خلاصه:
در این نوشته برای نخستین بار مقالهای تورکی از سید محمد توفیق بهی همدانی، از رهبران ملی تورک در ربع
اول قرن بیستم چاپ شده در نشریهی سبیل الرشاد استانبول- ٣ دسامبر ١٩١٤ را به دو
الفبای عربی و لاتینی دادهام. موضوع این مقاله، استقبال دنیای اسلام از اعلان
جهاد خلیفهی مسلمین سلطان عوثمانلی در ٢٩ اوکتوبر ١٩١٤ بر علیه «ائتلاف مثلّث» دولتهای امپریالیستی – صلیبی روسیه، بریتانیا و فرانسه است. توفیق بهی همدانی میگوید نخستین پاسخ مثبت جهان اسلام به اعلان جهاد توسط
سلطان عوثمانلی بر علیه ائتلاف مثلث، از جامعهی ایرانی مقیم عوثمانلی آمد. آنها
تنها دو روز پس از صدور اعلان جهاد، میتینگی باشکوه در میدان سلطان احمد استانبول
برگزار کردند، در آن پیوستن خود به جهاد مقدس سلطان عوثمانلی را بیان، و سیاستها
و اهداف و مظالم دولتهای بریتانیا و روسیه و فرانسه در ایران و جهان اسلام را
محکوم نمودند. در آن دوره بیش از ٩٠ درصد جامعهی ایرانیان مقیم عوثمانلی و
استانبول را تورکها از تورکایلی و دیگر نقاط ایران، و اکثریت مطلق تورکهای اهل تورکایلی
را هم تورکهای اهل منطقهی آزربایجان تشکیل میداد. برگزارکنندهگان
میتینگ میدان سلطان احمد استانبول با صدور یک اعتراضنامه به به دار آویخته شدن یک
صد و یازده تن تورک در اورمو (اورمیه) شامل حاجیان روستای بالاو توسط روسها اعتراض و نسخههایی از این
اعترضنامه را به باب عالی - دربار عوثمانلی، سفارتخانههای خارجی در استانبول،
مقامات دینی شیعی مقیم در عتبات عالیات عراق، هئیت وزاری ایران و روسای طوائف ایرانی
ارسال کردند. آنها همچنین تلگرامهای
متعددی به مقامات دینی شیعی مقیم در عتبات عالیات عراق، هئیت وزاری ایران و روسای
طوائف ایرانی در ضرورت پیوستنشان به امر جهاد اعلام شده توسط خلیفهی مسلمین و سلطان
عوثمانلی ارسال نمودند. توفیق بهی
همدانی در مقاله اومید و عقیدهی خود دائر به متابعت جهان اسلام از امر جهاد سلطان
عوثمانلی و قیام آفریقای مسلمان، دنیای عرب (فاس، جزایر، تونس، مصر، سودان، عراق،
سوریه، ...)، قفقاز و تورکستان و جنوب روسیه و شبه جزیرهی هندوستان و افغانستان و
پنجاب و بلوچستان بر علیه ائتلاف مثلث را بیان میکند. او متابعت از جهاد سلطان
عوثمانلی را فرض عینی بر هر مسلمان، اعم از شیعی و سنی و وهابی، یک واجب دینی در
ردیف نماز و روزه، و یک وظیفهی انسانی میشمارد. او منافقانی مانند آقاخان و کسانی
که در این جهاد شرکت نهمیکنند را افرادی ذلیل و فاقد شرف، و خاسر در دار عقبی مینامد. توفیق بهی همدانی در مقالهی خود از اعلام بی طرفی دولت مشروطهی ایران
انتقاد میکند. دولت مشروطهی ایران که بعد از اشغال تهران در ژوئیه ۱٩٠٩ توسط مشروطهطلبان انگلیسی و خلع محمدعلی شاه قاجار
تاسیس شد یک دولت پانایرانیست بود و سیاستهای ضد تورک و ضد عوثمانلی امپریالیسم
بریتانیا را تعقیب میکرد. توفیق بهی همدانی میگوید علی رغم این؛ مجاهدین، طوائف
و رهبران دینی ایرانی به جهاد مقدس سلطان عوثمانلی پاسخ مثبت داده و عملاً هم در
آن شرکت کردهاند. وی میگوید دولت مشروطهی ایران مجبور است که دیر یا زود به
افکار عمومی مردم خود گوش فرا داده، به این جهاد پیوسته و با تمام وجود در صف
عوثمانلی بر علیه ائتلاف مثلث به نبرد آغاز کند.
