلر دنيا منم دينلر. اجل الدي ير کزلدي. فاني دنيا کمه قالدي کلملي. کيدملي دنيا صوک اوجي اولملي. دنيا اجل کلدوکنده اري ايماندن ايرمسون. قادر سني نامرده محتاج ايتمسون. الله ويرن اميذک اوزيلمسون. اغ النوکده بش کلمه دعا قلدق قبول اولسون. امين دينلر ديذار کورسون. يغشدرسون دورشدرسون. کناهکزي ادي کورکلو محمّد مصطفايه. بغشلسون خانم هي.

۷-قاضيليق قوجا اوغلو ييگنه‌کين بويو يوملاماسي
ددم قورقوت کلوبن بوي بويلدي صوي صويلدي. بو اغوزنامه. يکنکک اولسون ديدي. يوم ويره‌ين خانم. يرلو قره طقلاروک. يقلمسون. کولکه‌ليجه. قبا اغاجک کسلمسون. اغ صقلّلو بباک يري اوچمق اولسون. اغ برچکلو اتاک يري بهشت اولسون. اخر صوکي اري ايماندن ايرمسون. اغ النوکده بش کلمه دعا قلدک قبول اولسون. کناهکزي ادي کورکلو محمّد مصطفا يوزي صوينه باغشلسون. خانم هي.

۸-باساتين تپه گؤزو اؤلدوردويو بويون يوملاماسي
ددم قورقود کلوبن شادلق چالدي. غازي ارنلر باشنه نه کلديکن. ايدي‌ويردي. ....اولم وقتي کلدوکنده اري. ايماندن ايرمسون. کناهنکزي ادي کورکلو محمّد مصطفايه بغشلسون خانم هي.

۹-بکيلين اوغلو ايمره‌نين بويو يوملاماسي
ددم قورقود کلوبن شاذلق چالدي. بو اغوزنامه‌يي دزدي قوشدي. بکل اوغلي امرانک اولسون ديدي. غازي لر باشنه نه کلدوکن سويلدي. يوم ويره‌ين خانم يرلو قره طاغلرک يقلمسون. کولکه‌ليجه قبا اغاجک کسلمسون. الله ويرن اميدک اوزلمسون. کوناهکزي ادي کورکلو محمّده باغشلسون خانم هي.

۱۰-اوشون قوجا اوغلو سئيره‌کين بويو يوملاماسي
ددم قورقود کلوبن بوي بويلدي صوي صويلدي. اوّل اخر اوزون ياشک اوجي اولم اولم. وقتي کلدوکنده اري ايماندن ايرمسون. کناهکوزي. محمّد مصطفا يوزي صوينه بغشلسون. آمين دينلر ديدار کورسون خانم هي

۱۱-سالور قازانين توتساق اولوپ اوغلو اوروزون چيخارديغي بويون يوملاماسي
ددم قورقود کلدي قپوز چالدي. غازي ارنلر باشنه نه کلدوکن سويلدي. قني اوکدکمز بک ارنلر. دنيا منم دينلر. اجل الدي. ير کزلدي فاني دنيا کمه قالدي. کليملو کيدملو دنيا صوک اوجي اولملو دنيا. اولوم وقتي کلدوکنده آري ايماندن ايرمسون. قادر سني نامرده محتاج ايتمسون. بش کلمه دعا قلدق قبول اولسون. امين امين دينلر ديذار کورسون. کوناهکوزي ادي کورکلو محمّد مصطفا حرمتينه بغشلسون. خانم هي

۱۲-ايچ‌اوغوزا تاش‌اوغوز عاصي اولوپ بئيره‌کين اؤلدويو بويون يوملاماسي
ددم قورقود کلوبن شاذلق چالدي. غازي ارنلر باشنه کلدوکين. ايدي‌ويردي. قني ديدکم بک ارن لر دنيا من دينلر. اجل الدي. ير کزلدي. فاني دنيا کيمه قالدي. کلمه‌لي کيدملي. دنيا صوک اوجي اولملي. دنيا العاقبت اوزون ياشک اوجي. اولم اخري ايرلق. يوم ويره‌يم خانم. اولم وقتي کلدوکنده اري. ايماندن ايرمسون. اغ سقلّلو بباک يري. اچماغ اولسون. اغ پرچکلي. اناک يري بهشت اولسون. قادر سني نامرده. محتاج ايتمسون. اغ النوکده بيش کلمه. دعا قلدق. قبول اولسون. امين امين دينلر ديدار کورسون. يغشدرسون. دورشدورسون کناهکزي. محمّد مصطفايه بغلشسون خانم هي.


No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.