Sunday, January 3, 2016

فاطما موختارووا، خواننده برجسته اوپرا، متولد اورميه، از پدري ترك و مادري تاتار


فاطما موختارووا، خواننده برجسته اوپرا، متولد اورميه، از پدري ترك و مادري تاتار

مئهران باهارلي

 فاطما ستاروونا موختارووا (Fatma Sattarovna Muxtarova, Фатьма Саттаровна Мухтарова) خواننده اوپرا (مئزو سوپرانو) در اتحاد جماهير شوروي؛ متولد ٢٦ مارس ١٨٩٦ در شهر اورميه، آزربايجان، ايران؛ متوفي ١٩ اكتبر ١٩٧٢، باكو، رسپوبليكاي آزربايجان، اتحاد جماهير شوروي؛ هنرمند افتخاري رسپوبليكاي گرجستان و هنرمند مردمي رسپوبليكاي آزربايجان بود. وي از نخستين خوانندگان زن اپرا در جهان اسلام است.

فاطما موختارووا (Fatma Mukhtarova) در شهر اورميه آزربايجان در شمال غرب ايران متولد شد (اكنون استان آزربايجان غربي). پدر وي يك ترك اورميه‌اي بنام عابباس ريضايئف و مادر وي يك تاتار ليپكاي لهستاني بنام سارا حسه‌نئويچ (Sara Hasenewicz) بود. مدت كوتاهي پس از تولد وي، خانواده او به روسيه تزاري مهاجرت و در ناحيه روستو دون ساكن شدند. در سال ١٩٠١ پدر موختارووا كه يك خواننده خياباني بود، در سن ٢٨ سالگي، هنگامي كه فاطما سه ساله بود، به سبب بيماري سل فوت كرد. پس از فوت وي مادر موختارووا، با يك ترك مهاجر ديگر از ايران بنام ستار موختاروو كه نوازنده ارگ خياباني بود ازدواج نمود. خانواده موختارووا كه در فقر و شرايط اقتصادي بسيار بدي بسر مي‌بردند و ناچارا از يك شهر روسيه به شهر ديگري حركت مي‌كردند، نهايتا در سال ١٩١٠ در شهر ساراتوو ساكن شدند. مادر موختارووا، همواره فاطماي جوان را به آموختن از خوانندگان خياباني ترغيب مي‌كرد. موختارووا در اين دوره با نام هنري كاتيا و ملبس به لباسهاي ملي اوكراييني در مشايعت يك ارگ خياباني و آكوردئون و تمبورين در خيابانهاي شهرهاي گوناگون ولگا و تفليس اجراي موسيقي مي‌كرد. يكبار به هنگام خواندن در مجاورت يك كارخانه، شخصي به اسم ليدييا روسلانووا كه از خوانندگي موختارووا به شدت تحت تاثير قرار گرفته بود، نامه‌اي را به وي داد كه در آن همه پولي را به همراه داشت قرار داده بود.



استعداد موختارووا دقت يك روزنامه‌نگار به اسم آرخانگئلسكي در روزنامه محلي ساراتووسكي وئستنيك را به خود جلب كرد و باعث چاپ سري مقالاتي به قلم وي در باره كاتيا موختاروواي جوان و با استعداد گرديد. پس از انتشار اين سري مقالات، مختارووا مورد حمايت و تربيت كامئنسكي نوازنده چئللو، فرزند ديواي اوپراي روسيه مارييا كامئنسكايا قرار گرفت. اما نام غير روسي-مسلمان تبار موختاروواي وي باعث مي‌شد كه او خود را مانند يك خدمتكار كه فقط مجاز به كسب تخصص در مورد ميز شام و مجبور به سرگرم كردن طبقه اشراف با خوانندگي خود، هنگامي كه به ديدار مي‌آمدند و احتياج به سرگرمي داشتند حس كند. مختارووا كه از اين طرز وضعيت آزرده شده بود، ملك كامئنسكي را ترك كرد و به دادن كنسرتهاي خيريه در شهرها و قصبه‌هاي ولايت ساراتو ادامه داد. با اين كار نيز، پس‌اندازي براي تحصيلات موسيقي خود در آينده اندوخت. موختارووا در سال ١٩١٢ تلاش نمود كه به كنسرواتوار تازه تاسيس شده ساراتو پذيرفته شود. اما به علت دامنه كمتر از يك اوكتاوي صداي وي كه به علت خوانندگي در هواي سرد خشن شده بود، به كنسرواتووار پذيرفته نشد. با اينهمه اين اقدام باعث كشف شدن وي توسط خواننده برجسته اوپرا ميخاييل مئدوئدئو شد و او تصميم گرفت كه موختاروواي جوان را تربيت كرده و مشكل صداي وي را در ظرف دو هفته برطرف سازد. پس از آن فاطما موختارووا به كنسرواتووار پذيرفته شد و در ميان نخستين دانشخويان كنسرواتووار ساراتو قرار گرفت.

موختارووا در اين هنگام با والدين خود زندگي مي‌كرد و هر چند آئين‌نامه كنسرواتور به وي اجازه نمي‌داد، با اينهمه او با دادن كنسرتها در شهرهاي مختلف امپراتوري روسيه از والدين خود حمايت مالي مي‌نمود. در طول يكي از اين كنسرتها در سال ١٩١٣ وي در شهر باكو خواننده اپرا حوسئين‌قولو سارابسكي (اصلا از آزربايجان ايران) را ملاقات نمود. سارابكسي كه به مورد موختارووا سمپاتي داشت، مورتوضا موختاروف از اعيان نفتي باكو را متقاعد كرد كه از مجادله اين خواننده جوان حمايت مالي نمايد.

