سید محمد توفیق بهی همدانی
میتینگ میدان سلطان احمد تورکهای ایرانی، اعلام پیوستن به جهاد سلطان عوثمانلی، و اعتراض به به دار آویختن یک صد و یازده تن تورک در اورمو (اورمیه) توسط روسها
مئهران باهارلی
İranlı Türklerin Sultanahmet Meydanı mitingi, Osmanlı Sultanının cihat çağrısına katıldıklarını ilan
etmeleri, ve Ruslar tarafından Urmu'da (Urmiye) yüz on bir Türk’ün idam edilmesini protesto etmeleri.
The rally of Iranian Turks in Sultanahmet Square, declaration of their participation in the Ottoman Sultan's call for jihad, and protest of the execution of one hundred and eleven Turks in Urmia by the Russians.
Méhran Baharlı
خلاصه:
در این نوشته برای نخستین بار مقالهای تورکی از سید محمد توفیق بهی همدانی، از رهبران ملی تورک در ربع اول قرن بیستم چاپ شده در نشریهی سبیل الرشاد استانبول- ٣ دسامبر ١٩١٤ را به دو الفبای عربی و لاتینی دادهام. موضوع این مقاله، استقبال دنیای اسلام از اعلان جهاد خلیفهی مسلمین سلطان عوثمانلی در ٢٩ اوکتوبر ١٩١٤ بر علیه «ائتلاف مثلّث» دولتهای امپریالیستی – صلیبی روسیه، بریتانیا و فرانسه است. توفیق بهی همدانی میگوید نخستین پاسخ مثبت جهان اسلام به اعلان جهاد توسط سلطان عوثمانلی بر علیه ائتلاف مثلث، از جامعهی ایرانی مقیم عوثمانلی آمد. آنها تنها دو روز پس از صدور اعلان جهاد، میتینگی باشکوه در میدان سلطان احمد استانبول برگزار کردند، در آن پیوستن خود به جهاد مقدس سلطان عوثمانلی را بیان، و سیاستها و اهداف و مظالم دولتهای بریتانیا و روسیه و فرانسه در ایران و جهان اسلام را محکوم نمودند. در آن دوره بیش از ٩٠ درصد جامعهی ایرانیان مقیم عوثمانلی و استانبول را تورکها از تورکایلی و دیگر نقاط ایران، و اکثریت مطلق تورکهای اهل تورکایلی را هم تورکهای اهل منطقهی آزربایجان تشکیل میداد. برگزارکنندهگان میتینگ میدان سلطان احمد استانبول با صدور یک اعتراضنامه به به دار آویخته شدن یک صد و یازده تن تورک در اورمو (اورمیه) شامل حاجیان روستای بالاو توسط روسها اعتراض و نسخههایی از این اعترضنامه را به باب عالی - دربار عوثمانلی، سفارتخانههای خارجی در استانبول، مقامات دینی شیعی مقیم در عتبات عالیات عراق، هئیت وزاری ایران و روسای طوائف ایرانی ارسال کردند. آنها همچنین تلگرامهای متعددی به مقامات دینی شیعی مقیم در عتبات عالیات عراق، هئیت وزاری ایران و روسای طوائف ایرانی در ضرورت پیوستنشان به امر جهاد اعلام شده توسط خلیفهی مسلمین و سلطان عوثمانلی ارسال نمودند. توفیق بهی همدانی در مقاله اومید و عقیدهی خود دائر به متابعت جهان اسلام از امر جهاد سلطان عوثمانلی و قیام آفریقای مسلمان، دنیای عرب (فاس، جزایر، تونس، مصر، سودان، عراق، سوریه، ...)، قفقاز و تورکستان و جنوب روسیه و شبه جزیرهی هندوستان و افغانستان و پنجاب و بلوچستان بر علیه ائتلاف مثلث را بیان میکند. او متابعت از جهاد سلطان عوثمانلی را فرض عینی بر هر مسلمان، اعم از شیعی و سنی و وهابی، یک واجب دینی در ردیف نماز و روزه، و یک وظیفهی انسانی میشمارد. او منافقانی مانند آقاخان و کسانی که در این جهاد شرکت نهمیکنند را افرادی ذلیل و فاقد شرف، و خاسر در دار عقبی مینامد. توفیق بهی همدانی در مقالهی خود از اعلام بی طرفی دولت مشروطهی ایران انتقاد میکند. دولت مشروطهی ایران که بعد از اشغال تهران در ژوئیه ۱٩٠٩ توسط مشروطهطلبان انگلیسی و خلع محمدعلی شاه قاجار تاسیس شد یک دولت پانایرانیست بود و سیاستهای ضد تورک و ضد عوثمانلی امپریالیسم بریتانیا را تعقیب میکرد. توفیق بهی همدانی میگوید علی رغم این؛ مجاهدین، طوائف و رهبران دینی ایرانی به جهاد مقدس سلطان عوثمانلی پاسخ مثبت داده و عملاً هم در آن شرکت کردهاند. وی میگوید دولت مشروطهی ایران مجبور است که دیر یا زود به افکار عمومی مردم خود گوش فرا داده، به این جهاد پیوسته و با تمام وجود در صف عوثمانلی بر علیه ائتلاف مثلث به نبرد آغاز کند.
