Wednesday, December 30, 2015

تورکجه‌ميزده قادين و ارکه‌ک آيريمچيليغي ايله جينسييه‌تچيليک، قاوراملار و اؤرنه‌کله‌ر


تورکجه‌ميزده قادين و ارکه‌ک آيريمچيليغي ايله جينسييه‌تچيليک، قاوراملار و اؤرنه‌کله‌ر

مئهران باهارلي ٢٠١١

سؤزوموز

ديل و گئرچه‌کلييين قارشيليقلي ائتگيله‌شيمي


دوشونجه و دونياني آلقيلاييش ايله داورانيشلاريميز ديلله بيچيمله‌ندييي کيمي، ديلين اؤزو ده بونلاردان سوره‌کلي اولاراق ائتگيله‌نمه‌کده‌دير. گئرچه‌کليک دورمادان ديلي ائتگيله‌يير و ديل ده آراليقسيز يئني گئرچه‌کليک يارادير. باشقا بير دئييشله ديل هم وار اولان گئرچه‌کله‌ري يانسيدير، هم ده بئيينده يئني و باشقا گئرچه‌کلييين اولوشومونا قاتقيدا بولونور. بوندان دولايي ديلين ده‌ييشمه‌سي، گئرچه‌کلييين ده‌ييشمه‌سي دئمه‌ک اولدوغو کيمي، گئرچه‌کليک ده‌ييشينجه ده ديل ده‌ييشميش اولور.

ديل قونوسو فئمينيزم چاليشمالاريندا اؤزونه مرکه‌زي بير يئر ائدينميشدير. توپلوملارين هر آلانيندا و بو آرادا گله‌نه‌کله‌ر، بوته‌م (دين)، ياسالار، اورتال (مئدييا)، گؤرک‌سؤزده (اده‌بيياتدا)، اولدوغو کيمي، ديلده ده قادينا قارشي آيريمچيليق واردير. قادين، ديل آراجيليغي ايله ده آيريمچيليغا اوغراييپ باسقي آلتيندا توتولور. حتتا ديل، قادينا قارشي آتاارکيل بير دوشونگه‌نين (ايدئولوژينين) گوجلو آراجينا چئوريله‌بيله‌ر.

بير توپلومون ديلي اينجه‌له‌نه‌ره‌ک، او توپلومون جينسييه‌تله‌ره باخيشلاري، اونلارا بيچديکله‌ري اويناملار (روللار)، گوج داغيليمي و توپلومون اؤن‌يارقيلاري گؤزله‌مله‌نه‌بيله‌ر. ديلده‌کي دئييمله‌ر بو قونودا چوخ اؤنه‌ملي ايپ‌اوجو و قايناغي اولوشدورورلار. اريل (موذه‌ککه‌ر) ديل، ارکه‌يي دوزگو (نورم) اولاراق آلير و قاديني گؤرونمه‌ز قيلير. بونون دا اؤته‌سينده، وار اولان ديل دوزه‌ني (سيستئمي)، گؤرک‌سؤز، آتاآناسؤزله‌ري، آرقو، سؤيوشله‌ر، گونلوک قونوشما ديلي و اورتال آراجيليغي ايله قادين و اونون ائشئيليييني (جينسه‌لليييني) آشاغيلايير، قادينين گوجون (مجبوري) اويناملارا (روللارا) سوخور. اريل ديل قادينا قارشي سالديرقان بير ديلدير.



ديل تکجه بيزيم نئجه دوشوندويوموزو يانسيتماز، عئيني آندا او بيزيم نئجه دوشوندويوموزه بيچيم ده وئرير. ديل اوزه‌رينده‌کي ارکه‌ک حاکيمييه‌تي يالنيز دوشونجه‌ني دئييل، گئرچه‌کلييي ده بيچيمله‌نديرير. بونون ديلده‌ملي (منطيقلي) سونوجو اولاراق، ديلي دئنه‌تله‌مه‌ک (کونترول ائتمه‌ک)، دوشونجه‌له‌ري ده دئنه‌تله‌مه‌کدير. قادينلاري آشاغيلايان و سيليکله‌شديره‌ن دئگي (کليمه) و يا دئييمله‌رين سوره‌کلي اولاراق قوللانيلماسي، قادينلارين گئرچه‌کده‌ن ده آشاغيليق و سيليک اولدوغو وارساييم و اينانجيني بئيينله‌رده يئرله‌شديرير. بو دا زامانلا آيريمچي و جينسييه‌تچي توپلوملارين يارانماسييلا سونوجلانير. بوندان دولايي ائشئي‌چي (جينسييه‌تچي- سئکسيست) بير ديل، تؤزلو (راديکال) بير بيچيمده آريتلاناراق يئنيده‌ن ياپيلانديريلمالي و گره‌کيرسه يئني دريم (تئرمين) و دئگيله‌ر (کليمه‌له‌ر) تؤره‌ديله‌ره‌ک جينسييه‌تله‌ر آچيسيندان يانسيز (نؤتر) و قاپساييجي (اينکولوسيو) بير ديل دورومونا گتيريلمه‌ليدير.

ائشئيچي (جينسييه‌تچي) ديلله‌ر و اکينجله‌ر (کولتورله‌ر)

اينگيليزجه و بير نئچه ديل ايستيثنا اولماق اوزه‌ره، هيند آوروپا ديل اوغوشو (عاييله‌سي)، هابئله سامي ديلله‌ري ديل‌بيلگيسي آچيسيندان جينسييه‌تچيديرله‌ر. اورال-آلتاي ديلله‌ري ايسه ديل‌بيلگيسي آچيسيندان دئييل، آنجاق سؤزجوک، دئييم و آتاآناسؤزله‌ري يؤنله‌رينده‌ن جينسييه‌تچيديرله‌ر. آلتاي ديلله‌رينده‌ن اولان تورکجه‌ده اوچونجو شخص تکيل آديليندا (ضميرينده) ديشي و ارکه‌ک اوچون آيري سؤزجوکله‌ر يوخدور و بونلارين هر ايکيسي تک "او" آديلي ايله آنلاتيلير. بو نده‌نله تورکجه، ديل‌بيلگيسي آچيسيندان جينسييه‌تچي ديلله‌ر آراسيندا ساييلماز.

تورکجه‌نين ديل‌بيلگيسي آچيسيندان جينسييه‌تچي اولماماسينا قارشين، تورک اکينجي (کولتورو) اؤزه‌لليکله ايسلام بوته‌مي (ديني) و تاجيک – دري – فارس دونياسييلا تانيشديقدان سونرا، آتاارکيل بير ياپييا يييه (صاحيب) اولموشدور. بو و باشقا بير سيرا نده‌نله‌رده‌ن دولايي، گونوموز تورکجه‌سي جينسييه‌تچي و قاديني ايکينجيل گؤره‌ن اؤيه‌له‌رله (عونصورلارلا) دولودور.

بيزيم تورکجه‌ميزه گلينجه، گؤزله‌مله‌نه‌ن ماراقلي بير اولقو داها واردير. او دا، جينسييه‌تچي ديلي قوللانمادا ايکي آشيري يؤنه‌تگيل (سيياسي) اوج ساييلان کؤکده‌ن‌دينچي ايسلامچيلارلا قاتي کومونيستله‌ر آراسيندا اؤنه‌ملي بير فرقين اولماييشيدير. بونلارين ايکيسي ده جينسييه‌تچي ديل قوللانما و بو آلاندا توتوچولوق و گله‌نه‌کچيليک باخيملاريندان بير بيرينه چوخ بنزه‌مه‌کده‌ديرله‌ر. اصلينده آزه‌ربايجان رئسپوبليکاسينين آشيري جينسييه‌تچي اولان رسمي-اده‌بي ديلي "آزه‌ربايجانجا"نين بؤيوک اؤلچوده سوويئت دؤنه‌مي کومونيست يؤنه‌تيمينين اورونو اولدوغو، بو آچيدان اولدوقجا آنلاملي بير اولونتودور (فئنومئندير).

