Monday, February 15, 2016

خيدير دده، آجيماسيز خان و يوخسول کيشي- خيدير سؤيله‌نجه‌له‌رينده‌ن (افسانه‌له‌رينده‌ن)


خيدير دده، آجيماسيز خان و يوخسول کيشي- خيدير سؤيله‌نجه‌له‌رينده‌ن (افسانه‌له‌رينده‌ن)

مئهران باهارلي

Saturday, March 03, 2007

سؤزوموز

تورک اولوسو (ميلله‌تي) و آزه‌ربايجان اؤلکه‌سينين ان اؤنه‌ملي ايکي خالق- دونيه‌وي بايراملاري يئلين‌آي‌ين (مارس) ٢١ينده قوتلانان ارگه‌نه قون بايرامي (عيد نوروز) و بوزآي‌ين (فوريه) ايلک اورتاگونونده (پنج‌شنبه‌سينده) قوتلانان خيدير نبي بايرامي'دير (عيد خضر نبي). "خيدير نبي بايرامي" تؤره‌ن و گله‌نه‌کله‌ري آراسيندا خيدير سؤيله‌نجه‌له‌ري، خيدير آند و آلقيشلاري، قاوورقا و قاووت ياپما، قاووت پايي، خيدير پايي و حالواسي، خيدير اوروجو، خيدير سوفراسي، خيديرچيلار، خيدير اوتاغي، نبي پنجه‌سي، قامچي ايزي، خيدير ياتيري و اوجاقلاري،..... واردير.

آشاغيدا خيدير سؤيله‌نجه‌له‌رينده‌ن بيري، منيم يازيملا، سونولموشدور (مئهران باهارلي):

خيدير دده، آجيماسيز خان و يوخسول کيشي

قارانقولوق آجوندا (دونيادا) خيدير آدلي بير يالاواج (پئيغه‌مبه‌‌ر) واردير. اورادا بير بولاق آخير. بو بولاغين سويو "منگي ياشام" (حيات ابدي) و يا "ديريليک سويو"دور (آب حيات). ديريليک سويونو ايچه‌ن بيري، هئچ واخت اؤلمه‌ز. خيدير دا او ديريليک سويوندان ايچدييي اوچون هپ (هميشه) ديريدير. خيدير`ي گؤره‌بيله‌ن هر کس، اوندان نه ايسته‌رسه، خيدير اونون ايسته‌ييني يئرينه يئتيره‌ر. آنجاق خيدير هر يالينيغين (اينسانين) گؤزونه گؤرونمه‌ز. اونو گؤره‌بيلمه‌ک اوچون، گره‌ک ان ياخشي يالينيق (اينسان) اولان، کيمسه‌ني اينجيتمه‌يه‌ن ...


لاپ بايري چاغلاردا (ان قديم زامانلاردا) آجيماسيز (بيرحم) بير خان ياشاييرميش. بو خان دا خيدير`ين کنديسيني گؤره‌بيله‌ن هر کسين ايسته‌کله‌ريني يئرينه يئتيره‌ن بير يالاواج اولدوغونو بيليرميش. خان، خيدير`ي بولماق و بولونجا خيديردان بيله‌سيني اوره‌يي يوموشاق، ياخشي بير خانا دؤنوشدو‌رمه‌سيني اؤتوک (خواهيش) ائتمه‌ک ايسته‌ييرميش. بو اوزده‌ن ده خيدير`ين تاپيلماسي و يانينا گتيريلمه‌سي اوچون يارليق (فرمان شاه) وئريپ، جار چکديرميشدي. خان بو ايشي باشارانا، نه ايسته‌رسه وئره‌جه‌ک ايميش.

ياخين کندله‌رين بيرينده جيققيلي اوشاقلاري اولان قيسا بويلو يوخسول بير کيشي وار ايدي. او دا بو بويروغو (امر) ائشيتميشدي. بو کيشي بالاجا اوشاقلارينا بير تيکه چؤره‌ک تاپابيلمه‌ييردي. سون اوچ گون اوچ گئجه‌ده ايسه، چاغالار هئچ نه يئمه‌ميشديله‌ر. آجليقدان آغلاييرديلار.

قيسا بويلو يوخسول کيشي اوشاقلارينين آجليغينا داها آرتيق دؤزه‌مه‌ييپ، خان`ين يانينا واريپ، اونا دئدي: خيدير`ي گتيرمه‌ک اوچون منه قيرخ گون سوره (مؤهله‌ت) وئر. آنجاق بو سوره‌ده ياورولاريما او دنلي (قده‌ر) يئمه‌ک گؤنده‌ر کيم آجليقلاريني اونوتسونلار.

