هفت‌سین-هفت‌شین- هفت‌چین و منشاء آن سینی سدر موسوی

هفت‌سین-هفت‌شین- هفت‌چین

و منشاء آن سینی سدر موسوی

 

مئهران باهارلی

سنت و مراسم کنونی هفت‌سین در پایتخت دولت تورک قاجار متاثر از سنت «سینی سدر» در عید پِسَح - پساخ یهودیان - موسویان بومی در سده‌ی نوزده فورم گرفته، سپس به سبب تبلیغ و معرفی از سوی نهادهای رسمی و رسانه‌‌های جمعی فارسی و دولتی ایران بویژه در دوره‌ی پهلوی، در میان فارس‌ها و برخی دیگر از مردمان در ایران مرسوم و متداول شده است.

نبود سابقه‌ی سنت هفت‌سین در میان ملل ایرانیک‌زبان: هفت‌سین را یک پدیده‌ی بازمانده از دوران پیش از اسلام و مرتبط با سنت‌ها و باورهای ایرانیک و امشاسپندان و .. دانستن، ادعاهایی بی‌مدرک و غیر جدی است. سنت چیدن سفره‌ی «هفت‌سین»  آن چنان که امروز در میان قوم فارس امروزی (و یا تاجیک‌های غربی سابق) در ایران معمول است، و یا «هفت‌شین» در میان تاجیک‌های شرقی- افغانستان و آسیای میانه، رسمی کهن نیست. اشاره‌ای به وجود آن در میان اقوام مسلمان در دوران اسلامی تا قرن بیستم میلادی هم وجود ندارد. سیاحان و مورخان سده‌ی ١٩ در گزارش‌های عینی خود از آیین‌های نوروز در ایران، به ندرت از وجود چنین رسمی در میان قوم فارس (تاجیک آن دوره) یاد کرده‌اند.

کلمات سنجد، سوماق، سمنو، سنبل، سرکه، سماور، ساعت، سکه، سیخ و  ... که جزء «سفره‌ی هفت‌سین» (تاجیک‌های غربی و یا فارس‌ها)، و یا شهد و شکر و شراب و شمع و شایه و  ... که جز «سفره‌ی هفت‌شین» (تاجیک‌های شرقی) شمرده می‌شوند، هیچکدام ریشه‌ی فارسی - ایرانیک ندارند.

این رسم آنگونه که در ایران جا افتاده، هنوز بین ملت تاجیک در افغانستان و آسیای میانه که دارای زبانی نزدیک به زبان فارسی است رواج ندارد. در میان دیگر اقوام و ملل ایرانیک‌زبان غیر شیعی مانند بلوچ‌ها، پشتون‌ها، کوردها و نیز زرتشتیان، سنت هفت‌سین شناخته شده نیست. آشنائی تدریجی این گروه‌ها با سنت مذکور، اغلب در اثر سیاست فارس‌سازی داخلی و تبلیغات فرهنگی منطقه‌ای دولت ایران در سده و دهه‌های اخیر است.

چهارشنبه سوری- اوْدگۆن سۇرۇ: آخرین چهارشنبه و یا سه‌شنبه شب قبل از ٢١ مارس- یئلین‌آی

چهارشنبه سوری- اوْدگۆن سۇرۇ

 

آخرین چهارشنبه و یا سه‌شنبه شب قبل از ٢١ مارس- یئلین‌آی

 

مئهران باهارلی

منشاء آئین چهارشنبه سوری و هر دو مولفه‌ی اصلی آن یعنی «برافروختن آتش» و «روز چهارشنبه»، در اساس مربوط به قیام اعراب شیعی و مختار بن ابی عبید ثقفی پس از کشته شدن حسین بن علی و در خون‌خواهی وی در عراق می‌باشد که توسط مهاجرین و پناهنده‌گان عرب شیعه‌ی هوادار مختار از آن کشور به خراسان منتقل شده است. کلمات «شنبه» و «سوری» در نام چهارشنبه سوری نیز، به ترتیب عبری و موغولی-تورکی می‌باشند.

