Friday, March 3, 2017

يالينيق چينلاري ائوره‌نسه‌ل بيلديرگه‌سي-اينسان حاقلاري عومومي به‌ياننامه‌سي


يالينيق چينلاري ائوره‌نسه‌ل بيلديرگه‌سي



(اينسان حاقلاري عومومي به‌ياننامه‌سي)



چئويره‌ن: مئهران باهارلي



٢٠٠٣



آنيمساتما- وورقولاما

بو چئويريده «و» ديشيندا، تورکجه اولمايان تک بير دئگي و سؤزجوک ايشله‌ديلمه‌ميشدير. باشقا بير دئييشله بو بير اؤزتورکجه - آري تورکجه دئنه‌مه‌سيدير. بو چئويريني ياپماقدان آماجيم، تورک اينسانيندا ائوره‌نسه‌ل اينسان حاقلاري دويارليليغيني يايقينلاشديرماقلا بيرليکده، تورکجه چئويري اده‌بيياتي و تورک نثرينين گليشديريلمه‌سينه قاتقيدا بولونماق ايدي. اؤزتورکجه - آري تورکجه يازمامين نده‌ني ايسه تورکجه‌نين تک بير يابانجي سؤزجوک قوللانمادان چاغداش بوتون قاوراملاري ايفاده ائده‌بيله‌جه‌ک گوجه يييه اولدوغونوگؤسته‌رمه‌ک و تورکجه‌نين سؤزداغارجيغيني داها دا زنگينله‌شديرمه‌يه يارديم ائتمه‌ک ايدي. بو اؤزتورکجه- آري تورکجه چئويرينين ياپيلماسي، آيريجا تاريخي و کيمليک پوليتيکالاري آچيسيندان دا تورک خالقينين يئني بير دؤنه‌مه گيرديييني، جلال الدين ميرزا قاجار، آزاد مراغه‌اي، احمد کسروي ... گونله‌رين گئريله‌رده قالديغيني، آرتيق تورک قلم اهلي، آيدين و دوشونورله‌رين فارسجا دئييل، تورکجه‌نين قايغيسيندا اولدوقلاري و تورکجه‌ني قوروما و گليشديرمه‌يه چابالاديقلاريني گؤسته‌رير. 

يادآوري-تاکيد

در اين ترجمه، به جز «و» هيچ کلمه‌ي غيرتورکي بکار نرفته است. به عبارت ديگر، اين اثر يک آزمايش تورکي سره است. هدف من از اين ترجمه، به همراه بسط آگاهي و حساسيت انسان تورک در باره‌ي حقوق جهان‌شمول بشري، داشتن سهمي در ادبيات ترجمه‌ي تورکي و توسعه‌ي نثر تورکي بود. هدفم از کاربرد تورکي سره هم، علاوه به کمک براي غني‌تر ساختن دايره‌ي لغات زبان تورکي، نشان دادن اين واقعيت بود که زبان تورکي بدون استفاده از حتي يک کلمه‌ي خارجي، قادر است تمام مفاهيم معاصر را به راحتي بيان کند. انجام همچو ترجمه‌اي به تورکي سره از جنبه‌ي تاريخي و سياستهاي هويتي نيز نشانگر آن است که ديگر روزهاي جلال الدين ميرزاي قاجار، آزاد مراغه‌اي، احمد کسروي .... سپري و خلق تورک وارد دوره‌ي جديدي شده است. دوره‌اي که اهل قلم، روشنفکران و متفکرين تورک، دغدغه‌ي نه زبان فارسي، بلکه زبان تورکي را دارند و براي حفظ و توسعه‌ي آن تقلا مي‌کنند.


يالينيق چينلاري گئنه‌ل بيلديرگه‌سي

۱۰ اوجاق ١٩٤٨ ايل‌آي‌گونونده بيرلهشميش اولوسلار هؤرگوتونون گئنه‌ل قورولوندا اونايلانان «يانيليق چينلاري ائوره‌نسه‌ل بيلديرگهسي»، بير گيريش ايله اوتوز باشلامدان اولوشور. او گونده‌ن بري بيلديرگهنين اونايلانديغي ١٠ اوجاق، بوتون يئرتوپارلاغيندا «يالينيق چينلاري گونو» آدييلا قوتلانير. قورول، هؤرگوته اويه اولان بوتون ارکله‌تله‌رده‌ن بو اؤته‌کسه‌ل آندلاشمانين - اؤلکه‌له‌رله يورتلارين يؤنه‌تگيل دوروموندان آسيلي اولمادان- قامويا سونولماسي، سايو يئرده آچيقلانماسي، ياييملانماسي، يوروملانماسي و باشليجا اوخوللار اولماق اوزه‌ره اؤيرهنيم قوروملاريندا اوخوتولماسيني ايسته‌ميشدير.

