Saturday, June 10, 2017

شيخ الرئيس قاجار تبريزي: اسلام‌ين انحطاطي‌نين ان بويوک سببي، قادينلاريني حقوق بشريت‌ده‌ن چيخارماق اولموشدور


شيخ الرئيس قاجار تبريزي: اسلام‌ين انحطاطي‌نين ان بويوک سببي، قادينلاريني حقوق بشريت‌ده‌ن چيخارماق اولموشدور

شيخ الرئيس قاجار تبريزي: بزرگترين علت انحطاط مسلمانان، محروم ساختن زنانشان از حقوق بشري است

مئهران باهارلي

شهزاده شيخ الرئيس قاجار تبريزي يکي از برجسته‌ترين سيماهاي نوانديشي ديني تورک، از پيشگامان رفرميسم و پروتستانيزم اسلامي تورک، از ممثلين اسلام تورکي، برجسته‌ترين شخصيت در تاريخ «پروژه‌ي اتحاد اسلام» پس از نادرشاه افشار و از تئوريسينها و ايدئولوگهاي آن، و در نهايت از زمينه‌سازان ظهور تورک‌گرايي مدرن و هويت ملي تورک در ايران و تورک‌ائلي –آزربايجان اتنيک است. اتحاد اسلامي که شهزاده شيخ الرئيس قاجار تبريزي مدافع آن بود و بهترين بررسي علمي-تئوريک در باره‌ي آن را هم خود با نام «اتحاد اسلام» به تحرير در آورده است، در عرصه‌ي تئوريک شامل پيراستن دين اسلام از خرافات و آلودگيها، سپس بازنگري و اصلاح و رفرم در خود اسلام پالوده در تطابق با نيازهاي زمانه و آزاديهاي بنيادين، و پايان دادن به تفرقه و نفاق بين شيعي و سني مي‌شد.

در بستر اسلام تورکي و نوانديشي ديني- پروتستانيزم اسلامي تورک، شيخ الارئيس قاجار از نخستين مدافعين حقوق برابر زنان در تاريخ معاصر جوامع مسلمان نيز شمرده مي‌شود. در زير متن سوال و جوابي از شيخ الرئيس قاجار در باره‌ي حقوق زنان را که وي به تورکي انجام داده (چاپ شده در شماره‌ي ۱۲۶ نشريه‌ي اجتهاد، چاپ استانبول، ۲۸ ژانويه ۱۹۱۵) و سپس ترجمه‌ي آن به فارسي را آورده‌ام. (متن کامل اين مصاحبه‌ي تورکي در سؤزوموز نشر مي‌شود).

در اين مصاحبه شيخ الرئيس مي‌گويد که بزرگترين علت انحطاط مسلمانان، محروم ساختن زنانشان از حقوق بشري بوده است. وي محروم نگاه داشتن زنان مسلمان از شرکت در دنياي علم و عمل را، ظلم بر عليه شرع و شريعت‌گذار مي‌نامد. مساله‌ي مستوريت زنان را با محروميت از حقوق بشري و اعمال محدوديت بر آنها در اشتراک در دنياي علم و عمل پيوند داده، تاکيد مي‌کند که مفهوم مستوريتي (حجابي) که امروزه در اذهان مسلمانان وجود دارد، غير از آن مستوريتي است که در عصر سعادت و زمان خلفاي راشدين وجود داشت. وي مي‌گويد مستوريتي که شرع خواهان آن است مانعي در مقابل اشتراک زنان در حيات اجتماعي نيست، بر خلاف تلقي امروزين از حجاب که وي آنرا در مناسبات ديگر بيشتر زائيده‌ي مزج و خلط و حشويات و خرافات بعدي دانسته است.


تورکجه سورو ايله يانيتي:

[سورو:] عالمِ اسلامدا قادينلارين حياتِ اجتماعي‌يه اشتراک ائتمه‌له‌ري وجوبونو، حياتِ مدنيتِ عموميه کمالِ قطعيتله گؤسته‌ردييي حالدا بيزيم بو فرمانِ طبيعت و مدنيته بويون اه‌يمه‌مه‌ميز جائز و ممکن مودور؟

[يانيت:] شو سوالينيزا بنيم آثارِ عاجزانه‌مده‌ن «اتّحادِ اسلام» ناميندا بير کيتابيم مفصّل جوابي محتوي‌دير. بو کتاب (هنديستان)دا باسيلميش و (ايران)دا نشر اولونموشدور. بو کتابيمدا بو مسئله‌يِ مهمّه‌يه دائر يازديغيم فصلين خلاصه‌سيني سيزه سؤيله‌يه‌ييم:

بنيم عقيده‌مه گؤره اسلام‌ين انحطاطي‌نين ان بويوک سببي، قادينلاريني حقوق بشريت‌ده‌ن و حدود نوعيت‌ده‌ن چيخارماق اولموشدور. شو معامله‌يِ غير مشروعه، بير سوءِ تفاهمدان نشات ائتميشدير. ظن اولونموش که قادينلار علم و عمل عالمينده ارکه‌کله‌ر گيبي اولورلارسا عفّت و عصمتله‌رينه خلل طاري اولور. بو بير وهمِ فاسددير. زيرا سرورِ اهلِ همم (ص. ع.) طلبِ علمي هم مسلم هم مسلمه اوزه‌رينه عيني درجه‌ده فرضيتله فرض قيلميشدير. بو اثبات ائده‌ر که بو زواللي مسلمان قادينلاري‌نين علم و عمل عالمينده‌ن اوزاق توتولمالاري شرعه و واضعِ شرعه قارشي ظلمدور.