تورکجه‌ميزده قادين و ارکه‌ک آيريمچيليغي و جينسييه‌تچي آنلاييشين يانسيمالاري

بو يازقادا (مقاله‌ده) آيرينتيلارا گيرمه‌ده‌ن تورکجه‌ميزين جينسييه‌تچي بويوت و يؤنله‌ري و آرديندا اونون جينسييه‌تچيليکده‌ن آرينماسينين نئچه يولونا ده‌يينميشه‌م. دوغالين (البه‌تته) يئني ديل و يئني گئرچه‌کليکله‌ر ياراتماق، اوزون و يوروجو بير سوره‌جدير. منيم آماجيم دا بونلاري ياپماق دئييلدير. آماجيم بو قونويا ديققه‌تله‌ري چکمه‌ک و دويارليليق ياراتماق يولوندا ايلک آدديمي آتماقدير.

بو دوغرولتودا آزه‌ربايجان تورکجه‌سينده جينسييه‌تچي آنلاتيملاري آشاغيدا توپارلاميشام. بونلاري نئچه بؤلومه آييرماق اولار:

قاديني يوخ سايان و گؤرمه‌ز قيلان اريل آنلاتيملار (ايفاده‌له‌ر)
قاديني جينسه‌ل بير نسنه گؤسته‌ره‌ن آنلاتيملار
قاديني ارکه‌يين صاحيب اولماسي و دئنه‌تله‌مه‌سي گره‌که‌ن بير نسنه گؤسته‌ره‌ن آنلاتيملار
قاديني، عاغيل، سئچيم و ذئوقله‌ري ايله جينسه‌لليييني کيچيمسه‌ييپ آشاغيلايان آنلاتيملار
قاديني بللي اويناملارا (روللارا) سوخان آنلاتيملار
قادين و ارکه‌ک اوزه‌رينده‌ن ايکيليکله‌ر سوناراق جينسييه‌تچيليک ياپان آنلاتيملار
قادين وورقوسو ياپاراق قاديني اؤته‌کيله‌شديره‌ن آنلاتيملار
قاديني چئشيتلي کيمليکله‌ره يانسيداراق جينسييه‌تچيليک ياپان آناتيملار
ارکه‌ک اوزه‌رينده جينسييه‌تچيليک يارادان آنلاتيملار
ارکه‌يي اوجالداراق و اؤيه‌ره‌ک جينسييه‌تچيليک ياپان آنلاتيملار
خيطاب ائتدييي جينسييه‌ت باخيميندان اريل اولان آنلاتيملار
و.س.

آدام (آدام اؤلدورمه، آدام باشينا دوکتور، ....): قادين، کؤکه‌ن اولاراق ارکه‌يي آنلاتان (ايفاده ائده‌ن) آدام کليمه‌سينين ايچينده يئر آلماييپ، اونون تانيمي ديشيندا قالماقدادير. گونوموزده ايسه آدام کليمه‌سينين هم اينسان، هم ارکه‌ک آنلاميندا اولماسي، قادينين وارليغيني سيليکله‌شديرميش و يوخ سايميشدير.

آدام اولماق، آدام کيمي، آدام يئرينه قويماق، آدام سايماق، آدام ائيله‌مه‌ک، ...: بو دئييمله‌رده ارکه‌ک آنلاميندا اولان آدام کليمه‌سي، قادينين وارليغيني سيليکله‌شديرميش و يوخ سايميشدير. بونا اک اولاراق بوراداکي آدام`لي آنلاتيملارين هاميسي اولوملو آنلاملار ايچه‌رمه‌کده، ارکه‌کلييي اؤيه‌ره‌ک اوجالديپ آلقيشلاماقدا و بو اوستون اؤزه‌لليکله‌رين ارکه‌کله‌ره عاييد اولدوغو کيمي گيزلي آنلاملار داشيماقدادير.

اوغلو (اينسان اوغلو، ...): بو کليمه‌نين داشيديغي آچيق آنلام، قادينلاري دا ايچه‌ره‌جه‌ک بيچيمده قوللانيلماسينا ايذين وئرمير. بورادا دا قادينين سيليکله‌شمه‌سي و يوخ ساييلماسي سؤز قونوسودور.

سوي‌آدلاردا –اوغلو اکي: اوغلو ايله بيته‌ن سوي آدلاري، اوغوشون (عاييله‌نين) بوتون اوشاقلارينين ارکه‌ک اولدوقلاري و آرالاريندا ديشي بير اوشاق اولماديغي ايزله‌نيميني وئرير. بورادا قادينين گؤرمه‌زده‌ن گلينمه‌سي و يوخ ساييلماسي سؤز قونوسودور.

آتا (آتايورد، آتا ياديگاري، آتادان قالما، ..): بونلار اسکي و بايري (باستان) اينسانلاري آنلاتماق اوچون ايشله‌ديلير. آنجاق گئرچه‌کده يالنيز ارکه‌کله‌ري آنلاتير (ايفاده ائدير). بو آنلاتيملار قادينلاري گؤرمه‌زده‌ن گله‌ن و يوخ سايان بير آنلاييشين يانسيتماسيدير.

آتالارسؤزو: بو دئييم، سانکي بوتون سؤيله‌نه‌ن و گئچميشده‌ن گونوموزه گله‌ن سؤزله‌ري ارکه‌کله‌ر سؤيله‌ميش، بو آلاندا نه وارسا هاميسيني ارکه‌کله‌ر اوره‌تميشدير و بونلارين اورتايا چيخاريلماسيندا قادينلارين هئچ بير اوينامي اولماميشدير ايزله‌نيمي يارادير. بو ديلده‌م (منطيق)، قادينلارين يوخ ساييلماسي و گؤرمه‌زده‌ن گلينمه‌سي يولو ايله جينسييه‌تچيليک ياپما اؤرنه‌ييدير.

ار، اري: تورکجه‌ده ار سؤزو بوتونويله ارکه‌ک آنلاميندادير. آنجاق اسکي زامانلاردان بري تورک کولتورونده اينسان آنلاميندا دا قوللانيلميشدير. بو و اويماق آدلاريندا (خزه‌ر، آغاج‌اري، ...) ار سؤزو کيتله‌ني تمثيل ائده‌ر و بو کيتله يالنيز ارکه‌کله‌رده‌ن اولوشور ايزله‌نيمي يارادير. بو دا قاديني يوخ سايان جينسييه‌تچي بير آنلاييشين ديله يانسيماسيدير.

سؤزون اري، اره‌ن (ائولييا)، ارده‌م (فضيله‌ت): ارکه‌ک آنلاميندا اولان ار کؤکونده‌ن ياپيلميش بو کيمي آنلاتيملاردا ار بؤلومو، قاديني گؤرونمه‌ز ياپير. آيريجا بو دئييم و دئگيله‌ر، اره اولوملو آنلاملار يوکله‌يه‌ره‌ک، ارکه‌يي اوجالديپ آلقيشلايير و بو مزييه‌تله‌رين يالنيز ارکه‌کله‌ره عاييد اولدوغو گيزلي آنلاميني داشيماقدادير.

کيشيليک: اسکي تورکجه‌ده کيشي هم ارکه‌ک و هم ديشي آنلاملاريندا ايدي. آنجاق بيزيم تورکجه‌ده تکجه ارکه‌ک آنلاميندادير. کيشيليک کليمه‌سي کيشي اولما دورومو و کيشيجه داورانيش، ايگيتليک آنلاملاريندادير. ايگيتليک آنلامي ارکه‌يه اؤيگونون ديلسه‌ل بير يانسيماسيدير (کيشينين يانيندا باش کسه‌رله‌ر، کيشي توپوردويونو يالاماز، کيشينين سؤزو بير اولار، کيشي کيمي اول قورخاق اولما، کيشي کيمي سؤز وئر، ...)