اؤن‌سؤز

يالينيق اوغوشونون بوتون اويه‌له‌رينده دوغوشدان بولونان اؤزسايقي ايله اونلارين ائشيت و آيريلماز چينلارينين تانينماسي‌نين؛ ارکينليک، کؤنيليک و آجون باريشي ايله دينجلييي‌نين بينؤورهسي اولدوغونا گؤره؛
يالينيق چينلارينين تانينماماسي و کيچيمسهنمهسي‌نين، يالينيق اوياتيني باش‌قالديري‌يا يؤنله‌نديره‌جه‌ک کرته‌ده قورخونج ييرتيجيليقلارا نده‌ن اولدوغونا گؤره؛
يالينيقلارين قورخو ايله يوخسوللوقدان قورتولموش، ايچينده سؤز ايله اينانما اؤزگورلويونه يييه اولاجاقلاري بير آجونون قورولماسيني اؤزله‌رينين ان يوکسه‌ک آماجلاري اولاراق بيلديرميش بولوندوقلارينا گؤره؛
يالينيغين گوجه‌م ايله باسقي‌يا قارشي سون اومار اولاراق آياقلانماغا ايته‌کله‌نمه‌مه‌سي اوچون، يالينيق چينلاري‌نين بير توزه دوزهني و ياسا بايجارليغي ايله قورونماسي‌نين کؤکلو بير گره‌کسينيم اولدوغونا گؤره؛
اولوسلارآراسيندا سئويتجه ايليشگيله‌رين گليشديريلمهسيني قينديرمانين کؤکلو بير گرهکسينيم اولدوغونا گؤره؛
بيرلهشميش اولوسلار بودونلاري‌نين آندلاشمادا يالينيق آناچينلارينا، يالينيق کيشيلييي‌نين آغارليق ايله ده‌يهرينه و ارکه‌کله‌رله قادينلارين ائشيتلييينه اولان ايناملاريني بير يول داها بيلديرميش اولدوقلارينا گؤره؛
و توپلومسال ايلهريلهمهني قولايلاشديرماغا، داها گئنيش بير اؤزگورلوک ايچه‌ريسينده ياخشي‌راق ياشام قوشوللاري قورماغا اؤکومله‌ديکله‌ريني بيلديرميش بولوندوقلارينا گؤره؛
اويه ارکله‌تله‌رين بيرلهشميش اولوسلار هؤرگوتو ايله ايشبيرليک ائدهره‌ک، يالينيق چينلاري ايله آناارکينليکله‌رينه بوتون آجوندا چيندان سايقي گؤسته‌ريلمه‌سي‌نين ساغلانماسي و اونلارين اويقولانماسينا يارديم ائتمهني اوستلهنديکله‌رينه گؤره؛
بو چينلار ايله ارکينليکله‌رين نئجهلييي‌نين بارچاليقجا بنزهر و دولوق بيچيمده باشا دوشولمه‌سي‌نين يوخاريداکي يوکوملولويون سايو يؤنلو يئرينه گتيريلمهسي اوچون سون کرته اؤنهملي اولدوغونا گؤره:

بيرلهشميش اولوسلار گئنه‌ل قورولو

يالينيق توپلولوغونون بوتون بيرئيله‌ري ايله قوروملاري‌نين بو بيلديرگهني توتاشي بير قيلاووز کيمي گؤز اؤنونده توتاراق، اؤيرهتيم و ائيتيم يولويلا بو چينلار ايله ارکينليکله‌ره سايقيني گليشديرمهيه؛
گئتديکجه آرتان اولوسال و اولوسلارآراسي اؤنلهمله‌رله، گرهک دوغرودان اويه ارکله‌تله‌رين، گرهکسه بو ارکله‌تله‌رين يؤنه‌تيمي آلتينداکي اؤلکهله‌ر ديريني آراسيندا، بو چينلارين آجونجا ائديمده تانينماسيني و ائتگيلي بيچيمده اويقولانماسيني ساغلاماغا چاليشمالاري آماجييلا؛
بوتون بودونلار ايله ارکله‌تله‌ر اوچون اولاشيلاجاق و يئرينه يئتيرمهيه تالپينمالي اولدوقلاري بير اورتاق اولکو اولاراق، ايشبو يالينيق چينلاري ائورهنسه‌ل بيلديرگهسيني جارلار:

باشلام بير:
بوتون يالينيقلار آغارليق ايله چينلار باخيميندان ائشيت و ارکين دوغولارلار. اؤگ ايله اويات ييهسي‌ديرله‌ر و بير بيرله‌رينه قارشي قارداشليق تيني ايله داورانماليديرلار.

باشلام ايکي:
هامي سوي، دري بوياغي، ائشئي، ديل، بوته‌م، يؤنه‌تگيل، اينانج، اولوسال باغليليق، توپلومسال کؤکه‌ن چيخاغيندان، بايليق، توپلومسال قونوم، دوغوش، آزو اوخشار بير باشقاليق- اؤزگه‌ليکده‌ن آسيلي اولماياراق، ايشبو بيلديرگه‌ده بيلديريلهن بوتون چين ايله ارکينليکله‌رين بارچاسيندان يارارلانابيلهر.

بوندان باشقا کيشي‌نين باغلي بولوندوغو و اويروغو اولدوغو اؤلکه ايله يورت - باغيمسيز يورت اولسون، آتابه‌يليک آلتيندا بولونسون، باشلاقسيز، آزو باشقا بير بيچيمده بايجارليق قيسيتلاماسينا ايلده‌م اؤلکه اولسون- کيمسه‌يه، اويروغو بولوندوغو يورت آزو اؤلکهنين يؤنه‌تگيل، توزه‌ل آزو اولوسلارآراسي دورومو باخيميندان ايدي بير آيريمچيليق گؤزه‌تيلمه‌يه‌جه‌ک.

باشلام اوچ:
ياشاماق، ارکينليک و کيشي‌سه‌ل توخونولمازليق سايو بيرئي‌ين چينيدير.

باشلام دؤرت:
ايدي کيمسه کؤلهليک آزو قوللوق آلتيندا ساخلانيلابيلمه‌ز، کؤلهچي‌ليک و قول ساتاوي سايو تورلو گؤرونوشو ايله ياساقدير و بوتون بيچيمله‌رده قاداغان ائديلير.

باشلام بئش:
ايدي کيمسه ازينجه، آجيماسيز، يالينيقسال‌ديشي، کيشيلييي‌ني آلچالدان قييينلار آزو داورانيشلارا اوغراماماليدير.

باشلام آلتي:
سايو بير يالينيق هارادا اولماسيندان آسيلي اولماياراق، کيشيسه‌ل چينلارينين تانينماسي چينينا يييهدير.