نخستين اجراي حرفه‌اي موختارووا در نمايش "مراكز فرماندهي شاهزاده متييو" در تئاتر شهر ساراتوو بود. بعد از فارغ التحصيل شدن از كنسرواتوار در سال ١٩١٤، با يك وكيل مقيم ساراتوو بنام آلئكساندر مالينين ازدواج كرد و از وي صاحب دختري بنام لئيلا شد. مدت كوتاهي پس از آن به مسكو رفت و در آنجا به واسطه برادر شوهرش بوريس مالينين، موفق به اجراي آديشيني در مقابل فئودور شالياپين و سپس سرگئي زيمين شد. متعاقب آن موختارووا پيشنهاد كار براي اپراي زيمين را قبول كرد و در اپراي زيمين مسكو به همراهي شالياپين در اپراي بوريس گودونوف، فاوست، قدرت دوست، جوديت، زندگي براي تزار، ... ايفاي نقش نمود. همچنين به تمرين براي ظاهر شدن در نقش كارمئن پرداخت كه بعدها برجسته‌ترين نقش وي در اپرا شد. در سال ١٩١٨ موختارووا به ساراتوو بازگشت و با گروهي از سوليستهاي جوان به عرضه كارمئن در تئاتر اوپراي ساراتووآستراخان، روستوو.... پرداخت. سپس براي نيروهاي مستقر در پايگاه نيروي دريائي در آزوف ايفاي نقش كرد.

پس از انقلاب اكتبر روسيه، موختارووا در تئاترهاي گوناگوني در اوكرائين، ناحيه ولگا و قفقاز جنوبي اجراي نقش نمود (خاركوف، كيئف، اودئسا، باكو، تفليس، سوئردلووسك، پئرم، قازان مسكو، سن پترزبورگ، ...). روزنامه‌هاي آن دوره، دقتها را به طبيعي بودن غيرمعمول موختارووا و اجراي بسيار احساسي نقش كارمئن توسط او جلب مي‌كردند. "وي داراي صدائي مخملين و قدرت ايفاي برجسته اي بود. موختارووا استعداد صدائي خود را با هوشمندي با بازيگري گرم خود تركيب مي‌نمود. هر حركت او، هر قدم وي در صحنه، هر جمله‌اي كه بر زبان مي‌آورد، مهر هنري ذاتي را بر خود داشت. وي به مدت ٤٠ سال موزيك و صحنه‌هائي منحصر به فرد آفريده است كه همه آنها از كليشه‌هاي معمولي اپرا وارسته‌اند". موختارروا در سال ١٩٣٦ عنوان هنرمند افتخاري گرجستان را كسب كرد. وي در سال ١٩٣٨ به باكو دعوت شد و به كار در تئاتر باله و اوپراي آكادميك دولتي آزربايجان آغاز نمود. وي كه در شهرهاي متعدد شوروي مانند مسكو، سنت پترزبورگ، قازان، خاركف، كيف، اودسا، ...  به عنوان اجرا كننده شاهكارهاي كلاسيك اروپاي غربي و روسيه در صحنه‌هاي مختلف مشهور شده بود، در نقشهائي چون عذرا (نيظامي)، مارفا و مارينا (خوانشينا از موسورقسكي)، لييوباشا، باهار (عروس تزار، دختر برفي از نيكولائي ريمسكي-كورساكوف)، آمنئريس، آئوزچئنا، مادالئنا، آيدا، تروبادور و ريگولئتتو از گييوسئپ وئردي، مارتا، سولوخا، داليلا، اورترود، شارلوت، گرونيا (كشتي جنگي پوتئمكين)، نيگال اوممي (زاگموك)، پولينا (چايکوفسکي) و غيره ظاهر شد. با اينهمه اوج خلاقيت موختارووا تك‌خواني وي در نقش كارمئن است. برودسكي، اجراي كارمئن توسط موختارووا را "بهترين اجرا در دنياي كارمئن" توصيف كرده است. موختارووا در سال ١٩٤٠ عنوان هنرمند مردم آزربايجان و در سال ١٩٦٤ بنر سرخ را دريافت نمود. موختارروا در سال ١٩٥٤ صحنه را ترك كرد، اما به تربيت آزربايجانيان جوان خواننده اپرا ادامه داد. آخرين اجراي وي در تئاتر باله و اپراي تفليس در سال ١٩٥٤ بود. فاطما موختارووا در سن هفتاد و نه سالگي در باکو (١٩ اکتبر ١٩٧٢) وفات نمود.

-Fatma Mukhtarova


-Мухтарова, Фатьма Саттаровна


-Мухтарова, Фатьма Саттаровна это: Большая биографическая энциклопедия



-ISMAYILZADƏ, Nuridə. AZƏRBAYCANIN  OPERA MÜĞƏNNISI FATMA MUXTAROVA

-Ülviyyə Tahirqızı. Səhnəmizin gözəl Karmeni – Fatma Muxtarova
http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2014/mart/358230.htm
-ويدئوي کوتاه معرفي:

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.