Wednesday, September 20, 2017

سورييه و عيراق`ين فئدئراللاشماسی و يا بؤلونمه‌سي، تورک خالقي‌نين هابئله تورکييه‌نين ميللي چيخارلارينا اويقوندور


سورييه و عيراق`ين فئدئراللاشماسی و يا بؤلونمه‌سي، تورک خالقي‌نين هابئله تورکييه‌نين ميللي چيخارلارينا اويقوندور

مئهران باهارلي

Wednesday, June 13, 2012

اورتادوغودا ائتنيک-ديلسه‌ل و اينانجسال آزينليق قوروپلاري‌نی چوخونلوغون باسقي و قيييملاريندان قوروما و قورتارمانين تک يولو، بونلاري سيياسي اولاراق بير بيرينده‌ن آييرماق، و ائشيت آنجاق باغيمسيز قونشولارا دؤنوشدورمه‌کدير.

سورييه و عیراق´ين فئدئراللاشماسي و يا بؤلونمه‌سي، تورک خالقي و تورک‌ائلی (ائتنیک آزربايجان) اوچون ايستيراتئژيک بير آماج و هده‌ف اولماليدير.




سؤزوموز

بؤلونمه-فئدئراللاشما دومينوسو

ايران`ين دیلسه‌ل-میللی چیزگیله‌ر تمه‌لینده فئدئراللاشماسي و يا بؤلونمه‌سي؛ فارس عيرقچيليغي، دينسه‌ل و مذهه‌بسه‌ل يوبازليق، ديش سؤمورگه‌چيله‌رين هر زامان موداخيله ائده‌بيله‌جه‌يي بير اورتام و سوره‌گه‌ن گئري قالميشليغين سونا ائرمه‌سي دئمه‌کدير. بو اوزده‌ن ده بو اؤلکه‌ده ياشايان خالقلارا اک اولاراق، بوتون بؤلگه و دونيانين خئيرينه‌دير. آنجاق بؤلگه‌ميزين باشقا اؤلکه‌له‌رينده دیلسه‌ل-ائتنيک-اينانج سينيرلار تمه‌لينده بؤلونمه و يا فئدئراللاشما دومينوسو باشلامازسا، ايران`ين فئدئراللاشماسي و بؤلونمه‌سي ده اولاناقسيزدير.

اؤته ياندان بؤلگه دئوله‌تله‌ري‌نين فئدئراللاشماسي و يا بؤلونمه‌سی سونوجوندا اورتايا چيخاجاق و فارس-ايران دئوله‌تيني چئوره‌له‌يه‌جه‌ک يئني دئوله‌تله‌رين وارليغي، ايران`ين یونیتار بير دئوله‌ت گیبي قاچينيلماز سونونو ياخلاشديراجاقدير. بوندان دولايي دا، سورييه و عیراق´ين فئدئراللاشماسي و يا بؤلونمه‌سي، تورک خالقي و تورک‌ائلی (ائتنیک آزربايجان) اوچون ايستيراتئژيک بير آماج و هده‌ف اولماليدير.

سورييه و عيراق´ين بؤلونمه‌سي و يا فئدئراللاشماسي تورک خالقي‌نين ميللي چيخارلارينا اويوملودور

اوزون وعده‌ده تورک خالقي‌نين ميللي چيخارلاري، سورييه`نين ائتنيک-ديل-مذهه‌ب تمه‌لينده «سونني عره‌ب»، «عله‌وي عره‌ب»، «کورد»، «تورک (تورکمان)» (و «عره‌ب دورزو»؟) اولماق اوزه‌ره دؤرت تام فئدئرال بؤلگه‌يه آیریشماسی و یا بؤلونمه‌سينده‌دير. ذاته‌ن سون اولايلار، اسه‌د يانلي گوجله‌رين اؤلکه‌نين باتيسيندا آغ دنيزه ياخين بؤلگه‌له‌رده ائتنيک تميزليک و سوي‌قيريملارا ال آتماسي دا بورالاردا گله‌جه‌کده بير عله‌وي دئوله‌تين توپراغي اولابيله‌جه‌ک يورت ياراتما گيريشيميدير (سورييه‌نين تورکييه-لوبنان آراسي آغ دنيز قيييسي بؤلگه‌سي ٢.٥ ميليونلوق عله‌وي توپلولوغون يوردودور. ١٩٢٠-١٩٣٦ ايلله‌رينده عوثمانلي ايمپاراتورلوغو داغيلاندان سونرا، بوراسي «دولة جبال العلويين» آدي ايله فيرانسا حاکيمييه‌تي آلتيندا آيري بير ايداره‌يه تابئع ايدي. باش‌کندي لاذقيه اولان بو عره‌ب علوه‌وي دئوله‌تي‌نين نوفوس ترکيبي بئله ايدي: عله‌وي: ٤٣٪، سونني ٤٠٪، خيريستييان ١٥٪، دوروز ٥٪.)