باشلام يئدي:
بوتون يالينيقلار ياسالار قاباغيندا ائشيتديرله‌ر و آيريم اولمادان، ياسانين ائشيتجه قورونماسيندان يارارلانما چينينا يييه‌ديرله‌ر. بوتون يالينيقلارين ايشبو بيلديرگهيه ترس اولان سايو چئشيت آيري سئچگيلييه و بئله بير آييرت ائديجي داورانيشلار اوچون ياپيلاجاق سايو جور قيشقيرتما و چابايا قارشي، ائشيت قورونما چيني واردير.

باشلام سکيز:
سايو بير کيشي‌نين بيلهسينه آناياسا آزو باشقا ياسالارجا تانينان آناچينلارا ترس دوشهن و اونلاري پوزان داورانيشلارا قارشي، ائديمده سونوج وئرهجه‌ک بيچيمده، يئتگيلي اولوسال يارقيلاردا، چينلاريني ديکهلديرمه‌ک اوچون باش‌وورما چيني واردير.

باشلام دوقوز:
ايدي کيمسه اؤزباشيناليقلا توتوقلاناماز، توتساق ائديليپ ساخلانيلاناماز، آزو قاوولوپ سورگونه گؤندهريلهبيلمه‌ز.

باشلام اون:
سايو بير يالينيق اؤزونون چينلاري و بورجلارينين آزو بيلهسينه قارشي ايلهري سورولموش قييينسال نئجهليکده اولان سايو هانسي بير سوچلامانين دوغرولوغونون قانيتلانماسيندا، ايرته‌شي‌نين باغيمسيز و يانسيز بير يارقي ساريسيندان، کؤنيلييين بوتون گره‌کله‌ري گؤزله‌نيلميش بير بيچيمده ، دولوق بير ائشيتليک و آچيق اولاراق گؤرولمهسي چينينا يييهدير.

باشلام اون‌بير:
۱-سوچ ايشلهمکده‌ن سانيق بولونان سايو بير کيشي، ساوونماسي اوچون اؤزونه گرهکلي اولان بوتون اولاناقلارين ساغلانميش بولوندوغو، آچيق بير يارقيلامادا، ياسالارا داياناراق سوچلو اولدوغو قانيتلانانا دک، سوچسوز ساييلير.
۲-ايدي کيمسه تؤرهديلديکله‌ري سيرادا اولوسال ياسالار آزو اولوسلارآراسي توزه‌يه گؤره سوچ ساييلمايان ائيله‌مله‌رده‌ن آزو يانيلقيلاردان اؤتورو يازيقلاناماز. بونون کيمي، ايدي کيمسه‌يه سوچون ايشلهندييي سيرادا اويقولانابيله‌جه‌ک اولان قيييندان آغيرراق بير قييين وئريلهمه‌ز.

باشلام اون‌ايکي:
ايدي کيمسه اؤزهل و اوغوش ياشامي، قونوتونون توخونولمازليغي، اولايي يازيشماسي‌نين گيزلينلييي قونولاريندا اؤزباشينا قاريشمالارا، آغارليق و اونونه قارشي آرتامالارا اوغراتيلاماز، بونلارا ائره‌ک ائديلهمه‌ز. سايو بير يالينيغين بئلهنچي اؤزباشينا قاريشمالار و آرتامالارا قارشي، ياسالار يولو ايله قورونما چيني واردير.

باشلام اون‌اوچ:
۱-سايو بير يالينيق هر هانسي بير ارکله‌تين جيغيرلاري ايچهريسي‌نده ارکينجه، بير يئرده‌ن باشقا بير يئره گئتمه، دولانماق و ياشاماق آماجييلا اورانقي سئچمه چينينا يييهدير.
۲-سايو بير يانيليق، اؤز اؤلکهسي ده قاپسانماق اوزره، ايستهدييي سايو هانسي بير اؤلکهده‌ن گئديپ ياسيما و اؤز اؤلکهسينه قاييديپ گلمه چينينا يييهدير.

باشلام اون‌دؤرت:
۱-سايو بير کيشي گوجه‌م قارشيسيندا قاچيپ باشقا اؤلکهله‌رده‌ن سيغيناجاق آختارما، سيغينماچي اولاراق تابلانما ايستهيينده بولونما و بو اؤلکهله‌رجه سيغينماچي ايشله‌مي اويقولانما چينينا يييهدير.
۲-بو چين، گئرچه‌کده‌ن يؤنه‌تگي ايله ايلگيلي اولمايان بير سوچا، اولايي بيرلهشميش اولوسلار ايلکه و آماجلارينا ترس گلهن ائيله‌مله‌ر سونوجونداکي ياپيلان قاووشدورمالار دوروموندا، ايله‌ري سورولهمه‌ز.

باشلاق اون‌بئش:
۱-سايو بير يالينيغين اويروق چيني واردير.
۲-ايدي کيمسه اؤزباشيناليقلا اويروغو ايله اويروغونو ده‌ييشديرمه‌ک چينيندان يوخسون بيراخيلاماز.

باشلام اون‌آلتي:
۱-ائوليليک چاغينا (يئتکينليک ياشينا) چاتان سايو ارکه‌ک ايله قادينين، سوي‌کؤک، اويروق آزو بوته‌م باخيميندان ايدي بير قيسيتلامايا قارشيلاشمادان، ائولهنمه‌ک و اوغوش قورماق چيني واردير. سايو ارکه‌ک و قادين ائولهنمه‌ک قونوسوندا ائوليلييه باشلارکه‌ن، ائوليليک بويونجا و ائوليلييين سونلانديريلماسي دؤنه‌مينده، ائشيت چينلارا يييهدير.
۲-ائولهنمه دويونو يالنيز گلهجه‌ک ائشله‌رين ارکين و دولوق تابيسي ايله قيييلابيلهر.
۳-اوغوش، توپلومون دوغال، و باشليجا اؤيه‌سي اولوپ، توپلوم ايله ارکله‌ت ساريسي‌ندان قورونماق چينينا يييه‌دير.

