Wednesday, May 5, 2021

ترور ناصرالدین شاه‌ قاجار توسط تروریست‌های بابی - ازلی و قهرمان‌سازی از قاتل او توسط تاریخ‌نگاری آزربایجانی، قومیت‌گرایی فارس، و دولت ایران

ترور ناصرالدین شاه‌ قاجار توسط تروریست‌های بابی - ازلی و قهرمان‌سازی از قاتل او توسط تاریخ‌نگاری آزربایجانی, قومیت‌گرایی فارس، و دولت ایران

مئهران باهارلی

MÉHRAN BAHARLI 

«سؤزوموز، مئهران باهارلی‌نین یازقالاری توپلوسو» پیتییی،‌ بیرینجی جیلدده‌ن

Sözümüz, Méhran Baharlının yazqalar toplusu” pitiyinden, cild I

از کتاب « سؤزوموز، مجموعه مقالات مئهران باهارلی» - جلد اول 

mehranbahari1@yahoo.com

https://independent.academia.edu/MBaharli

https://sozumuz1.blogspot.com/

https://www.facebook.com/profile.php?id=61579230999069

خلاصه: 

خاقان تورک ناصرالدین شاه ‌قاجار در تاریخ اول ماه‌ می ١٨٩٦ در ۶۵ ساله‌گی توسط یک تروریست فارس به اسم میرزا رضا کرمانی به ‌قتل رسید. در این مقاله‌ به ‌این ترور، و یک ترور ناموفق او ٤٤ سال پیش از آن در ١٥ آوگوست ١٨٥٢ پرداخته‌ام. هر دوی این ترورها توسط تروریست‌های بابی-ازلی انجام شدند و در هر دوی این سوء قصدها چند تن تورک تبریزی دخیل بودند. سوء قصد به‌ جان ناصرالدین شاه نخستین مورد ‌تلاش سازمان یافته‌ی یک جریان مذهبی متعصب - سیاسی افراطی برای براندازی دولت از طریق شاه‌کُشی (Regicide) به ‌سبک اوروپایی در تاریخ مودرن ایران است. دولت قاجار حرکت بابی را یک حرکت مورد پشتیبانی دولت‌های استعمارگر اوروپایی و نیروی نیابتی آن‌ها مخصوصا بریتانیا برای گسترش ناامنی و مختل نمودن امنیت ملی، ایجاد جنگ داخلی و تخریبات و هرج و مرج‌ به‌ قصد کسب اقتدار سیاسی، برانداختن دولت قاجار، و نهایتا یک دین‌سازی آگاهانه‌ی استعماری در جهان اسلام می‌دید. در واقع نیز بابیه یک حرکت مذهبی خشونت‌طلب و تاریخ آن پر از ‌اقدامات تروریستی و شورش‌های خونین و قیام‌های مسلحانه‌ برای تاسیس دولت بابی است. شورش‌های پی درپی خونین و مسلحانه‌ی بابی‌، باعث گسترش ناامنی و تخریبات، وارد شدن آسیب فراوان به ‌شهرها و اموال مردم و کشته شدن هزاران نفر گشت، و بالاخره دولت قاجار را مجبور به حذف فیزیکی راس فتنه کرد. سید علی‌محمد باب از زندان به ‌تبریز آورده شد‌، در آن‌جا محاکمه و تیرباران شد. پس از اعدام سید علی‌محمد باب، ازلی‌ها که در میانشان بسیاری تورک بودند، کینه‌ و نفرتی عمیق از دولت تورک قاجار به‌ دل گرفتند و پس از آن از هر وسیله و متودی برای برای ساقط کردن دولت قاجار و تغییر رژیم استفاده کردند. آن‌ها از یک طرف اقدام به ترور سیستماتیک مقامات قاجاری و مخالفین خود، و برپا کردن شورش‌های شهری خونین نمودند، و از طرف دیگر در رهبری جنبش انگلیسی و ضد تورک مشروطیت، و تشکیلات پان‌ایرانیستی – تروریستی انجمن آزربایجان در تهران، و ... جای گرفتند. مطبوعات مودرن فارسی و نهضت تاسیس مدارس جدید فارسی‌زبان آن دوره هم به درجه‌ی بسیار تحت کونترول ازلی‌ها بود. این اقدامات و تدابیر، روند تغییر رژیم در ایران، سقوط دولت قاجار و تاسیس دولت ضد تورک پهلوی را مهیا و تسهیل کرد. محمدعلی فروغی ایدئولوگ پان‌ایرانیست و تئوریسین اصلی رضا شاه، یک بابی ازلی بود.