Özet
Bu
makalede, 20. yüzyılın ilk çeyreğinde Türk milletinin önde gelen isimlerinden Hemedanlı
Seyid Mehmed Tevfik Bey'nin 3 Aralık 1914 tarihinde İstanbul'da Sebîl el-Reşâd
dergisinde yayımlanan Türkçe makalesini hem Arap alfabesiyle hem de Latin
alfabesiyle sunacağım. Makalenin konusu, 29 Ekim
1914 tarihinde Osmanlı Sultanı tarafından Rusya, İngiltere ve Fransa'nın
oluşturduğu emperyalist-haçlı "Üçlü İttifak"a karşı ilan edilen cihat
çağrısının İslam dünyasındaki yankılarıdır. Hemedanlı Tevfik Bey, Osmanlı Sultanı'nın Üçlü
İttifak'a karşı ilan ettiği cihat çağrısına İslam dünyasından gelen ilk olumlu
tepkinin, Osmanlı topraklarında yaşayan İranlı topluluktan geldiğini söylüyor. Onlar Cihad ilanından sadece iki gün sonra, İstanbul'daki
Sultanahmet Meydanı'nda büyük bir miting düzenlediler ve burada Osmanlı
Sultanı'nın kutsal cihadına katıldıklarını ifade ettiler; ayrıca İngiliz, Rus
ve Fransız hükümetlerinin İran'daki ve İslam dünyasındaki politikalarını,
hedeflerini ve zulümlerini kınadılar. O dönemde Osmanlı
İmparatorluğu'nda ve İstanbul'da yaşayan İranlı topluluğun yüzde 90'ından
fazlası Türkili ve İran'ın diğer bölgelerinden gelen Türklerden oluşuyordu ve
Türkili Türklerinin büyük çoğunluğu da Azerbaycan bölgesinden gelen Türklerdi. İstanbul'daki Sultanahmet Meydanı'nda düzenlenen bu
mitingde, Ruslar tarafından Urmu'da (Urmiye) aralarında Balav ve Kötalan Türk
köylerinden hacıların da bulunduğu yüz on bir Türk'ün idam edilmesini potest
ettiler ve bir itiraz bildirisi yayınladılar. Bu
belgenin kopyaları Bâb-i Âlî Osmanlı sarayına, İstanbul'daki yabancı
elçiliklere, İraktaki Şii kutsal mekanlarda ikamet eden din görevlilerine, İran
kabinesine ve İran aşiretlerinin liderlerine gönderildi. Toplantının
organizatörleri, ayrıca İraktaki kutsal mekanlarda ikamet eden Şii din
adamlarına, İran hükümetine ve İran aşiretlerinin liderlerine çok sayıda
telgraf göndererek onları Müsülmanların Halifesi olan Osmanlı Sultanının îlan
ettiyi cihada katılmaya çağırdılar. Hemedanlı Tevfik Bey, makalesinde,
İslam dünyasının Osmanlı Sultanı'nın cihat çağrısına uymasına ve Müslüman
Afrika, Arap dünyası (Fas, Cezâir, Tunus, Mısır, Sudan, Irak, Suriye, ...),
Kafkasya ve Türkistan, Güney Rusya, Hint alt kıtası, Afganistan, Pencap ve
Belucistan'ın üçlü koalisyona karşı ayaklanmasına dair umudunu ve inancını dile
getiriyor. O, Osmanlı Sultanının cihatına katılmayı, Şii, Sünni
veya Vehhabi olsun, her Müslüman için nesnel bir yükümlülük, namaz ve oruçla
eşdeğer bir dini görev ve insani bir sorumluluk olarak görmektedir. Aga Han
gibi münafıkları ve bu cihada katılmayanları alçak, şerefsiz ve ahirette
kaybedenler olarak nitelendirmektedir. Hemedanlı Tevfik Bey makalesinde,
İran Meşrute Hükümeti'nin tarafsızlık ilanını eleştirmektedir. Temmuz 1909'da
İngiliz yanlısı Meşruteçilerin Tahran'ı işgal etmesi ve Muhammed Ali Şah'ın
devrilmesinin ardından kurulan İran Meşrute Hükümeti, pan-İranist bir devlet
olup, İngiliz emperyalizminin Türk karşıtı ve Osmanlı karşıtı politikalarını
izlemiştir. Hemedanlı
Tevfik Bey'e göre bu gerçeye rağmen, İranlı mücahitler, aşiretler ve dini
liderler Osmanlı Sultanı'nın kutsal cihat çağrısına olumlu yanıt vermiş ve
fiilen bu cihada katılmışlardır. Hemedanlı Tevfik Bey, İran'ın Meşrute
hükümetinin er ya da geç halkının kamuoyuna kulak vermek zorunda kalacağını, bu
cihada katılacağını ve tüm gücüyle Osmanlı'nın yanında Üçlü İttifak'a karşı
savaşacağını söylüyor.
Abstract
In this article, I will present a Turkish article written by Seyid Mehmed Tevfik Bey of Hamadan, one of the prominent figures of the Turkish nation in the first quarter of the 20th century. The article was published in the Sebîl el-Reşâd magazine in Istanbul on December 3, 1914, in both Arabic and Latin alphabets. The the article discusses the impact in the Islamic world of the Ottoman Sultan’s declaration of jihad on October 29, 1914, against the imperialist-crusader alliance known as the "Triple Entente", comprising Russia, Great Britain, and France. Tevfik Bey of Hamadan stated that the first positive response from the Islamic world to the Ottoman Sultan's call for jihad against the Triple Entente came from the community of Iranian Turks living in Ottoman territories. Just two days after the declaration of Jihad, they organized a large rally in Sultanahmet Square in Istanbul. There they expressed their support for the holy jihad declared by the Ottoman Sultan and condemned the policies, objectives, and atrocities of the British, Russian, and French governments in Iran and the Islamic world. At that time, more than 90 percent of the Iranian community living in the Ottoman Empire and Istanbul consisted of Turks from Turkili and other regions of Iran. The vast majority of the Turks from Turkili were from the Azerbaijan region. At the rally held in Sultanahmet Square in Istanbul, attendees protested the execution of one hundred and eleven Turks by the Russians in Urmia. These Turks were respected merchants from the Turkish villages of Balav and Kötalan. A protest statement was issued and copies of this document were sent to the Sublime Porte Ottoman palace, foreign embassies in Istanbul, religious leaders residing in the Shiite holy sites in Iraq, the Iranian cabinet, and the leaders of Iranian tribes. The organizers of the meeting also sent numerous telegrams to Shiite clerics residing in holy places in Iraq, as well as to the Iranian government, and leaders of Iranian tribes, urging them to participate in the jihad declared by the Ottoman Sultan, as the Caliph of the Muslims. In his article, Tevfik Bey of Hamadan expresses his belief that the Islamic world would heed the Ottoman Sultan's call for jihad. He hopes that Muslim Africa, the Arab world (including Morocco, Algeria, Tunisia, Egypt, Sudan, Iraq, Syria, etc.), the Caucasus, Turkestan, Southern Russia, the Indian subcontinent, Afghanistan, Punjab, and Balochistan would rise up against the Triple Entente. He believes that participating in the Ottoman Sultan's jihad is a mandatory duty for all Muslims, regardless of their sect and being Shia, Sunni, or Wahhabi. He views it as a religious obligation on par with prayer and fasting, as well as a humanitarian responsibility. He condemns hypocrites like Aga Khan and those who refuse to join the jihad as despicable, dishonorable, and doomed to damnation in the afterlife. In his article, Tevfik Bey of Hamadan criticizes the Iranian Constitutional Government's decision to remain neutral. After the occupation of Tehran by pro-British Constitutionalists in July 1909 and the overthrow of Mohammad Ali Shah, the Iranian Constitutional Government that was established became a pan-Iranist state. It followed the anti-Turkish and anti-Ottoman policies of British imperialism. According to Tevfik Bey of Hamadan, despite this reality, Iranian mujahideen, tribes, and religious leaders responded positively to the Ottoman Sultan's call for a holy jihad and actively participated in it. Tevfik Bey of Hamadan states that the Iranian Constitutional government would sooner or later have to heed the public opinion of its people, join this jihad, and fight alongside the Ottomans against the Triple Entente with all their might.
