رسولزاده محمدامین:
از مظفّرالدین شاه در یادها خاطرههای نیکو نقش بست و در ماتمش اشکهای گرم ریخته شد.
مظفّرالدین شاه حقّینده خاطرلهرده گوزهل خاطرهلهر نقش ائدیلدی،
ماتمینده سیجاق گؤزیاشلاری تؤکولدو
ترجمهی فارسی متن:
سبیل الرشاد، عدد ٤٠-٢٢٢، ٢ محرم ١٣٣١، پنجشنبه ٢٩ تشرین ثانی ١٣٢٨،
جلد ٢-٩ [١٢ آرالیق ١٩١٢]، صص ٢٥٥-٢٥٤
شهامتلی مظفرالدین شاه قاجار حضرتلهری
مئهران باهارلی
در تاریخنگاری فارسی مظفرالدین شاه قاجار به صورت فردی سادهلوح، سادهدل، کمسواد، دارای ناهنجاریهای شخصیتی، با ضعف اگو و شخصیتی خرافاتی ترسیم شده و عدم صحت جسمانی او که عارضهای طبیعی بود به شکل خصوصیتی منفی برجسته و تاکید میشود. به ویژه لهجهی تورکی مظفرالدین شاه و حفظ روح تورکی به هنگام فارسینویسیاش، از سوی فارسگرایان گرایشات و رفتار قبیلهای نامیده شده و برای کوبیدنش به کار میروند.
این همه چیزی نیست جز ترور شخصیت و بدنام ساختن مظفرالدین شاه، صرفا به این دلیل که او علاقهمند به زبان تورکی و خواهان حفظ و گسترش آن و دارای شعور قومی تورک بود. (با ورود مظفرالدین شاهِ «تورک» و «تورکها» از تبریز به تهران و جلوس وی بر تخت شاهی، و متعاقباً تضعیف موقعیت فارسمحوران افراطی که با قتل امیر کبیر در دربار و تکنوکراسی عالیرتبهی دولت قاجاری دست بالا را پیدا کرده بودند، دور تازهای از کشمکش تورک – فارس در ایران شعلهور گردید. تکنوکراتهای فارسمحور از نخستین روزهای به سلطنت رسیدن مظفرالدین شاه، به سبب حساسیت وی در بارهی زبان تورکی و تورکیگری وی، به توطئهچینی و تخریب شخصیت او برخاستند. جامعهی توسعهنیافتهی فارس آن دوره هم با سرودن و خواندن اشعاری نژادپرستانه مانند «آبجی مظفر آمده، با تورکایِ خر آمده»، به این کارزار ضد تورک - ضد مظفرالدین شاه پیوست).
مقالهای ادبی به زبان تورکی از رضازاده شفق
فارسی ادبیاتیندا گؤنول
مئهران باهارلی
در زیر یک مقاله به زبان تورکی به قلم «میرزا حاجیآقا صادق خان رضازاده شفق تبریزی» (به اختصار «صادق رضازاده شفق») را آوردهام. این مقالهی تاکنون منتشر نشده در ایران، در نشریهی «بویوک مجموعه» چاپ استانبول، شمارهی ١٤، صفحهی ٢٠٥ به تاریخ ٢٢ تشرین اول، ١٩١٩ هنگامی که وی محصل روبرت کالج در پایتخت امپراتوری عثمانلی بود، درج شده است. رضازاده شفق بخش عمدهی مقالهی خود را، که مفهوم «گؤنول» و یا دل در شعر فارسی را بررسی میکند، به نقل و ترجمهی شعر فارسی «از کفم رها شد قرارِ دل» عارف قزوینی، شاعر پانایرانیست و ضد تورک اختصاص داده است.
١-در نشریات آن دورهی استانبول، مقالات و نوشتهجات بسیار تورکی و فارسی در ادبیات و فلسفه از صادق رضازاده شفق درج شده است. از جمله:
الف-
مقالهی موضوع این نوشته: فارسی ادبیاتیندا گؤنول
ب-
رضازاده شفق که در سالهای اقامت استانبول سعادت آشنائی با توفیق فکرت را داشت،
دیدگاههای خود در بارهی او و پندها و تاثراتی که از وی گرفته را در ویژهنامهی
نشریهی ادبی - فلسفی «دوشونجه» که اسماعیل حکمت ارتایلان از شاگران وی به مناسبت
سومین سالگرد فوت توفیق فکرت در سال ١٩١٨ منتشر کرد، درج نموده است[1]. (در این ویژهنامه مقالهای
تورکی از حسین دانش نیز درج شده است).