عئيني بيچيمده عيراق`ين «شيعي عره‌ب»، «سونني عره‌ب»، «کورد» و  «تورک (تورکمان)» اولماق اوزه‌ره دؤرت تام فئدئرال بؤلگه‌يه آیریشماسی و یا بؤلونمه‌سي، اوزون وعده‌ده تورک خالقي و تورک‌ائلی‌نین (ائتنیک آزه‌ربايجان`ين) ميللي چيخارلاري گره‌ييدير. بورادا سؤزو ائديله‌ن، گئرچه‌ک فئدئراليسم و يا بؤلونمه‌دير. عيراقدا ايسه بوگون ياري فئدئرال کورد بؤلگه‌سي واردير. آنجاق فئدئرال شيعه عره‌ب و اؤزه‌لليکله سونني عره‌ب دئوله‌تله‌ري، دولاييسي ايله گئرچه‌ک فئدئراليسم يوخدور.

ايران، سورييه و عيراق´ين بؤلونمه‌سي و يا فئدئراللاشماسينا قارشي چيخانلار

بو ده‌ييشيکليکله‌ر گئرچه‌کله‌شيرسه، بو اؤلکه‌له‌رده ائتنيک و اينانج قوروپلاري آراسينداکي کؤکله‌ري درين اولان سوره‌گه‌ن دوشمانليقلار و بيتمه‌ک بيلمه‌يه‌ن چاتيشمالارا اؤنه‌ملي اؤلچوده سون وئريله‌جه‌کدير. چونکو اورتادوغو اؤلکه‌له‌ري آدينداکي بو ياپاي اولوشوملارين سينيرلاري اؤيله‌سينه چيزيلميشدير کي هر زامان ائتنيک و اينانج ساواشلارينا و دولاييسي ايله اونلاري چيزه‌ن سؤمورگه‌چي دئوله‌تله‌رين موداخيله‌سينه آچيق اولسون. بو اوزده‌ن ده مئوجود سينيرلاري وار اولان ائتنيک –اينانج سينيرلارلا ده‌ييشديرمه‌ک، هم سؤمورگه‌چي دئوله‌تله‌رين موداخيله‌سينی، هم ده اينانجسال ساواش-قيريملارينی اؤنله‌مه‌ک دئمه‌کدير. اورتادوغودا ائتنيک-ديلسه‌ل و اينانجسال آزينليق قوروپلاريني، چوخونلوغون باسقي و قيييملاريندان قوروما و قورتارمانين تک يولو، بونلاري سيياسي اولاراق بير بيريينده‌ن آييرماق و ائشيت آنجاق باغيمسيز قونشولارا دؤنوشدورمه‌کدير.

اينديکي دورومدا ايسه سورييه و عيراق`ين ديل-اينانج سينيرلاري تمه‌لينده فئدئراللاشماسی و یا بؤلونمه‌سي، قونشولاري اولان تورکييه و ايران`ين جيددي موخاليفه‌تي ايله اوز اوزه‌دير. چونکو بو ايکي دئوله‌ت، بئله بير شئيين اؤزله‌ري‌نين ده ديل-اينانج تمه‌لينده فئدئراللاشماسی و یا بؤلونمه‌له‌ريني تتيکله‌يه‌جه‌ييني دوشونورله‌ر.

باشقا بؤلگه‌سه‌ل و اولوسلارآراسي اويونچولار دا سورييه و عيراق`ين بؤلونمه‌سيني –اينديليک- ايسته‌مه‌مه‌کده‌ديرله‌ر. روسييا و چين گیبي، اؤزله‌ري‌نين ائتنيک سينيرلار تمه‌لينده هر آن پاتلاييپ داغيلاجاق قورخوسو آلتيندا ياشايان و بونون گئرچه‌کله‌شمه اولاسيليغي دا اولدوقجا يوکسه‌ک اولان سؤمورگه‌چي دئوله‌تله‌ر، بونا دؤزون (تولئرانس) گؤسته‌رمه‌يه‌جه‌کله‌ريني بيلديرمه‌کده‌ديرله‌ر.