.jpg)
.png)
.png)
.png)
.png)
.png)
.png)
.png)
.png)
مقدمه
در این نوشته مقالهای تورکی از سید محمد توفیق بهی همدانی، از رهبران ملی تورک در ربع اول قرن بیستم چاپ شده در نشریهی سبیل الرشاد استانبول- ٣ دسامبر ١٩١٤ را آوردهام. موضوع این مقاله، که نخستین مقالهی منتشر شده از توفیق بهی همدانی در ایران خواهد بود، استقبال دنیای اسلام از اعلان جهاد توسط خلیفهی مسلمین سلطان عوثمانلی در ٢٩ اوکتوبر ١٩١٤ بر علیه «ائتلاف مثلّث» یعنی دولتهای امپریالیسی – صلیبی روسیه، بریتانیا و فرانسه است.
١-توفیق بهی همدانی مقالهی خود را با ذکر این مطلب آغاز میکند که نخستین پاسخ مثبت جهان اسلام به اعلان جهاد توسط سلطان عوثمانلی بر علیه ائتلاف مثلث، از جامعهی ایرانی مقیم عوثمانلی آمد. آنها بدین منظور و تنها دو روز پس از صدور اعلان جهاد، میتینگی باشکوه در میدان سلطان احمد استانبول برگزار کردند، در آن پیوستن خود به جهاد مقدس سلطان عوثمانلی را بیان، و سیاستها و اهداف و مظالم دولتهای بریتانیا و روسیه و فرانسه در ایران و جهان اسلام را محکوم نمودند. قابل ذکر است که در آن دوره بیش از ٩٠ درصد جامعهی ایرانیان مقیم عوثمانلی و استانبول را تورکها از تورکایلی و دیگر نقاط ایران، و اکثریت مطلق تورکهای تورکایلی را هم تورکهای اهل منطقهی آزربایجان تشکیل میداد.
٢- توفیق بهی همدانی در مقالهی خود نکاتی در بارهی میتینگ تاریخی میدان سلطان احمد استانبول را ثبت کرده که تاکنون معلوم نهبود:
-ایرانیان عوثمانلی که بیش از نود درصدشان تورک بودند،
اولین گروه در جهان اسلام بودند که به دعوت جهاد سلطان عوثمانلی، دو روز پس از
صدور آن پاسخ مثبت دادند.
- در میتینگ میدان سلطان احمد استانبول با صدور یک
اعتراضنامه به به دار آویخته شدن تورکها در اورمو (اورمیه) شامل حاجیان روستای بالاو توسط روسها اعتراض شد.
- تعداد کسانی که روسها در آن روزها در اورمو (اورمیه) به دار آویختند، جمعاً یک صد و یازده
تن بود.
- نسخههایی از پروتستنامهی میتینگ میدان سلطان احمد
استانبول در اعتراض به به دار کشیده شدن تورکان در اورمو (اورمیه)، به دربار عوثمانلی، سفارتخانههای
خارجی در استانبول، مقامات دینی مقیم در عتبات عالیات، هئیت وزاری ایران و روسای
طوائف ایرانی ارسال شد.
- برگزارکنندهگان میتینگ میدان سلطان احمد استانبول تلگرامهای متعددی به مقامات دینی مقیم در عتبات عالیات، هئیت وزاری ایران و روسای طوائف ایرانی در ضرورت پیوستنشان به امر جهاد ارسال کردند.
٣- متن پروتستنامهی میتینگ میدان سلطان احمد استانبول که بر اساس گفتهی توفیق همدانی، نسخههای متعددی میباید از آن در آرشیوهای ایران و تورکیه و کشورهای اوروپایی وجود داشته باشد تاکنون منتشر نهشده است. همچنین است تلگرامهای متعدد برگزار کنندهگان میتینگ میدان سلطان احمد استانبول در دعوت از دولت ایران و روحانیون عتبات عالیات و روسای طوائف ایران برای پیوستن به جهاد عوثمانلی.
٤-عکسی از میتینگ تاریخی میدان سلطان احمد استانبول با پرچمهای دولت تورک قاجاری که توسط وزارت جنگ فرانسه تهیه شده در دست است[1]. اما منتشر کنندهگان این عکس، به موضوع میتینگ که پاسخ مثبت جامعهی ایرانیان مقیم استانبول به دعوت جهاد سلطان عوثمانلی، و اعتراض به به دار آویخته شدن یک صد و یازده تن تورک در اورمو (اورمیه) توسط روسها است اشاره نهمیکنند.
٥- توفیق بهی همدانی در این مقاله اومید و عقیدهی خود دائر به متابعت جهان اسلام از امر جهاد مقدس اعلان شده توسط سلطان عوثمانلی و مشخصاً قیام آفریقای مسلمان، دنیای عرب (فاس، جزایر، تونس، مصر، سودان، عراق، سوریه، ...)، قفقاز و تورکستان و جنوب روسیه و تمام شبه جزیرهی هندوستان و افغانستان و پنجاب و بلوچستان بر علیه ائتلاف مثلث را بیان میکند. وی متابعت از اعلان جهاد توسط سلطان عوثمانلی را فرض عینی بر هر مسلمان، اعم از شیعی و سنی و وهابی و یک واجب دینی در ردیف نماز و روزه، حتی یک وظیفهی انسانی میشمارد و منافقان – مانند آقاخان – و کسانی که در آن شرکت نهمیکنند را افرادی ذلیل و فاقد حیات و شرف، و خاسر در دار عقبی مینامد.
٦- توفیق بهی همدانی در مقالهی خود از اعلام بی طرفی دولت مشروطهی ایران انتقاد میکند. دولت مشروطهی ایران که بعد از اشغال تهران در ژوئیه ۱٩٠٩ توسط مشروطهطلبان انگلیسی و خلع محمدعلی شاه تاسیس شد یک دولت پانایرانیست بود و در تبعیت از امپریالیسم بریتانیا سیاستهای ضد تورک و ضد عوثمانلی را تعقیب میکرد. توفیق بهی همدانی میگوید علی رغم این؛ مجاهدین، طوائف و رهبران دینی ایرانی به جهاد مقدس سلطان عوثمانلی پاسخ مثبت داده و عملاً هم در آن شرکت کردهاند. وی در این موقع، نمونهی حمله به قوای کازاک روسیه در تبریز را ذکر میکند و سپس میگوید دولت [مشروطه] ایران مجبور است که دیر یا زود به افکار عمومی مردم خود گوش فرا داده، به این جهاد پیوسته و با تمام وجود در صف عوثمانلی بر علیه ائتلاف مثلث به نبرد آغاز کند.
