Saturday, May 5, 2018

سويوق ده‌يمه، توماو و دونوز توماوی بليرتيله‌ری آراسينداکی آيريقلار

«سويوق ده‌يمه»، «توماو» و «دونوز توماوی» بليرتيله‌ری آراسينداکی آيريقلار

تفاوتهای سرماخوردگی، آنفلوآنزای فصلی و آنفلوآنزای خوکی (H1N1) به تورکی

مئهران باهارلی

Saturday, December 12, 2009

سؤزوموز

آشاغیدا اوچ «سویوق ده‌یمه»
Soyuq Deyme (سرماخوردگی)، «دؤنه‌نجه توماوی» Dönence Tumavı (گریپ، آنفلوآنزای فصلی) و «دونوز توماوی» Donuz Tumavı (آنفلوآنزای خوکی-H1N1) سایریلیقلاری‌نین بلیرتیله‌ری تورکجه اولاراق بیر چیزه‌لگه‌ده گؤسته‌ریلمیش‌دیر. داها سونرا چیزه‌لگه‌نین، فارسجا چئویریسی ایله بیرگه، متنی وئریلمیش، یازی‌نین سونونا تورکجه-فارسجا بیر سؤزلوک اکله‌نمیش‌دیر.

بو چیزه‌لگه‌نین اؤزه‌للییی، اوندا فارسجا تک بیر دئگی‌نین اولماییشی‌دیر. وورقولاماقدا یارار واردیر: بو چیزه‌لگه‌ده‌ن آماج، اوندا ایشله‌دیله‌ن بیر سیرا یئنی‌دئگی و آغیز سؤزجوکله‌ری یایقینلاشدیرماق، اؤلچوت تورکجه‌یه سوخماق، یا دا اینسانلاری اونلاری قوللانماغا ایته‌کله‌مه‌ک دئییلدیر. آماج، هر هانسی توپلومسال ویا بیلیمسه‌ل بیر یازی‌نین، تورکجه‌نین اؤز اولاناقلاری ایله و هئچ بیر یابانجی کلیمه ایشله‌تمه‌ده‌ن ده یازیلابیله‌جه‌ییینی گؤسته‌رمه‌ک‌دیر. 

تانيملار:

اوشومه Üşüme: سایری‌لیق آدی دئییلدیر. تکجه سویوغون ائتگی‌سینی دویماق دئمه‌ک‌دیر.

سويوق ده‌يمه Soyuq Deyme: سیواشقی‌لارین (ویروس‌لارین) اوست سولونوم یوللاریندا یاپدیغی بیر ساسیما (عفونت) سایریلیغی‌دیر. اوشوتمه Üşütme و سویوق آلقین‌لیغی Soyuq alqınlığı، «سویوق ده‌یمه»نین باشقا آدلاریندان‌دیر.

توماو Tumav: فارسجاسی آنفلوآنزا، گریپ، زکام، ... اولان بو دئگی‌نین اسکی تورکجه بیچیمی توماغودور Tumağu. توماو، آنلامی سویوق، دونموش، بوزلو اولان «توم» کؤکه‌نینده‌ن تؤره‌نمیش‌دیر (توم+ .او Tum+av). بو کلیمه، تورکجه‌میزین بیر سیرا چاغداش لهجه‌له‌رینده تومووTumov ، تیموو Timov، تیموی Timo، و تورکییه آغیزلاریندا دیماغو، دیماغی، دیماغ، دیما، دوماغو، دولماغو، دوما، دوماغ، ... بیچیمینده ده سؤیله‌نیر. توماو سایریلیغی‌نین تورکجه‌ده باشقا آدلاریندان «آرا» (آرالیق آییندا اورتایا چیخان)، «چکیله‌ن»، «دانق»، «دانقالاق»، ... .دیر.