Özet
Bu
makalede, 20. yüzyılın ilk çeyreğinde Türk milletinin önde gelen isimlerinden Hemedanlı
Seyid Mehmed Tevfik Bey'nin 3 Aralık 1914 tarihinde İstanbul'da Sebîl el-Reşâd
dergisinde yayımlanan Türkçe makalesini hem Arap alfabesiyle hem de Latin
alfabesiyle sunacağım. Makalenin konusu, 29 Ekim
1914 tarihinde Osmanlı Sultanı tarafından Rusya, İngiltere ve Fransa'nın
oluşturduğu emperyalist-haçlı "Üçlü İttifak"a karşı ilan edilen cihat
çağrısının İslam dünyasındaki yankılarıdır. Hemedanlı Tevfik Bey, Osmanlı Sultanı'nın Üçlü
İttifak'a karşı ilan ettiği cihat çağrısına İslam dünyasından gelen ilk olumlu
tepkinin, Osmanlı topraklarında yaşayan İranlı topluluktan geldiğini söylüyor. Onlar Cihad ilanından sadece iki gün sonra, İstanbul'daki
Sultanahmet Meydanı'nda büyük bir miting düzenlediler ve burada Osmanlı
Sultanı'nın kutsal cihadına katıldıklarını ifade ettiler; ayrıca İngiliz, Rus
ve Fransız hükümetlerinin İran'daki ve İslam dünyasındaki politikalarını,
hedeflerini ve zulümlerini kınadılar. O dönemde Osmanlı
İmparatorluğu'nda ve İstanbul'da yaşayan İranlı topluluğun yüzde 90'ından
fazlası Türkili ve İran'ın diğer bölgelerinden gelen Türklerden oluşuyordu ve
Türkili Türklerinin büyük çoğunluğu da Azerbaycan bölgesinden gelen Türklerdi. İstanbul'daki Sultanahmet Meydanı'nda düzenlenen bu
mitingde, Ruslar tarafından Urmu'da (Urmiye) aralarında Balav ve Kötalan Türk
köylerinden hacıların da bulunduğu yüz on bir Türk'ün idam edilmesini potest
ettiler ve bir itiraz bildirisi yayınladılar. Bu
belgenin kopyaları Bâb-i Âlî Osmanlı sarayına, İstanbul'daki yabancı
elçiliklere, İraktaki Şii kutsal mekanlarda ikamet eden din görevlilerine, İran
kabinesine ve İran aşiretlerinin liderlerine gönderildi. Toplantının
organizatörleri, ayrıca İraktaki kutsal mekanlarda ikamet eden Şii din
adamlarına, İran hükümetine ve İran aşiretlerinin liderlerine çok sayıda
telgraf göndererek onları Müsülmanların Halifesi olan Osmanlı Sultanının îlan
ettiyi cihada katılmaya çağırdılar. Hemedanlı Tevfik Bey, makalesinde,
İslam dünyasının Osmanlı Sultanı'nın cihat çağrısına uymasına ve Müslüman
Afrika, Arap dünyası (Fas, Cezâir, Tunus, Mısır, Sudan, Irak, Suriye, ...),
Kafkasya ve Türkistan, Güney Rusya, Hint alt kıtası, Afganistan, Pencap ve
Belucistan'ın üçlü koalisyona karşı ayaklanmasına dair umudunu ve inancını dile
getiriyor. O, Osmanlı Sultanının cihatına katılmayı, Şii, Sünni
veya Vehhabi olsun, her Müslüman için nesnel bir yükümlülük, namaz ve oruçla
eşdeğer bir dini görev ve insani bir sorumluluk olarak görmektedir. Aga Han
gibi münafıkları ve bu cihada katılmayanları alçak, şerefsiz ve ahirette
kaybedenler olarak nitelendirmektedir. Hemedanlı Tevfik Bey makalesinde,
İran Meşrute Hükümeti'nin tarafsızlık ilanını eleştirmektedir. Temmuz 1909'da
İngiliz yanlısı Meşruteçilerin Tahran'ı işgal etmesi ve Muhammed Ali Şah'ın
devrilmesinin ardından kurulan İran Meşrute Hükümeti, pan-İranist bir devlet
olup, İngiliz emperyalizminin Türk karşıtı ve Osmanlı karşıtı politikalarını
izlemiştir. Hemedanlı
Tevfik Bey'e göre bu gerçeye rağmen, İranlı mücahitler, aşiretler ve dini
liderler Osmanlı Sultanı'nın kutsal cihat çağrısına olumlu yanıt vermiş ve
fiilen bu cihada katılmışlardır. Hemedanlı Tevfik Bey, İran'ın Meşrute
hükümetinin er ya da geç halkının kamuoyuna kulak vermek zorunda kalacağını, bu
cihada katılacağını ve tüm gücüyle Osmanlı'nın yanında Üçlü İttifak'a karşı
savaşacağını söylüyor.