ج-یکی دیگر از نوشتههای تورکی رضازاده شفق مقالهای است ضد تورک و پانایرانیستی بنام «تورک متفکرینین نظر انتباهینا»، چاپ برلین، ١٩٢٤
مرحوم اصغر فردی، محترمانه مینوشت و نثری فاخر داشت. وی زبان ما را «تورکی» مینامید و به همین سبب عدهای او را شخصیتی ملی، حتی تورکگرا گمان کردهاند. حال آن که کاربرد صرف نام تورکی و حب زبان تورکی، هیچ کس را ملی و تورکگرا نهمیسازد. چنان که رضا شاه و کسروی و خامنهای را هم که زبان ما را تورکی مینامیدند، شخصیتی ملی و تورکگرا نهساخته است. اصغر فردی از پروتوتیپهای مانقورتیسم «آزربایجانگرایی ایرانگرا - پانایرانیستی» و یا «پانایرانیستهای خجالتی» در میان نخبهگان تورک است؛ جریانی ضد ملی که نزدیک به دو قرن است محیط نخبهگانی تبریز و شرق-مرکز آزربایجان را تسخیر و فتح کرده است.
در زیر بخشی از پاسخ اصغر فردی به یک کامنت خود را میآورم. پاسخ اصغر فردی، نمایشگاه و تماشاخانهای است از مولفههای بنیادین آزربایجانگرایی ایرانگرا - پانایرانیستی: قائل بودن به ملت ایران و به وطن ایران، فتیشیسم آزربایجانی، محلیگرایی تبریزمرکز، تلاش برای تجزیهی ملت واحد تورک ساکن در ایران و وطن یکپارچهی تورک (تورکایلی) به دو بخش آزربایجانی و غیر آزربایجانی (همدانی، ...)، نهبود مطلق شعور ملی تورک، انکار دولتمداری تورک، دشمنی و کینهتوزی عمیق به عوثمانلی - تورکیه، انکار و نفی مجادلهی ملی تورک در سالهای جنگ جهانی اول و به ویژه اوج آن در مصاف با جیلوها، جا زدن نهضتهای سیاسی ایرانگرا، پان ایرانیستی، فارسمرکز و ضد تورک مشروطیت و آزادی سِتان (خیابانی) و ... به عنوان حرکتهای ملی آزربایجان، ترور شخصیت رهبران ملی تورک (اورمولو جمشید خان سوباتایلی افشار - مجدالسلطنه، محمد امین رسولزاده، ....)، قائل نهبودن به هویت و تاریخ و مذهب و سرنوشت و املای تورک مستقل از هویت و تاریخ و سرنوشت و املای فارسی، تبلیغ اسلام فارسی – شیعهی امامی، اصرار بر تحمیل املای فارسی «آذربایجان» و دشمنی هیستریک با «آزربایجان»نویسی، ....
اصغر فردی که به شدت مدافع تمامیت ارضی ایران و مخالف قطعی استقلال سهل است، هر گونه فدرالیسم زبانی-ملی در ایران و عراق و سوریه و ... بود، در تورکیه از طرف اولوسالچیها (دوغو پرینچک، ایشچی پارتیسی سابق – وطن پارتیسی فعلی،...) و اسلامیستهای خط میللی گؤروش از قبیل فاتیح ارباکان (یئنی ریفاه پارتیسی، ...) که دارای مواضعی مشابه در بارهی تورکهای ساکن در ایران و تورکایلی هستند تبلیغ میشد.
تعریف آزربایجانگرایی ایرانگرا: کسانی که به گفتهی خود معتقد به «قوم آزربایجانی» منسوب به «ملت ایران» و دارای «وطن ایران» با «زبان ملی فارسی» بوده، و در گفتار و یا در عمل از «فارسسازی نرمافزاری» تورکهای ساکن در ایران حمایت میکنند. هویتهای ملی انتخابی و سیاسی این دسته «ایرانی» است. مانند صفوت، خیابانی، عباس جوادی، مرتضی نگاهی، اصغر فردی، رحیم رئیسنیا، بسیاری از مقامات دولتی در استانهای آزربایجانی، ... این جریان هم مانند آزربایجانگرایی پانایرانیستی در دورهی مشروطیت و با ایجاد «انجمن آزربایجان» در تهران، «انجمن ایالتی آزربایجان» در تبریز، «نشریهی آزربایجان جزء لاینفک ایران» در باکو، «فرقهی دموکرات ایران» - باکو، «فرقهی استقلال ایران» - باکو، «جمعیت خیریهی ایرانیان» - باکو (به منظور تاسیس مدارس ایرانی-فارس) و «فرقهی دموکرات آزربایجان-اول» در تبریز، .... بهوجود آمد. آزربایجانگرایی ایرانگرا، عینا به اهداف آزربایجانگرایی پانایرانیستی معتقد است و با آن صرفا در روش (نرمافزاری به جای سختافزاری) ایجاد «ملت ایران» تفاوت دارد. بدین سبب این جریان «پانایرانیستهای نقابدار» و یا «خجالتی» هم نامیده میشود.