کيشي غئيره‌تلي قادين: تورک آتاآناسؤزله‌رينده اوستون اؤزه‌لليکله‌رين ارکه‌کله‌رين تکه‌لينده اولدوغو دوشونجه‌سي کؤکلو اولوپ، گئنيش يئر آلماقدادير. او دنلي کي بير اينساني يوکسه‌لتمه‌ک ايسته‌رکه‌ن اونو ارکه‌يه، آلچالتماق ايسته‌رکه‌ن ده قادينا بنزه‌تمه‌ک گره‌کلي و يئته‌رليدير. کيشي غئيره‌تلي قادين اؤرنه‌يينده اولدوغو کيمي، بير سيرا اولوملو سانيلان صيفه‌تله‌ر قادينلارا ايسناد ائديله‌نده بيله، بو ايش اونلاري ارکه‌کله‌ره بنزه‌ده‌ره‌ک ياپيلير.

مردانه، نامرد، جؤمه‌رد، مرد-ي مردانه، ...: فارسجادان آلينتي اولاراق تورکجه‌يه گيره‌ن بو کليمه‌له‌ر اؤزله‌رينده تام بير اورتاچاغ جينسييه‌تچي آنلاييشي يانسيديرلار. فارسجا مرد (ار) کليمه‌سينين کؤمه‌يي ايله ياپيلميش بو دئييمله‌رين هاميسي، ارکه‌يين اوستون اؤزه‌لليکله‌ريني وورقولايير. بو آنلاتيملاردا اولوملو آنلام داشييان مرد بؤلومو، بو اؤزه‌لليکله‌ره صاحيب اولانلار آراسيندا قاديني گؤرونمه‌ز ياپماقدادير. بو دئييمله‌ر آيريجا ارکه‌يي اوجالديپ آلقيشلاياراق، کيشيجه داورانيش، ايگيدليک و الي‌آچيقليق کيمي اوستونلوکله‌رين، يالنيز ارکه‌کله‌ره عاييد اولدوغو گيزلي آنلاميني داشيماقداديرلار. بو کليمه‌له‌ر ارکه‌يه اؤيگونون ديلسه‌ل يانسيماسي و ارکه‌کله‌ري اوجالداراق ديلده جينسييه‌تچيليک ياپمانين اؤرنه‌کله‌ريدير.

آروات-آورات: اسکي تورکجه‌ده‌کي اوراقات کليمه‌سينين ده‌ييشگه‌سي اولان آروات کليمه‌سي، قادين آنلاميندا اولوپ، ار و يا کيشينين قارشيليغيدير. آروات سؤزو ايلک باشدا يانسيز بير کليمه ايکه‌ن داها سونرالار، عره‌بجه عورت کليمه‌سي ائتگيسينده اونا اولومسوز چاغريشيملار يوکله‌نميش و قوللانيلماسي قاچينيلير اولموشدور. گونوموز تورکجه‌سينده، اؤزه‌لليکله آزه‌ربايجان رئسپوبليکاسي و تورکييه‌ده آروات- آورات آشاغيلاما سؤزجويو اولاراق گؤرولور و چکينيلمه‌سي گره‌که‌ن، عاييب و آرقو بير کليمه دييه آلقيلانير. اويسا ارکه‌کله‌ر حاققيندا ايشله‌ديله‌ن ار و يا کيشي کليمه‌له‌ري بئله اولومسوز آنلاملار داشيماماقداديرلار. بوگون آروات يئرينه داها نزاکه‌تلي و کيبار اولدوغو سانيلان قادين و تورکييه‌ده بايان کليمه‌له‌ري قوللانيلماغا باشلاميشدير.

آروات کيمي آغلاماق: قادينين ضعيف اولدوغونو وورقولايير. بو کيمي آنلاتيملار گئنه‌لده ارکه‌کله‌ري آشاغيلاماق و کيچيک دوشورمه‌ک اوچون قوللانيلير. چونکو اريل جينسييه‌تچي ديلده‌مينده (منطيقينده) قادين و قادين کيمي اولماق، آشاغي و آلچاق اولماقلا ائشيتدير. بو دئييم، قادين و ارکه‌ک اويناملاريني آييران، قاديني بللي بير اويناما سوخان و قادينلاري آشاغيلايان آنلاتيم اؤرنه‌ييدير.

آرواد کيمي دير دير، آرواد کيمي سؤز گزديرمه‌ک، آروات کيمي دالجا دانيشماق، ....: بو آنلاتيملار قاديني آشاغيلايان و بللي دوشوک دوزئيلي و اولومسوز داورانيشلاري قادينلارا مال ائده‌ن آنلاتيملاردير. اويسا ديليمزده (کيشي کيمي) دئييميني ايچه‌ره‌ن آنلاتيملار، حاققيندا ايشله‌ديله‌ن شخصي اؤيمه‌ک و اوجالتماق اوچون قوللانيلير. اؤرنه‌يين (کيشي کيمي قادين) آنلاتيمي، قادينين گوجلو و بئجه‌ريکلي آنلاميندا اولوپ اؤيگونو بليرتمه‌کده‌دير.

آروات حامامي: هامينين بيرده‌ن دانيشماسي و چوخ گورولتولو يئر آنلاميندادير. بورادا قادينلارين گره‌کسيز، چوخ و يوکسه‌ک سسله قونوشما ايماژي ياراديلير. اويسا ديليميزده بو آنلامدا کيشي حامامي دئييمي يوخدور.

قيز: بو کليمه‌نين آنلاملاريندان بيري جينسه‌ل ايليشکيده بولونماميش ديشي و يا باکيره‌دير. بورادا جينسه‌ل ايليشکيده بولونموش و يا بولونماميش ديشيله‌ر اوچون ايکي آيري کليمه‌نين وارليغي (قيز، قادين) گؤرولور. اويسا ارکه‌کله‌ر اوچون بئله بير آيريم يوخدور. بو ايفاده قاديني جينسه‌ل بير نسنه اولاراق سونان جينسييه‌تچي بير آنلاتيمدير.

قيز آلماق، قيز وئرمه‌ک، قيز ايسته‌مه‌ک، آروات آلماق، اره وئرمه‌ک: تورکجه‌ميزده بونلارين قارشيليغي اولاجاق اوغلان آلماق، اوغلان وئرمه‌ک، اوغلان ايسته‌مه‌ک، قيزا وئرمه‌ک، ... دئييمله‌ري يوخدور. بو دئييمله‌ر، قيزين آلينيپ وئريله‌ن بير نسنه، ده‌ييش توخوش ائديله‌بيلير بير آراج اولدوغونو گؤسته‌رير، قاديني ارکه‌کله‌ر طره‌فينده‌ن صاحيب اولونان بير نسنه اولاراق سونور.

تورشاميش قيز، ائوده قالميش قيز: بو کيمي دئييمله‌ر ايسته‌نيلمه‌يه‌ن، يئيله‌نمه‌يه‌ن قيزلار اوچون ايشله‌ديلير. اويسا تورکجه‌ميزده ارکه‌کله‌ر اوچون بونلارين قارشيليغي يوخدور. چونکو تورک توپلومونون گؤزونده سوباي قالميش بير ارکه‌يين آشاغيلاناسي و اوتانيلاجاق بير ياني يوخدور.