باشلام اون‌يئدي:
۱-سايو بير کيشي تک باشينا آزو باشقالاري ايله بيرگه، وارقي و بارين يييه‌سي اولماق چينينا يييهدير.
۲-ايدي کيمسه اؤزباشيناليقلا وارقي و بارينيندان يوخسون قيلينابيلمه‌ز.

باشلام اون‌سکيز:
سايو بير کيشي‌نين، دوشونجه، اويات و بوته‌م اؤزگورلويو چيني واردير. بو چين، اؤز بوته‌مي آزو اينانجيني ده‌ييشديرمه‌ک اؤزگورلويو، بوته‌م آزو اينانجيني، تکليکده آزو باشقالاري ايله بيرليکده توپلوجا، آچيق آزو اؤزهل بيچيمده، اؤيره‌نمه‌ک، ياشاما گئچيرتمه‌ک، تاپينماق، اولايي بوته‌مسه‌ل دبله‌ر ايله باشقا اوخشار تؤرهنله‌رله ائديمله‌مه‌ک، يئرينه يئتيرمه‌ک ارکينليييني ايچهرير.

باشلام اون‌دوقوز:
سايو بير يالينيغين دوشونجه، اولايي بو دوشونجهله‌ريني آچيقلاماق ارکينلييي واردير. بو چين، دوشونجهله‌رينده‌ن اؤتورو دارقينج ائديلمهمه‌ک، ارکله‌ت جيغيرلاريندان (آراچکله‌رينده‌ن) باغلي اولمادان، بيلگي ايله دوشونجهله‌ري ايسته‌نيلهن سايو هانسي آراج ايله آختارماق، اونلاري الده ائتمه‌ک آزو يايماق چينيني ايچهرير.

باشلام ييرمي:
۱-سايو کيشي دينج توپلانما (ييغيشما)، ييغيناجاقلار دوزهلتمه، درنهک قورما ايله درنهيه قوشولما ارکينلييينه يييه‌دير.
۲-ايدي کيمسه سايو هانسي بير درنهيه گيرمهيه ايته‌کله‌نه‌مه‌ز.

باشلام ييرمي‌بير:
۱-سايو کيشي، دوغرودان دوغرويا آزو اؤزگورلوکله سئچيلميش سايلاولار آراجيليغي ايله، اؤز اؤلکه‌سي‌نين ارکله‌ت ايشله‌ريني دولانديرماغا قاتيلما چينينا يييهدير.
۲-سايو کيشي اؤز اؤلکهسي‌نين ارکله‌ت قوللوغونا گيرمه‌ک و قوللوق ائتمه‌ک اوچون ائشيت چينلارا يييهدير.
۳-بودون ايستهنجي بايجار ارکي‌نين قايناغيني اولوشدورماليدير. بو ايستهنج، گيزلين بيچيمده آزو ارکينلييي ساغلاياجاق اونا دنک اولان باشقا بير يؤنتهم ايله گئچيريله‌جه‌ک، ائشيت اوي وئرمه يولويلا ياپيلاجاق دوغرو، دوزگون، گئنه‌ل و سورهکلي سئچيمله‌رله ‌اوزه چيخماليدير.

باشلام ييرمي‌ايکي:
سايو بير کيشي، توپلومون بير اويه‌سي کيمي، توپلومسال گووهنليک چيني واردير. سايو بير يانيليق، آغارليغي و کيشيلييي‌نين اؤزگورجه گليشمهسي اوچون گرهکلي ييغامسال، توپلومسال و اويقار چينلارين اولوسال چابا و اولوسلارآراسي امه‌کده‌شلييي يولو ايله، سايو بير ارکله‌تين قورولوش ياپيسي و قايناقلارييلا اورانتيلي اولاراق گئرچه‌کلهشديريلمهسي چيني واردير.

باشلام ييرمي‌اوچ:
۱-سايو بير کيشينين ايشلهمه، ايش و ايش‌يئريني اؤز ايستهيي ايله ارکينجه سئچمه، کؤنيلي و الوئريشلي ايش قوشوللاري و ايشسيزليکده‌ن قورونما چيني واردير.
۲-ايشلهيه‌ن سايو بير کيشي‌نين، ايدي بير آيريمچيليق گؤزهتيلمه‌کسيزين، دنک ايش قارشيليغيندا، دنک اؤده‌نه‌ک ايله ترگي آلماغا چيني واردير.
۳-ايشلهيه‌ن سايو کيمسه‌نين امهيينين، اؤزو ايله اوغوشونا يالينيق آغارليغينا اويقون بير ياشاييش ايله دولانيشيق ساغلايابيلهن، گره‌کيرسه باشقا سايو تورلو توپلومسال قوروما آراجلاري ايله ده بوتونلهنه‌ن کؤنيلي و ال‌وئريشلي اؤده‌نيلمهچيني واردير.
۴-سايو بير يالينيغين توپلومسال ماراق ايله چيخارلارينين قورونماسي دوغرولتوسوندا، ايشچي بيرليکله‌ري قورما، اولايي بونلارا گيرمه چيني واردير.

باشلام ييرمي‌دؤرت:
سايو کيشي‌نين دينلهنمهيه، دينجهلمهيه، ائيلهنمهيه، اؤزه‌لليکله ايشلهمه سوره‌سي‌نين ديلده‌کلي بيچيمده‌ قيسيتلي توتولماسينا و بللي آراليقلارلا اؤدهنهکلي بوشقولارا چيني واردير.

