Wednesday, September 28, 2016

ترکهاي نجم‌آباد آزربايجان-ساوجبلاغ- استان تهران


ترکهاي نجم‌آباد آزربايجان-ساوجبلاغ- استان تهران

مئهران باهارلي

۲۰۰۲


ناحيه‌ي نجم‌آباد  از تورک‌ائلي-آزربايجان اتنيک، موطن شخصيتهاي تاريخي برجسته‌ي تورک مانند «محمد مصدق» و «شيخ هادي نجم‌آبادي» است. (شيخ هادي نجم‌آبادي و شماري از اطرافيانش، علاوه بر داشتن نقشي تعيين‌کننده در تاريخ مدرنيته و حرکت مشروطيت در تورک‌ائلي-آزربايجان و ايران، همچنين در جرگه‌ي زمينه‌سازان ترک‌گرايي مدرن و دمکراتيک در تاريخ‌اند. شيخ هادي نجم‌آبادي خود وابسته به جريان «اتحاد اسلام» و مدافع فعال آن بود. «سيد اسدالله خرقاني» شخصيت تورک و موسس «انجمن سعادت» در عثماني که وابسته به «کميته‌ي اتحاد و ترقي» بود، همچنين «ميرزا حسن رشديه» موسس نخستين مدارس تورک و کتب درسي آموزش زبان ترکي از شاگردان شيخ هادي نجم‌آبادي‌اند. دو تن از برجسته‌ترين شخصيتهاي زن در تاريخ معاصر ترک و موسسين «انجمن مخدرات وطن»، از نخستين انجمنهاي زنان در ايران، «آغابيگم نجم‌آبادي» دختر شيخ هادي نجم‌آبادي و «سکينه کنداشلو (گونده‌شلي)» همسر وي هستند). «منطقه‌ي باستاني ازبکي» در اين بخش از تورک‌ائلي-آزربايجان اتنيک قرار دارد.



اين نوشته‌ي کوتاه يکي از نخستين نوشته‌هاي من در اينترنت (سؤزوموز-پرشين بلاگ) است. سبب ويرايش و نشر دوباره‌ي آن، اين است که اخيرا پان‌ايرانيستهاي خجالتي و آزربايجانگرايان استالينيست، در همسوئي تاريخي با ناسيوناليسم افراطي فارسي و پان‌ايرانيسم، منکر اين واقعيت شده‌اند که کل منطقه‌ي پيوسته‌ي ترک‌نشين در شمال غرب ايران -شامل بخشهائي از استانهاي تهران و البرز فعلي- وطن خلق ترک است. و با اين ادعا آنها حق تعيين سرنوشت و حق اداره‌ي امور خود و مناطق ترک‌نشين مذکور توسط خلق ترک را رد کرده‌اند. در چنين شرايطي آشنائي توده‌ي ترک بويژه نسل جوان با وطن خود و يا کل منطقه‌ي ترک‌نشين پيوسته در شمال غرب ايران (آزربايجان اتنيک)، بويژه بخشهاي داراي اهميت استراتژيک آن، از الزم واجبات است.

سؤزوموز

نجم‌آباد روستائي از توابع بخش مرکزي در شهرستان نظرآباد است. اين شهرستان همراه با بخشهاي ترک‌نشين ديگر شهرستانهاي مجاور (ساوجبلاغ، کرج، ...) جزيي از آزربايجان اتنيک است که در استان تهران (از تاريخ ۱۳۸۹/۴/۷ به بعد در استان البرز) قرار داده شده‌اند.

در روزنامه‌ي ايران، خانم عذرا روزبان در نوشته‌اي بنام "نفوذ زبان آذري در نجم‌آباد – اختلاط شهد و شکر" اطلاعات جالبي در باره‌ي ترکهاي اين بخش از آزربايجان و لهجه‌ي آنها مي‌دهد که آنرا- علي‌رغم داشتن اشتباهات متعدد- عينا در زير مي‌آورم. املاء کلمات با الفباي استاندارد ترکي در داخل [ ] را من اضافه کردم:
--------------------------------------------

نفوذ زبان آذري در نجم‌آباد – اختلاط شهد و شکر

عذرا روزبان

مردم نجم‌آباد به دليل نزديکي با استان قزوين علاوه بر زبان فارسي، همگي زبان ترکي را مي‌دانند. زبان ترکي در اين روستا فاقد لهجه است و اصطلاحات ترکي آنها بعضا بسيار متفاوت از واژه‌هاي مردمان ساکن در مناطق آذري است. آنچه در پي مي‌آيد برخي از واژه‌هاي مردمان روستاست.