قيز قانديرماق، قيز تاولاماق: بو ايکي دئييم اسکي تورکجه‌ده قانديرماق (بيريني ياخشيجا و دويوروجو بيچيمده باشا سالماق) و تابلاماق (راضي ائتمه‌ک) آنلاملاريندا اولان مصده‌رله‌رده‌ن ياپيلميشدير. آنجاق بو مصده‌رله‌ر بوگون ايلکين آنلاملاريني ايتيره‌ره‌ک آلداتماق آنلاميني قازانميشلاردير. بو دورومدا، گونوموزده‌کي قوللانيملاري قيزلاري جينسه‌ل نسنه اولاراق و قولايجا آلداتيلاجاق کيمسه‌له‌ر دييه تصوير ائتدييينده‌ن دولايي، جينسييه‌تچي دئييمله‌ردير.

قيز کيمي تئز اينجييه‌ن، بورجودان، ...: بو کيمي قوللانيملار (قيز کيمي قورخاق، قيز کيمي بورجودورسان، تئز اينجييه‌ن قيز کيمي اولموسان، ...) گئنه‌لده ارکه‌کله‌ري کيچيمسه‌مه‌ک و آشاغيلاماق اوچون قوللانيلان آنلاتيملاردير. سانکي ارکه‌کله‌ر اوچون آشاغيلانمانين يولو، قيز کيمي اولماق و داورانماقدان گئچه‌ر.

قيز کيمي تزه: بير نسنه‌ني تانيملاماق اوچون قوللانيلان (قيز کيمي ماشْين آلميشام، قيز کيمي تپ‌تزه، ..) آنلامي، سؤزو ائديله‌ن نسنه‌نين ال ده‌يمه‌ميش و يئني اولوشودور. بو دئييم قادينين ديش گؤرونوشو و جينسه‌لليييني چاغريشديرير.

قادين اينجه وارليقدير: قادينلار حاققيندا سؤيله‌نه‌ن اينجه کيمي سؤزله‌رين، ايلک باخيشدا اولوملو بير آنلام داشيديقلاري دوشونوله‌بيلير. آنجاق بو آنلاتيمي قوللانان ارکه‌کله‌رين چوخو بئله بير سؤزون اؤزله‌ري حاققيندا سؤيله‌نمه‌سيني کسينليکله ايسته‌مه‌ز.

ائو خانيمي، حايات قاديني: بو آنلاتيملار قادينلاري بللي روللارا سوخور و بو کيمليکله‌رله قادينليق آراسيندا باغ قورور. بوندان دولايي دا بو دئييمله‌رين ارکه‌کله‌ر اوچون قارشيليغي يوخدور.

باجي: بير ارکه‌ک بير قادينا باجي دييه خطاب ائده‌رکه‌ن، اونا "من سنه باجيم گؤزويله باخيرام و سني قادين اولاراق گؤرموره‌م" دئميش اولور. بو دا قادينا باجي دييه خطاب ائده‌ن ارکه‌يين گؤزونده قادينلارين جينسه‌ل بير نسنه اولدوقلاريني و اونون دا سؤزو گئده‌ن قادينا بير جينسه‌ل نسنه اولاراق باخديغيني، آنجاق بئله بير نييه‌تي اولماديغيني آنلاتميش اولور.

آتا اوجاغي، دده مالي، آتابابا قبريستانليغي، بابا ائوي: بو آنلاتيملار ائکونوميک گوجون آتادا و بابانين ائوين صاحيبي و باشچيسي اولدوغو دوشونجه‌سينين سونوجودور. بونلار اورتاچاغدان قالما قادينين يوخ ساييلما آنلاييشينين ديلده يانسيمالاريدير.

دئوله‌ت آدامي، ايش آدامي، ...: بو کيمي آنلاتيملار قادينين ايش دونياسي، ائکونومي، يؤنه‌تگي (سيياسه‌ت) کيمي بللي آلانلارينن ديشيندا اولدوغو و دوغا يا دا اويناميندان (رولوندان) دولايي بو آلانلاردا يئر آلاماياجاغيني ايچه‌رير. اک اولاراق، بو آلانلارين ارکه‌ک آلانلاري اولدوغو و گوجون تکجه ارکه‌يين الينده اولابيله‌جه‌يينه وورقو ياپير.

آتابه‌يليک قورومو، به‌يله‌ربه‌يي، خانليق، طريقه‌ت دده‌سي، بير دوشونجه‌نين باباسي، به‌ي بالاسي يئرده قالماز،  ...: بو کيمي آنلاتيملار قادينلارين اؤته‌يين (تاريخين) ايچينده گؤرمه‌زده‌ن گليندييي و يوخ ساييلديقلاريني قانيتلايير.

رفيقه، موعه‌لليمه، شاعيره، رققاصه، آکتريس، ...: بو آنلاتيملار داها چوخ آزه‌ربايجان رئسپوبليکاسينين توغرالي (رسمي) و گؤرکول (اده‌بي) ديلينده ايشله‌کديرله‌ر. چوخو عره‌بجه‌ده‌ن آلينما بو سؤزجوکله‌ر، تورکجه‌ده يئري اولماماسينا قارشين، ايلگيلي آلانلاري اريل و ديشيل دييه ايکييه آييراراق جينسييه‌تچيليک ياپير. بو کليمه‌له‌ر قادينلارين ايلگيلي آلانلاردا اولماسينين آز گؤرولور يا دا ماراقلي اولدوغو ايزله‌نيميني اويانديرير.

قادين تاجيرله‌ري؛ قوجا، قادين، اوشاق دئمه‌ده‌ن؛ ....: بو کيمي دئييمله‌ر قادينلارين ارکه‌کله‌ره گؤره ايکينجيلليک و ضعيفليييني ايما ائدير.

آنا اوره‌يي، آناليق وورقوسو، ...: بونلار قادين و ارکه‌ک روللاريني آييراراق جينسييه‌تچيليک يارادان آنلاتيملاردير. گونئي و قوزئي آزه‌ربايجاندا ايسلامچي- دينچي و کومونيست گؤرک‌سؤزون (اده‌بيياتين) قادينين آناليق گؤره‌وينه وورقو ياپماسي، بو دوشونگه‌له‌رين (ايدئولوژيله‌رين) باخيشينا اويقون اولاراق، بونلارين قادينين اصلي ايشي و اؤزه‌لليکله‌ري اولدوغو دوشونجه‌سيني يئرله‌شديرمه‌ک ايسته‌مه‌له‌ري ايله ايلگيليدير.

وفالي قادين، آنا باجي ناموسو، عيففه‌تلي آروات: بو آنلاتيملار قاديني ان اوج بيچيمده جينسه‌ل بير نسنه اولاراق گؤسته‌ره‌ن، بونلارين آچيغا وورولماسينين ايسه عاييب اولدوغونو سؤيله‌يه‌ن آنلاتيملاردير. بو کيمي آنلاتيملار، اونلاري قوللانانلارين اؤزه‌لليکله ايسلامچي دينچي و کومونيست اده‌بيياتين قادينين جينسه‌لليييني آشيري دره‌جه‌ده اؤنه‌مسه‌ديييني گؤسته‌رير.

قادين حاقلاري: بو کيمي آنلاتيملار، ديشيليک و قادينا وورقو ياپاراق اونو اؤته‌کيله‌شديرير.

قارداش اؤلکه، قارداش شهه‌ر، هه‌يه قارداش، ...: بيزيم تورکجه‌ميزده بو کيمي آنلاتيملار خطاب ائتديکله‌ري جينسييه‌ت باخيميندان اريلديرله‌ر.

شاختا بابا: يانسيز بير کليمه يئرينه سوويئت آزه‌ربايجانيندا روسجادان دوغرودان چئويري يولويلا آلينان بو اريل کليمه‌نين (تورکمه‌نيستاندا آياز بابا، تاتاريستاندا قيش باباي، اؤزبه‌کيستاندا قار بابا، تورکييه‌ده نوئل بابا)، او دؤنه‌م کومونيست يؤنه‌تيمده ديلده جينسييه‌تچي آنلاييشين وارليغينين قانيتي اولاراق ده‌يه‌رله‌نديريلميشدير.