رابطه‌ی عربی: در باره‌ی منشاء عربی چهارشنبه سوری و اضافات اسلامی بر آن، بسیاری از محققین فارس و خارجی مردم‌شناسی و تاریخ مانند محیط طباطبائی، مهرداد بهار، عبدالعظیم رضایی، هاشم رضی، مرتضی راوندی، هانری ماسه و حتی مولفین پان‌ایرانیستی مانند پورداود همرایند. باورهای عامه‌ی موجود در خراسان در باره‌ی منشاء این آئین و مراسم نیز موید این واقعیت است. اشارات به چهارشنبه سوری و یا مراسم مشابه آن در متون فارسی مانند کتاب تاریخ بخارا اثر ابوبکر محمد بن جعفر نرشخی (۳۵۸- ۲۸۶ ق) همه در باره‌ی دوره‌های اسلامی مانند زمان امیر منصور بن نوح سامانی است و منظور از «سنت قدیم» در این اشارات، سنت برگزاری این مراسم و مشابه آن در میان اعراب عراق و یا عرب‌های شیعی مهاجرت کرده و پناه آورده به خراسان است.

Süléymanoğlu ile söyleşi, menim oxuyuşumla

SÜLÉYMANOĞLU İLE SÖYLEŞİ, MENİM OXUYUŞUMLA

 

Méhran Baharı

Urmu Téknik Biliyurdu’nda yayınlanan “Anlam” Türk Dergi’sinde çağdaş yazar, qoşar, seper (nâsir) ve bügüşçü (filosof) Süléymanoğlu ile yapılan br söyleşi yayınlanmışdır. Bu söyleşi Türk dili, Türk görksözü (edebiyatı) ve sepiyi (nesri) ile çéviri görksözü (tercüme edebiyatı) açılarından olduqca önemli tesbitleri, özü de en yétgili bir ağızdan içermekdedir. Aşağıda başqa bir néçe qonuya toxunmuşam:

1-Urmu’nu “Türk kültürünün özeyi” (merkezi) adlandıranlar olmuşdur. Bu romantik sunumda doğruluq payı varsa da, Urmu’nun esil târixi qonum ve görevini gözardı édir. Urmu bölgesi, Salmas, Xoy, Makı, Sulduz, .... ile birlikde yirminci yüzilin başlarından beri modérn Türk milli kimliyinin qalası ve Türk temelli siyâsi hereketlerin béşiyidir. Bugün de bu bölgenin aydın ve séçginleri öz kültürel yaşam ve siyâsi savaşımlarında Türklüyün sağlam qoruyucusudurlar. Anlam Dergisi de bu târixi mîras ve gelenek ile uyumlu olaraq Cemşidxan Subataylı Avşar Urumi, Seyid Salmâsi .... kimi Türk ulduzların davamçısıdır.

2-Süléymanoğlu Türkili’nin Azerbaycan bölgesi dışında, Merkezi Ostan’da yérleşen Sâve (Sava) yöresinden bir Türk şexsiyetdir. Türkili’nin Azerbaycan dışındakı bölgeleri, Azerbaycan bölgesi ile éyni derecede İran Milli kimliyi ile Farslaşdırma siyâsetine me’ruz qalsa da, Meşrute döneminde coğrafiya esasında yaradılan Azerbaycanlı qovmi kimliyi, ve ikinci Dünya Savaşı illerinde İstalin - Mikoyan terefinden yaradılan ve Rusya’dan bize idxal édilen Azerbaycan Milli kimliyinden uzaq qalmışdır. Bu iki yapay Anti Türk Azerbaycanlı kimliyinden uzaq qalma, bu bölgede hele de Farslaşmayanlar arasında Türklük bilincinin sağlam qalmasına neden olmuşdur. Bunun sonucunda da bu bölgenin Türk insanı héç vaxt Türklüyünü Âzerîlik ve Azerbaycanlılıqla deyişdirmemişdir. Süléymanoğlu ve éyni bölgeden çıxan erdemli ve bilge çağdaş Türk ve Xelec Türkoloqlarımız Eli Kemâli, Eliesqer Cemrâsi, Müseyyib Erebgül ve onlarca başqası bu târixi sürecin ürünüdürler.