Özet

Türk Hakanı Nâsireddin Şah Kacar, 1 Mayıs 1896'da 65 yaşındayken Mirza Rıza Kermâni adlı bir Fars terrorist tarafından öldürüldü. Bu makâlede, bu suikastı ve 44 yıl öncesinde, 15 Ağustos 1852'de Şah’a yönelik gerçekleştirilen başarısız başka bir suikast girişimini ele alacağım. Her iki suikast da Ezelî Bâbi teröristler tarafından gerçekleştirildi ve her iki girişimde de Tebrizli birkaç Türk yer alıyordu. Nâsireddin Şah'a yönelik suikast girişimi, yakın İran târîhinde aşırı dinci - siyâsî bir hareketin, devleti Avrupa tarzı bir “kıral öldürme” yöntemiyle yıkmayı amaçlayan ilk organize girişimdir. Kacar devleti, Bâbîliği, başta İngiltere olmak üzere Avrupalı ​​emperyal güçler tarafından desteklenen, onların vekil güçü olan, ve ulusal güvenliği bozmayı amaçlayan bir hareket olarak görüyordu. Kacar devletine göre Bâbîliğin amacı, siyâsî güç kazanmak ve devleti devirmek için iç savaş, yıkım ve kaos çıkarmaktı. Kacarlar için Bâbîlik, Batı sömürgeciliğinin İslam dünyasında sahte dinler ve mezhepler yaratma stratejisinin bir ürünüydü. Gerçekten de Bâbîlik, şiddet yanlısı bir aşırı dinci hareketti. Bâbîliğin târîhi, bir Bâbi devleti kurmak yolunda yapılan sayısız terör eylemleri, kanlı isyanlar ve silahlı ayaklanmalarla doludur. Peş peşe yapılan kanlı ve silahlı Bâbî isyanları, güvensizliğin ve yıkımın yayılmasıyla birlikte şehirlere ve halkın mallarına büyük zararlar vermiş, binlerce insanın ölümüne yol açmıştır. Bütün bunlar da sonunda Kacar devletini isyanın liderini fiziksel olarak ortadan kaldırmaya zorladı. Seyyid Ali Muhammed Bab hapishaneden Tebriz'e götürüldü, burada yargılandı ve kurşuna dizildi. Bab'ın idam edilmesinin ardından, çoğu Türk olan Ezelîler, Türk Kacar Devleti'ne karşı derin bir nefret ve kin beslediler ve ondan sonra Kacar Devleti'ni devirmek için her türlü yolu ve yöntemi kullandılar. Bâbîler bir yandan Kacar yöneticilerini ve kendi muhaliflerini sistematik olarak katledip kanlı şehir isyanları çıkardılar. Diğer yandan, İngilizlerin yönettiği anti Türk Meşrûte hareketinde ve Tahran'daki Azerbaycan Encümeni adlı Pan-İranist terör örgütünde liderlik rolleri üstlendiler. O dönemde, modern Farsça basın ve yeni Farsça okulları kurma hareketi de büyük ölçüde Ezelîlerin kontrolü altındaydı. Bâbîlerin bütün bu aktiviteleri, İran'da rejim değişikliği, Türk Kacar devletinin devrilmesi ve Pan-İranist Farsçı ve katı Türk düşmanı Pehlevi devletin kurulması sürecini hazırlandırıp kolaylaştırdı. Pan-İranist bir ideolog ve Rıza Şah'ın başlıca teorisyeni olan Muhammed Ali Furuği, bir Ezelî Bâbî'ydi.