بليرتي‌له‌ر

سويوق ده‌يمه
(اوشوتمه، سويوق آلقين‌ليغی)

توماو
(دؤنه‌نجه توماوی، دانقالاق)
دونوز توماوی
(H1N1)
قيزديرما
چوخ سئیره‌ک گؤرولور. دوشوک کرته‌لی‌دیر
سیخجا گؤروله‌ن یایقین بیر بلیرتی‌دیر

یاخالانانلارین یوزده سکسه‌نینده گؤرولور. ٣٨،٨ سانتیقراد و اوزه‌رینده اولوپ اوچ-دؤرت گون سوره‌ر


تيتره‌مه

یایقین دئییلدیر
آراسیرا گؤرولور. ایمیک‌دیر
سایریلارین یوزده آلتمیشیندا گؤرولور
اؤسکورمه

سئیره‌ک گؤرولور. کسیک و آخیریقلی‌دیر

گئنه‌للیکله گؤرولور. قورو و کسیک اؤسکوروک، سایریلیغین بلیرتیله‌رینده‌ن بیری‌دیر


ائل آراسیندا قورو اؤسکوروک اولاراق بیلینه‌ن بیچیمده گؤرولور. کسینلیکله آخیریق‌سیزدیر
گئنه‌ل آغريلار

ایمیک گؤوده، قاس و بوغون آغریلاری گؤروله‌بیلیر

سیخلیق‌لا اورتا کرته‌لی گؤوده آغریسی گؤرولور
ساخیق بویوتلاردا اولان، یوغون گؤوده آغریلاری اولدوقجا یایقین‌دیر
بورون آخينتي‌سی

سیخجا گؤرولور. بیر یئدیجه سوروپ و اؤز اؤزونه توختایار


یایقین بیر بلیرتی دئییلدیر
اولدوقجا سئیره‌ک گؤرولور
بورون تيخانيق‌ليغی

یایقین اولاراق گؤرولور. گئنه‌للیکله یئدی گونده‌ن اون گونه ده‌ک سوره‌ر و کندیلییینده‌ن ایییله‌شه‌ر

یایقین بیر بلیرتی دئییلدیر
یایقین دئییلدیر
بيتگين‌ليک-يورقون‌لوق

ایمیک بیتگین‌لیک و قیرقین‌لیق گؤروله‌بیلیر

یایقین‌دیر. اورتا کرته‌لی اولوپ، ایکی-اوچ یئدیجه سوره‌ر
اورتا-ساخیق اؤلچوده بیتگین‌لیک گؤرولور
آسقيرما

یایقین گؤروله‌ن بیر بلیرتی‌دیر

آراسیرا گؤرولور
سیخجا گؤرولمه‌ز
آنسيز بولقولار
بلیرتیله‌ری نئچه گون ایچینده اورتایا چیخار. گئنه‌لده بو سوره ایچینده ده سایری ساغالار
بیر-ایکی گون ایچینده اورتایا چیخان اوزده قیزاریق‌لیق، کؤسه‌ک‌سیزلیک، باش دؤنمه‌سی و قوسما کیمی بلیرتی‌له‌ر، ٧-٤ گون سوره‌بیلیر. تیریق دا یایقین اولاراق گؤرولور

باشلانقیجی آنسیزین‌دیر. بلیرتی‌له‌ری ٦-٣ چولا آراسیندا یئیینجه گلیشیر. یوکسه‌ک کرته‌لی قیزدیرما، آغری و سیزی ایله باشلایان و داها سونرا تیریق‌لا سوره‌ن بلیرتی‌له‌رین سوره‌سی، سایری‌یا گؤره ٤-٧ گون آراسیندا ده‌ییشه‌بیلیر

باش آغريسی
سیخجا قارشیلاشماز. سئیره‌ک‌دیر
سوره‌کلی باش آغریسی سیخجا گؤرولور

چوخ یایقین‌دیر. سایریلارین یوزده سکسه‌نی باش آغریسیندان یاخینیرلار

بوغاز آغريسی

سیخجا گؤرولور. بوغاز یانماسی دا اولابیلیر

گئنه‌لده قارشیلاشیر
سیخجا گؤرولمه‌ز
سولوق دارليغی
ایمیک-اورتا یوغون‌لوقدا اورتایا چیخار
اورتا یوغون‌لوقدا سولوق دارلیغی گؤروله‌بیلیر