قوجالماق، قاريماق: اسکي تورکجه‌ده ياشلانماق قارشيليغيندا بو ايکي کليمه وار ايدي. بو دوروم، قادين و ارکه‌ک اوزه‌رينده‌ن ايکيليک سوناراق ديلده جينسييه‌تچيلييين اؤرنه‌يي ايدي. بوگون قاريماق مصده‌ري اونوتولاراق يئريني بؤيوک اؤلچوده هر ايکي جينس اوچون ايشله‌ديله‌ن قوجالماق مصده‌رينه بيراخميشدير. ايلک باشدا يالنيز ارکه‌کله‌ر اوچون ايشله‌ديله‌ن قوجالماق`ين بوگون قادينلار اوچون ده ايشله‌ديلمه‌سي، ديلده قادينلارين وارليغيني گؤرمه‌زده‌ن گلمه و سيليکله‌شديرمه‌نين اؤرنه‌ييدير.

آرواتباز، قادين پره‌ست: بو کيمي آنلاتيملار قاديني ارکه‌کله‌رجه ائيله‌نمه‌ک اوچون قوللانيلان جينسه‌ل بير نسنه اولاراق گؤسته‌رير.

يوسما، جيندا، قحبه: قادينلارين جينسه‌للييني اؤنه چيخاردان، اونلاري بللي اولومسوز روللارا ايته‌ن بو کيمي آنلاتيملارين ارکه‌ک قارشيليقلاري يوخدور. قادينلارا اؤزگو اولان بو دئگيله‌ر، آشاغيلاما آماجلي سؤيوش اولاراق دا قوللانيلير.

اوغراش، گيج ديللاق، ... (سؤيوشله‌ر): تورکجه‌ميزده سؤيوشله‌رين اؤنه‌ملي بير بؤلومو قادينلارا قارشي جينسييه‌تچيليک ايچه‌رير. قادينلارين جينسه‌لليييني اؤنه چيخاردان و آلچاق سايان بو سؤيوشله‌ر، گئنه‌لده ارکه‌کله‌ري آشاغيلاماق اوچون ايشله‌ديلير و قادينلارا وئريله‌ن روللار (اوغراش: آناسيني و يا باجيسيني فاحيشه ائده‌ن آدام آنلاميندا) و يا قادينلارين گؤوده و جينسه‌ل اورقانلاري ايله ايلگيليدير. بو کيمي سؤيوشله‌ر ان آشاغيليق و ان ده‌يه‌رسيز ساييلاني گؤسته‌ريرله‌ر.

گيج ديللاق: حره‌که‌تله‌ريني بيلمه‌يه‌ن، دانيشديغيني ايتيره‌ن آدام آنلاميندادير.

م-سؤزو: بورادا قادين جينسه‌ل اورقانينين آدي تک باشينا سؤيوش اولاراق ايشله‌ديلير.

س-سؤزو: تورکجه‌ده ارکه‌ک و قادينين جينسه‌ل بيرله‌شمه‌سي آنلاميندا اولان مصده‌ر (س-سؤزو)، ارکه‌يين جينسه‌ل اورقانينين آديندان تؤره‌ميشدير. قادين و ارکه‌يين جينسه‌ل بيرله‌شمه‌سيني، اورتاقلاشا و هر ايکي طره‌فين جينسه‌ل اورقانلاري ايله گئرچه‌کله‌شديريله‌ن بير ائيله‌م دئييل ده، يالنيز ارکه‌يه و ارکه‌يين جينسه‌ل اورقانينا باغلايان، قاديني يوخ سايان و گؤرمه‌زده‌ن گله‌ن بو دئييم، بوتونويله و آشيري دره‌جه‌ده جينسييه‌تچي بير آنلاييشدير. اويسا اؤرنه‌يين ايگيليزجه‌ده بو مصده‌رين قارشيليغي اولان ف-سؤزو، ارکه‌يين جينسه‌ل اورقاني آديندان ياپيلماميشدير و ايکي جينس آچيسيندان يانسيز و قاپساييجيدير. س-سؤزونون –دير`لي بيچيمي، آيريجا سؤيوش اولاراق دا قوللانيلير. ارکيل جينسييه‌تچي آنلاييشين بوارادکي ديلده‌يي (ايستيدلالي) بئله‌دير: سئکس ائيله‌مينده قادين ائديلگه‌ن اولاندير. بير ارکه‌يين سئکس ائيله‌مينده قادين قونوموندا اولماسي، اؤلومله ائشيتدير.

ماستورباسييون: تورکجه‌ده جينسه‌ل ائيله‌مله ايلگيلي وار اولان کليمه‌له‌رين هاميسينا ياخيني، ارکه‌ک ده‌ييشگه‌سيدير (وارييانتيدير) و بونلارين قادين قارشيليغي يوخدور. اؤرنه‌يين ماستورباسييون`ون تورکجه‌ميزده نئچه ارکه‌ک ده‌ييشگه‌سي وارکه‌ن، بونلارين قادين ده‌ييشگه‌سي يوخدور.

جينسييه‌تچي آنلاييشلي بير نئچه آتاآناسؤزو:

-گئچمه نامه‌رد کؤپروسونده‌ن، قوي آپارسين سئل سني: بورادا ارکه‌يين ايگيتجه داورانيش، باهاديرليق و الي‌آچيقليق کيمي اوستون اؤزه‌لليکله‌ري وورقولانير. بو آتاآناسؤزو ارکه‌يي اوجالديپ آلقيشلاياراق، سؤزو ائديله‌ن مزييه‌تله‌رين يالنيز ارکه‌کله‌ره عاييد اولدوغو، مرد اولمايانين (نامه‌ردله‌رين و بو آرادا قادينلارين) بئله اوستون اؤزه‌لليکله‌ره يييه اولاماياجاغي گيزلي آنلاميني داشيماقدادير. قاديني گؤرونمه‌ز قيلان بو کيمي دئييمله‌ر، ارکه‌يه اؤيگونون ديلسه‌ل يانسيماسي و ارکه‌کله‌ري اوجالداراق ديلده جينسييه‌تچيليک ياپمانين اؤرنه‌ييدير.

-آروات سؤزونه باخان آرواتدان دا اکسيکدير؛ حاشا حضوردان قاریدر؛ آروادين ياخشيسينا دا لعنه‌ت، پيسينه ده؛ ...: بورادا قادينلار کؤتو و اکسيک وارليقلار اولاراق گؤسته‌ريلير؛ قادين، عاغلي، يارقيسي و داورانيشي آشاغيلانير.

-ار آتاني ائل آتار، ار توتاني ائل توتار: بورادا قادينين تکجه ائش اولاراق، او دا يالنيز ارينه اويماسي و اونون طره‌فينده‌ن قبول گؤرمه‌سي دوروموندا توپلومدا ده‌يه‌ري اولدوغو سؤيله‌نير.

-قيزي اؤز خوشونا قويسان، يا آشيغا گئده‌ر يا زيرناچييا: قادين عاغلي و جينسه‌للييي هر آلاندا آشاغيلانميش و دئنه‌تله‌نميشدير. بورادا دا قيزلار عاغيلسيز و ارکه‌کله‌ر طره‌فينده‌ن يؤنله‌نديرمه و دئنه‌تله‌نمه‌يه مؤحتاج کيمسه‌له‌ر اولاراق گؤسته‌ريلير.