بورادا خاطره گله‌ن بير شئي وار که او دا شودور: عجبا لزومِ مستوريت وارکه‌ن، قادينلارين حياتِ اجتماعي‌يه اشتراکلاري ناسيل ممکن اولور؟ بو خصوصا دائر ده بنيم بير رساله‌ي مخصوصه‌م وار. آدي «رفع الحجاب و نفع الحجاب»دير. شواهدِ عقليه و براهينِ نقليه ايله اثبات ائتميشه‌مدير که شريعت‌ين طلب ائتدييي درجه‌ده‌کي مستوريت، مسلمان قادينلارين حيات اجتماعي‌يه اشتراک ائتمه‌له‌رينه قطعياً مانع تشکيل ائتمه‌ز. زمانِ سعادتده و خلفايِ راشدين زمانلاريندا واقع اولان غزواتِ اسلام‌دا جراحليق علمينه آشنا مسلمان قادينلاري بولونوردو. بونلارين مجروحلار اوزه‌رينده عمليات و مداوات اجرا ائتميش اولمالاري، شيمدي اذهان عموميه‌يِ اسلام‌داکي مستوريت ايله قابل اولور مويدو؟

قصّه کوته کُن، که رفتم در حجاب
هين خَمُش، وَ اللَّهُ اعْلَمْ بِالصَّوَابِ

ترجمه‌ي فارسي:

[سوال دکتر عبدالله جودت]: در حاليکه در دنياي اسلام، زندگي مدني همگاني، ضرورت اشتراک زنان در حيات اجتماعي را با قطعيت تمام نشان مي‌دهد، آيا مخالفت ما با اين فرمان طبيعت و فرهنگ، جائز و ممکن است؟

[جواب شيخ الرئيس قاجار تبريزي]: يکي از آثار عاجزانه‌ي اينجانب، کتابي به نام «اتحاد اسلام»، حاوي جواب مفصلي به اين سوال شماست. اين کتاب در هندوستان چاپ و در ايران منتشر شده است. خلاصه‌ي فصلي را  که در اين کتاب در باره‌ي اين مساله‌ي مهم نوشته‌ام براي شما بازگويم:

به عقيده‌ي من بزرگترين علت انحطاط مسلمانان، خارج ساختن زنانشان از حدود نوعي [انساني] و از حقوق بشري است. اين رفتار غير مشروع، نشات گرفته از يک سوء تفاهم است. گمان شده که اگر زنان در عرصه‌ي علم و عمل [داراي آزاديها و حقوق] مانند مردان باشند، به عفت و عصمت آنها خللي وارد خواهد شد. اما اين، يک وهم و گمان فاسد است. زيرا که سرور صاحبان انديشه‌هاي بلند (ص. ع.)، جستن و پژوهش دانش را هم بر مردان و هم بر زنان مسلمان به يک درجه فرض و واجب کرده است. و اين اثبات مي‌کند که محروم نگاه داشتن اين زنان بيچاره‌ي مسلمان از اشتراک در دنياي علم و عمل، ظلم بر عليه شرع و شريعت‌گذار است.

در اينجا مطلبي به خاطر مي‌آيد و آن هم اين است: اشتراک زنان در حيات اجتماعي، در عين وجود لزوم ستر و پوشيدگي، چگونه ممکن است؟ در اين مورد هم من رساله‌ي ويژه‌اي بنام «رفع الحجاب و نفع الحجاب» دارم. در اين رساله با شواهد عقلي و براهين نقلي، ثابت کرده‌ام که درجه‌اي از پوشيدگي [براي زنان] که شريعت خواهان آن است، به طور قطع مانعي براي شرکت زنان مسلمان در حيات اجتماعي تشکيل نمي‌دهد. در غزوات و جنگهاي مسلمانان در عصر سعادت و در زمان خلفاي راشدين، زنان مسلمان آشنا به علم جراحي حضور مي‌داشتند. آيا ممکن بود که اين زنان، با مفهوم پوشيدگي و مستوريتي که امروز در اذهان عمومي مسلمانان وجود دارد، مجروحين را عمليات جراحي و مداوا کنند؟

قصّه کوته کُن، که رفتم در حجاب
هين خَمُش، وَ اللَّهُ اعْلَمْ بِالصَّوَابِ

طاري: عارض، ناگاه روي داده
همم: همتها. اندیشه‌های بلند

منبع:
نشريه‌ي اجتهاد، شماره‌ي ۱۲۶، ۱۵ کانون ثاني ۱۳۳۰-  ۲۸ ژانويه ۱۹۱۵، چاپ استانبول

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.