گئنه‌للیکله یوغون و آجی وئره‌جه‌ک بیچیمده آغیر‌دیر


۱-قيزديرما (تب)

سويوق ده‌يمه‌ده: چوخ سئیره‌ک گؤرولور. دوشوک کرته‌لی‌دیر (در سرماخوردگی بسیار به ندرت دیده می‌شود، از نوع تب پائین است)
توماودا: سیخجا گؤروله‌ن یایقین بیر بلیرتی‌دیر (تب در آنفلوآنزای فصلی یک نشانه‌ی شایع است).
دونوز توماويندا: یاخالانانلارین یوزده ٨٠ینده گؤرولور. ٣٨،٨ سانتیقراد و اوزه‌رینده اولوپ، اوچ-دؤرت گون سوره‌ر (در ٨٠ درصد موارد ابتلاء به آنفلوآنزای خوکی وجود دارد. این تب با شدت ٣٨،٨ یا بالاتر بوده و به مدت سه و یا چهار روز همراه بیمار است).

۲-تيتره‌مه (لرز کردن)

سويوق ده‌يمه‌ده: یایقین دئییلدیر (در سرماخوردگی متداول نیست).
توماودا: آراسیرا گؤرولور. ایمیک‌دیر (در آنفلوآنزای فصلی می‌تواند بروز یابد، بصورت خفیف است)
دونوز توماويندا: سایریلارین یوزده آلتمیشیندا گؤرولور (شصت درصد مبتلایان به آنفلوآنزای خوکی لرز می‌کنند).

۳-اؤسکورمه (سرفه)

سويوق ده‌يمه‌ده: سئیره‌ک گؤرولور. کسیک و آخیریقلی‌دیر (به ندرت دیده می‌شود. تک سرفه‌های همراه با خلط است)
توماودا: گئنه‌للیکله گؤرولور. قورو و کسیک اؤسکوروک، سایریلیغین بلیرتی‌له‌رینده‌ن بیری‌دیر (اغلب دیده می‌شود. تک سرفه‌های خشک یکی از نشانه‌های بیماری است).
دونوز توماويندا: ائل آراسیندا «قورو اؤسکوروک» اولاراق بیلینه‌ن بیچیمده گؤرولور. کسینلیکله آخیریق‌سیزدیر (به شکل سرفه‌ای که در میان مردم معروف به سرفه‌ی خشک است دیده می‌شود. مطلقا بدون خلط است).

۴-گئنه‌ل آغريلار (دردهای عمومی)

سويوق ده‌يمه‌ده: ایمیک گؤوده، قاس و بوغون آغریلاری گؤروله‌بیلیر (درد بدن، درد عضلانی و درد مفصلی خفیف بخشی از علائم سرماخوردگی محسوب می‌شود)
توماودا: سیخلیق‌لا، اورتا کرته‌لی گؤوده آغریسی گؤرولور (در آنفلوآنزای فصلی اغلب بدن درد با شدت متوسط دیده می‌شود)
دونوز توماويندا: ساخیق بویوتلاردا اولان، یوغون گؤوده آغریلاری اولدوقجا یایقین‌دیر (دردهای شدید بدن در ابعاد جدی بسیار متداول است)

۵-بورون آخينتي‌سی (آبريزش بينی)

سويوق ده‌يمه‌ده: سیخجا گؤرولور. بیر یئدیجه سوروپ و اؤز اؤزونه توختایار (آبریزش بینی معمولا وجود دارد و در مدت یک هفته خود به خود برطرف می‌شود)
توماودا: یایقین بیر بلیرتی دئییلدیر (در آنفلوآنزای فصلی نشانه شایعی نیست)
دونوز توماويندا: اولدوقجا سئیره‌ک گؤرولور (در آنفلوآنزای خوکی بسیار نادر است)