ايران، سورييه و عيراق´ين بؤلونمه‌سي و يا فئدئراللاشماسي قارشيسيندا تورکييه‌نين يانليش سيياسه‌تي

بؤلگه‌ميزده موسولمان توپلولوقلارين ميلله‌تله‌شمه سوره‌جي و تاريخين يؤنه‌لدييي گئديش ايله تانيش اولانلار اوچون ايران، عيراق، سورييه گیبي يونيتار دئوله‌تله‌رين هر هانسي بير گله‌جه‌يي اولماديغي، بيلينه‌ن بير گئرچه‌کدير. آنجاق تورکييه دئوله‌تي بونو سون دؤنه‌مه ده‌ک بير تورلو قاوراياماميشدير. او بو گئرچه‌يي قاوراسايدي، باشدان بري - عیراقدا ياشايان تورکمانلارا اؤزه‌رک و يا فئدئرال بير دئوله‌ت قورولماسي قارشيليغيندا- عیراق´ين بؤلونمه‌سي، ان آزي فئدئرال اولماسيندان آچيقجا حيمايت ائتمه‌لي ايدي. آنجاق تورکييه بونو ياپمادي و زامانين روحونا ترس اولان بير سيرا يانليش سيياسه‌تله‌ري آردآردا ايزله‌مه‌يه باشلادي. اؤرنه‌يين گئرچه‌کله‌شه‌جه‌کله‌رينده هئچ بير قوشقو و شوبهه اولمايان صددام رئژیمی‌نين ييخيلماسي و عیراق´ين فئدئرالاشماسينا و دولاييسي ايله عیراق´ين دئموکراسي‌يه گئچيشينه قارشي چيخدي.

تورکييه دئوله‌تي، عیراق´ين تورکمانلاريني دا اؤزونون بو يانليش پوليتيکالاري داليسينجا سوروکله‌دي و سونوجدا تورکمانلارين يئني حاکيمييه‌ت طره‌فينده‌ن بوتونويله يوخ ساييلماسي و عیراق´ين گله‌جه‌يينده‌ن بوسبوتون ديشلانماسينا نده‌ن اولدو. بو و باشقا يانليش سيياسه‌تله‌رين باشقا اولومسوز سونوجلاريندان، آمئريکا سئناتوسو و ايسراييل کئنئسئتينه داشينان ائرمني سوي‌قيريمي تاساريسي، تورکييه‌نين ناتو اويه‌لييي‌نين تارتيشما قونوسو ائديلمه‌سي، قيبريس حتتا آزه‌ربایجان‌ین ائرمه‌نیله‌رجه ایشغال ائدیله‌ن قاراباغ بؤلگه‌سی قونوسوندا، آمئريکا و ايسراييل باشدا اولماق اوزه‌ره، باتي دئوله‌تله‌ري‌نين روم و ائرمه‌نی يانلي توتوملارينا شيدده‌ت وئرمه‌له‌ري، .... ده ساييلابيله‌ر.

يانليشي دوزه‌لتمه فورصه‌تي

عيراقدا تورکله‌رين اؤزله‌ريني يؤنه‌تمه‌ده‌ن يوخسون بيراخيلمالاري‌نين باشليجا نده‌ني، تورکييه‌نين بير سيرا يانليش سيياسه‌تله‌ري و بو اؤلکه‌نين فئدئرال سيستئمه گئچمه‌سينه قارشي چيخماسييدي. تورکييه ايندي ده سورييه قونوسوندا عئيني يانليشليغي ياپيپ بو اؤلکه‌نين فئدئراللاشماسی و يا بؤلونمه‌سينه قارشي چيخماقلا، سورييه تورکله‌ريني ياخين گله‌جه‌کده اؤزله‌ريني يؤنه‌ته‌جه‌ک يؤنه‌تيمه قاووشماقدان يوخسون بيراخاجاقدير.

آنجاق هله ده بو يانليشليغي دوزه‌لتمه ايمکاني واردير. تورکييه (هابئله آزربايجان جومهورييه‌تي و اؤزه‌لليکله ايران و تورک‌ائلی‌لی تورکله‌ر)عيراقدا حتتا سورييه‌ده تورکله‌ره (تورکمانلارا) اؤزه‌رک و يا فئدئره بير ياپي وئريلمه‌سي قارشيليغيندا، فئدئرال –بؤلونموش عيراق و فئدئرال-بؤلونموش سورييه و اورالارداکي فئدئرال و یا باغیمسیز کوردوستان بيريمينه قارشي چيخماياجاقلاريني، حتتا اونو تانيييپ دسته‌کله‌يه‌جه‌کله‌ريني آمئريکا و بؤلگه‌سه‌ل عره‌ب و کورد يئتگيليله‌ره بيلديرمه‌ليديرله‌ر. بئله‌جه اؤز ايسته‌کله‌ري ديشيندا ذاته‌ن جره‌يان ائتمه‌کده اولان کورد دئوله‌تيني قورما سوره‌جينده‌ن، هئچ اولمازسا تورکمانلارين و اؤزله‌ري‌نين ميللي چيخارلاري دوغرولتوسوندا يارارلانميش اولابيله‌رله‌ر.