پایان نوت مئهران باهارلی
نه ترک، نه اتراک، دوغروسو تورک،
و یا «تورک» دیگر چه صیغهای است؟
مئهران باهارلی
١-در املاء فارسی همیشه این طور نبوده که «ترک» و «کرد» و «لر» نوشته شود. مخصوصا در کتب و نشریههای قبل از مشروطیت – دورهی پهلوی که دورهی به روز شدن و تثبیت املاء فارسی مودرن عمدتا توسط محررین تورک متاثر از زبان و ادبیات و املای تورکی در عثمانلی و قفقاز است، علاوه بر تورک و کورد و لور، بسیاری از کلماتی که امروزه در زبان فارسی بدون واو نوشته میشوند، به صورت فونتیک و با واو نوشته میشدند که بعدها کم کم از رواج افتادند: مانند دوچار، زوغال، کونگره - قونغره، قومیسیون - کومیسیون، دوکتور - دوقتور، پولیس، کومپانی - قومپانیه، قونسرواتور، قونترول، قولونل، قوپیه، قونسر - کونسر، اوستریا، کونت، کومیت (کمیته)، لورد، قونسل (کنسول)، کومیسر، کوپون، بوسفور، بومب - بومبا، قونفرانس - کونفرانس، قونستیتوسیون - کونستیتوسیون، قوماندان - کوماندان، رومانیا، اورمیا، ژاپون، پوستخانها (پستخانهها)، کومونیست - قومونیست، دموکرات - دموقرات (دمکرات)؛ اوتل-هوتل (هتل)، اوتوموبیل، نوت، نوطه، تلیفون - تلفون، رول، صالون، قوپنهاغ، هولندر، لوندره، ....؛ ایضا آزربایجان، اردهبیل، بیراوو (براوو)، ایمپراتور، ایرلاند، ریفرم، اودهسه، اروپ، امریک، قبریس، روما، ایتالی، پارلمنت، موزیوم، .... که متفاوت از املای امروز فارسی هستند.
کاربرد فورمهای تورک و آزربایجان ... لزوما به معنی بی احترامی به فارسی نیست، شاید به دلائل دیگری از جمله همان دلائلی که در دورهی قبل از مشروطیت هم مطرح بوده (فونتیک بودن املاء، صحت تلفظ، متابعت از املای تورکی که مجرای ورود این کلمات به زبان فارسی بودند، ....)، باشد.
٢-من شخصا علاوه بر تاکید بر املای فونتیک، تلفظ صحیح، نافرمانی مدنی و .... یکی هم به دلیل جلوگیری از اشتباه تُرک با تَرْکْ (کردن) و تَرَکْ (برداشتن)، همچنین کُرد با کَرْدْ، و لُر با لَرْ (جوی، آب کند؛ زیر بغل؛ لاغر، ضعیف) که در فارسی معاصر همه بدون اِعراب نوشته میشوند، فورمهای تورک و کورد و لور را ترجیح میدهم. همان طور که در املاء فارسی در حال حاضر فورمهای متفاوت گذار - گزار و سد - صد و ... علی رغم صدای یکسانشان، با همین منطق و به منظور جلوگیری از اشتباه گرفته شدن، به کار میروند. این امر محدود به اسامی خاص ملل و اقوام نیست. عدم کاربرد واو در املای بسیاری از کلمات دیگر تورکی هم، باعث ریشهشناسی غلط آنها میشود، مثلا نوشتن «بوز داش» به صورت بز داش، آن را به بز یعنی بزغاله ربط میدهد. در حالی که بوز در تورکی یعنی خاکستری و بوزداش به معنی سنگ و صخرهی خاکستری است ...