۶-بورون تيخانيق‌ليغی (گرفتگی بينی، احتقان بينی)

سويوق ده‌يمه‌ده: یایقین اولاراق گؤرولور. گئنه‌للیکله ٧ گونده‌ن اون گونه ده‌ک سوره‌ر و کندیلییینده‌ن ایییله‌شه‌ر (در سرماخوردگی شایع است و معمولاً هم بین 7 تا 10 روز خودبخود بهبود می‌یابد).
توماودا: آراسیرا گؤروله‌ن بیر بلیرتی‌دیر (در آنفلوآنزای فصلی آبریزش بینی نشانه‌ی شایعی است).
دونوز توماويندا: یایقین دئییلدیر (گرفتگی بینی در آنفلوآنزای H1N1 شایع نیست)

۷-بيتگين‌ليک-يورقون‌لوق (بی‌حالی، احساس خستگی)

سويوق ده‌يمه‌ده: ایمیک بیتگین‌لیک و قیرقین‌لیق گؤروله‌بیلیر (احساس ضعف و خستگی خفیف می‌تواند مشاهده شود)
توماودا: یایقین‌دیر. اورتا کرته‌لی اولوپ، ٣-٢ یئدیجه سوره‌ر (شایع است، با شدت متوسط و به مدت ٢-٣ هفته بروز می‌کند)
دونوز توماويندا: اورتا-ساخیق اؤلچوده بیتگین‌لیک گؤرولور (در آنفلوآنزای خوکی به میزان متوسط تا جدی می‌باشد).

۸-آسقيرما (عطسه)

سويوق ده‌يمه‌ده: یایقین گؤروله‌ن بیر بلیرتی‌دیر (نشانه‌ای متداول است)
توماودا: آراسیرا گؤرولور (بعضی اوقات دیده می‌شود)
دونوز توماويندا: سیخجا گؤرولمه‌ز (معمولا دیده نمی‌شود)

۹-آنسيز بولقولار (بروز نشانه‌های ناگهانی)

سويوق ده‌يمه‌ده: بلیرتیله‌ری نئچه گون ایچینده اورتایا چیخار. گئنه‌لده بو سوره ایچینده ده سایری ساغالار (علائم سرماخوردگی در عرض چند روز ظاهر می‌شوند و معمولاً هم در همین زمان بهبود از بیماری تجربه می‌گردد).
توماودا: بیر-ایکی گون ایچینده اورتایا چیخان اوزده قیزاریق‌لیق، کؤسه‌ک‌سیزلیک، باش دؤنمه‌سی و قوسما گیبی بلیرتی‌له‌ر، ٧-٤ گون سوره‌بیلیر. تیریق دا یایقین اولاراق گؤرولور (در مورد آنفلوآنزای فصلی علائمی نظیر قرمزشدگی در صورت، اسهال، استفراغ، بی‌اشتهایی و غیره در عرض یکی دو روز ممکن است به سراغ بیمار بیاید و به مدت ٤-٧ روز ادامه یابد).
دونوز توماويندا: باشلانقیجی آنسیزین‌دیر. بلیرتی‌له‌ری ٦-٣ چولا آراسیندا یئیینجه گلیشیر. یوکسه‌ک کرته‌لی قیزدیرما، آغری و سیزی ایله باشلایان و داها سونرا تیریق‌لا سوره‌ن بلیرتی‌له‌رین سوره‌سی، سایری‌یا گؤره ٤-٧ گون آراسیندا ده‌ییشه‌بیلیر (آنفلوآنزای خوکی شروع ناگهانی دارد. علائم آنفلوآنزای H1N1 به سرعت و در عرض ٣ تا ٦ ساعت خود را نشان می‌دهد. بیمار تب بالا و درد را تجربه می‌کند و با اسهال ادامه می‌یابد. این علائم تا هفت روز ممکن است بیمار را به زحمت اندازد).