Abstract
In this article, I will present a
Turkish article written by Seyid Mehmed Tevfik Bey of Hamadan, one of the prominent
figures of the Turkish nation in the first quarter of the 20th century. The
article was published in the Sebîl el-Reşâd magazine in Istanbul on December 3,
1914, in both Arabic and Latin alphabets. The the article discusses the impact in
the Islamic world of the Ottoman Sultan’s declaration of jihad on October 29,
1914, against the imperialist-crusader alliance known as the "Triple
Entente", comprising Russia, Great Britain, and France. Tevfik Bey of
Hamadan stated that the first positive response from the Islamic world to the
Ottoman Sultan's call for jihad against the Triple Entente came from the community
of Iranian Turks living in Ottoman territories. Just two days after the
declaration of Jihad, they organized a large rally in Sultanahmet Square in
Istanbul. There they expressed their support for the holy jihad declared by the
Ottoman Sultan and condemned the policies, objectives, and atrocities of the
British, Russian, and French governments in Iran and the Islamic world. At that
time, more than 90 percent of the Iranian community living in the Ottoman
Empire and Istanbul consisted of Turks from Turkili and other regions of Iran. The
vast majority of the Turks from Turkili were from the Azerbaijan region. At the
rally held in Sultanahmet Square in Istanbul, attendees protested the execution
of one hundred and eleven Turks by the Russians in Urmia. These Turks were respected
merchants from the Turkish villages of Balav and Kötalan. A protest statement
was issued and copies of this document were sent to the Sublime Porte Ottoman
palace, foreign embassies in Istanbul, religious leaders residing in the Shiite
holy sites in Iraq, the Iranian cabinet, and the leaders of Iranian tribes. The
organizers of the meeting also sent numerous telegrams to Shiite clerics
residing in holy places in Iraq, as well as to the Iranian government, and leaders
of Iranian tribes, urging them to participate in the jihad declared by the
Ottoman Sultan, as the Caliph of the Muslims. In his article, Tevfik Bey of
Hamadan expresses his belief that the Islamic world would heed the Ottoman
Sultan's call for jihad. He hopes that Muslim Africa, the Arab world (including
Morocco, Algeria, Tunisia, Egypt, Sudan, Iraq, Syria, etc.), the Caucasus, Turkestan,
Southern Russia, the Indian subcontinent, Afghanistan, Punjab, and Balochistan
would rise up against the Triple Entente. He believes that participating in the Ottoman Sultan's
jihad is a mandatory duty for all Muslims, regardless of their sect and being Shia,
Sunni, or Wahhabi. He views it as a religious obligation on par with prayer and
fasting, as well as a humanitarian responsibility. He condemns hypocrites like
Aga Khan and those who refuse to join the jihad as despicable, dishonorable,
and doomed to damnation in the afterlife. In his article, Tevfik Bey of Hamadan
criticizes the Iranian Constitutional Government's decision to remain neutral. After the occupation of Tehran by pro-British
Constitutionalists in July 1909 and the overthrow of Mohammad Ali Shah, the
Iranian Constitutional Government that was established became a pan-Iranist
state. It followed the anti-Turkish and anti-Ottoman policies of British
imperialism. According to Tevfik Bey of
Hamadan, despite this reality, Iranian mujahideen, tribes, and religious
leaders responded positively to the Ottoman Sultan's call for a holy jihad and
actively participated in it. Tevfik Bey of Hamadan states that the Iranian
Constitutional government would sooner or later have to heed the public opinion
of its people, join this jihad, and fight alongside the Ottomans against the
Triple Entente with all their might.
.jpg)
.png)
.png)
.png)
.png)
.png)
.png)
.png)
.png)