قازماق: ته ديگ
چاناق: کاسه گلي
ميسک: سطل
اوزوم: انگور
چورک [چؤره‌ک]: نان
قانشار: نزديک شدن
خاور چايي: غذاي بين صبحانه و ناهار
شب چروک: تنقلات شبهاي زمستان (شامل گردو، کشمش، سنجد)
يميش [يئميش]: کشمش
عيده [اييده]: سنجد
کورکن [کوره‌که‌ن]: داماد
گلين: عروس
قاين ننه [قايين ننه]: مادر شوهر
قاين آتا [قايين آتا]: پدر شوهر
بالدوز [بالديز]: خواهر شوهر
قارپوز [قارپيز]: هندوانه
کالک [کله‌ک]: خربزه
خرچه [خيرچا]: خربزه نارس
بيزو [بيزوو]: گوساله
گحچي [گئچي]: بزغاله
قويون: گوسفند
ايلان: مار
چاموش: کفش
دون: کت
پيشيک: گربه
دوشان [دووشان]: خرگوش
قورت: گرگ
تويوق: مرغ
کوعرچين [گؤيه‌رچين]: کبوتر
عکز [اکيز]: دوقلو
----------------------------------------------------

چند توضيح از من

با تشکر از خانم عذرا روزبان:

۱-در تيتر مطلب نام زبان «ترکي» به صرت «آذري» آورده شده که مطلقا نادرست است.

۲-مردم نجم‌آباد زبان ترکي را، نه به سبب نزديکي با قزوين، بلکه به اين سبب مي‌دانند که «ترک» هستند.

۳-اگر بتوان از نفوذ زباني در نجم‌آباد صحبت کرد، آن نفوذ زبان ترکي که زبان تاريخي، طبيعي و ملي مردم ترک نجم‌آباد است نيست. بلکه نفوذ زبان فارسي در اين ناحيه در نتيجه‌ي دو سياست دولتي و موازي ممنوعيت زبان ترکي از يک طرف و جايگزين ساختن زبان فارسي توسط نظام آموزشي، رسانه‌ها، قوانين و ... از طرف ديگر است.

۴-اين ادعا که زبان ترکي مردم نجم‌آباد فاقد لهجه است صحيح نيست. لهجه‌ي مردم ترک نجم‌آباد، عموما داخل در لهجه‌هاي افشاري و بنابراين لهجه‌اي از زبان ترکي است.

۵-علاوه بر آنکه به مشابه لهجه‌ي نجم‌آباد در مناطق جنوب شرقي آزربايجان اتنيک (تورک‌ائلي) واقع در استانهاي مرکزي، تهران، قم، همدان و .... هم صحبت مي‌شود، بعضي از تلفظهاي ايشان، عينا مانند تلفظ مردم ترکيه است (قارپوز به جاي قارپيز).

-۶تمام کلمات و اصطلاحات ترکي لهجه‌ي نجم‌آباد، از جمله آنچه در بالا آورده شده، عين کلمات و واژگان ترکهاي ديگر مناطق آزربايجان اتنيک -تورک‌ائلي و ايران است. معلوم نيست به چه سبب نويسنده‌ي محترم در صدد القاي جدائي بين لهجه‌ي ترکي نجم‌آباد با ديگر نقاط ترک‌نشين و آزربايجان اتنيک بر آمده است.

۷-بسياري از کلمات ترکهاي نجم‌آباد عينا در زبان ترکهاي قفقاز، عراق، آناتولي و ... نيز وجود دارد (مثل چاناق، ميسک، کله‌ک و غيره).

۸-به عنوان نمونه کلمه‌ي چروک لهجه‌ي نجم‌آباد ساوجبلاغ، در ديگر لهجه‌هاي زبان ترکي در ايران از جمله در استان مرکزي- کوموزان (کميجان) و زبان ترکهاي قفقاز (جمهوري آزربايجان) به شکل چره‌ز و در ترکيه به شکل چئرئز، هر دو به معني تنقلات شب (قورو يئميش) وجود دارد. ريشه‌ي کلمه‌ي چره‌ز-چئرئز در ترکي، کلمه‌يTsiros, Kseros  يوناني به معني خشک و خشکيده است. اشتراک اين کلمه و برخي ديگر از خصوصيات لهجه‌ي ترکهاي اين ناحيه‌ي آزربايجان با زبان ترکهاي ترکيه، حکايت از ريشه گرفتن برخي از گروههاي ترک اين ناحيه از ترکيه‌ي فعلي است.



منبع:


ساوجبلاغ پژوهی



No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.