باشلام ييرمي‌بئش:
۱-سايو يالينيغين گرهک اؤزو، گرهکسه اوغوشو اوچون يييهجه‌ک، گيييم، قونوت، ساغليق باخيمي، گره‌کلي اولان توپلومسال قوللوقلار قاپسانماق اوزره، اسه‌نليک و گؤنه‌نجيني ساغلاماق و ساخلاماق اوچون اويقون بير ياشام دوزئيي‌نه و ايشسيزليک، سايريليق، چولاقليق، دوللوق، قوجاليق (ياشليليق)، اؤزونه باغلي اولمايان نده‌نله‌ر اوزونده‌ن بيلهسيني گئچيم اولاناقلاريندان يوخسون بيراخان باشقا دوروملاردا گووهنليييه چيني واردير.
۲-آنا ايله بالا اؤزهل ايلگي (قايغي) و کؤمه‌ک آلما چينينا يييهديرله‌ر. اوشاقلارين هاميسي ائوليليک‌ايچي آزو ائوليليک‌ديشي دوغولانلار، بنزهر توپلومسال قورونمادان يارارلانيرلار.

باشلام ييرمي‌آلتي:
۱-سايو کيشي‌نين اؤيرهنيم چيني واردير. ان آزي ايلک و گئنه‌ل اؤيره‌تيم آقچاسيز و تؤله‌ج اولماليدير. ايلک اؤيرهتيم گره‌کلي و ايته‌کليدير.
۲-قورون ايله ارتيک اؤيرهتيمينده‌ن هامي يارارلانابيلمهليدير. يوکسهک اؤيرهتيم، هرهنين باجاريغينا گؤره، هامي‌يا دولوق ائشيتليکده آچيق اولماليدير.
۳-اؤيرهتيم، يالينيق کيشيلييي‌نين اکسيکسيز گليشمهسينه يؤنهلتيلمهلي و يالينيق چينلارييلا آناارکينليکله‌ره اولان سايقي‌نين گوجلهنمهسيني آماجلاماليدير. اؤيرهتيم بوتون اولوسلار، سوي‌کؤک ايله بوته‌م توپارلاري آراسيندا قارشيليقلي آنلاييش، اويوم، دؤزوملولوک، کؤمه‌کله‌شمه و آرخاداشليغين برکيديلمهسيني قينديرمالي و بيرلهشميش اولوسلارين باريش ايله دينجلييين قورونماسي يولونداکي قوللاما چاليشمالارينا يارديم ائتمهليدير.
۴-آنا ايله آتا، آزياشلي اوشاقلارينا وئريلهجه‌ک اؤيرهتيمين چئشيتيني سئچمه‌کده اؤنجهليک و اوستونلويه يييه‌ديرله‌ر.

باشلام ييرمي‌يئدي:
۱-سايو بير يالينيق، توپلولوغون اويقار چاليشمالارينا ارکينجه قوشولماق، اينجه اوزلوقلاري داديقماق، بيليم آلانينداکي ايلهريلهييشه قاتيلماق، اولايي بونلارين آرينجلاريندان يارارلانماق چينينا يييهدير.
۲-سايو يالينيغين، ياراتديغي تورلو بيليم، گؤرکول و اينجه اوزلوق ياپيتلاريندان تؤرهديله‌ن تينسه‌ل و اؤزده‌کسه‌ل قازانجلارين قورونماسينا چيني واردير.

باشلام ييرمي‌سکيز:
سايو بير يالينيق، ايشبو بيلديرگهده يانسيتيلميش چين ايله ارکينليکله‌رين اکسيکسيز چينيقماسيني ساغلاياجاق بير توپلومسال و اولوسلارآراسي دوزومه چيني واردير.

باشلام ييرمي‌دوقوز:
۱-يالينيق کيشيلييي‌نين ارکين و اکسيکسيز (دولوق) گليشمهسي، تکجه توپلولوق ايچينده اولاناقليدير و کيشي‌نين ده بو توپلولوغا قارشي گؤره‌وله‌ري (بورجلاري) واردير.
۲-بير يالينيق، اؤز چين ايله ارکينلييي‌نين قوللانيلماسيندا، تکجه باشقالارينين چين ايله ارکينليکله‌رينين گره‌يينجه تانينماسي و اونلارا سايقي گؤستهريلمهسي؛ و يالنيز ائل‌ارکيل بير توپلومدا تؤره‌، قامو دوزهني و گؤنه‌نجين چينلي گره‌کله‌ريني يئرينه گتيرمه‌ک آماجي‌يلا، ياسالارجا بليرلهنميش قيسيتلامالارا ايچکه‌ريله‌بيله‌ر.
۳-بو چينلار ايله ارکينليکله‌ر، ايدي بير بيچيمده بيرلهشميش اولوسلارين آماج و ايلکه‌له‌رينه ترس اولاراق قوللانيلا‌بيلمه‌ز.

باشلام اوتوز:
ايشبو بيلديرگه‌نين ايدي بير اؤکومله‌مه‌سي، سايو هانسي بير ارکله‌ته، توپارا آزو دا بيرئيه، بو بيلديرگه‌ده ديله گتيريله‌ن چين ايله ارکينليکله‌ري يوخ ائتمهيه يؤنهليک بير چاليشماغا گيريشمه، اولايي ائيلهمي تؤرهتمه چينيني وئرير بيچيمده يوروملاناماز.