Abstract

The Turkish Khagan Nasser al-Din Shah Qajar was assassinated on May 1, 1896, at the age of 65, by a Persian terrorist named Mirza Reza Kermani. In this article, I will discuss this assassination and a previous unsuccessful attempt on his life 44 years earlier on August 15, 1852. Both assassinations were carried out by Babi-Azali terrorists, and several Turks from Tebriz were involved in both of these attempts. The assassination attempt on Nasser al-Din Shah was the first organized attempt by an extremist religious-political movement to overthrow the government through European-style regicide in modern Iranian history. The Qajar government viewed Babism as a movement supported by European imperial powers and their proxy forces, particularly Britain, aimed at spreading insecurity and disrupting national security. The goal was to ferment civil war, destruction, and chaos in order to gain political power, overthrow the Qajar government. For the Qajars, Babism was seen as a product of Western colonialism’s strategy to create false religions and sects in the Islamic world. In fact, Babism was a violent religious movement. Its history is filled with terrorist acts, bloody riots, and armed uprisings aimed at establishing a Babi state. The bloody and armed Babi rebellions, along with the spread of insecurity and destruction, caused extensive damage to cities and people's property, resulting in the killing of thousands of people. Ultimately, these events forced the Qajar government to physically eliminate the leader of the sedition. Seyyid Ali Mohammad Bab was taken from prison to Tebriz, where he was tried and shot. After the execution of Seyyid Ali Muhammad Bab, the Azalis, many of whom were Turks, harbored a deep hatred and resentment towards the Turkish Qajar state. They utilized every possible means and method to overthrow the Qajarid state. On one hand, they systematically assassinated Qajar officials and their own opponents, and instigated bloody urban riots. On the other hand, they took leadership roles in the British and anti-Turkish constitutional movement, as well as the Pan-Iranist terrorist organization of the Azerbaijan Association in Tehran, among others. During that period, the modern Farsi press and the movement to establish new Persian-language schools were largely under the control of the Azalis. These measures and arrangements facilitated the process of regime change in Iran, leading to the fall of the Qajar government and the establishment of the Persianist and staunchly anti-Turkish Pahlavi government. Mohammad Ali Foroughi, a Pan-Iranian ideologue and the main theoretician of Reza Shah, was an Azali Babi.






Monday, May 3, 2021

دو شعر تورکی از فتح‌علی شاه قاجار، ایکی تورک‌جه قوشوق فتح‌علی شاه قاجاردان

فتح‌علی شاه قاجاردان ایکی تورک‌جه قوشوق

دو شعر تورکی از فتح‌علی شاه قاجار

مئهران باهارلی 

FETHELİŞAH KACAR’DAN İKİ TÜRKÇE ŞİİR

TWO TURKISH POEMS FROM FATHALISHAH GAJAR

MÉHRAN BAHARLI

 

«سؤزوموز، مئهران باهارلی‌نین یازقالاری توپلوسو» پیتییی،‌ بیرینجی جیلدده‌ن

Sözümüz, Méhran Baharlının yazqalar toplusu” pitiyinden, cild I

از کتاب « سؤزوموز، مجموعه مقالات مئهران باهارلی» - جلد اول

mehranbahari1@yahoo.com

https://independent.academia.edu/MBaharli

https://sozumuz1.blogspot.com/

https://www.facebook.com/profile.php?id=61579230999069

خلاصه:

فتح‌علی شاه قاجار دارای شعور قومی تورک بود و برای مکتوب کردن تاریخ تورک و تاریخ قاجاریان اصرار می‌کرد. او موضع مثبتی نسبت به زبان تورکی داشت و از آن حمایت‌ می‌نمود. در دوره‌ی سلطنت او زبان تورکی از موقعیت یک زبان دوفاکتوی رسمی برخوردار بود. فتح‌علی شاه قاجار شخصا از زبان تورکی به عنوان یک زبان دولتی مکتوب، در دیدارهای دیپلوماتیک رسمی، در صدور فرمان نصب صدراعظم، در نگارش عهدنامه‌ با دولت‌های خارجی ... استفاده کرده است. تالیف و انتشار کتب در لهجه‌ی جغتایی در دوره‌ی حاکمیت او قابل توجه است. فتح‌علی‌ شاه قاجار یک شخصیت زیبائی‌شناس و هنردوست بود و علاقه‌ی مفرطی به شعر و تصویرگری داشت. او هم‌چنین یک شاعر با تخلص «خاقان» بود و به زبان‌های فارسی و تورکی شعر می‌سرود. از اشعار تورکی فتح‌علی شاه قاجار، صرفا دو شعر در دیوان او وارد شده است. سرودن اشعار به زبان تورکی توسط فتح‌علی شاه را هم می‌بایست از انعکاسات شعور قومی تورک در او شمرد. در این مقاله دو شعر تورکی از فتح‌علی شاه قاجار را به دو الفبای تورکی عربی و لاتین تقدیم کرده‌ام.

اؤزه‌ت:

فتح‌علی شاه‌ین گوج‌لو بیر تورک ائتنیک کیم‌لییی بیلینجی وار ایدی. بو گئرچه‌ک اونون تورک‌له‌رین و قاجارلارین اؤته‌یی‌نی (تاریخی‌نی) یازدیریپ به‌لگه‌له‌مه ‌دیره‌تمه‌سی‌نده (ایصراری‌ندا) و تورک دیلی‌نه ‌قارشی اولوم‌لو توتوموندا آچیقجا گؤرولمه‌ک‌ده‌دیر. فتح‌علی شاه‌ین خاقان‌لیغی دؤنه‌می‌نده‌ تورک‌جه‌ ائدیم‌ده (دؤ فاکتو) توغرالی (رسمی) دیل قونومونا (ایستاتوسونا) یییه (صاحیب) ایدی. فتح‌علی شاه  خاقان‌لیغی (‌سلطنتی) سیراسی‌ندا اه‌ت‌اؤزون (شخصن) تورک‌جه‌نی اه‌رکله‌تین (دولتین) یازی‌لی دیلله‌ری‌نده‌ن بیری اولاراق، اوزلاتیل (دیپلوماتیک) گؤروشمه‌له‌رده، باش‌باخان‌ین آتاما بویرولتوسوندا (فرمانی‌ندا)، یابانجی اه‌رکله‌ت‌له‌رله (دولت‌له‌رله) ‌یاپیلان آندلاشمالاردا، وس.‌ده ‌قوللانمیشدیر. اونون دؤنه‌می‌نده چاغاتای لهجه‌سی‌نده چوخ‌لو پیتییین ( کیتابین) یازیلیپ یایینلانماسی دا بو آچی‌دان اؤنه‌م‌لی‌دیر. فتحعلی شاه‌ قاجار ده‌رین بیر گؤرک‌لولوک (ائستئتیک) آنلاییشی‌نا یییه و اوزلوغا (صنعته‌) اولاغان‌اوستو ایلگی دویان بیر خاقان ایدی. اؤزو ده «‌خاقان» تخلصونو ایشله‌ده‌ره‌ک فارس‌جا و تورک‌جه‌ قوشوق‌لار (شعرله‌ر) یازمیشدیر. فتحعلی شاه‌ین تورک‌جه ‌قوشوق یازماسی دا اونون تورک‌لوک بیلینجی‌نین بیر یانسیماسی اولاراق ده‌یه‌رله‌ندیریلمه‌لی‌دیر. آنجاق دیوانی‌ندا فتح‌علی شاه‌ین یالنیز ایکی تورک‌جه ‌قوشوغو بولونماق‌دادیر. بو یازقادا (مقاله‌ده)، فتح‌علی شاه‌ین آنیلان تورک‌جه ‌قوشوق‌لاری‌نی ایکی عرب و لاتین بیچیگ‌له‌ری‌نده (آلفابئله‌ری‌نده) ‌سونماق‌دایام.