سولئیمان‌اوغلو ایله سؤیله‌شی، مه‌نیم اوخونوشوم‌لا

سولئیمان‌اوغلو ایله سؤیله‌شی، مه‌نیم اوخونوشوم‌لا

 

مئهران باهارلی

اورمو تئکنیک بیلی‌یوروندا یایین‌لانان آنلام تورک ده‌رگی‌سی‌نده چاغ‌داش یازار، قوشار، سه‌په‌ر (ناثر) و بؤگوش‌چو (فیلوسوف) سولئیمان‌اوغلو ایله یاپیلان بیر سؤیله‌شی یایین‌لانمیش‌دیر. بو سؤیله‌شی، تورک دیلی، تورک گؤرک‌سؤزو (اد‌بیاتی) و سه‌پییی (نثری) ایله چئویری گؤرک‌سؤزو (ادبیات ترجمه).... آچی‌لاری‌ندان اولدوق‌جا اؤنه‌م‌لی تثبیت‌له‌ری، اؤزو ده اه‌ن یئتگی‌لی بیر آغیزدان ایچه‌رمه‌ک‌ده‌دیر. آشاغی‌دا باشقا ایلگی‌لی بیر نئچه قونویا توخونموشام:

۱-اورمونو تورک کولتورونون اؤزه‌یی- مرکزی آدلاندیران‌لار اولموش‌دور. بو رومانتیک سونوم‌دا دوغرولوق پایی وارسا دا، اورمونون اصیل تاریخی قونوم و گؤره‌وی‌نی گؤز آردی ائدیر: اورمو - سالماس (و خوی، ماکی، سولدوز، ...) ییرمینجی یوز ایل‌له‌رین باش‌لاری‌ندان به‌ری مودئرن تورک میللی کیم‌لییی‌نین قالاسی و تورک ته‌مه‌ل‌لی سیاسی حرکت‌له‌رین بئشییی‌دیر. بوگون ده بو بؤلگه آیدین و سئچگین‌له‌ری اؤز کولتوره‌ل یاشام و سیاسی ساواشیم‌لاری‌ندا تورک‌لویون ساغلام قورویوجوسودورلار. آنلام ده‌رگی‌سی ده بو تاریخی میراث و  گه‌له‌نه‌ک ایله جمشید خان سوباتای‌لی افشار اورومی، سعید سلماسی، .... کیمی تورک اولدوزلارین داوام‌چی‌سی‌دیر.

۲-سولئیمان‌اوغلو تورک‌ایلی‌نین آزه‌ربایجان بؤلگه‌سی دیشی‌ندان، مرکزی اوستان‌دا یئرله‌شه‌ن ساوا (ساوه) یؤره‌سی‌نده‌ن بیر تورک شخصیت‌دیر. تورک‌ایلی‌‌نین آزه‌ربایجان دیشی‌نداکی بؤلگه‌له‌ری، آزه‌ربایجان بؤلگه‌سی ایله عئینی درجه‌ده «ایران میلله‌تی» کیم‌لییی و فارس‌لاشدیرما سیاست‌له‌ری‌نه معروض قالمیش‌دیر. آنجاق تورک‌ایلی‌‌نین بو بؤلگه‌سی مشروطه‌ دؤنه‌می‌نده جوغرافی اساسی‌ندا یارادیلان و آنتی‌تورک اولان آزه‌ربایجان‌لی قومی کیم‌لییی، و ده ایکینجی دونیا ساواشی ایل‌له‌ری‌نده ایستالین-میکویان طرفی‌نده‌ن یارادیلان و روسیادان بیزه صادرات ائدیله‌ن آنتی‌تورک آزه‌ربایجان میللتی کیم‌لییی‌نده‌ن اوزاق قالمیش‌دیر. بو یاپای آنتی‌تورک آزه‌ربایجان‌لی کیم‌لیک‌له‌ری‌نده‌ن اوزاق قالما، بو بؤلگه‌ده تورک‌لوک بیلینجی‌نین ساغلام قالماسی‌نا نه‌ده‌ن اولموش، سونوج‌دا بو بؤلگه‌نین تورک اینسانی هئچ واخت تورکولویونو آزه‌ری‌لیک و آزه‌ربایجان‌لی‌لیق‌لا ده‌ییشدیرمه‌میش‌دیر. سولئیمان‌اوغلو و عئینی بؤلگه‌ده‌ن چیخان اه‌رده‌م‌لی و بیلگه چاغ‌داش تورکولوق‌لاریمیز علی کمالی، علی اصغر جمراسی، مصیب عرب‌گل و اونلارجا باشقاسی بو تاریخی سوره‌جین اورونودورله‌ر.

