Thursday, December 31, 2015

روسيه و سياست تاتاريزه کردن ملت ترک ما- نمونه اوبلاست قارس


روسيه و سياست تاتاريزه کردن ملت ترک ما- نمونه اوبلاست قارس

مئهران باهارلي

١-"سياست تاتاريزه کردن" و يا تجزيه قومي-ملي گروههاي ملي و ايجاد خرده‌هويتهاي ملي و قومکهاي متعدد جديد از آنها، يکي از شناخته شده‌ترين سياستهاي استعماري روسيه تزاري و بعدها اتحاد شوروي است که بر بسياري از ملل تحت سلطه‌اش و بويژه ملل تورکيک که همواره آنها را خطر و تهديدي براي خود مي‌دانست اعمال کرده است. روسيه-شوروي اين سياست را در قفقاز و پس از اشغال کردن مناطق مجاور آن در شرق ترکيه نيز به اجرا گذارد و به ايجاد چندين هويت ملي و قومک جديد از ملت ترک ما در آن مناطق با نامهاي تاتار قفقازي، آزربايجاني، آزري، مسخت، قاراپاپاق و ... دست زد. تلاش براي تقسيم و تجزيه گروه اتنيکي واحد ترک و ايجاد هويتهاي قومي جديد مزبور تدبيري در راستاي مهندسي هويت ملي، سياست استعماري تفرقه بيانداز و حکومت کن، و ترک‌زدائي و ترک‌ستيزي توسط روسيه-شوروي پس از اشغال منطقه بود. اين سياست با ايجاد غيريت و واگرائي و رقابت و خصومت در ميان توده واحد ترک و نتيجتا تضعيف سياسي و جمعيت‌شناسانه وي، همچنين در صدد اکثريت جلوه دادن ارمنيان و در نتيجه ايجاد واقعيتهاي ميداني و زمينه براي الحاق اين منطقه ترک‌نشين به قلمرو دولت ارمنستان بود.

٢-در زير سياست تاتاريزه کردن خلق ترک در اوبلاست قارس را بر اساس دو آمار دولت روسيه تزاري در باره ترکيب قومي جمعيت اين ناحيه بررسي کرده‌ام. اوبلاست قارس، نام واحد اداري منطقه‌اي مطابق با استانهاي قارس، آرداهان و بخشي از استان ارزروم در تقسيمات کشوري فعلي در شمال شرق ترکيه است که بين سالهاي ١٨٧٨-١٩١٧ تحت اشغال روسيه تزاري بود. اين بررسي نشان مي‌دهد که در دوره اشغال، خلق ترک ما در اين گوشه از وطن خود در معرض سياست استعماري تاتاريزه کردن و يا مهندسي قومي و تجزيه ملي قرار گرفته است.




آمار سال ١٨٩٢ ترکيب اتنيک اوبلاست قارس (Kars Oblast, Карсская Область): طبق دائره المعارف بروکهاوس روسي در سال ١٨٩٢جمعيت اوبلاست قارس ٢٠٠٨٦٨ نفر بود. در آن سال مقامات روسيه ترکيب قومي و مذهبي جمعيت اوبلاست قارس را به ترتيب زير گزارش کرده‌اند:

ترکها (شامل تعددادي از آجارها): ٢٤٪
ارمنيها: ٢١،٥٪
کردها: ١٥٪ (شامل مسلمانان سني و شماري يزيدي)
قاراپاپاقها: ١٤٪ (سني و بعضي شيعه)
قاراپاپاقهاي علوي: ٥٪ (با عنوان تورکمانها ذکر شده‌اند)
يونانيهاي قفقاز: ١٣،٥٪ (و يا يونانيهاي پونتيک شرقي از گرجستان و نواحي شمال شرق آناتولي، مسيحي اورتودوکس)
روسها: ٧٪ (اکثرا منسوبه فرقه‌هاي مولوکان، دوخوبور، پريقوني...)