Özet

Fetheli Şah'ın Türk etnik kimliyi bilinci vardı. Bu gerçek, onun Türklerin ve Kacarların öteyini (târîhini) yazdırıp belgeleme diretmesinde ısrarında ve Türk diline karşı olumlu tutumunda açıkça görülmektedir. Fetheli Şah'ın hakanlığı döneminde Türkçe edimde (de facto) tuğralı (resmi) dil konumundaydı. Fetheli Şah etözün (şahsen) Türkçeyi erkletin (devletin) yazılı dillerinden biri olarak, uzlatıl (diplomatic) toplantılarda, başbakanı sadrazamı atama buyrultusunda (kararnâmesinde), yabancı erkletlerle yapılan antlaşmalarda, vb. kullanmıştır. Onun döneminde Çağatay lehçesinde birçok pitik (kitap) yazılıp yayınlanmıştır. Fethali Şah Kacar, derin bir görklülük estetik anlayışına yiye ve uzluğa (sanata) olağanüstü ilgi duyan bir hakandı. Kendisi de Hakan mahlasını kullanarak Farsça ve Türkçe koşuklar (şiirler) yazmıştır. Fethali Şah'ın Türkçe koşuk yazması, Türk etnik bilincinin bir yansıması olarak deyerlendirilmelidir. Ancak Fetheli Şah'ın divanında yalnızca iki Türkçe koşuğu bulunmaktadır. Bu yazıda Fetheli Şah'ın bu Türkçe koşuklarını Arap ve Latin biçigleriyle (alfabeleriyle) sunuyorum.

Abstract

Fetheli Shah Qajar had a strong sense of Turkish ethnic identity. This fact is evident in his determination to document the history of the Turks and Qajars, as well as his favorable stance towards the Turkish language. Under Fetheli Shah’s rule, the Turkish enjoyed de facto official language status. During his reign, he personally utilized the Turkish language as the designated written language of the state, in official diplomatic meetings, in the grand vizier's appointment decree, and in the drafting of agreements with foreign governments. Numerous books were written and published in the Chagatai dialect under his rule. Fetheli Shah Kacar was a ruler who possessed a profound sense of aestheticism and an extraordinary interest in art. Additionally, he wrote poems both in Persian and Turkish, using the pseudonym Hakan. Fathali Shah's writing of poems in the Turkish language also should be considered a reflection of his Turkish ethnic consciousness. However, Fetheli Shah Kacar's divan only contains two of his Turkish poems. In this article, I present Fetheli Shah's aforementioned Turkish poems in both Arabic and Latin alphabets.







حسن روشنی بارقین: اسلام‌لیق خولیاسی‌یلا ایران هیولاسی‌نا قارشی بسله‌دیییمیز توجّه، تورک‌لوک و تورکییه ‌ایچین بویوک بیر فلاکت تشکیل ائده‌ر.

 

حسن روشنی بارقین: اسلام‌لیق خولیاسی‌یلا ایران هیولاسی‌نا قارشی بسله‌دیییمیز توجّه، تورک‌لوک و تورکییه ‌ایچین بویوک بیر فلاکت تشکیل ائده‌ر.

 

HASAN RUŞENİ BARKIN: İSLAMLIK HULYASIYLA İRAN HEYULASINA KARŞI BESLEDİYİMİZ TEVECCÜH, TÜRKLÜK VE TÜRKİYE İÇİN BÜYÜK BİR FELAKET TEŞKİL EDER.

 

Mütarekeyi müteakip Avropa konferanslarında bizden arazi ve tazminat isteyen ve Türkiyenin mahvini körükleyen İran murahhaslarının .... bu alçak taarruzlarıyla bir kaç dakika olsun İranın maskası düşmüş ve milletim müsülman kardeş zann ettiği İranın iç yüzünü görmüştür. Biz İranın bu iç yüzünü kara tablolar ile tespit etmeli ve daima evladlarımıza göstermeliyiz.