-قيزيني دؤيمه‌يه‌ن ديزيني دؤيه‌ر: بورادا قيزلارين اؤز اؤگ (عاغيل)، اوس (هوش) و آنلاقلاري (ايدراکلاري) اولماديغي، ارکه‌کله‌ري طره‌فينده‌ن يؤنه‌لديليپ دئنه‌تله‌نمه‌لي اولدوقلاري، آيريجا اونلارا قارشي شيدده‌ت قوللانيلماسي گره‌کدييي دوشونجه‌سي يئرله‌شديريلير.

-قيزيوي ايته ده وئرسه‌ن آلداديپسان: بورادا قيز اوشاغين ده‌يه‌رسيز اولدوغو و بير آن اؤنجه اوندان قورتولماسي گره‌کدييي سؤيله‌نير. قيز ايتله عئيني جرگه‌يه يئرله‌شديريله‌ره‌ک حئيوانلاشديريلير.

-نئچه ایلیدیر اوشاقسیز، بیر اوشاق تاپدیم داششاقسیز: بورادا يئني دونيايا گله‌ن اوشاغين ارکه‌ک اولماديغي اوچون ده‌يه‌رسيز اولدوغو سؤيله‌نير.

-قارينين زولفو آغ اولار، اوره‌يي قارا: تورکجه‌ده قاري کليمه‌سينده بير چئشيت قاباليق و گؤبودلوق واردير. بورادا آيريجا داها دئنه‌ييملي اولان ياشلي (قاري)، دول وس. قادينلارين ارکه‌کله‌رين اونلاردان اومدوغو روللاري يئرينه گتيرمه‌يه‌ن، دولاييسي ايله آرد‌نييه‌تلي و سالديرقان اولدوقلاري دوشونجه‌سي واردير.

-آروادا ديشيوي سايديرما؛ ايت ايله آروادا ائعتيبار يوخدور: بورادا قادينين گووه‌نيلمه‌ز اولدوغو سؤيله‌نير و حئيوان دوزئيينه دوشوروله‌ره‌ک آشاغيلانير.

-آروات مالي، باش توخماغي: بورادا ائکونوميک آلانين قادينا عاييد اولماديغي، قادينين اؤزونه عاييد مالي اولسا بيله، بونون هئچ بير يارار ساغلاماديغي و ساده‌جه باش آغريسي اولدوغو ايدديعا ائديلير.

-آغلارسا آنام آغلار، قالاني يالان آغلار: بو آتاآناسؤزو ارکه‌کله‌رين آغلاماسينين اولوملو قارشيلانماديغي بير توپلومدا آغلامانين قادينلارا (آنالارا) ياراشديغيني سؤيله‌مه‌سي آچيسيندان ماراقليدير.

جينسله‌ر آراسي داها يانسيز (نؤتر) و قاپساييجي (اينکولوسيو) بير تورکجه‌يه دوغرو، اؤنه‌ريله‌ر

تورکجه‌ميزده‌کي جينسييه‌تچي آنلاتيملارين وارليغي، توپلومدا قادينين ايکينجيلييينه و اؤته‌کيله‌شمه – اؤزگه‌له‌شمه‌سي ايله سونوجلانير. دوغالين (البه‌تته) دورومو آبارتماغا دا گره‌ک يوخدور. تورک ديلي و آزه‌ربايجان کولتورو فارس ديلي و فارسيستان کولتورو ايله قارشيلاشديريلاندا چوخ داها آز جينسييه‌تچي و جينسه‌ل آچيدان داها آز آيريمچيدير. آنجاق بو دا بير گئرچه‌کدير کي آرتيق ديليميز قادين –ارکه‌ک آيريمچيليغيني يانسيدان اؤيه‌له‌ر و جينسييه‌تچي آنلاييشين تورتولاريندان آرينيپ داها ايله‌ري بير دوزئي و يئنيجيل اؤلچونه (مودئرن ايستانداردا) قاووشماليدير. چونکو ديليميز جينسييه‌تله‌ر آراسي آيريمچيليق و اؤن‌يارقيلاردان قورتولدوقجا، خالقيميز دا اؤزگورله‌شه‌جه‌کدير.

١-"آتاسؤزله‌ري" ايفاده‌سي يئرينه، اسکي متين و يا لهجه‌له‌ريميزده‌ن حيکمه‌تلي سؤز آنلاميندا اولان "بؤگوشلو سؤز" کيمي يانسيز بير کليمه بولونمالي، يا دا ان آزيندان هر ايکي جينسي قاپسايان "آتاآناسؤزو" کيمي يئني بير دئييم ايشله‌ديلمه‌ليدير.

٢-آتاآناسؤزونده قادينلاري کيچيمسه‌يه‌ن، قادينلاري عاجيز، آشاغي، يئته‌رسيز گؤسته‌ره‌ن، هابئله جينسييه‌تچي آنلاييشلا اوستون اؤزه‌لليکله‌ري ارکه‌کله‌ره ايسناد ائده‌ن دئييمله‌ري قوللانماقدان قاچينيلماليدير. بو کيمي جينسييه‌تچي آنلاييشلي آتاآناسؤزله‌ري، اورتالدان (مئدييادان)، اوخول پيتيکله‌رينده‌ن (درس کيتابلاريندان) آريتلانيپ چيخارديلماليدير.

٣-تورک و آزه‌ربايجانلي يازارلار، قوشارلار، اورتال (مئدييا)، بوتون يايين و بلگه‌له‌رده جينسه‌ل آچيدان يانسيز اولان تورکجه کليمه‌له‌ري قوللانمالي.

٤-يايينلاردا تيپيک قادين رول و اؤزه‌للييي دييه بير شئيه ده‌يينيلمه‌مه‌ليدير (قادين کيمي دويقوسال، کيشي کيمي سؤزونو توتان، آنا اوره‌يي، وفالي قادين، عيففه‌تلي آروات، ...)

٥-جينسييه‌تله‌ر حاققيندا ايستئرئوتيپله‌رده‌ن، جينسله‌ري بللي روللارا سوخان دئييم و کليمه‌له‌ري قوللانماقدان اوزاق دورولماليدير (اؤرنه‌يين بيليم آدامي، حايات قاديني، ائو خانيمي)

٦-جينسله‌ر آراسيندا آيريمچيليغي چاغريشديران سؤز و دئييمله‌ري قوللانماقدان چکينمه‌ليدير. اؤرنه‌يين فضيله‌ت آنلاميدا اولان "ارده‌م" کليمه‌سي، ار کؤکونده‌ن ياپيلديغي اوچون، هر ايکي جينسه ائشيت مسافه‌لي اولماييپ، بو اوزده‌ن ده جينسله‌رآراسي يانسيز و قاپساييجي بير کليمه دئييلدير.

٧-آنلاملاري زامانلا ده‌ييشه‌ن، آيدين و دقيق اولمايان، هم ارکه‌ک و هم هر ايکي جينس اوچون قوللانيلميش کليمه‌له‌ر يئرينه (کيشي، ار، آدام، ...) تک آنلاملي و کسين اولان کليمه‌له‌ر (ارکه‌ک، قادين، ..) و جينسييه‌تسيز کليمه‌له‌ر ("آدام" يئرينه تورکجه "يالينيق") قوللانيلماليدير.

٨-آدام، ار و بنزه‌رله‌رينين ايشله‌ديلدييي کليمه‌له‌رده بونلارين يئرينه گره‌کدييينده "اينسان" کليمه‌سيني قوللانماليييق (بيليم آدامي يئرينه بيليم اينساني، ...)

٩-قاديني يوخ سايان و گؤرمه‌زده‌ن گله‌ن کليمه و دئييمله‌ر يئرينه، نؤتر اولان تورکجه کليمه‌له‌ر بولونمالي و يا دا يئنيده‌ن تؤره‌ديلمه‌ليدير. اؤرنه‌يين آتايوردو يئرينه اسکي تورکجه و بير سيرا چاغداش لهجه‌له‌رده وطه‌ن آنلاميندا وار اولان "يئرسو" کليمه‌سي ايشله‌ديله‌بيله‌ر.