سؤزلوکSözlük - لغتنامه

آتابه‌يAtabey : وصي
آتابه‌يليکAtabeylik : وصايت
آجونAcun : دنيا
آجيماسيزAcımasız : بي‌رحم
آچيقلاماقAçıqlamaq : توضيح دادن، شرح دادن
آختارماقAxtarmaq : جستجو کردن
آراجArac : واسطه
آراچکAraçek : مرز داخلي
آراليقAralıq : فاصله
آرتاماقArtamaq : تجاوز کردن
آرخاداشليقArxadaşlıq : دوستي، رفاقت
آرينجArınc : نعمت
آزوAzu : و يا
آسيليAsılı : وابسته
آغارليقAǧarlıq : شرف
آقچاسيزAqçasız : بي‌پول
آلانAlan : ميدان، عرصه
آلچالتماقAlçaltmaq : کم کردن، پست کردن
آماجAmac : هدف
آناارکينليکله‌رAnaerkinlikler : آزاديهاي اساسي
آناچينلارAnaçınlar : حقوق اساسي
آناياساAnayasa : قانون اساسي
آندلاشماAndlaşma : توافقنامه
آنلاييشAnlayış : درک، ادراک
آنيلماقAnılmaq : ذکر شدن
آيريلمازAyrılmaz : جدائي‌ناپذير
آيريمAyrım : فرق
آيريمچيليقAyrımçılıq : تبعيض
آييرتAyırt : جداسازي
الوئريشليElvérişli : مناسب
ارتيکErtik : مسلک، شغل
ارکله‌تErklet : دولت
ارکه‌کErkek : مرد
ارکينErkin : آزاد
ارکينليکErkinlik : آزادي
ازينجEzinc : شکنجه
اسه‌نليکEsenlik : سلامت
امه‌کEmek : کار، رنج
امه‌کده‌شليکEmekdeşlik : همکاري
اوجاقOcaq : دسامبر
اوخشارOxşar : مشابه، شبيه
اورانتيليOrantılı : متناسب
اورانقيOranqı : اقامتگاه
اورتاقOrtaq : مشترک
اوزلوقUzluq : هنر
اوستله‌نمه‌کÜstlenmek : بر عهده گرفتن
اوغراماقUǧramaq : مواجه شدن، معروض شدن
اوغوشOǧuş : خانواده، عائله
اولاشماقUlaşmaq : رسيدن، نائل شدن
اولاناقOlanaq : امکانات
اولاييUlayı : هم، و
اولکوÜlkü : ايدئال
اولوسUlus : ملت
اولوسالUlusal : ملي
اولوشماقOluşmaq : تشکيل يافتن
اومارUmar : چاره
اونÜn : شهرت
اونايلاماقOnaylamaq : تصويب کردن
اويOy : راي
اوياتUyat : وجدان
اويروقUyruq : تابعيت (يک کشور)
اويقارUyqar : متمدن
اويقولانماقUyqulanmaq : اجرا شدن، تطبيق شدن
اويقونUyqun : مناسب
اويومUyum : هماهنگي
اويهÜye : عضو
اؤته‌کÖtek : تاريخ (گذشته)
اؤته‌کسه‌لÖteksel : تاريخي
اؤده‌نه‌کÖdenek : پرداختي، اجرت
اؤزباشيناليقÖzbaşınalıq : سر خود
اؤزده‌کسه‌لÖzdeksel : مادي
اؤزسايقيÖzsayqı : حيثيت
اؤزگورلوکÖzgürlük : آزادي
اؤزگه‌ليکÖzgelik : غيريت
اؤزه‌لÖzel : خصوصي
اؤکومÖküm : تصميم
اؤکومله‌مه‌کÖkümlemek : تصميم گرفتن
اؤگÖg : عقل
اؤلکهÖlke : کشور
اؤن‌سؤزÖnsöz : مقدمه
اؤنله‌مÖnlem : تدبير
اؤنه‌مÖnem : اهميت
اؤيره‌تيمÖyretim : تعليم
اؤيره‌نيمÖyrenim : تعلم
اؤيهÖye : عنصر
ائتگيليÉtgili : موثر
ايته‌کله‌مه‌کİteklemek : مجبور کردن
ايته‌کليİtekli : مجبوري، اجباري
ايچکه‌رمه‌کİçkermek : تابع بودن
ايچه‌رمه‌کİçermek : محتوي بودن، شامل بودن
ايديİdi : هيچ
ايشله‌م اويقولانماقİşlem uyqulanmaq : مورد معامله قرار گرفتن، رفتار شدن
ائديمدهÉdimde : در عمل، عملا، فعلي
ائديمله‌مه‌کÉdimlemek : ادا کردن، ايفا کردن، اجرا کردن
ايرته‌شİrteş : دعوا
ائره‌کÉrek : قصد
ايسته‌کİstek : خواست، طلب
ايسته‌نجİstenc : اراده
ائشÉş : همسر
ايشبوİşbu : اين
ايشبيرليکİşbirlik : همکاري
ايشسيزليکİşsizlik : بيکاري
ايش‌گونوİşgünü : روز کار
ائشيتÉşit : برابر
ائشئيÉşéy : جنسيت
ايش‌يئريİşyéri : محل کار
ائل‌ارکيلÉlerkil : دمکراتيک
ايل‌آي‌گونİlaygün : تاريخ، مورخه
ايلده‌مİldem : تابعيت، فرمانبرداري
ايلکه İlke : اصل، پرنسيب
ايلگيİlgi : توجه، دقت
ايله‌ريله‌مه‌کİlerilemek : پيشرفت کردن
ايليشگيİlişgi : علاقه، پيوند، رابطه
اينامİnam : باور، عقيده
اينانجİnanc : باور، ايمان
اينجه اوزلوقلارİnce uzluqlar : صنايع ظريف
اينجهİnce : ظريف
ائوره‌نسه‌لÉvrensel : جهاني
ائوليليکÉvlilik : ازدواج
ائيله‌مÉylem : فعل، عمل
ائيله‌نمه‌کÉylenmek : تفريح کردن، سرگرم شدن
باخيمBaxım : منظر، ديدگاه