۱۰-باش آغريسی (سردرد)

سويوق ده‌يمه‌ده: سیخجا قارشیلاشماز. سئیره‌ک‌دیر (معمولا در سرماخوردگی سردرد دیده نمی‌شود)
توماودا: سوره‌کلی باش آغریسی سیخجا گؤرولور (بسیاری از مبتلایان به آنفلوآنزای فصلی آنرا تجربه می‌کنند)
دونوز توماويندا: چوخ یایقین‌دیر. سایریلارین یوزده سکسه‌نی باش آغریسیندان یاخینیرلار (بسیار معمول است، بیش از هشتاد درصد مبتلایان به نوع H1N1، از سردرد شکایت دارند).

۱۱-بوغاز آغريسی (گلودرد)

سويوق ده‌يمه‌ده: سیخجا گؤرولور. بوغاز یانماسی دا اولابیلیر (در سرماخوردگی متداول است، سوزش گلو نیز دیده می‌شود)
توماودا: گئنه‌لده قارشیلاشیر (شایع است)
دونوز توماويندا: سیخجا گؤرولمه‌ز (در نوع H1N1 آنچنان شایع نیست)

۱۲-سولوق دارليغی (ناراحتی قفسه‌ی سينه، تنگی نفس)

سويوق ده‌يمه‌ده: ایمیک-اورتا یوغون‌لوقدا اورتایا چیخار (با شدتی ملایم تا متوسط بروز می‌کند).
توماودا: اورتا یوغون‌لوقدا سولوق دارلیغی گؤروله‌بیلیر (با شدت متوسط می‌تواند ظهور کند)
دونوز توماويندا: گئنه‌للیکله یوغون و آجی وئره‌جه‌ک بیچیمده آغیر‌دیر (در آنفلوآنزای خوکی غالبا شدید و دردآور است).
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

تورکجه-فارسجا سؤزلوک:

.باخی baxı: .سکوپی (ایشین‌باخی Işınbaxı: رادیوسکوپی)
.بیلگه‌ن bilgen: .لوق (ایشین‌بیلگه‌ن Işınbilgen: رادیولوق؛ تین‌بیلگه‌ن Tinbilgen: پسیکولوق)
.بیلی
bili: .لوژی (ایشین‌بیلی Işınbili: رادیولوژی؛ تین‌بیلی Tinbili: پسیکولوژی)
.بیلیسه‌ل bilisel: .لوژیک (ایشین‌بیلیسه‌ل Işınbilisel: رادیولوژیک؛ تین‌بیلیسه‌ل Tinbilisel: پسیکولوژیک)
.توختاتی toxtatı: .تراپی (ایشین‌توختاتی Işıntoxtatı: رادیوتراپی؛ تین‌توختاتی Tintoxtatı: پسیکوتراپی)
.بیلیمی bilimi: علم (ایشین‌بیلی بیلیمی Işınbili Bilimi: علم رادیولوژی؛ تین‌بیلی بیلیمی Tinbili bilimi: علم پسیکوتراپی)