Asırlardan beri İslamlık hulyasıyla İran heyulasına karşı beslediyimiz teveccüh, Türklük ve Türkiye için büyük bir felaket teşkil eder. Biz bu felaketin dehşetini ve işlediğimiz kabahatın derecesini henüz idrak ve takdir edemiyoruz.

Fakat iyi bilelim ki: Bu kör teveccühümüzün bize kaça mal olduğunu ahfadımız hesap edecek ve bizi en çok bu cinayetimizden dolayı mes’ul tutacaktır

HASAN RUŞENİ BARKIN

 

متارکه‌یی متعاقب آوروپا کونفئرانس‌لاری‌ندا بیزده‌ن اراضی و تضمینات ایسته‌یه‌ن و تورکییه‌نین محوی‌نی کؤروک‌له‌یه‌ن ایران مرخّص‌له‌ری‌نین .... بو آلچاق تعرّض‌لاری‌یلا بیر قاچ دقیقه ‌اولسون ایران‌ین ماسکاسی دوشموش و ملّتیم مسلمان قارداش ظنّ ائتدییی ایران‌ین ایچ‌یوزونو گؤرموش‌دور. بیز ایران‌ین بو ایچ‌یوزونو قارا تابلولار ایله ‌تثبیت ائتمه‌لی و دائما اولادلاریمیزا گؤسته‌رمه‌لی‌ییز.

عصرله‌رده‌ن بری اسلام‌لیق خولیاسی‌یلا ایران هیولاسی‌نا قارشی بسله‌دیییمیز توجّه، تورک‌لوک و تورکییه ‌ایچین بویوک بیر فلاکت تشکیل ائده‌ر. بیز بو فلاکتین دهشتی‌نی و ایش‌له‌دیییمیز قباحتین درجه‌سی‌نی هنوز ادراک و تقدیر ائده‌مییوروز.

فقط اییی بیله‌لیم: بو کوْر توجّه‌وموزون بیزه‌ قاچا مال اولدوغونو احفادیمیز حساب ائده‌جه‌ک و بیزی ان چوخ بو جنایتیمیزده‌ن دولایی مسئول توتاجاق‌دیر.

حسن روشنی بارقین


Eski arkadaşım mühterem Rûşenî Bey’e

Gâzi

5 Kânûn-i evvel 1925

Wednesday, April 28, 2021

در آتش سوزانیدن زنان و کودکان تورک روستاهای بالاو، گجین، کوتالان و ... اورمیه توسط قوای مسیحیه

در آتش سوزانیدن زنان و کودکان تورک روستاهای بالاو، گجین، کوتالان و ... اورمیه توسط قوای مسلحه ی مسیحی؛ اعدام غیر نظامیان تورک سنّی توسط ارتش روسیه به تاریخ ١٥ اوکتوبر ١٩١٤

مئهران باهارلی


در این نوشته سندی دیگر از اعدام تورکان سنّی اورمیه توسط ارتش روسیه و کشتار و قتل عام زنان و کودکان روستاهای تورک سنّی توسط قوای مسلحه‌ی مسیحی آسوری-جیلو را معرفی کرده‌ام. این سند عبارت است از گزارش قائم مقام گه‌وه‌ر (گوار)- والی ولایت وان به وزارت داخلیه در بابِ عالی (باب همایون یا دیوان همایون، دیوان وزیر اعظم عثمانلی، مرکز سیاسی و اداری و مظهر کامل قدرت امپراتوری عثمانلی).

این گزارش رسمی که تاریخ آن صرفا سه روز بعد از اعدام‌های مذکور است اطلاعاتی جدید و مکمل در باره‌ی فاجعه‌ی مذکور می‌دهد. از جمله آنکه حاجی اسماعیل و حاجی رزاق تبعه‌ی عثمانلی بوده‌اند؛ از قریه‌ی بالاو سیزده نفر اعدام شده‌اند؛ اما اعدام شده‌گان محدود به این گروه نبوده است؛ ٤ نفر دیگر از روستای گجین و چندین نفر هم از روستاهای دیگر اعدام شده‌اند. 