٧-در زیر نخست ترجمهی بخش مربوط به میتینگ میدان سلطان احمد استانبول و سپس متن کامل تورکی مقاله را به دو الفبای عربی و لاتینی دادهام.
ترجمه: جهان اسلام- همهی مسلمانان بر علیه ائتلاف مثلث بهپا خاستند (از مئهران باهارلی)
سبیل الارشاد، عدد ٣١٦، ١٤ محرم ١٣٣٣، پنجشنبه ٢٠ تشرین ثانی ١٣٣٠ [٣ دسامبر ١٩١٤]، جلد ١٣. صص ٢٩-٣٠
«به محض صدور اعلانیهی جهاد مقدّس از طرف حضرت خلیفه [سلطان عوثمانلی]، در عالم اسلام هیجانی عظیم و آثار قیام مشاهده شد که روز بهروز توسعه پیدا کرده است ....
اوّلین تاثیر اعلانیهی سلطان، در برادران ایرانیمان مقیم در استانبول مشاهده شد. دو روز بعد از صدور اعلان جهاد، آنها میتینگ باشکوهی در میدان سلطان احمد برپا نمودند که در آن خطیبهای ایرانی با شمردن یک به یک دسیسهها و مظالم دولتهای روسیه و بریتانیا و فرانسه در ایران و کلّ کشورهای اسلامی، سیاستها و اهداف آنها را تلعین و محکوم، و آمادهگی همهی مسلمانان، شیعی و سنّی، برای شرکت در امر مقدّس جهاد را به همراه عوثمانلیان مانند یک وجود واحد و متّحداً بیان کردند. آنها مظالم روسها در روزهای اخیر را که به صورت به دار آویختن یک صد و یازده ایرانی در اورمو (اورمیه) ظاهر شد؛ با صدور یک پروتستنامه محکوم کردند و این پروتستنامه را توسط یک هئیت ایرانی به سفارتها و باب عالی [در بار سلطان عوثمانلی] تقدیم؛ و کوپیهای از آن را به همراه تلگرافهای متعدّد دائر به ضرورت شرکت در امر جهاد به مجتهدان گرامی که در عتبات عالیات اقامت و فعّالیت دارند، هئیت وزراء و رؤسای قبائل ایران فرستادند.
هنوز یک هفته از این میتینگ نهگذشته بود که اهالی غیور آزربایجان در تبریز، در ظرف چند ساعت، دو هزار «کازاک»[2] که قوای روسیه در آن شهر را تشکیل میدادند به همراه ژنرال کونسول روسیه در آن شهر را از دم شمشیر گذراندند و بدین طریق، انتقام صدها احرار و مرحوم ثقة الاسلام که چند سال پیش در دهم محرّم بهدست روسها به دار آویخته شده بود را گرفتند.
دولت رسمی [حکومت مشروطه] ایران تا دلش بهخواهد میتواند بی طرف باقی بهماند. امّا مجاهدین، طوائف، علماء و مجتهدین ایران در امر جهاد شرکت کردهاند. هئیت وزرای ایران هم دیر یا زود ضرورت پیروی و حمایت از افکار عمومی را حسّ خواهد کرد. تَرْک بیطرفی دولت ایران در آیندهای نزدیک، و ورود او با تمام وجود خود به میدان نبرد بر علیه ائتلاف مثلّث، امری قطعی است ...».
متن کامل اصل مقالهی سید محمد توفیق همدانی به تورکی:
عالمِ اسلام: بوتون مسلمانلار ائتلافِ مثلّث علیهینده آیاقلاندیلار
سبیل الارشاد، عدد ٣١٦، ١٤ محرم ١٣٣٣، پنجشنبه ٢٠ تشرین ثانی ١٣٣٠ [٣ دسامبر ١٩١٤]، جلد ١٣. صص ٢٩-٣٠
جهادِ مقدّسه دائر بیاننامهیِ همایونِ حضرتِ خلافتپناهی شرفِ صادر اولور اولماز، عالمِ اسلامدا عظیم بیر هیجان و قیام آثاری گؤرولمهیه باشلامیش و گوندهن گونه توسّع پیدا ائتمیشدیر ...
بیاننامهیِ همایونون ایلک تأثیری، پایتختیمیزده مقیم بولونان ایرانلی قارداشلاریمیزدا گؤرولموشدور: ایکی گون سونرا سلطان احمد میدانیندا محتشم بیر اجتماع عقد ائدهرهک، روسلارین، اینگیلتهرهنین، فیرانسانین ایراندا و بالجمله ممالکِ اسلامیهدهکی آنتیریقالاری، ظلملهری بیرهر بیرهر خطبایِ ایرانیه طرفیندهن تعداد اولونموش، بونلارین سیاستلهرینه، امللهرینه لعنتلهر یاغدیریلمیش؛ بالجمله مسلمانلارین، سنّی و شیعیلهرین یکوجود و متّحد اولاراق عوثمانیلهرله برابر امرِ مقدّسِ جهادا اشتراک ائتمهکله آماده اولدوقلاری بیان ائدیلمیش، روسلارین شو سون گونلهرده اورمیهده یوز اونبیر ایرانلییی آسماق صورتییله اجراء ائیلهدیکلهری مظالم پروتئستو ائدیلهرهک، سفارتلهره و بابِ عالییه ایرانلی بیر هئیت طرفیندهن تقدیم اولونموش و عتباتِ عالیاتدا شرفمقیم اولوپ نشرِ افاضاتدا بولونان مجتهدینِ کرام حضراتییلا ایرانداکی روسایِ قبائله، ایران قابینهسینه پروتئستونامهنین صورتییله جهادا اشتراک ائتمهلهری لزومونا دائر متعدّد تئلئقرافلار چهکیلمیشدیر.
بو وقعهدهن بیر هفته گئچمهکسیزین تهبریزده بیر قاچ ساعت ایچینده مذکور شهیرده موجود اولوپ روسیهنین قوّتینی تشکیل ائدهن ایکی بین قهدهر روس کازاکلارییلا برابر روس جئنئرال قونسولوسونو غیور آزهربایجانلیلار قیلیجدان گئچیریپ، گئچهن سنهلهرده محرّمین اونونجو گونونده روسلارین یوزلهرجه احرار ایله برابر آسدیقلاری مرحوم ثقة الاسلام حضرتلهرینین انتقامینی آلدیلار.