آتاساغین Atasağın : سرپزشک
آجی Acı : درد، تلخ
آخمیق Axmıq: خلط، بلغم
آخیراق Axıraq: خلط، بلغم
آخیریق Axırıq : خلط، بلغم
آخیریق‌سیز Axırıqsız : بدون خلط
آخیریق‌لی Axırıqlı : خلط‌دار، دارای خلط
آخینتی Axıntı : ریزش مایع
آراسیرا Arasıra : گاهی اوقات، بعضا
آسالاق Asalaq : پارازیت
آسقیرما Asqırma : عطسه
آشی Aşı : واکسن
آشیلاما Aşılama : واکسیناسیون
آغری Ağrı : درد
آندیز Andız : شربت طبی
آنسیز Ansız : ناگهانی، آنی
آنسیزین Ansızın : به طور ناگهانی، به طور آنی، بدون آمادگی
آیریق Ayrıq : فرق، تفاوت
آییتقی Ayıtqı: نسخه‌ی غیرطبی (نسخه‌ی مشکلات)
آییتقی‌لاماق:  Ayıtqılamaq نسخه دادن
ابه Ebe : قابله
ات‌چیلEtçil : گوشتخوار
اسه‌ن Esen : سالم
ام Em : دوا، دارو
ام‌بیلگه‌ن Embilgen : فارماکولوق، دواشناس
ام‌بیلی Embili : فارماکولوژی، دواشناسی
ام‌توختاتی Emtoxtatı : فارماکوتراپی، دوادرمانی
امچی Emçi : داروخانه، دواخانه
ام‌سم Em-sem : دوا و درمان سنتی
ام‌سم اونومEmsem Onum  پزشکی سنتی
ام‌سم‌چی Emsemçi: دوافروشی سنتی
امگهEmge : نسخه‌ی پزشکی    
امله‌مه Emleme : مداوا با دارو، تداوی با دارو
اوتا Ota : داروی گیاهی
اوتاتوختاتی Otatoxtatı : گیاه‌درمانی
اوتاچی Otaçı : داروساز
اوتا‌سم Otasem :
اوتاماق Otamaq : معالجه کردن با گیاهان
اوت‌چولOtçul  گیاه‌خوار                           
اؤرمه‌ن Örmen : غده، تومور
اؤز اؤزونه Özözüne : به خودی خود
اوزمانUzman  متخصص:
اؤسکورمه Öksürme : سرفه
اؤسکوروک Öksürük : سرفه
اولاناقOlanaq : امکانات
اؤلچوتÖlçüt : معیار، استاندارد
اولونتو Oluntu : پدیده
اوناریمOnarım : ترمیم، تعمیر
اونالماق Onalmaq : بهبود یافتن از بیماری
اونانماقOnanmaq : شفا یافتن، معالجه شدن
اونماقOnmaq : شفا دادن، معالجه کردن
اونماق Onmaq : شفا یافتن، معالجه شدن
اونوم Onum پزشکی، طب
ایته‌کله‌مه‌کİteklemek : مجبور کردن
ایچیرتی İçirti : شربت غیر طبی
ایرین İrin : چرک
ایشه‌مه İşeme : ادرار
ایشین Işın : اشعه، پرتو
ایشین‌باخی Işınbaxı : رادیوسکوپی
ایشین‌بیلگه‌ن Işınbilgen : رادیولوق
ایشین‌بیلی Işınbilir : رادیولوژی
ایشین‌توختاتی Işıntoxtatı: رادیوتراپی، پرتودرمانی
ایمیک İmik : ملایم، خفیف
ایمیکجه İmikce : با ملایمت
ایوه‌گه‌ن İvegen : حاد
اییی‌له‌شمه‌کİyileşmek : بهبود یافتن، خوب شدن
باش‌آغریسی Başağrısı : سردرد
باش‌دؤنمه‌سی Başdönmesi : سرگیجه
باشلانقیج Başlanqıc : شروع، آغاز
باغیشیق Bağışıq : مصون از بیماری
باغیشیق‌لیق Bağışıqlıq : مصونیت از بیماری
بایقین‌لیقBayqınlıq  بیهوشی
باییلماق Bayılmaq : از هوش رفتن، بیهوش شدن
بسله‌مه‌کBeslemek : غذا دادن، تغذیه
بسینBesin : غذا
بلیرتی Belirti : نشانه‌ی بیماری