مهم‌ترین بخش این گزارش اطلاعاتی است که در باره‌ی به آتش کشانیدن زنان و کودکان در روستاهای مذکور در همان روز توسط قوای مسیحیه (آسوری-جیلو) می‌دهد. با توجه به پرجمعیت بودن روستاهای مذکور مخصوصا بالاو که بزرگ‌ترین روستای آزربایجان، تورک‌ایلی و ایران است (اکنون دارای جمعیت ١٧٠٠٠ نفر، جمعیت در سال ١٩١٤ به تخمین حدود ١٥٠٠ نفر)، شمار زنان و کودکان در آتش سوزانیده و کشتار شده بی شک بالغ بر صدها تن می‌شود.

نکته‌ی مهم دیگر این گزارش درخواست مقام مزبور از باب عالی برای نجات دادن تورکان و مسلمانان آزربایجان از ظلم و بیداد روس‌ها و متحدین مسیحی او است. درخواستی که خلیفه‌ی مسلمین، سلطان محمد رشاد عثمانلی (بعد از وارد شدن امپراتوری عثمانلی به جنگ جهانی اول در ٢٩ اوکتوبر ١٩١٤ و اعلان جهاد در ٢٣ نووامبر ١٩١٤ بر علیه روسیه و بریتانیا و فرانسه و پنج هفته بعد در اوائل ژانویه‌ی ١٩١٥ اعلان جهاد میرزا فضل الله ناصحی مجتهد اورومی و میرزا مسیح افشار مجتهد اورومی صدرالشریعه به پیروی از سلطان عثمانلی) اجابت کرد و منجر به دو بار آزادسازی تورک‌ایلی توسط اوردوی نجات‌بخش عثمانلی در سال‌های ١٩١٥ و ١٩١٨ شد.....


Monday, April 26, 2021

«مجدالسلطنه» تنها شخصیت خالصاً طرف‌دار تورک و بر علیه انگلیس در ایران

 

Hüseyin Câvid- Temmuz 1918:

 

İran’da hâlis TÜRK taraftarı ve İngiliz aleyhtarı, yalnız “MECD ÜS SALTANA” nâm zât vardır.

 

حسین جاوید- جولای ١٩١٨:

 

ایران‌دا خالص تورک طرف‌داری و اینگیلیز علیه‌داری، یالنیز «مجدالسّلطنه» ‌نام ذات واردیر. 

(در ایران تنها یک شخصیت با نام «مجدالسلطنه» وجود دارد که خالصاً طرف‌دار تورک و بر علیه انگلیس می‌باشد.)


جمشیدخان سوباتایلی افشار اورومی- مجدالسلطنه. ١٨٦٤-١٩٤٠

CEMŞİD HAN SUBATAYLI AFŞAR URUMİ- MECD ÜS SALTANA. 1864-1940

 


گؤتۆرمه‌کGÖTÜRMEK ، قۇرتارماق QURTARMAQ، قوْتارماق QOTARMAQ، قۇتۇرماق QUTURMAQ، کؤته‌رمه‌ک KÖTERMEK، قۇدۇرماق QUDURMAQ

 گؤتۆرمه‌کGÖTÜRMEK ، قۇرتارماق QURTARMAQ، قوْتارماق QOTARMAQ، قۇتۇرماق QUTURMAQ، کؤته‌رمه‌ک KÖTERMEK، قۇدۇرماق QUDURMAQ