ایران حکومتِ رسمیهسی ایستهدییی قهدهر بیطرف اولسون، ایران مجاهدلهری، قبائلی، علماء و مجتهدلهری جهادا اشتراک ائتمیشلهردیر. افکارِ عمومیهیه استناد ائتمهک مجبوریتینی، ائر گئچ ایران قابینهسی ده حسّ ائدهجهکدیر. یاخین بیر زماندا بی طرفلییی ترک ائیلهیهرهک بوتون موجودیتییله دولتِ علّیهیِ عوثمانلیه ایله بیرلیکده ائتلافِ مثلّث علیهینده میدانِ مجاهدهیه آتیلاجاغی محقّق بیر کیفیتدیر.
دیگر طرفدهن جهادِ مقدّسین اعلانینی دویان فاس، جزایر، تونوس، مصر و سودان اهالیسی، سودان قبائلی ده اینگیلتهره و فیرانسا علیهینده مسلّح بیر حالدا اخذِ انتقاما قرار وئرمیشلهردیر. هر یئرده بو دین دشمنلهرینی سیخیشدیرماغا، شاشیرتماغا باشلامیشلاردیر. فاس مجاهدلهری طرفیندهن بو آنا قهدهر فیرانسیز عسکرلهریندهن بینلهرجهسی خاکِ هلاکا سهریلمیشدیر. عراق و سوریه جهتینده یاشایان غیور و دیندار اسلام قبیلهلهرینین ده بیر قسمی سووئیش کانالیندا، دیگر قسمی ده بصره جواریندا اینگیلیزلهرله حرب ائتمهکله مشغول اولدوقلارینی ههمهن هر گون استخبار ائتمهکدهییز.
چوخ گئچمهکسیزین مظفّر عوثمانلی اوردوسو مصره دوغرو عنانِ جلادتینی عطف ائدینجه، بوتون آفریقا مسلمانلارینین اینگیلتهره و فیرانسا علیهینده بیردهن بیره حرکته گهلهرهک باشدان باشا آفریقادا قیاملار قوپاراجاقلارینا امین اولمالیییز. قتال بیر کره اینگیلیزلهرین قبضهیِ تسلّطلهریندهن قورتولور قورتولماز هیندوستانداکی ایکی یوز اهللی میلیون هندو ایله سهکسهن بئش میلیون مسلمانین اینگیلتهره علیهینده اختلال چیخاراجاغی، بوتون اینگیلیزلهری محوه قیام ائدهجهکلهری طبیعیدیر.
ایران مجاهدلهرینین کمالِ فعالیت و حسِّ دیانتله میدانِ جهادا آتیلدیقلارینی گؤرهن، خبر آلان بلوچستان و افغانستان قبائلینین ده شمالاً و جنوباً روسیهنین تورکوستانییلا اینگیلتهرهنین پنجاب ایالتینه آرسلان گیبی هجوم ائدهجهکلهرینه ذرّه قهدهر شبهه ائتمهییز.
قافقاسیاداکی مسلمانلارا ائرمنیلهر ده التحاق ائدهرک، روسیه علیهینده قومیتهلهرییله؛ بومبا و دینامیتلهرییله، سلاحلارییلا اختلال چیخارماقدا، عوثمانلی اوردولارینا دؤرت گؤزله انتظار ائتمهکدهدیرلهر. بوتون بو حادثات، بو تظاهراتِ وحدت و اخوّتِ اسلامیه اساسینین مسلمانلارین قلبینده نه متین بیر صورتده یئرلهشدییی، مسلمانلارین غدّار، خونخوار، ایکی یوزلو، ائتلافِ مثلّث دولتلهریندهن انتقام آلماق ایچون فرصت بهکلهمهکده اولدوقلارینی تمامییلا گؤستهرییور. دولة الخلافةنین ائتلافِ مثلّث علیهینده اولاراق حربه اشتراک ایله اعلانِ جهاد ائیلهمهسی، شبهه یوخدور که دنیاداکی بوتون مسلمانلاری سلاح باشینا، جهادا دعوت ائتمیش و اسلام دشمنلهرینه مقامِ معلّایِ خلافته قارشی تعرّضون، اویون اوینامانین نه مدهش، نه تهلکهلی بیر ایش اولدوغونو فعلاً اثبات ائتمیشدیر.
اینگیلتهره مصردهن و هیندیستاندان قووولدوقدان سونرا بوتون عظمتی، حشمتی، ثروت و ترقّیاتی، کبر و نخوتی ایله برابر سؤنوپ گئدهجهکدیر. « الْحَقُّ يَعْلُو وَ لَا يُعْلَى عَلَيْهِ ». داها ایشین باشلانقیجینداییز. داها جهاد خبرینی آلامامیش میلیونلارجا مسلمانلار واردیر که بوگون یارین حقیقتدهن خبردار اولونجا، یکپاره آتش کهسیلهجهکلهری بدیهیدیر.
«يُرِيدُونَ أَن يُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَيَأْبَى اللَّهُ إِلَّا أَن يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ» آیتِ جلیلهسی موجبینجه جنابِ حقّین، قهّارِ ذوالجلال حضرتلهرینین نورِ الاهیسینی سؤندورمهک ایستهیهن کفّارین مقهوریتی، نورِ اسلامین پارلایاجاغی طرفِ حقّدهن مقدّر و مبشّردیر. آرتیق صبرِ الاهی توکهنمیشدیر. بونجا ظلملهر، فنالیقلار ایقاعینا، خانمانلار سؤندورولمهسینه، ناموسلار چئینهنمهسینه قارشی دریایِ غضب و قهرِ الاهی جوش و خروشا گهلمیشدیر. بونا قارشی حائل و مانع اولاجاق هیچ بیر قوّت یوخدور. قهرِ ربّانی سیل گیبی حقسیزلیکلهری، کافرلهری غَیّایِ اضمحلالا سوروکلهیهجهکدیر «لَا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا» منطوقِ جلیلینه ماصدق اولاراق بو ظالملهرین، کافرلهرین حالی پهک یامان اولاجاق، تاریخلهرده عبرت، دیللهرده دستان اولاجاقدیر. بو بویوک عبرتلهردهن حصّهیاب اولان ملّتلهرین حالینا نه موتلو!
بناءً علیه بوگون اوروج و نماز گیبی جهادا اشتراک ائتمهک، و کفّارا قارشی ممالکِ اسلامیهیی جانلارییلا، ماللارییلا مدافعه و صیانت ائتمهک، بیضهیِ مقدّسهیِ اسلامیهیی کفّارین تجاوزاتیندان مصون بولوندورماق هر مومنِ موحّد اوزهرینه فرضِ عیندیر. بوندان یوز چئویرهن مسلمان دئییلدیر، انسان دئییلدیر. اونون ایچون نه حیات واردیر، نه شرف! دنیادا ذلّتدهن، آخرتده خسراندان باشقا هیچ بیر نصیبی یوخدور.