۳-گونوموزده تورک میللی کیم‌لییی‌نه اینانان تورک آیدین‌لاری و بیر چوخ تورکولوقون آزه‌ربایجان جوغرافیاسی دیشی‌ندان- مرکزی اوستان، زه‌نجان (زنجان)، قه‌زوین (قزوین)، قوم (قم)، هه‌مه‌دان (همدان)، البورز (البرز)، کوردوستان، کیرمانشاه .... حتتا ایران‌ین مرکزی‌نده چهارمحال، اصفهان و گونئیی‌نده‌ فارس و کیرمان اوستان‌لاری، ایران‌ین قوزئی‌دوغوسو خوراسان اوستان‌لاری‌ندان چیخماسی‌نا تانیق اولماق‌داییق. بونون بیر نه‌ده‌نی یوخاری‌دا سؤیله‌دیییم گیبی، بو بؤلگه‌له‌رده یاشایان تورک خالقیمیزین کولونییال آزه‌ربایجان‌چی‌لیق ایدئولوژی‌له‌ری‌نده‌ن ائتگی‌له‌نمه‌مه‌سی‌دیر. بو اولگو، آیری‌جا ایران‌دا تورک میللی بیلینج‌له‌نمه‌سی‌نین ته‌ک‌جه آزه‌ربایجان بؤلگه‌سی‌نه دئییل، ایران‌ین قوزئی باتی‌سی‌ندا تورک‌ایلی‌‌نین، حتتا تورک خالقیمیزین یاشادیغی ایران‌ین بوتون بؤلگه‌له‌ری‌نه یاییلدیغی‌نی گؤسته‌ریر. باشقا بیر دئییش‌له بوگون یاشانماق‌دا اولان، بؤلگه‌له‌راوستو تورک میللی اویانیشی و تورک میللی دئموکراتیک حرکتی‌دیر. 

دیل، خط و نثر یازی‌سی‌نین ائوریم، اویقارلیق و میللی کولتور ایله باغ‌لاری

دیل، خط و نثر یازی‌سی‌نین ائوریم، اویقارلیق و میللی کولتور ایله باغ‌لاری

اینسان ائوریمی (تکامل) آچی‌سی‌ندان «دیل»، و اویقارلیق (تمدن) تاریخی آچی‌سی‌ندان «خطّ» داها اؤنه‌ملی‌دیر.

بیر میلله‌تین یاشامیندا ایسه «دیل» و «خطّ»ده‌ن داها اؤنه‌ملی‌سی، او دیل و خطده یازیپ یاراتماق و اؤزه‌ل‌لیک‌له بیلیم‌سه‌ل، سوسیال و صنعه‌ت‌سه‌ل نثر یارادیجی‌لیق‌دیر.

اؤته یاندان «خطّ»ین ال‌وئریش‌لی و اولاناق‌لاری‌نین چوخ اولماسی «دیل»ین گلیشمه‌سینه، بو ایکی‌سی‌نین ده «نثر یازی‌سی و اده‌بییاتی»نین سیچراما یاپماسینا نده‌ن اولابیله‌ر.

بو دئدیکله‌ریمی بیزیم دوروما اویقولارساق، اؤنه‌ملی اولان «تورکجه یازماق، تورکجه نثر یاراتماق و بونا پارالئل اولاراق تورکجه‌نین سؤزداغارجیغی‌نی وارسیل‌لاش‌دیرماق، لاتین و عره‌ب کؤکه‌ن‌لی الیفبالاریمیزی سوره‌ک‌لی کامیل و ساده‌له‌شدیرمه‌ک ایله تورکجه‌نین آنلاتیم گوجونو گلیش‌دیرمه‌ک و تورکجه یازمانی ذوق‌لو بیر اوغراش حالینا گتیرمه‌ک»دیر