بارچاBarça : همگي، همه، کل
بارچاليقجاBarçalıqca : به طور همگاني
باريشBarış : صلح، آشتي
بارينBarın : ملک
باسقيBasqı : فشار
باشقاBaşqa : ديگر
باش‌قالديريBaşqaldırı : عصيان، قيام
باشقاليقBaşqalıq : غيريت
باشلاق‌سيزBaşlaqsız : غير خودمختار
باشلامBaşlam : ماده
باشليجاBaşlıca : به طور عمده
باش‌وورماقBaşvurmaq : مراجعت کردن، سرزدن
باغليليقBaǧlılıq : وابستگي
باغيم‌سيزBaǧımsız : مستقل
بايجارBaycar : مقتدر، حکومت
بايجارليقBaycarlıq : اقتدار، حاکميت
بايليقBaylıq : ثروت
برکيديلمه‌کBerkidilmek : محكم شدن
بوتونله‌نمه‌کBütünlenmek : تکميل شدن
بوته‌مBütem : دين
بوته‌مسه‌لBütemsel : ديني
بودونBudun : خلق، مردم
بورجBorc : قرض
بوشقوBoşqu : تعطيل
بولونماقBulunmaq : يافت شدن
بوياقBoyaq : رنگ
بيچيمBiçim : شکل، فرم، وجه
بيرگهBirge : به همراه
بيرله‌شميش اولوسلار هؤرگوتوBirleşmiş Uluslar Hörgütü : سازمان ملل متحد
بيرله‌شميشBirleşmiş : متحده
بيرليکBirlik : اتحاديه
بيرئيBiréy : فرد
بيلديرگهBildirge : بيانيه، اعلاميه
بيلديرمه‌کBildirmek : بيان کردن
بيلگيBilgi : معلومات
بيليمBilim : علم، دانش
بينؤورهBinövre : پايه، بنيان
پوزماقPozmaq : از بين بردن، زائل کردن
تابلانماقTablanmaq : قبول شدن، پذيرفته شدن
تابيTabı : رضا
تاپينماقTapınmaq : عبادت کردن
تالپينماقTalpınmaq : دست و پا زدن، تقلا کردن
ترسTers : مخالف، ضد، معکوس
ترگيTergi : معاش، حقوق
توپارTopar : گروه، زمره
توپلانماقToplanmaq : تجمع کردن
توپلوجاTopluca : به طور جمعي، گروهي
توپلولوقTopluluq : جمعيت
توپلومسالToplumsal : اجتماعي
توتاشيTutaşı : دائما، هميشه
توتساقTutsaq : زنداني
توخونولمازليقToxunulmazlıq : مصونيت
تورلوTürlü : متنوع
توزهTüze : حقوق
توزه‌لTüzel : حقوقي
تؤرهTöre : اخلاق
تؤره‌تمه‌کTöretmek : ايجاد کردن
تؤره‌نTören : مراسم
تؤله‌جTölec : مفت
تينTin : روح
تينسه‌لTinsel : معنوي
جارلاماقCarlamaq : اعلان کردن
جيغيرCıǧır : مرز، حدود
چاباÇaba : سعي، جهد، کوشش، تقلا
چاغÇaǧ : زمان
چاليشماقÇalışmaq : کوشش کردن
چولاقليقÇolaqlıq : نقص عضو، عليل بودن
چيخارÇıxar : منفعت
چيخاقÇıxaq : منشا
چئشيتÇéşit : نوع
چينÇın : حق
چيندانÇından : صميمانه، صادقانه
چينيقماقÇınıqmaq : متحقق شدن، به تحقق پيوستن
داديقماقDadıqmaq : لذت بردن
دارقينجDarqınc : ناراحت
داورانماقDavranmaq : رفتار کردن
دبDeb : عادت
درنه‌کDernek : انجمن
دريDeri : پوست
دنکDenk : معادل
دورومDurum : وضعيت
دوزومDüzüm : نظام
دوزه‌نDüzen : نظم
دوزئيDüzéy : سطح
دوشونجهDüşünce : فکر، تفکر، انديشه
دوغالDoǧal : طبيعي
دوغرولتوDoǧrultu : استقامت، راستا
دوغوشDoǧuş : زايش، تولد
دولانديرماقDolandırmaq : اداره کردن
دولانيشيقDolanışıq : گذران، معيشت
دوللوقDulluq : بيوه‌گي
دولوقDoluq : تماما، کاملا
دويونDüyün : عقد
ده‌يه‌رDeyer : ارزش، قيمت
دؤزوملولوکDözümlülük : تلرانس
ديرينDirin : اهالي
ديکه‌لديرمه‌کDikeldirmek : برپا کردن، برافراختن
ديلده‌کليDildekli : منطقي
دينجليکDinclik : آرامش
دينجه‌لمه‌کDincelmek : خستگي در کردن
دينله‌نمه‌کDinlenmek : استراحت کردن
ساتاوSatav : تجارت
ساخلاماقSaxlamaq : نگاه داشتن
ساريسيندانSarısından : از طرف
ساغلاماقSaǧlamaq : تامين کردن
سانيقSanıq : مظنون
ساوونماقSavunmaq : مدافعه کردن، دفاع کردن
سايريليقSayrılıq : بيماري
سايقيSayqı : احترام
سايلاوSaylav : نماينده و وکيل مجلس
سايو يؤنلوSayu yönlü : همه جانبه
سايوSayu : هر
سوچسوزSuçsuz : بي‌گناه
سوچلاماقSuçlamaq : متهم کردن
سوچلوSuçlu : گناهکار
سورگونSürgün : تبعيد
سورهSüre : مدت
سوره‌کليSürekli : متماديا، پيوسته
سونلانديرماقSonlandırmaq : پايان دادن
سونوجSonuc : نتيجه