ترکيب مذهبي اهالي نيز چنين گزارش شد:

مسيحيان اورتودوکس: ١٤٪
فرقه‌هاي اورتودوکس: ٥٪ (مولوکانها، دوخوبورها، پريقونيها ...)
کليساي آپوستوليک ارمني: ٢١٪
کليساهاي مسيحي ديگر: ٠،٧٥٪
مسلمانان: ٥٣٪، شامل سني: ٤٦٪، شيعه: ٧٪
علويها: ٥٪ (با نام علي اللهي گزارش شده است)
يزيدي: ١،٢٥٪

در نگاه نخست به اين آمار، ترکها و ارمنيها با تفاوت دو و نيم درصد به ترتيب اولين و دومين گروه قومي اوبلاست قارس به نظر مي‌رسند. اما با نگاهي دقيقتر معلوم مي‌شود که مقامات روسي، گروه اتنيک واحد ترک در منطقه را به صورت سه گروه مجزاي "ترک"، "قاراپاپاق" و "تورکمان" ("قاراپاپاق علوي") نشان داده و هرکدام را جداگانه ذکر کرده‌اند. اين در حالي است که به عنوان مثال گروههاي يوناني با ريشه جغرافيائي مختلف (گرجستان، پونتيک، شمال شرق آناتولي) را تحت يک نام واحد "يوناني" و يا گروههاي کرد معتقد به مذهب سني از دين اسلام و دين کاملا جداي يزيدي را يکجا زير تيتر واحد "کرد" آورده، اما يک گروه واحد "ترک" را، به منظور کاهش درصد جمعيتي آن، بر اساس مذهب (علوي) و طايفه (قاراپاپاق) تجزيه و تقسيم کرده‌اند.

با اين وصف در تاريخ مزبور درصد واقعي جعميت "ترک" در اوبلاست قارس، ٤٣٪ يعني دقيقا دو برابر درصد جمعيت ارمنيها در آن تاريخ که ٢١،٥٪ است مي‌باشد (شامل ترک ٢٤٪ + قاراپاپاق ١٤٪ (سني و شيعه) + تورکمان علي اللهي ٥٪ (قاراپاپاق علوي))

آمار سال ١٨٩٧ اوبلاست قارس: سرشماري امپراتوري روسيه در سال ١٨٩٧ جمعيت اوبلاست قارس را ٢٩٠٦٥٤ نفر نشان مي‌دهد. با توجه به اين واقعيت که در سال ١٨٩٢ جمعيت اوبلاست ٢٠٠٦٨٨ نفر بود، ٩٠٠٠٠ نفر اضافي، قاعدتا مربوط به مهاجرين ارمني و اسلاوي است که حاکميت روسيه در راستاي سياست ترک‌زدائي در طي ٥ سال وارد منطقه کرد و در آن جاي داد. پس از اشغال و الحاق اين ناحيه توسط روسيه، دو حرکت دمگرافيک قومي همزمان در آن بوقوع پيوست: خروج بخش بزرگي از ترکها از منطقه (تبعيد و ديپورت شدن ترکها توسط روسيه، مهاجرت داوطلبانه ترکها به ديگر نواحي ترکيه که تحت اشغال روسيه نبود) و ورود مسيحيان ارمني، يوناني، روسي، ... به منطقه (نظاميان، ماموران دولتي، گروههاي ميسيونري-شبه نظامي مسيحي که در صف روسيه بر عليه ترکيه جنگيده بودند، ...).

