Tuesday, December 6, 2016

آغان Ağan : شهيد

آغان - Ağan  : شهيد

مئهران باهارلي

«شهيد»، بوته‌مسه‌ل (ديني) و بونداليق (سئکولار) اکينج (کولتور) و تئرمينولوژيله‌رينين هر ايکيسينده وار اولان بير قاورامدير. ديني آنلامدا شهيد ايشکه‌نجه‌له‌ره قارشين (رغمه‌ن) اؤز اينانجينا تانيقليق (شهاد‌ت، گواهي) وئريپ ديره‌ندييي اوچون اؤلدوروله‌ن، يا دا گئنه‌ل اولاراق اينانجي، اينامي و حتتا گؤره‌وي يولوندا ياشاميني ايتيره‌ن کيمسه دئمه‌کدير. باتي ديلله‌رينين چوخوندا بو قاورام، اصلي يونانجا و آنلامي تانيق (شاهد، گواه) اولان «مارتير» (μάρτυς, μάρτυρ) کليمه‌سي ايله قارشيلانير. عره‌بجه و ايسلام‌داکي «شهيد» کليمه‌سي ده بو يونانجا مارتير قاوراميندان آلينتي و ترجومه‌دير.


شهيدليک بوتون کولتورله‌رده بير اينسانين تينسه‌ل (معنوي) اولاراق يوکسه‌له‌بيله‌جه‌يي، ان يوخاري و ان اوستون قونوم (مقام)، تعالي‌نين زيروه‌سيدير. بونا اويقون اولاراق تورکجه‌ده شهيد قاورامينا قارشيليق، «آغماق» فئعلينده‌ن تؤره‌ديله‌ن «آغان» يئني‌دئگي‌سيني اؤنه‌ريره‌م. اسکي تورکجه‌ده آغماق فئعلي يوکسه‌لمه‌ک، يوخاري چيخماق، ... (صعود، ارتفاع گرفتن، عروج، طيران، ....) آنلاميندادير. بو کؤکه‌نده‌ن «آغساماق» (يوکسه‌لمه‌ک، يوخاري چيخماق)، «آغيش» (يوکسه‌ليش، يوخوش) و «آغار» (شريف) کليمه‌له‌ري ده واردير. «آغا»، «آغاج»، «آغيرلاماق» (عزيزله‌مه‌ک)، «آقي-آغي» (خزانه)، «آقچا-آغچا» (پول).... وس.کيمي کليمه‌له‌رين ده بو کؤکله ايلگيلي اولابيله‌جه‌ييني ساولايانلار اولموشدور. (آغماق فئعلينين هرده‌ن دوشمه‌ک آنلامي دا واردير. بورادان يئره دوشوپ دبه‌له‌نمه‌ک آنلاميندا اولان «آغناماق» فئعلي تؤره‌ميشدير. آنجاق «آغ» کؤکو داها چوخ يوکسه‌کليک، اوجاليق، يوخاريليق و  اوستونلوکله ايلگيليدير).
 

يونوس ايمره‌ده‌ن:

آي اولدوم، عاله‌مه دوغدوم،

بولوت اولدوم، گؤيه آغديم





شاه ايسماعيل ختايي‌ده‌ن:
گاهي بولوت اولوپ، گؤيه آغارسين
گاهي ياغمور اولوپ، يئره ياغارسين
آي مي‌سين، گون موسون، قاندان دوغارسين؟
ايلقيت ايلقيت اسه‌ن يئل، حاجي بکتاش!

پير سولطان آبدال‌دان:
پير سولطان آبدال‌ام، جان گؤيه آغماز
حاقدان امر اولمازسا ايره‌حمه‌ت ياغماز
شو ايلله‌رين داشي هئچ منه ده‌يمه‌ز
ايلله بير دوستون گولو، يارالار مني

«آغان»، اينانديغي يولدا ياشاميني ايتيره‌ن، بوندان دولايي دا معنه‌وي قونومو زيروه‌يه يوکسه‌له‌ن، ان اوستون اولان «شهيد» دئمه‌کدير.

آغانAğan :  شهيد
آغانليقAğanlıq :  شهادت
آدسيز آغانAdsız ağan :  شهيد گمنام
آغانلاشماقAğanlaşmaq :  شهيد شدن
آغانجاAğanca :  شهيدانه
آغميشAğmış : شهيد (سعيد خسروشاه‌ين اؤنه‌ريسي)
آغميشليقAğmışlıq : شهادت
آغميشجاAğmışca : شهيدانه

شهيد شدن: آغان اولماق، آغانلاشماق
شهيدانه: آغانجا، آغميشجا
شهادت: آغانليق، آغميشليق
شهيد گمنام: آدسيز آغان
شهيد: آغان، آغميش (سعيد خسروشاه‌ين اؤنه‌ريسي)

پ.س.: اوخورلاردان «آغميش» کليمه‌سي ايله ايلگيلي چوخ يئرينده بير اؤنه‌ري:

Seid Xısroşah: Ağmaq yükselmek, zirveye çıxmaq anlamı verirse, ağan da zirveye çıxmaqda, yükselmekde olana deyiler. O ise şehid Ağmaq ve ya yükselmek feilini bitirip meqsede varmış olan demekdir. Mence "ağmış" deyilmesi daha uyğun düşerdi, ermiş kimi.

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.