خان کؤنوشدو (راضيلاشدي). اونا قيرخ گون سوره وئردي. اوشاقلارينا دا بوللوجا آزيق گؤنده‌ردي. کيشي قيرخ گون بويونجا اوشاقلارينا باخدي. داها آجليقلاريندان آغلاماديقلارينا سئويندي.

قيرخ بيرينجي گون قيسا بويلو يوخسول کيشي خان`ين يانينا گئري قاييديپ دئدي: گئرچه‌يي بيلمه‌ک ايسته‌ييرسه‌ن، سنه يالان دانيشميشام. منيم خيدير`ي سنين يانيوا گتيرمه‌يه گوجوم يئتمه‌ز. اوشاقلاريم گؤزومون قاباغيندا آجلاريندان اؤلمه‌سينله‌ر دييه، يالان سؤيله‌ديم. منده‌ن سونرا نه اولار، اولار .....

خان اؤفکه‌سينده‌ن (حيرصينده‌ن) اؤيله‌سينه قيشقيردي کيم، هامي تير تير تيتره‌دي.

خان`ين اوچ باخاني (وزيري) واردي. اوزونو باخانلارينا چئويريپ، اونلاردان سوروشدو: بو کيشييه نئجه قييين (جزا) وئره‌يين؟

بيرينجي باخان دئدي: اونو ٤٠ تيکه‌يه بوداييپ، هر پارچاسيني بير اتچي‌نين (قصصابين) چنگه‌لينه گئچيرتمه‌ک گره‌کير.

ايکينجي باخان دئدي: دريسيني سويوپ، ايچينه سامان تيخاماق، توزه‌ملي (عداله‌تلي) اولار.

اوچونجو باخان دئدي: خان ساغ اولسون! بو کيشي يالان دانيشميشدير، دوغرودور. يالان سؤيله‌مه‌ک اييي ايش دئييلدير. آنجاق نييه يالان دانيشديغينين نده‌نيني بيلمه‌ک گره‌کير. او، بونا ايته‌کلي (مجبور) اولموشدور. او، اوشاقلارينين آجلاريندان اؤلمه‌له‌ريني ايسته‌مه‌ميش. منجه ساغ اسه‌ن بيراخين بيله‌سيني. اؤتورون گئتسين اوشاقلارينين يانينا.

او بيري باخانلار بو سؤزله‌ري تابيشماديلار (قبول ائتمه‌ديله‌ر). آخي او خان'ي آلداديپ. بؤيله بيريسيني قييينسيز (جزاسيز) قويماق، سالي‌وئرمه‌ک اولماز.

بو سيرادا گؤزه بنيزينده‌ن آغ ايشيق ساچيلان، آغ ساچلي، آغ ساققاللي، آغ گيييملي بير قوجا گؤروندو. هامي شاشقينليقلا اونا باخدي.

قوجا ديلله‌ندي: هر کس اوزلوغونا (صنعه‌تينه) گؤره دانيشار ...

خان، بنيزينده‌ن آغ ايشيق ساچيلان قوجا کيشي`ده‌ن سوروشدو: دده، سن کيمه‌ن؟ نه‌چييه‌ن؟ سني کيمسه گؤرمه‌ده‌ن بورايا نئجه گلدين؟ سؤيله‌دييين سؤزون آنلامي نه‌دير؟

بنيزينده‌ن آغ ايشيق ساچيلان قوجا کيشي دئدي: سؤزومون ديرگيسي (جاني)، اؤزو اودور کيم، بيرينجي باخان، باخانليقدان اؤنجه اتچي (قصصاب) ايدي. ات دوغراماقدان، کسيپ بوداماقدان باشقا بير ايش باجارمازدي. بيرينجي باخان کؤنوکله (راضيليقلا) باشيني ترپه‌تدي.

بنيزينده‌ن آغ ايشيق ساچيلان قوجا کيشي سؤزونو سوردوردو: ايکينجي باخان، اؤنجه‌له‌ري يورقان سيرييان ايدي. يورقان ايچينه يون دولدوروپ سيريماقدان باشقا، الينده‌ن هئچ نه گلمه‌زدي. ايکينجي باخان دا قوجا`نين سؤزونو اونايلادي (تصديقله‌دي).

بنيزينده‌ن آغ ايشيق ساچيلان قوجا کيشي سؤزونه داوام ائتدي: اوچونجو باخان ايسه باخانليقدان اؤنجه يوخسول بير کيشينين اوغلو ايدي. اوسونون (عاغلينين) ايتيلييينه گؤره، گليپ باخان اولابيلميشدير. دئمه‌لي، باخانلارين هره‌سي، اؤز اوزلوقلارينا اويقون اولاراق دانيشميشلار. من ايسه خيدير قوجا`يام. بو يوخسول کيشييه گؤره گلديم.