عبور از خط قرمز نژادپرستي

عبور از خط قرمز نژادپرستي

مئهران باهارلي

در برخي نوشته‌ها و کامنتهاي فعالين سياسي تورک، ظاهراً در مقابله و مخالفت با شونيسم، باستان‌گرايي، نژادپرستي فارسي-آريايي، در باره‌ي گروههاي قومي و ملي و زباني چندي مخصوصاً «کولي‌ها»، «افغاني‌ها-افغانستاني‌ها»، «هندي‌ها»، «پشتونها»، «تاجيکها»، «يهودي‌ها» و .... مکرراً توهين و اهانت و پرخاشگري و ناسزاگويي و خوارشماري و شيطان‌سازي مي‌شود. اين رفتارها و گفتارهاي ناشايست و زننده در بسياري از موارد کاملاً از خط قرمز نژادپرستي و غيرهراسي و غيرستيزي عبور مي‌کند. توهين و اهانت به و تحقير ملل همسايه‌ي «فارس» و «کرد» و «ارمني» و «آسوري» .... هم، مشمول عبور از خط قرمز نژادپرستي مي‌گردد. اين در حالي است که همه‌ي مردمان جهان از جمله «کولي‌ها» و «افغاني‌ها-افغانستاني‌ها» و «هندي‌ها» و «پشتونها» و «يهودي‌ها» و ... به لحاظ انسانيت و سزاواري براي معامله و رفتاري انساني و دوستانه و متمدنانه و محترمانه، ملل و مردماني عيناً مانند ما هستند. از سوي ديگر مشکل خلق تورک، نه مردم «فارس» و «کرد» و «ارمني» و «آسوري»، بلکه قوميت‌گرائي افراطي و توسعه‌طلبي و زياده‌خواهي شماري از رهبران و تشکلات سياسي و در صورت وجود دولتهاي آنهاست.

حرکت ملي دمکراتيک تورک در دوران معاصر، - بر عکس جريانهاي آزربايجان‌گرايي پان‌ايرانيستي و آزربايجان‌گرايي استالينيستي، که ماهيتاً ايدئولوژي و دوکترينهايي پرخاشگرايانه و تهاجمي با مولفه‌ي نژادپرستي هستند- حرکتي مردمي و فرهيخته و مسالمت‌جو براي حفظ و پرورش هويت ملي تورک و در دست کردن حقوق ملي و تامين منافع سياسي خلق تورک، به عنوان يک ملت صلح‌دوست و متمدن است. بدين سبب نيز مي‌بايد، در عين استواري در دفاع از هويت و حقوق و منافع خلق تورک، از گفتارها و اعمالي که شبهه‌ي افراطي‌گري قومي و نژادپرستي را بوجود مي‌آورند، مخصوصاً اکنون که بدخواهان خلق تورک مترصد بدست آوردن بهانه‌اي جديد براي مقابله با و حذف آن هستند، اکيداً اجتناب کند

ايراندا نه «آزه‌ربايجانلي» وار، نه «آزه‌ربايجان تورکو» و نه باشقا بنزه‌ر اويدورما و قوندارما ميلله‌تله‌ر و کيمليکله‌ر

ايراندا نه «آزه‌ربايجانلي» وار، نه «آزه‌ربايجان تورکو» و نه باشقا بنزه‌ر اويدورما و قوندارما ميلله‌تله‌ر و کيمليکله‌ر. ايراندا يالنيز «تورک» خالقي و ميلله‌تي واردير.

تورکييه و آزه‌ربايجان رئسپوبليکاسيندا بيزي قوندارما آدلار اولان «آزه‌ربايجانلي» و «آزه‌ربايجان تورکو» آدلانديرمالاري، بيزيم ميللي آد، ميللي کيمليک و ميلله‌تيميزي يوخ ائتمه‌يه و پان‌ايرانيسم ايله ياييلماجي ائرمه‌ني و کوردله‌ره خيدمه‌ت ائدير.