١٠-قادين و ارکه‌ک ايله ايلگيلي ايکيليکله‌ر سونان آنلاتيملار قوللانيلماماليدير. اؤرنه‌يين هر بير جينسييه‌تين ياشلانماسي اوچون آيري بيره‌ر مصده‌رين وارليغي (قوجالماق، قاريماق)، يا دا ايلک باشدا ارکه‌کله‌ره اؤزگو اولان قوجالماق`ين بوگون هر ايکي جينس اوچون قوللانيلماسي سورونلودور. بو ايکي يؤنته‌مين يئرينه، جينسله‌ر آراسي يانسيز اولان "ياشلانماق" مصده‌ريني قوللانماق اويقوندور.

١١-تورکجه‌ده گئنه‌ل بير ايلکه اولاراق کليمه‌له‌رين جينسييه‌تي اولماديغيندان حره‌که‌تله، اريل و يا ديشيل (موذه‌ککه‌ر و يا مو‌اننه‌ث) عره‌بجه يا دا آوروپا کؤکه‌نلي بير سؤزجويو قوللانماق يئرينه، يانسيز اولان تورکجه کليمه‌له‌ر ايشله‌تمه‌ليييک. اؤرنه‌يين آکتور و آکتريس يئرينه يانسيز اولان تورکجه "اوينامان"، موعه‌لليم و موعه‌لليمه يئرينه يانسيز اولان تورکجه "اؤيره‌تمه‌ن"، دوست و رفيقه يئرينه يانسيز اولان "آرخاداش" و يا "سئويت"، رققاص و رققاصه يئرينه يانسيز اولان "بيييچي" کليمه‌سيني قوللانماليييق. تورکجه‌له‌شديرمه يؤنته‌مييله قولايجا جينسييه‌تچيليکده‌ن اوزاق دورابيله‌ريک.

١٢-جينسييه‌ت آيريمي اساسيندا ياپيلميش آلينتي فارسا کليمه‌له‌رين يئرينه، جينسييه‌تسيز اولان تورکجه کليمه‌له‌ر ايشله‌ديلمه‌ليدير. اؤرنه‌يين مردانه يئرينه ايگيتجه، آلپجا، باهاديرجا؛ نامه‌رد يئرينه الچاق، جؤمه‌رد يئرينه سله‌ک، الي‌آچيق قوللانيلابيله‌ر.

١٣-آروات کليمه‌سيني قوللانماقدان قورخمامالييق. بونو يانسيز بير کليمه اولاراق قوللانماغا آليشماليييق. آروات`ي کيشينين قارشيتي اولاراق گؤرمه‌ک، اونو يالنيز بير جينسه‌ل نسنه اولاراق گؤرمه‌مه‌ميزه کؤمه‌ک ائده‌جه‌کدير.

١٤-باجي (و فارسجاسي همشيره) کيمي معصوم گؤرونه‌ن آلت‌کيمليکله‌ر، قادينا باخيشي ان اولومسوز ائتگيله‌يه‌ن کيمليکله‌ردير. بونلاري بييولوژيک باجيميز اولمايان قادينلار حاققيندا قوللانماماليييق. چونکو بونلار قاديني بير جينسه‌ل نسنه، آيريجا قورونماغا مؤحتاج، ضعيف يا دا ارکه‌يه باغلي بير وارليق اولاراق تانيملاييرلار.

١٥-مسله‌کله‌رين اؤنونه قادين کليمه‌سي گتيرمه‌ک (قادين پيلوت)، ايلگيلي قادينين ارکه‌يين ايشيني گؤردويو و سئيره‌ک گؤروله‌ن بير دوروملا قارشي قارشييا اولدوغوموز ايزله‌نيميني يارادير و آيريجا قاديني ايکينجيلييه ايته‌له‌يير.

١٦-آروات آلماق، اره وئرمه‌ک کيمي قادينلاري ساتين آلينان نسنه اولاراق گؤسته‌ره‌ن دئييمله‌رين يئرينه يانيسيز دئييمله‌ر اؤرنه‌يين سيراسييلا "ائوله‌نمه‌ک" و "ائوه‌رمه‌ک" قوللانيلابيله‌ر.

گئرچه‌يه هو!