ايران، سورييه و عيراق´ين بؤلونمه‌سي و يا فئدئراللاشماسي‌نين تورکييه اوزه‌رينده‌ ائتگيسي

ايران، سورييه و عیراق´ين بؤلونمه‌سي و يا فئدئراللاشماسي دوروموندا بونون تورکييه´ني اولومسوز ائتگيله‌يه‌جه‌يي و اونو بؤلونمه‌يه گؤتوره‌جه‌ک ايدديعاسي يانليش بير ده‌يه‌رله‌نديرمه‌دير. عيراقدا ياري فئدئرال کورد دئوله‌تي‌نين قورولماسي، هم سيياسي و مذهه‌بي آچیدان (تورکییه‌نین يئره‌ل کورد دئوله‌تي ايله بیرله‌شیپ عئيني جرگه‌ده عيراق`ين ايران يانليسي مرکه‌زي دئوله‌تينه قارشي قويماقدا)، هم تئرورلا موباريزه‌ آلانیندا (پ.ک.ک. ايله موجاديله‌ده) و هم ائکونوميک اولاراق (تورکييه ايخراجاتي‌نين اؤنه‌ملي بؤلومو عيراق کوردوستاني`نادير، تورکییه‌نین پئترول قايناقلاريني چئشيتله‌نديرمه‌ده) تورکييه‌نين داها چوخ يارارينا اولموشدور.

تورکييه‌ده يئرله‌شميش اولان «ايران، عيراق و سورييه‌ده يونيتار دئوله‌تله‌رين وارليغي، تورکييه‌نين گووه‌نلييي گره‌یی و دوغرولتوسوندادير» دوشونجه‌سي ده، يانليش اولدوغو دفعه‌له‌رله قانيتلانان وارساييمدان باشقا بير شئي دئيلدير. ايندي بیله  تورکييه‌نين ميللي گووه‌نليييني تهديد ائده‌ن اوچ اؤلکه‌نين باشيندا فئدئرال و یا بؤلونموش دئییل، يونيتار اولان ايران، عيراق و سورييه دئوله‌تله‌ري گلمه‌کده‌دير.

سوريه، عيراق و ايران`ين پارچالانما قونوسونو، يعني اورتادوغودا وار اولان ميللي سورونلاري، آوروپالي بير اؤلکه اولان تورکييه‌نين کورد سورونو ايله ايليشگيله‌نديرمه‌ک ده يانليشدير. تورکييه، تاريخين دوغال سوره‌جينده اولوشموش، گئچه‌ن یوز ایه دک یاشایان قوجامان بیر ايمپاراتورلوغون داوامي اولان بير اؤلکه‌دير. اونون دورومو خيريستييان باتي سؤمورگه‌چي دئوله‌تله‌رين اورونو اولان سورييه و عيراق کيمي ياپاي اولوشوملارا بنزه‌مه‌ز. تورکييه‌نين کورد سورونو، آوروپا سيياسي زمينينده و چاغداش آوروپا آنلاييش و گله‌نه‌کله‌رينده چؤزومه قاووشاجاقدير. چونکو تورکييه بير آوروپا دئوله‌تي‌دير. تورکييه‌ده دئوله‌ت ياپيسينداکي ده‌ييشيکله‌ر- گئرچه‌کله‌شه‌جه‌کسه- اورتادوغوداکي ياپاي دئوله‌تله‌رين اولگوسو دئييل، آوروپادا اولان اولگوله‌ره اويوملو گئرچه‌کله‌شه‌جه‌کدیر؛ يا دا اونلارا اويوملو اولاراق، گئرچه‌کله‌شمه‌یه‌جه‌کدیر.

اويسا ايران، سورييه و عيراق اورتادوغو آدلی باشقا بير دونيانين، باشقا بير آنلاييشين و باشقا ايلکه‌له‌رين حاکيم اولدوغو اورتامين اويه‌له‌ريديرله‌ر. بو دونيا و اورتامدا، دئوله‌ت سينيرلاري‌نين ائتنيک-دينسه‌ل سينيرلار تمه‌لينده يئنيده‌ن چيزيلمه‌سي، ثابيتليک، گليشمه و دئموکراسي‌نين ايلک و اؤن‌قوشولودور. تورکييه´نين قونشولاری‌نین ثابيتليک، گليشمه و دئموکراسيي‌يه گئچيشي ايسه، اوزون وعده‌ده هامی‌نین و ان باشدا تورکييه´نين اؤزونون خئيرينه‌دير.