سونولماقSunulmaq : عرضه شدن
سويSoy : نژاد
سئچيمSéçim : انتخاب
سيغينماجيSıǧınmacı : پناهنده، ملتجي
سيغينماقSıǧınmaq : پناهنده شدن
سئويتSévit : دوست، رفيق
سئويتجهSévitce : دوستانه
قاپسانماق: داخل شدن، مشمول گرديدن
قاداغانQadaǧan : ممنوع
قادينQadın : زن
قارداشليقQardaşlıq : برادري، اخوت
قارشيليقليQarşılıqlı : متقابل
قاريشماقQarışmaq : مداخله کردن
قازانجQazanc : منفعت
قامو دوزه‌نيQamu düzeni : آسايش عمومي
قاموQamu : عموم
قانيتلاماقQanıtlamaq : اثبات کردن
قاوولماقQavulmaq : رانده شدن
قايناقQaynaq : منبع
قاييتماقQayıtmaq : بازگشتن
قوتلاماقQutlamaq : جشن گرفتن
قورخوQorxu : هراس، ترس
قورخونجQorxunc : دهشتناک، وحشتناک
قورولQurul : مجمع
قورومQurum : موسسه
قورونQurun : تکنيک
قورونماقQorunmaq : محافظه شدن
قوشولQoşul : شرط
قوشولماقQoşulmaq : پيوستن
قولايلاشديرماقQolaylaşdırmaq : تسهيل کردن، آسان کردن
قوللاماQollama : پشتيباني، تقويت
قوللوقQulluq : خدمت، بردگي
قونوQonu : موضوع
قونوتQonut : مسکن
قونومQonum : موقعيت
قوووشدورماقQovuşdurmaq : تعقيب (حقوقي) کردن
قيسيتلاماقQısıtlamaq : محدود کردن
قيسيتليQısıtlı : محدود
قيشقيرماQışqırma : تحريک
قيلاووزQılavuz : راهنما
قينديرماقQındırmaq : تشويق کردن
قيينسالQıyınsal : جزائي
قيييلماقQıyılmaq : بريده شدن
قييينQıyın : جزا، مجازات
کرتهKerte : درجه
ککته‌مKektem : نفرت
کؤکلوKöklü : ريشه‌دار
کؤله‌ليکKölelik : بردگي
کؤمه‌کKömek : ياري، کمک
کؤمه‌کله‌شمهKömekleşme : هم‌ياري
کؤنيليKönili : با عدالت، عادلانه
کؤنيليکKönilik : عدالت
کيچيمسه‌مه‌کKiçimsemek : خوار شمردن، تحقير کردن
کيشيKişi : شخص
کيشيسه‌لKişisel : شخصي
کيشيليکKişilik : شخصيت
گره‌کسينيمGereksinim : ضرورت، نياز
گره‌کليGerekli : لازم، ضرور
گره‌ييGereyi : ايجاب
گليشديرمه‌کGelişdirmek : توسعه دادن
گوجه‌مGücem : ظلم
گووه‌نليکGüvenlik : تامينات
گؤرکولGörkül : ادبي
گؤرونوشGörünüş : شکل
گؤره‌وGörev : وظيفه
گؤزه‌تيلمه‌کGözetilmek : رعايت شدن
گؤنه‌نجGönenc : رفاه
گئچيمGéçim : گذران
گئرچه‌کله‌شديرمه‌کGérçekleşdirmek : متحقق کردن
گيريشGiriş : مدخل
گيزلينGizlin : پنهان
گئنه‌لGénel : عمومي
گئنيشGéniş : گسترده، وسيع
گيييمGiyim : پوشاک
ماراقMaraq : توجه، علاقه
نده‌نNeden : سبب
نئجه‌ليکNécelik : کاراکتر، ماهيت، چگونگي
وارقيVarqı : مال
هؤرگوتHörgüt : سازمان
ياپيتYapıt : اثر
ياخشيYaxşı : خوب، نيکو
يارارلانماقYararlanmaq : استفاده کردن
يارديمYardım : ياري، کمک
يارقيYarqı : محکمه، دادگاه
يارقيلاماقYarqılamaq : محاکمه کردن
يازيقلانماقYazıqlanmaq : محکوم شدن
ياساYasa : قانون
ياساقYasaq : ممنوع
ياسيماقYasımaq : ترک کردن
ياشامYaşam : حيات، زندگي
ياشاييشYaşayış : زندگاني
يالينيقYalınıq : انسان، بشر
يانسيتماقYansıtmaq : منعکس کردن
يانسيزYansız : بي طرف
يانيلقيYanılqı : اهمال
يايماقYaymaq : پخش کردن
ياييملاماقYayımlamaq : منتشر کردن
يوخسوللوقYoxsulluq : فقر
يوخسونYoxsun : محروم
يورتYurd : سرزمين
يوروملاماقYorumlamaq : تفسير کردن
يوکسه‌کYüksek : بلند، عالي
يوکوملولوکYükümlülük : تعهد، مسئوليت
يؤنYön : طرف
يؤنله‌نديرمه‌کYönlendirmek : سوق دادن
يؤنه‌تگيلYönetgil : سياسي
يؤنته‌مYöntem : اصول، روش
يؤنه‌تيمYönetim : اداره، مديريت
يئتگيليYétgili : با صلاحيت
يئتگينليکYétginlik : بلوغ
يئرتوپارلاغيYértoparlaǧı : کره زمين
ييرتيجيليقYırtıcılıq : وحشيت
ييغامYıǧam : اقتصاد
ييغامسالYıǧamsal : اقتصادي
ييغيشماقYıǧışmaq : گرد هم آمدن
ييغينجاقYıǧıncaq : گردهم آئي، تجمع
يييهYiye : صاحب
يييه‌جه‌کYiyecek : خوراک

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.