آرتیق بو ایش بو رادّهیه گهلینجه اقوامِ اسلامیه آراسینداکی بوتون اختلافاتِ مذهبیه ده برطرف اولموشدور. سنّیسی، شیعیسی، وهّابیسی، حاصلی ههپسی بو جهادِ مبینه اشتراک ائتمیش و ائدهجهکدیر. اینگیلیز یارداقجیلاریندان آوجی گهلینه بهنزهیهن آقاخانلارلا آنا بهنزهر منافقلهرین تدلیساتینا هئچ کیمسهنین، هیچ بیر مسلمانین اهمّیت وئرمهیهجهیی شبههسیزدیر. گئجهلهر گهبهدیر. باخالیم نهلهر دوغورور! عالمِ اسلامین استقبالی ان شاء الله پهک پارلاقدیر. اهلوئریر که هر مسلمان وظیفهسیندهن قصور ائتمهسین.
س. م. توفیق
ÂLEM-İ İSLAM: BÜTÜN MÜSÜLMALAR Î’TİLÂF-I MÜSELLES ALEYHİNDE AYAKLANDILAR
Seyid Mehmed Tevfik Hemedânî (Hemedanlı)
Sebîl el-İrşâd, aded 316, 14 muharrem 1333, Perşembe, 20 teşrîn-i sânî 1330, cild 13, s. 29-30
Cihâd-ı mukaddese dâir Beyannâme-y-i Humâyûn-i hazret-i hilâfet penâhî şeref-i sâdir olur olmaz, âlem-i İslâm’da azim bir heyecan ve kıyam âsârı görülmeye başlamış ve günden güne tevessü’ etmiştir...
Beyannâme-y-i Humâyûn’un ilk te’sîri paytahtımızda mukîm bulunan Îrânlı kardaşlarımızda görülmüştür: iki gün sonra Sultan Ahmed Meydanıǝnda mühteşem bir ictima akd ederek, Rusların, İngiltere’nin, Fıransa’nın Îrânda ve bilcümle memâlik-i İslâmiye’deki antrikaları, zülümleri birer birer hutebâ-y-i Îrâniye tarafından te’dâd olunmuş, bunların siyasetlerine, emellerine lânet yağdırılmış, bilcümle Müsülmanların Sünni ve Şiîlerin yekvucûd ve muttahid olarak Osmânîlerle berâber emr-i mukaddes-i cihâda iştirâk etmekle âmâde oldukları beyân edilmiş, Rusların şu son günlerde Urmiye’de yüz on bir Îrânlıyı asmak sûretiyle icrâ eyledikleri mezâlim protesto edilerek, sefâretlere ve Bâb-i Âlî’ye Îrânlı bir hey’et tarafından takdim olunmuş ve Atebât’ta şeref mukîm olup neşr-i ifâzâtta bulunan müçtehidîn-i kerâm hezerâtyla Îrândaki rüesâ-y-i kabâile, Îrân kabinesine protestonâmenin sûretiyle cihâda iştirak etmeleri luzûmuna dâir mutaaddid telegraflar çekilmiştir.
Bu vak’adan bir hafta geçmeksizin Tebriz’de bir kaç saat içinde mezkûr şehirde mevcûd olup Rusya’nın kuvvetini teşkîl eden iki bin kadar Rus Kazaklarıyla berâber Rus Ceneral Konsolosunu gayur Azerbaycanlılar kılıçtan geçirip, geçen senelerde Muharrem’in onuncu gününde Rusların yüzlerce ahrâr ile berâber astıkları merhûm Sıkat-ül-İslâm hazretlerinin intikâmını aldılar.
Îrân hukûmet-i resmiyesi istediyi kadar bîtaraf olsun, Îrân mucâhidleri, kabâili, ulema ve müçtehidleri cihâda iştirâk etmişlerdir. Afkâr-ı umûmiyeye istinâd etmek mecbûriyetini er geç Îrân kabinesi de hiss edecektir. Yakın bir zamanda bîtaraflığı terk eyleyerek bütün mevcûdiyetiyle Devlet-i Âliyye-i Osmaniye ile birlikte Î’tilâf-i Müselles aleyhinde meydân-ı mucâhideye atılacağı muhakkak bir keyfiyettir.
Diyer taraftan Cihâd-i Mukaddes’in î’lânını duyan Fas, Cezâyir, Tunus, Mısır ve Sûdân ahâlîsi, Sûdân kabâili de İngiltere ve Fıransa aleyhinde musallah bir halda ahz-i intikâma karar vermişlerdir. Her yerde bu din düşmanlarını sıkıştırmaya, şaşırtmaya başlamışlardır. Fas mucâhidleri tarafından bu âna kadar Fıransız askerlerinden binlercesi hâk-i helâka serilmiştir. Irak ve Suriye cihetinde yaşayan gayur ve dindar İslam kabîlelerinin de bir kısmı Suveyş Kanalı’nda, diyer kısmı da Basra Civârında İngilizlerle harp etmekle meşgûl olduklarını hemen her gün istihbâr etmekteyiz.
Çok geçmeksizin muzaffer Osmanlı Ordusu Mısır’a doğru inân-ı celâdetini atf edince bütün Afrika Müsülmanlarının İngilter ve Fıransa aleyhinde birden bire harekete gelerek baştan başa Afrika’da kıyamlar koparacaklarına emîn olmalıyız. Kıtâl bir kere İngilizlerin kabze-y-i tasallutlarından kurtulur kurtulmaz Hindistan’daki iki yüz elli milyon Hindû ile seksen beş milyon Müsülmanın İngiltere aleyhinde ihtilâl çıkaracağı, bütün İngilizleri mahve kıyâm edecekleri tabiîdir.
Îrân mucâhidlerinin kemâl-i faâliyet ve hiss-i diyânetle meydân-i cihâda atıldıklarını gören, haber alan Belûçistan ve Afgânistan kabâilinin de şimâlen ve cenûben Rusya’nın Türküstanıyla İngiltere’nin Puncab eyâletine arslan gibi hucum edeceklerine zerre kadar şüphe etmeyiz. Kafkasyadaki Müsülmanlara Ermeniler de iltihâk ederek, Rusya aleyhinde komiteleriyle, bomba ve dinamitleriyle, silahlarıyla ihtilâl çıkarmakta, Osmanlı Ordularına dört gözle intizâr çekmektedirler.