مئهران باهارلی


آزه‌ربایجان‌جادا سیخ‌لیق‌لا فارس‌جا «آزاد» کلیمه‌سی‌نده‌ن یاپیلمیش «آزاد ائتمه‌ک»، «آزاد اولماق» کیمی بیله‌شیک (مرکب) فعل‌له‌ر ایش‌له‌دیلیر. اویسا بونلارین تورک‌جه‌ قارشی‌لیغی «قورتارماق» و «قورتاریلماق» فعل‌له‌ری‌دیر. بو فعل‌له کؤکه‌ن‌ده‌ش و بنزه‌ر بیچیمی اولان نئچه فعل:

 

برداشتن، بلند کردن، همراهی کردن

گؤتورمه‌ک  Götürmek

ارتقاء مقام دادن، ترفیع دادن

کؤته‌رمه‌ک  Kötermek

نجات دادن، خلاص و رها کردن

قۇرتارماق  Qurtarmaq

به انجام رسانیدن، خاتمه دادن

قوْتارماق  Qotarmaq

از ظرفی به ظرف دیگر ریختن، خالی کردن

قۇتۇرماق  Quturmaq

 

 

هار شدن

قۇدۇرماق  Qudurmaq

 

گؤتۆرمه‌ک Götürmek (کؤتۆرمه‌ک، گؤته‌رمه‌ک): سیرتا یوک‌له‌مه‌ک، دالا آلاراق یوخاری قالدیرماق، یوکسه‌لتمه‌ک، بیر شئیی داشیماق، بیری‌نه بیر یئره گئتمه‌ک‌ده ائش‌لیک و یول‌داش‌لیق ائتمه‌ک؛ برداشتن، بلند کردن، همراهی کردن. از همین ریشه است کؤتگۆ (تپه)، کؤتۆتمه‌ک (یوکسه‌لتمه‌ک)، کؤمه‌ک (قالخماق)، کؤتمه‌ک (قالدیرماق)، کؤتۆ (ائوین دامی)، کؤلۆک (یوک یوک‌له‌نه‌ن حئیوان)، کؤته‌رمه‌ک (در زیر جداگانه نوشته شد)

کؤته‌رمه‌ک Kötermek: بیری‌نی مقام (قوْنام) و روتبه (قۇر) اولاراق یوکسه‌لتمه‌ک، یوخاری و اوست قوْنام و قۇرا گتیرمه‌ک، خان‌لیق و به‌ی‌لیک وئرمه‌ک؛ ارتقاء مقام دادن، ترفیع دادن. همریشه با کؤدۆرمه‌ک (کسیله‌ن قوربان‌ین شامان طرفی‌نده‌ن و یا اودا آتیلان اتی دومانی‌نین گؤیه گؤتوروله‌ره‌ک تانری‌یا اولاش‌دیریلماسی)

قۇرتارماق Qurtarmaq (قۇتقارماق): بیری‌نی آجی و سیخینتی‌لی دوروم‌دان چیخارداراق قوت‌لو ائتمه‌ک؛ نجات دادن، خلاص و رها کردن. شاید همریشه با قۇت (بخت، اۇغۇر، سعد) و قۇتادماق (تبرّک، تقدیس)

قوْتارماق Qotarmaq (قوْتۇرماق، قۇتارماق): ایشی بیتیرمه‌ک؛ به حالت نهایی درآوردن چیزی، به انجام رسانیدن کار، خاتمه دادن به امری. همریشه با قۇتۇرماق (در زیر جداگانه نوشته شد)

قۇتۇرماق Quturmaq (قۇذۇرماق، قۇیۇرماق): بوشالتماق، پیشه‌ن یئمه‌یی بیر قاب‌دان باشقا بیر قابا تؤکمه‌ک؛ خالی کردن، از ظرفی به ظرف دیگر ریختن غذا؛ همریشه با قۇیماق (ریختن)، قۇیۇمجۇ (زرگر، جواهرساز)، قۇیۇ (چاه)

قۇدۇرماق: Qudurmaq دلیرمه‌ک، قۇدۇزلاشماق، بیر شئی‌ین نورمال حدّی‌نی آشماسی؛ هار شدن، از حد نورمال گذشتن، دیوانه گشتن. همریشه با قۇدۇز (هار)