تورکجه‌ميزده قادين و ارکه‌ک آيريمچيليغي ايله جينسييه‌تچيليک- سؤزلوک

آبارتماقAbartmaq : اغراق کردن
آتاارکيلAtaerkil : پدرسالار
آچيAçı : زاويه
آديلAdıl : ضمير
آراجArac : وسيله
آراجيليقAracılıq : وساطت
آراليقسيزAralıqsız : بدون انقطاع، پيوسته
آرخاداشArxadaş : دوست، رفيقه
آردArd : پشت
آريتلانماقArıtlanmaq : پاکسازي شدن
آرينماArınma : خلوص
آشاغيلاماقAşağılamaq : تحقير کردن
آشيريAşırı : افراطي
آلانAlan : عرصه
آلقيشلاماقAlqışlamaq : تحسين کردن
آلقيلاييشAlqılayış : ادراک
آليشماقAlışmaq : عادت کردن
آٚلينتيAlıntı : اقتباس
آماجAmac : هدف
آنجاقAncaq : اما
آنلاتيلماقAnlatılmaq : افاده شدن
آنلاتيمAnlatım : افاده
آنلاقAnlaq : ادراک
آنلامAnlam : معني
آنلامليAnlamlı : معنيدار
آنلاييشAnlayış : ذهنيت
آيريجاAyrıca : جداگانه
آيريمAyrım : جدائي، افتراق
آيريمچيليقAyrımçılıq : تبعيض
آيرينتيAyrıntı : جزئيات
اريلEril : مذکر
اکEk : علاوه
اکسيکEksik : کم
اکينجEkinc : فرهنگ
الي‌آچيقEli açıq : سخي، جوانمرد
اؤته‌کÖtek : تاريخ
اؤته‌کيله‌شديرمه‌کÖtekileşdirmek : غير خودي کردن
اوجالتماقUcaltmaq : ارج گذاشتن، متعالي دانستن
اوخولOxul : مدرسه
اورتاچاغOrtaçağ : قرون وسطي
اورتاقلاشاOrtaqlaşa : با مشارکت هم
اورتالOrtal : رسانه
اورونÜrün : محصول
اؤزگوÖzgü : خاص
اؤزگورله‌شمه‌کÖzgürleşmek : آزاد شدن
اؤزه‌لليکÖzellik : خصوصيت
اوسUs : هوش
اؤگÖg : عقل
اوستونÜstün : برتر
اوغراماقUğramaq : مواجه شدن
اوغوشOğuş : خانواده، عائله
اؤلچوÖlçü : اندازه
اؤلچونÖlçün : استاندارد
اولقوOlqu : پديده
اولوشومOluşum : تشکل
اولومسوزOlumsuz : منفي
اولوملوOlumlu : مثبت
اولونتوOluntu : پديده
اؤن‌يارقيÖnyarqı : پيش داوري
اؤنه‌مسه‌مه‌کÖnemsemek : مهم شمردن، اهميت دادن
اؤيره‌تمه‌نÖyretmen : معلم
اويساOysa : در حاليکه
اويقونUyqun : متناسب
اويماقOymaq : طايفه
اويماقUymaq : متابعت کردن
اؤيمه‌کÖymek : تقدير کردن، مدح کردن
اوينامOynam : رل، نقش
اوينامانOynaman : هنرپيشه
اؤيهÖye : عنصر
ائتگيله‌شيمÉtgileşim : تاثير متقابل
ايچه‌رمه‌کİçermek : محتوي بودن
ائديلگه‌نÉdilgen : مفعول
ايزله‌نيمİzlenim : حس، تصور
ائشÉş : همسر
ايشله‌کİşlek : رايج، مورد استفاده
ائشه‌لÉşel : جنسي
ائشئيÉşéy : جنسيت
ائشيتÉşit : مساوي، برابر
ائشئيچيÉşéyçi : سکسيست
ايکينجيلİkincil : فرعي
ايگيتİgit : دلاور، قهرمان
ايلکهİlke : اصل
ايلکينİlkin : نخستين، اوليه
ايلگيليİlgili : مربوطه
ايله‌ريİleri : جلو، پيش
ايليشکيİlişki : رابطه
اينجه‌له‌نمه‌کİncelenmek : بررسي کردن
ائيله‌مÉylem : عمل
ائيله‌نمه‌کÉylenmek : تفريح کردن
باخيمBaxım : نگاه
باسقيBasqı : تضييق، فشار
باغBağ : پيوند، ربط
باهاديرBahadır : قهرمان، پهلوان
بايريBayrı : باستان
بلگهBelge : مدرک، سند
بلليBelli : معين
بليرتمه‌کBelirtmek : معين کردن
بوته‌مBütem : دين
بؤگوشلوBögüşlü : حکمت دار
بولونماقBulunmaq : قرار داشتن
بويBoy : عشيره
بويوتBoyut : بعد
بئجه‌ريکليBécerikli : سررشته دار، بافراست
بيچيمBiçim : فرم
بيچيمله‌نمه‌کBiçimlenmek : فرم گرفتن
بيييچيBiyiçi : رقاص، رقاصه
پيتيکPitik : کتاب
تابلاماقTablamaq : راضي کردن
تاولاماقTavlamaq : فريفتن
تانيمTanım : تعريف
تانيملاماقTanımlamaq : تعريف کردن
تکه‌لTekel : انحصار
تکيلTekil : منفرد
توپارلاماقToparlamaq : جمع آوري کردن
توپلومToplum : جامعه
توتوچوTutucu : محافظه کار
تؤره‌تمه‌کTöretmek : ايجاد کردن
تؤزلوTözlü : راديکال
توغراليTuğralı : رسمي
جرگهCerge : رديف
چاغداشÇağdaş : معاصر
چاغريشيمÇağrışım : معني ضمني
چکينمه‌کÇekinmek : اجتناب کردن
چئشيتÇéşit : نوع
چئويريÇéviri : ترجمه
داغيليمDağılım : تقسيم، پراکنش
داورانيشDavranış : رفتار
دريمDerim : اصطلاح
دنليDenli : به آن درجه
ده‌يه‌رله‌نديرمه‌کDeyerlendirmek : ارزيابي کردن
ده‌ييش توخوشDeyiş toxuş : بده بستان
ده‌ييشگهDeyişge : واريانت
ده‌يينمه‌کDeyinmek : اشاره کردن
دوزگوDüzgü : نرم، نرمال
دورومDurum : وضعيت
دوزه‌نDüzen : سيستم، نظم
دوزئيDüzéy : سطح
دوشونگهDüşünge : ايدئولوژي
دوغالينDoğalın : البته، طبيعتا
دوغرولتوDoğrultu : راستا، استقامت
دؤنه‌مDönem : دوره، عهد
دويارليليقDuyarlılıq : حساسيت
دويقوسالDuyqusal : احساساتي
دويوروجوDoyurucu : تطمين کننده
ديشDış : خارج
ديشيDişi : مونث
ديشيلDişil : مونث
دئگيDégi : سخن
ديل‌بيلگيسيDil bilgisi : دستور زبان
ديلده‌کDildek : استدلال
ديلده‌مDildem : منطق
ديلسه‌لDilsel : زباني
دئنه‌تله‌مهDénetleme : کنترل
دئييمDéyim : اصطلاح
ساغلاماقSağlamaq : تامين کردن
سالديرقانSaldırqan : متهاجم
سانکيSankı : تو گوئي
سانيلماقSanılmaq : گمان شدن
سوبايSubay : مجرد
سوره‌جSürec : روند
سوره‌کليSürekli : متماديا، پيوسته
سورونلوSorunlu : مساله دار
سونماقSunmaq : تقديم کردن، عرضه نمودن
سونوجلانماقSonuclanmaq : منتهي شدن
سوي‌آدSoyad : نام خانوادگي
سؤيوشSöyüş : فحش
سئچيمSéçim : انتخاب
سيليکSilik : غيرمهم، غيربرجسته
سله‌کSelek : سخاوتمند
سئيره‌کSéyrek : نادر، به ندرت
قاباQaba : خشن
قاپساييجيQapsayıcı : شامل
قاتقيQatqı : سهم
قاتيQatı : سرسخت
قاچينيليرQaçınılır : آنچه از آن اجتناب مي‌شود
قارشيتQarşıt : ضد، مقابل
قارشيليقQarşılıq : معادل
قارشيليقليQarşılıqlı : متقابل
قارشينQarşın : علي رغم
قانيتQanıt : ثبوت
قانيتلاماقQanıtlamaq : اثبات کردن
قاورامQavram : مفهوم
قاووشماقQavuşmaq : واصل شدن
قوشارQoşar : شاعر
قوللانماقQullanmaq : به خدمت در آوردن
قونوQonu : موضوع
قونوشماQonuşma : گفتگو
قونومQonum : موقعيت
کسينليکلهKesinlikle : قطعيا
کؤتوKötü : بد
کؤکده‌ن بوته‌مچيKökden bütemçi : بنيادگرا
کؤکلوKöklü : ريشه دار
کؤکه‌نKöken : ريشه
کيتلهKitle : توده
کيچيمسه‌مه‌کKiçimsemek : تحقير کردن
کيمليکKimlik : هويت
گئرچه‌کله‌شمه‌کGerçekleşmek : متحقق شدن
گئرچه‌کليکGerçeklik : واقعيت
گره‌کسيزGereksiz : غيرضروري
گره‌کليGerekli : لازم
گله‌نه‌کGelenek : سنت
گنه‌لدهGenelde : عموما
گؤبودGobud : خشن، بي کيفيت
گوجونGücün : مجبوري، تحميلي
گؤرک‌سؤزGörksöz : ادبيات
گؤرکولGörkül : ادبي
گؤره‌وGörev : وظيفه
گؤرونمه‌زGörünmez : نامرئي
گؤرونوشGörünüş : ظاهر
گؤزله‌مله‌نمه‌کGözlemlenmek : مشاهده شدن
گونلوکGünlük : روزمره
گؤودهGövde : بدن
گووه‌نمه‌کGüvenmek : اعتماد کردن
ماراقليMaraqlı : جالب
نده‌نNeden : علت
نسنهNesne : شئي، چيز
وارساييمVarsayım : فرض
وورقوVurqu : تاکيد
ياپيلانديرماقYapılandırmaq : برپاساختن، سازماندهي کردن
يارارYarar : فايده
ياراشماقYaraşmaq : برازنده بودن
يازارyazar : نويسنده
يازقاYazqa : مقاله
ياساYasa : قانون
يالينيقYalınıq : انسان، بشر
يانسيتماقYansıtmaq : منعکس کردن
يانسيزYansız : خنثي، بي طرف
يانسيماYansıma : انعکاس
يايينYayın : نشر
يوکله‌مه‌کyüklemek : بار کردن
يؤنYön : جهت
يؤنته‌مYöntem : روش
يؤنه‌تگيYönetgi : سياست
يؤنه‌تگيلYönetgil : سياسي
يؤنه‌تيمYönetim : مديريت
يئته‌رليYéterli : کافي
يئرسوYérsu : وطن
يئنيجيلyénicil : مدرن
يئيله‌مه‌کyéylemek : ترجيح دادن
يييهYiye : صاحب

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.