Bütün bu hâdisât, bu tezâhürât-i vahdet ve uhuvvet-i islâmiye esâsının Müsülmanların kalbinde metîn bir sûrette yerleştiyi, Müsülmanların gaddar, hunhâr, ikiyüzlü î’tilâf-ı Müselles’ten intikâm almak içün fırsat beklemekte olduklarını tamâmıyla gösteriyor. Devlet ül-Hilâfet’in Î’tilâf-ı Müselles aleyhinde olarak harbe iştirâk ile î’lân-ı cihâd eylemesi, şüphe yoktur ki dünyadaki bütün Müsülmanları silah başına, cihâda dâvet etmiş ve İslam düşmanlarına makâm-ı muallâ-y-ı hilâfete karşı taarrüzün, oyun oynamanın ne müdhiş, ne tehlikeli bir iş olduğunu fiilen isbât etmiştir.
İngiltere Mısır’dan ve Hindistan’dan kovulduktan sonra bütün azameti, hişmeti, servet ve terakkıyâtı, kibir ve nühuveti ile berâber sönüp gidecektir. “El Hakk ye’lû ve lâ yo’lâ aleyhi”. Daha işin başlangıcındayız. Daha cihâd haberini alamamış milyonlarca Müsülmanlar vardır ki bugün yarın hakîkatten haberdâr olunca, yekpâre âteş kesilecekleri bedîhîdir.
“Yorîdûne en yotfeû nûr ellâhi bi efvâhihim veyâbiyallahu illa en yotemme nûrehu velev kerih el-kâferûn” âyet-i celîlesi mevcibince cenâb-i Hakk’ın kahhar-i zülcelâl hazretlerinin nûr-i ilâhîsini söndürmek isteyen küffarın makhûriyeti, nûr-i islâmın parçalayacağı taraf-i Hak’tan mukadder ve mübeşşirdir. Artık sabr-i ilâhî tükenmiştir. Bunca zülümler, fenâlıklar îkâ’ına, hânumanlar söndürülmesine, nâmuslar çiynenmesine karşı deryâ-y-i gazap ve kahr-i ilâhî cûş ve hurûşa gelmiştir. Buna karşı hâil ve mâni’ olacak hiç bir kuvvet yoktur. Kahr-i rebbâni sel gibi haksızlıkları, kâfirleri gayyâ-y-i izmihlâla sürükleyecektir. “Lâ tezer elel arzi min el kâfirine deyyâren” mantûk-i celîline mâsadak olarak bu zâlimlerin, kâfirlerin hâlı pek yaman olacak, târihlerde ibret, dillerde destan olacaktır. Bu büyük ibretlerden hisseyâb olan milletlerin hâlına ne mutlu!
Binâen aleyh bugün oruç ve namaz gibi cihâda iştirâk etmek ve küffâra karşı memâlik-i islâmiyeyi canlarıyla, mallarıyla mudâfıa ve siyânet etmek, beyze-y-i mukaddese-y-i İslâmiyeyi küffârın tecâvüzâtından mesûn bulundurmak her mü’min müvehhid üzerine farzdır. Bundan yüz çeviren Müsülman deyildir, insan deyildir. Onun içün ne hayat vardır ne şeref. Dünyada zilletten, âhirrette husrandan başka hiç bir nasîbi yoktur.
Artık bu iş bu râdeye gelince akvâm-ı İslâmiye arasındaki bütün ihtilâfât-i mezhebiye bertaraf olmuştur. Sünnîsi, Şiîsi, Vehhâbîsi, hâsılı hepsi bu cihâd-i mübîne iştirâk etmiş ve edecektir. İngiliz yardakçılarından avcı geline benzeyen Akahanlarla ana benzer munâfıkların tedlîsâtına hiç kimsenin, hiç bir Müsülmanın ehemmiyet vermeyeceyi şüphesizdir. Geceler gebedir. Bakalım neler doğurur. Âlem-i İslâm’ın istikbâlı “in şâe allah” pek parlaktır. Elverir ki her Müsülman vazîfesinden kusûr etmesin.
S. M. Tevîk
سؤزلوک:
آوجی: حریص
اهلوئریر که: یئتهر که
ایقاع: حقوقدا تهک طرفلی یاپیلان بیر ایشلهم، اؤرنهیین
قادینین رضاسی اولمادان اهرینین اونو بوشاماسی
رادّه:علامت و
نشانه در متن اشاره کننده به
مطلبی در حاشیه
غَیّا: جهنمده دهرین بیر دهره و یا قویو
ماصدق: مضمون و معنی
منطوق: گفته شده و نطق شده و تلفظ شده
یارداقجی: پیس و کؤتو ایشلهرده بیرینه یاردیم ائدهن کیمسه
گؤروتلهر:
۱-سید
محمد توفیق بهی ههمهدانلی (همدانی)، ایستانبولدا یاشایان ایرانلی تورکلهرین
سولطان احمد مئیدانی میتینگینده نطق ائدهرکهن، نووامبر ۱٩۱٤؛ ایرانلی تورکلهرین
عوثمانلی سولطانینین جهاد اعلانینا قوشولمالاری و اورومودا روسلارین بالاو و
کؤتالان حاجیلاری داخیل ۱۱۱ تورکو آساراق اعدام ائتمهسینی پروتئستو ائیلهمهلهری
Seyid Mehmed Tevfik Hemedanlı,
İstanbul’da yaşayan İranlı Türklerin Sultan Ahmed Meydanı mitinginde nutuk
ederken, Ulusoyuk (Kasım) 1914, İranlı Türklerin Osmanlı Sultanının cihâd îlânına
koşulmaları ve Urmu’da (Rumiye, Urmiye) Rusların Balav ve Kötalan Hacıları
dâhil 111 Türk’ü asarak îdâm etmesini protesto eylemeleri.
۲-«سلطان
احمد میدانیندا ایمپاراتور گییوم حضرتلهرینین یادگاری چشمه اطرافیندا ایرانی
قارداشلاریمیزین نمایش اخوتکارانهلهری»
Sultan Ahmed Meydanı’nda İmparator
Kiyum Hazretlerinin yâdigârı çeşme etrafında Îrânî kardaşlarımızın nümâyiş-i
uhuvvetkârâneleri
Osmanlı Sultanının Cihâd-I Ekber
îlânını kabul eden İranlı Türklerin Sultan Ahmed Meydanında Alman suvargası (Çeşmesi)
çevresinde yaptıkları miting
۳-«جهادِ
اکبری اعلان ائدهن فتاوایِ شریفهنین فاتح جامعِ شریفینده رسمِ قرائتی»
Cihâd-i Ekber’i îlân eden
fetâvâ-y-i şerîfe’nin Fâtih Câmi-i şerîfinde resm-i kırâeti
Cihâd-i Ekber Fetvâlarının
Fâtih Câmîsi’nde okunması
İstanbulda yaşayan İranlı
Türklerin Sultan Ahmed Meydanında mitingi, Osmanlı Sultanının Cihâd Îlânına
koşulmaları ve Urmuda Rusla
٤-«پایتخت
عثمانینین محاربه حاققینداکی فکری: سلطان احمد میدانیندا عقد اولونان ایکینجی میتینگ
انطباعاتیندان». بالقان محاربهسینین عرفهی ظهوروندا ایستانبول. فوطو: رسنه
Paytaht-ı Osmânî’nin Muhârribe
hakkındaki fikri: Sultan Ahmed Meydanı’nda akd olunan İkinci Miting intibâından.