بلیرگی Belirgi : سندروم
بوتگورمه‌ک Bütgürmek : التیام دادن (زخم)
بوغاز یانماسی Boğaz yanması : سوزش گلو
بوغون Boğun : مفصل
بولانتی Bulantı : تهوع
بولانما Bulanma : تهوع
بولقو Bulqu : سمپتوم بیماری
بویوت Boyut : بعد، اندازه
بیتگین‌لیک Bitginlik : بی‌حالی
بیچیم Biçim : شکل، فرم
بیلیم Bilim : علم، دانش
پته  Pete نسخه
پوزموق Pozmuq : میکروب
پوزوق‌قیران Pozunqıran : آنتی میکروب
تانی  Tanı: تشخیص
تانیمTanım : تعریف
ترسینمه‌ک Tersinmek : عود کردن بیماری
تکه‌ره‌ک Tekerek قرص، حبّ
توپالTopal : لنگ (آیاق)
توختاتماق Toxtatmaq : معالجه کردن، متوقف کردن بیماری (To cure)
توختاتی Toxtatı : تراپی
توختاتیم Toxtatım : معالجه
توختاج Toxtac : درمان
توختادار Toxtadar : دکتر معالج، پزشک تراپیست (توختات.+ .ار)
توماو Tumav: گریپ، زکام، آنفلوآنزا
توماولی Tumavlı: شخص زکام، شخص مبتلا به آنفلوآنزا
تیتره‌مه Titreme : لرز
تیخالی Tıxalı : گرفته شده (مجرا)
تیخانیق‌لیق Tıxanıqlıq : گرفتگی (مجرا)
تیریدار Tırıdar : مسهل
تیریق Tırıq : اسهال
تین Tin : روح، روان
تین‌بیلگه‌ن Tinbilgen: پسیکولوق، روانشناس
تین‌بیلی Tinbili: پسیکولوژی، روانشناسی
تین‌توختاتی Tintoxtatı: پسیکوتراپی
تین‌توختادار Tintoxtadar: پسیکوتراپیست
تینجیق Tıncıq : ملتهب
تینجیق‌لانیم Tıncıqlanım : التهاب (تینجیماق)
تینجیل Tıncıl : التهابی
تینجیما Tıncıma : التهاب (تینجیماق)
چاتماجا Çatmaca : اسکلت
چالپاق Çalpaq : تجمع چرکی در گوشه‌ی چشم
چؤرلو Çörlü : مبتلاء به بیماری
چولا Çola : ساعت
چولاقÇolaq : نقص عضو (آیاق یا دا باشقا بیر اورقان)
چولماق Çolmaq علیل شدن   
دادامال Dadamal : معتاد
دانقالاق Danqalaq : گریپ
دورقوDurqu  سکته:
دوشوک Düşük : کم (درجه و شدت کم)
دوشوک کرته‌لی Düşük kerteli :با درجه‌ی پائین
دوغوشدان Doğuşdan: مادرزادی
دؤنه‌نجه Dönence : فصل، موسم
دؤنه‌نجه‌ل Dönencel : فصلی
دونوز Donuz : خوک
دیرچه‌ته‌ن Dirçeten : ویتامین
دیریلته‌ج Diriltec ویتامین      
دیریم‌قیران Dirimqıran : آنتی بیوتیک
دیش‌اتی Dişeti: لثه (خراسان)
دیلگی بیلیمDilgibilim  آناتومی
دئنه‌لگهDénelge  آزمایشگاه
ساخیق Saxıq : جدی
ساخیق‌لیق Saxıqlıq : جدیت
ساسیق Sasıq : متعفن
ساسیل Sasıl : عفونی
ساسیما Sasıma : عفونت (ساسیماق)
ساسینتی Sasıntı : تعفن
ساغالتماق Sağaltmaq : معالجه کردن، شفا دادن (To treat)
ساغالتمان Sağaltman : شفا دهنده، شافی (ساغالت.+ .مان)
ساغالتیم Sağaltım : شفا (Healing)
ساغالماق Sağalmaq : بهبود یافتن
ساغلام Sağlam : سالم، تندرست
ساغلیق یوخ‌لاماسی Sağlıq yoxlaması : چک آپ
ساغین Sağın : پزشک، طبیب
سالقی Salqı : ترشح
سالقین Salqın : اپیدمی
سایری Sayrı : بیمار، مریض، ناخوش