ترکيب قومي اهالي در سرشماري ١٨٩٧ روسيه، اوبلاست قارس: جمعا ٣١٣٤٨٢

ارمني: (٧٣٤٠٦ نفر) ٢٣،٤٢٪
ترک: (٦٣٥٤٧ نفر) ٢٠،٢٧٪
يوناني قفقاز: (٥٦٥٩٣ نفر) ١١،٢٪
کرد: (٤٢٩٦٨ نفر) ١٤،٨٪
قاراپاپاق: (٢٩٨٧٩ نفر) ٩،٥٣٪
روس: (٢٢٣٢٧ نفر) ٧،٧٪
ترکمان (قاراپاپاق علوي): (٨٤٤٢ نفر) ٢،٩٪
اوکراييني: (٥٢٧٩ نفر) ١،٨٪
لهستاني: (٣٢٤٣ نفر) ١،١٪
تاتارها (آزربايجاني): (٢٣٤٧ نفر) ٠،٧٥٪
يهودي (شامل ييديش): ١١٣٨ نفر
ليتوانيها: ٨٩٢ نفر
آسوري (کلداني): ٥٨٥ نفر
ايراني: ٥٦٨ نفر
گرجي: ٥٤٣ نفر
اوستين: ٥٢٠ نفر
استونيائي: ٤٥٥ نفر
لزگين: ٤٤٨ نفر
آلمان: ٤٣٠ نفر
بلاروسها: ٢٥٠ نفر
باشقيرها: ٢٠٧ نفر
قوميکها: ٢١ نفر
چوواشها: ٧ نفر
قاراچايها: ٦ نفر

طبق اين سرشماري، ظاهرا ارمني‌ها با ٢٣،٤٢٪ اکثريت نسبي و ترکها با ٢٠،٢٧ ٪ دومين گروه قومي جمعيت را تشکيل مي‌دهند. اما با تدقيق آمار معلوم مي‌شود که مقامات روس، اينبار توده اتنيک واحد ترک را بر اساس جغرافيا، طايفه و مذهب تجزيه کرده و به صورت پنج گروه قومي متفاوت نشان داده‌اند: "ترک"، "قاراپاپاق"، "تورکمان"، "تاتار" (آزربايجاني)، "ايراني" (ترکهاي مهاجر از ايران). بنابراين درصد جمعيتي واقعي اتنيک ترک در منطقه در مقطع زماني مذکور در مجموع ١٠٤٧٨٣ نفر ويا ٣٣،٤٣٪ است. (ترک ٢٠،٢٧٪ + قاراپاپاق ٩،٥٣٪ + تورکمان ٢،٩ ٪ + آزربايجاني ٠،٧٥٪ + ايراني ٠،١٨٪). به عبارت ديگر پس از دو دهه مهندسي قومي و ديپورت و اخراج کردن بوميان ترک و اسکان مهاجرين جديد ارمني و مسيحي، هنوز در اوبلاست قارس، ترکها اکثريت نسبي جمعيت را تشکيل مي‌دادند.

لازم به يادآوري است در اينجا صحبت از گروهاي تورکيکي که هر کدام به طور طبيعي و در سير تاريخ خود را با يک نام اتنيکي متفاوت مي‌خوانند، زبان يکديگر را متقابلا درک نمي‌کنند، در مناطق جغرافيائي منفصل و دور از هم مي‌زيند و يا داوطلبانه از مقامات رسمي خواهان ناميده شدن با نامهاي قومي متفاوت شده‌اند نيست. بلکه صحبت از يک توده واحد ترک است که در يک منطقه اشغالي بسيار کوچک، به طور به هم پيوسته و متراکم مي‌زيست، همه به يک زبان و کمابيش به يک لهجه واحد سخن مي‌گفت، همه خود را ترک مي‌خواند و کوچکترين تمايل و يا نيتي براي تغيير هويت و نام ملي خود از ترک به چيز ديگري را نداشت.

منابع:

1-Карсская область (Kars Oblast) in Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary (Russian: Институт демографии Национального исследовательского университета "Высшая школа экономики")

2-Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Распределение населения по родному языку и регионам (Census 1897)

3-Демоскоп Weely - Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Распределение населения по родному языку и уездам. Российской Империи кроме губерний Европейской России

5-Qars vilayəti  Vikipediya, açıq ensiklopediya

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.