خان، خيدير`دان اؤتوندو (ريجا ائتدي): خيدير دده! اؤيله ائت کيم، من ده اييي هونلاردان (آداملاردان) بيري اولوم. کيمسه‌يه کؤتولوک ائيله‌مه‌ييم، هئچ کيمه پيسليک ائتمه‌ييم.

خيدير دده گولومسه‌يه‌ره‌ک آييتدي: بونو، ايسته‌يه‌ن هر کس باشارابيله‌ر. اونوتما! ياخشي هون (آدام) اودور کيم ياخشي هونو (آدامي)، ياخشي آدام بيلسين. پيس آدامي ياخشي آدام بيله‌ن، ياخشي هون (آدام) اولابيلمه‌ز.

خيدير دده سؤزونو بيتيرينجه يوخ اولووئردي. خان گؤنلونده بير ايشيق، اوره‌يينده بير يونگوللوک دويدو. يانينداکي ايکي اوره‌يي قارا باخانيني قاتيندان قوودو. اوچونجو باخاني آغيرلادي. قيسا بويلو يوخسول کيشي ايسه يوخسوللوقدان قورتولدو، بير داها دا يوخسول اولمادي .....

سؤزلوک

آجون Acun : دنيا
آزيقAzıq : آذوقه
آغيرلاماق Ağırlamaq : گرامي داشتن
آلقيشAlqış : آفرين، تشويق
آندAnd : سوگند، قسم
آنلام Anlam : معنا
آييتديAyıtdı : گفت
اتچي Etçi : قصاب
ارگه‌نه Ergene : معدن
اسه‌ن Esen : سالم
او دنلي O denli : آنقدر
اؤتوک Ötük : خواهش
اؤتونمه‌ک Ötünmek : خواهش کردن
اوجاقOcaq : جاي مقدس
اورتاگون Ortagün : پنجشنبه
اؤزÖz : اصل، جوهر
اوزلوق Uzluq : هنر
اوس Us : عقل
اؤفکه Öfke : خشم
اؤلکهÖlke : کشور، مملکت
اولوس Ulus : ملت
اونايلاماق Onaylamaq : تصديق کردن
اؤنه‌مليÖnemli : مهم
اويقون Uyqun : مناسب
اؤيله:Öyle  آنچنان، چنان
ايته‌کلي İtekli : مجبور
ايتيليکİtilik : تيزي
اينجيتمه‌کİncitmek : رنج دادن، آزار دادن
ايييİyi : خوب، نيک
باخان Baxan : وزير
بايري Bayrı : باستان
بنيز Beniz : چهره، رخ
بوداماق Budamaq : شقه کردن
بوزآي Bozay: فوريه
بويروق Buyruq : امر
بيتيرمه‌کBitirmek : پايان دادن
پايPay : سهم
تابيشماق Tabışmaq : قبول کردن، پذيرفتن
تؤره‌ن Tören : مراسم
توزه‌م Tüzem : عدالت
چاغÇaǧ : زمان
چاغاÇaǧa : کودک
دؤنوشدورمه‌کDönüşdürmek : متحول کردن
دويماق Duymaq : حس کردن
ديرگي Dirgi : جان
ديريليک Dirilik : زندگي

سالي‌وئرمه‌کSalıvérmek : رها کردن
سوره Süre : مهلت
سونولماقSunulmaq : تقديم شدن
سؤيله‌مه‌کSöylemek : گفتن
سؤيله‌نجه Söylence : افسانه
شاشقينليق Şaşqınlıq : حيرت
قات Qat : محضر
قارانقولوقQaranquluq : تاريکي
قامچيQamçı : شلاق
قاووتQavut :
قاوورقاQavurqa :
قوتلاماق Qutlamaq : جشن گرفتن
قورتولماقQurtulmaq : خلاص شدن
قيشقيرماقQışqırmaq : فرياد کشيدن
قييين Qıyın : مجازات
کؤتولوکKötülük : بدي
کؤنوشمه‌ک Könüşmek : راضي شدن
کؤنوک Könük : رضايت
کنديسيKendisi : خودش
کؤتولوکKötülük : بدي
گله‌نه‌ک Gelenek : رسوم
گولومسه‌مه‌کGülümsemek : لبخند زدن
گؤنلوندهGönlünde : در قلبش، در دلش
لاپLap : کاملا
منگي Mengi : جاوداني
هره‌سيHeresi : هر کدام
هون Hun : آدم، بشر
ياتير Yatır : آرامگاه
يارليق Yarlıq : فرمان
ياشام Yaşam : حيات، زندگاني
يالاواج Yalavac : پيغامبر
يالينيق Yalınıq : انسان
ياوروYavru : فرزند
يوخ اولووئرمه‌کYox oluvérmek : ناگهان ناپديد شدن
يئلين‌آي Yélinay: مارس

گئرچه‌يه هو!

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.