سایری‌ائوی Sayrıévi : بیمارستان، مریضخانه
سایری‌لیق Sayrılıq : بیماری
سم Sem : درمان
سمگه Semge : نسخه (پزشک)
سمله‌مه Semleme : درمان کردن
سمیرمه‌کSemirmek : چاق شدن، فربه شدن
سمیزSemiz : چاق، فربه
سوتوختاتی Sutoxtatı : هیدروتراپی، آب درمانی
سوره Süre : مدت
سوره‌کلی Sürekli : مداوم، پیوسته
سوره‌گه‌ن Süregen : مزمن
سولوق Soluq : نفس
سولوق دارلیغی Soluq darlığı : تنگی نفس
سولوماق Solumaq : تنفس کردن، نفس کشیدن
سولونوم Solunum : تنفس
سیخجا Sıxca : بسیار زیاد
سیخلیق‌لا Sıxlıqla : زود زود، با فاصله کم
سیزی Sızı : درد خفیف و ملایم
سیواشقی Sıvaşqı : ویروس
سئوی‌باجی Sévibacı : پرستار
سئیره‌ک Séyrek : نادر، کمیاب
قاپانتیQapantı  قرنطینه       
قارت Qart : اولسر (زخم معده، زخم اثنی عشر، ....)
قارشیلاشماق Qarşılaşmaq : مواجه شدن
قاس Qas : ماهیچه
قاسینتی Qasıntı اسپازم
قاملاما Qamlama : طب سنتی
قودورماقQudurmaq : هار شدن
قودوزQuduz : هار
قورو Quru : خشک
قوسما Qusma : استفراغ (عمل)
قوسموق Qusmuq : استفراغ (ماده)
قوشماجا Qoşmaca : پروتئز (قازاقجادان آلینتی)
قیرقین‌لیق Qırqınlıq : بی‌حالی، خستگی
قیزاریق‌لیق Qızarıqlıq : قرمزشدگی
قیزدیرما Qızdırma : تب
کرته:Kerte  درجه
کرته‌لیKerteli :  با درجه‌ی (دوشوک کرته‌لی: با درجه‌ی پائین)
کسیک Kesik : منقطع
کندیلییینده‌ن Kendiliyinden : به خودی خود
کؤپKöp : زیاد، فراوان
کؤپه‌لمه‌ک Köpelmek : تولید مثل کردن، زاد و ولد (قازاقجادان آلینتی)
کؤسه‌ک Kösek : اشتها
کؤسه‌ک‌سیز Köseksiz : بی اشتها
کؤسه‌ک‌سیزلیک Köseksizlik : بی اشتهائی
گؤوده Gövde : بدن
گؤیونمه Göyünme : سوزش
هاپشی Hapşı : عطسه (خراسان)
وارلاق Varlaq : معاینه (قازاقجادان آلینتی)
وارلاما Varlama : معاینه
وارلاماق Varlamaq : معاینه کردن
وزVez : غده
وورقولاماقVurqulamaq : تاکید کردن
یاخالانماق Yaxalanmaq : مبتلاء شدن
یاخینما Yaxınma : شکایت
یاخینماق Yaxınmaq : شکایت کردن
یارا Yara : جراحت، زخم
یارمان Yarman : جراح
یاشاغیYaşağı  عمر:
یان‌ائتگی Yanétgi : عارضه‌ی جانبی
یانقیYanqı  سوزش
یایقین Yayqın : شایع
یوخلاما Yoxlama : کنترل
یوخلاماق Yoxlamaq : کنترل کردن
یوخلاماق Yoxlamaq كنترل كردن
یورقون‌لوق Yorqunluq : خستگی
یوغونYoğun : شدید
یوکسه‌ک کرته‌لی Yüksek kerteli : با درجه‌ی بالا
یولوخوجوYoluxucu :  مسری
یولوقماYoluxma : عیادت
یولوقماقYoluxmaq :  سرایت کردن، بر سر راه کسی ظاهر شدن، عیادت کردن
یونگول Yüngül : خفیف، سبک
یئته‌رسیزلیکYétersizlik  نارسائی
یئدیجه Yédice : هفته
یینگ Ying : مخاط
یئنی‌دئگیYénidégi : نوواژه
یئیین Yéyin :سریع

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.