Balkan Muhâribesi’nin arefe-y-i zuhûrunda İstanbul. Foto: Resne
٥-«ایستانبول
خالقینین فورانِ حمیّتی: سلطان احمد میدانینداکی متینگ مناظریندهن». فوتو: رسنه
İstanbul halkının feverân-ı hemmiyeti: Sultan Ahmed Meydanındaki Miting menâzirinden. Foto: Resne
برای مطالعهی بیشتر:
سید محمد توفیق بیگ همدانی
https://sozumuz1.blogspot.com/2019/09/blog-post_26.html
گزارشی از به دار آویختن حاجیان شهید بالو-کؤتالان توسط
روسها: درگیریها در اورمیه، مظالم موسقوفها و جنایات نستوریها
https://sozumuz1.blogspot.com/2019/10/blog-post.html
س. م. توفیق بهی همدانی: میتینگ میدان سلطان احمد ایرانیان
در پیوستن به جهاد سلطان عوثمانلی و اعتراض به به دار آویختن یک صد و یازده تن در
اورمیه توسط روسها
https://sozumuz1.blogspot.com/2019/10/blog-post_11.html
صاحب جمع و توفیق همدانی: دولت قاجار تنها با کمک
«تورانیان» و «تورکها» میتواند نجات یابد
http://sozumuz1.blogspot.com/2019/02/blog-post.html
روزنامهی شمس و خطبهی تورکی آقا محمدرضا تبريزی در
دبستان ايرانيان به سال ١٩٠٩
http://sozumuz1.blogspot.com/2018/08/blog-post_6.html
اعلان جهاد میرزا فضل الله ناصحی اورومی و میرزا مسیح
افشار بر علیه روسیه و بریتانیا، پیوستن جمشیدخان افشار اورومی و پارتیزانهای وی
به اوردوی خلیل پاشا، و خواست شاهسونها از عوثمانلی برای فتح تبریز
[1] گؤروت: ایستانبولدا یاشایان ایرانلیلارین
سولطان احمد میدانی میتینگی، عوثمانلی سولطانینین جهاد اعلانینا قوشولمالاری و
اورمودا روسلارین بالاو و کؤتالان کهندلهری حاجیلاری داخل ١١١ تورکو آساراق
اعدام ائتمهسینی پروتئستو ائیلهمهلهری- نووامبر ١٩١٤
Resim:
İstanbulda yaşayan İranlıarın Sultan Ahmet Meydanı mitingi, Osmanlı Sultanının
cihad îlânına koşulmaları ve Urmuda Rusların Balav ve Kötalan köyleri hacıları
dahil 111 Türk’ü asarak îdâm etmesini protesto etmeleri, November 1914
عکس:میتینگ جامعهی ایرانیان مقیم استانبول در میدان
سلطان احمد در پاسخ مثبت به دعوت جهاد سلطان عوثمانلی و اعتراض به به دار آویختن
یک صد و یازده تن تورک در اورمو (اورمیه) –
شامل حاجیان شهید از روستاهای بالاو و کؤتالان- توسط روسها، نووامبر ١٩١٤
https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b6932986x/
Constantinople, photo prise au ministère de la guerre, le drapeau avec
un lion est le drapeau persan [foule amassée dans une rue brandissant plusieurs
drapeaux] : [photographie de presse] / [Agence Rol]
Title : Constantinople, photo
prise au ministère de la guerre, le drapeau avec un lion est le drapeau persan
[foule amassée dans une rue brandissant plusieurs drapeaux] : [photographie de
presse] / [Agence Rol]
Author : Agence Rol. Agence
photographique (commanditaire)
Publication date : 1914
Subject : Guerre mondiale
(1914-1918) Subject : Foules
Subject : Istanbul (Turquie) Subject :
Drapeaux -- Iran Subject : Drapeaux -- Turquie Subject :
Photographie de presse -- 1900-1945
Type : image Type :
still image Type : photograph
Language : French, français
Format : 1 photogr. nég. sur
verre ; 13 x 18 cm (sup.), image/jpeg , Nombre total de vues : 1
Description : Référence
bibliographique : Rol, 43569, Collection numérique : Photographies de l'Agence
Rol
Rights : public domain
Identifier :
ark:/12148/btv1b6932986x
Source : Bibliothèque nationale
de France, département Estampes et photographie, EI-13 (416) Cover :
.. décembre 1914
Relationship :
http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb405495779
Provenance : Bibliothèque
nationale de France
Date of online availability :
25/09/2008
[2] قازاق: نام یک
گروه تورکیک که امروزه ملت قازاق (به انگلیسی Kazakh) نامیده میشود و عمدتا در جمهوری قازاقستان و کشورهای همسایه، و
گروه کوچکی از آن در ایران ساکن است. در مقابل کاساک – کازاک (به انگلیسی Cossack) که محرف
قازاق تورکی است و اصطلاحا به گروههای مختلطتبار اسلاویان – تورکیک در روسیهی
جنوب غربی و اوکرایین شرقی پراکنده در حوزههای رودهای دون و دنیپر و تَرَک و
اورال و ... گفته میشود که مانند اغلب ملل اسلاویان در اوروپای شرقی و روسیه،
حاصل آمیختهگی عناصر اسلاویان با گروههای بیشمار تورکیک قدیم چون خزرها و قومانها-کومانها،
اوغوزها، ... و تورکهای باستانی اوروپای شرقی و اوروپای جنوب شرقی مانند پچنکها،
هونها، بولقارها، آوارها، اون اوقورها، ساراقورها، سابیرها، اوتریغورها، قوتریغورها،
آکاتزیرها، اوزها، .... هستند.
نامهی تورکی شاه عباس دوم قیزیلباش
از مازندران به تزار روس میخائیل فییودوروویچ موسس سلسلهی رومانوف، و ریشهشناسی
اسامی قازاق، کازاک - کاساک و حاجی طرخان
No comments:
Post a Comment