عيراق و سورييه‌ده ياشايان تورکمانلارين اينديکي آچماز قونوما گيرمه‌سينين باشليجا نده‌ني

آجي گئرچه‌ک بودور کي عیراق و سورييه‌ده ياشايان تورکمانلارين بو آجي دوروما دوشمه‌سي‌نين و اينديکي آچماز بير قونوما گيرمه‌سي‌نين باشليجا نده‌ني، تورکييه جومهورييه‌تي‌نين سون ييرمي ايلده ايزله‌دييي يانليش سيياسه‌تله‌ريدير:

تورکييه سورييه و عیراقدا تمه‌ل سيياسه‌تيني بونلارين فئدئرال اولماسينا ايذين وئرمه‌مه‌ک و کورد قارشيتليغي اوزه‌رينه قوردو. اويسا تمه‌ل سيياسه‌ت بو اؤلکه‌له‌رين فئدئرال سيستئمه گئچيشي و تورکمانلارين حاقلاريني اوتونوم بير دئوله‌ت بيچيمينده ساوونماق اولمالي ايدي.

آيريجا تورکييه کورد و باتي گوجله‌ري‌نين ايسته‌کله‌ريني قبول ائتمه‌سینی، کي سونوندا آشاغيلاناراق قبول ائتمه‌ک زوروندا قالدي، ايلک گونله‌رده‌ن تورکمانلارا اوتونومي وئريلمه‌سينه شرطله‌نديرمه‌لي ايدي. بونو کوردله‌ر و باتي‌نين تورکييه‌يه ائحتيياجي اولان دؤنه‌مده ياپمادي و اونلار دا داها سونرا گوجله‌نينجه ايسته‌ديکله‌ريني، تورکمان حاقلاريني يوخ ساياراق و هئچ بير اؤدون وئرمه‌ده‌ن تورکييه‌ده‌ن آلديلار.

اوچونجو يانليشليق تورکمانلارين اؤزونوندور کي اؤز گله‌جه‌کله‌ريني تورکييه‌ده‌کي ايقتيدارلارا تاپشيرديلار. اويسا اونلار تورکييه ايله ايتتيفاق قورمالي ايدي، آنجاق هر زامان اؤز ميللي چيخارلاريني تورکييه سيياسه‌تله‌رينده‌ن اوستون توتمالي و تورکييه‌ده‌ن باغيمسيز حره‌که‌ت ائتمه‌لي ايديله‌ر. اونلار بونو آنلامادي و اؤز ميللي حاقلاريني ساوونماق و قوروماق يئرينه ائنئرژي و چوخ قيسيتلي اولان اولاناقلاريني تورکييه‌نين ايسته‌يي اوزه‌رينه، عیراق و سورييه‌نين فئدئرال اولماسينا و يا کورد اوتونوميسينه قارشي قويماق، عیراق‌ين توپراق بوتونلويونو ساوونماق، باتي دوشمانليغي.... ايله تله‌ف و هده‌ر ائتديله‌ر.

بورادا بيزيم اوچون ده درسله‌ر واردير:

١-بيز تورکييه ايله ايتتيفاق قورمالي‌ييق، آنجاق هميشه اؤز ميللي چيخارلاريميزا اؤنجه‌ليک وئرمه‌لي و باغيمسيز حره‌که‌ت ائتمه‌لي‌ييک.

٢-ايران‌ين ان آز فئدئرال سيستئمه گئچيشي بيزيم اولمازسا اولمازيميزدير. تورکييه بونو قبول ائتمه‌ليدير.

٣-باتي ايله دوستجا و چوخ ياخين ايليشگيله‌ر قورماق، حتتا ايستيراتئژيک ايتتيفاق ياراتماق بيزيم ميللي چيخارلاريميزين گره‌ييدير. بورادا باتي‌دان آماج، آمئريکا، آوروپا، آوروپا بيرلييي، ناتو و ايسراييل‌دير. بيزيم بونلارلا نه تک دوشمانليغيميز اولمامالي و يوخدور، تام ترسينه ايتتيفاق قورماميز گره‌کير. کوردله‌رين ياپديغي گیبي. يوخسا هئچ بير حاققيميزي نه ايراندا، نه عیراق و نه سورييه‌ده، نه ده باشقا بير يئرده الده ائده‌بيلمه‌زيک.

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.