«تورک» خالقيميزي «آزه‌ربايجانلي» و «آزه‌ربايجان تورکو» کيمي قوندارما آد و کيمليکله‌رله تقديم ائده‌ن يالانچي و قوندارماچي‌لارا کسين، سرت و آچيق بير ديلده ائعتيراض ائديلمه‌ليدير.

İranda ne “Azerbaycanlı” var ne “Azerbaycan Türkü” ve ne başqa benzer uydurma ve qondarma millet ve kimlikler. İranda yalnız “Türk” xalqı ve milleti vardır.

Türkiye ve Azerbaycan Réspublikasında bizi qondarma adlar olan “Azerbaycanlı” ve “Azerbaycan Türkü” adlandırmaları, bizim milli ad, milli kimlik ve milletimizi yox étmeye ve Paniranism ile Yayılmacı Érmeni ve Kürdlere xidmet édir.

“Türk” xalqımızı “Azerbaycanlı” ve “Azerbaycan Türkü” kimi qondarma ad ve kimliklerle teqdim éden yalançı ve qondarmaçılara kesin, sert ve açıq bir dilde étiraz édilmelidir.

در ايران نه قوم و ملتي بنام «آزربايجاني» و «تورک آزربايجاني» و نه هويت و ملتهاي جعلي و مهندسي شده‌ي مشابهي وجود ندارد. آنچه وجود دارد صرفا ملت و خلق «تورک» است.

ملت «تورک» ما را با نامهاي جعلي «آزربايجاني» و «تورک آزربايجاني» ناميدن در ترکيه و جمهوري آزربايجان، به امحاء نام ملي، هويت ملي و خود ملت تورک ما، و پان‌ايرانيستها و توسعه‌طلبان ارمني و کرد خدمت مي‌کند.

مي‌بايد به دروغپردازان و مهندسين هويت ملي که ما را با نامها و هويتهاي ساختگي «آزربايجاني» و «ترک آزربايجاني» مي‌نامند و مي‌شناسانند به شدت و با زباني صريح و قطعي اعتراض کرد.

برای مطالعه‌ی بیشتر:

پان تورک، پان آزربایجانیسم، تورک باوری، تورکیسم، پان تورکیسم، پان تورکیکیسم، تورانیسم

http://sozumuz1.blogspot.com/2018/05/blog-post_20.html#more

ایضاحاتی در باره‌ی کاربرد مدرن و دمکراتیک دو نام تورک و آزربایجان

http://sozumuz1.blogspot.com/2016/10/blog-post_9.html

مناطق ملی در ایران؛ و منطقه‌ی ملی و یا اتنودمگرافیک تورک در شمال غرب آن

http://sozumuz1.blogspot.com/search/label/تاتاریزه%20کردن

تورک صرفاً نام قومی-ملی اغوزهای غربی است، نه همه‌ی ملل تورکیک

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/08/blog-post_12.html

در ایران شش ملت و اقلیت ملی تورکیک وجود دارد، هیچکدام از آنها «آزربایجانی» و یا «تورک آزربایجانی» نیست

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/08/blog-post_11.html

در ایران چهار ملت تورکیک با نامهای ترک، ترکمن، خلج و قزاق زندگی می‌کنند

http://sozumuz1.blogspot.com/2016/06/blog-post_9.html

روح دکترین آزربایجان‌گرایی عَلَم کردن هویت آزربایجانی به جای هویت ملی تورک

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/03/blog-post_85.html

ایراندا نه «آزه‌ربایجانلی» وار، نه «آزه‌ربایجان تورکو» و نه باشقا بنزه‌ر اویدورما و قوندارما میلله‌تله‌ر و کیملیکله‌ر

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/03/blog-post_10.html

اصطلاح «ایران تورکچوله‌ری»، صرفاً می‌تواند محصول مغز علیل و پاک باخته‌ی یک آزربایجان‌گرای ضد تورک باشد

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/03/blog-post_95.html

در هویت ملی آزربایجانی، «انکار هویت ملی تورک» مندرج و مستتر است

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/08/blog-post.html

بحرانهای آزربایجان‌گرایانه

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/08/blog-post_1.html

آزربایجان‌گرایی تالشی: گل بود به چمن نیز آراسته شد

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/08/blog-post_95.html

باز هم ملت جعلی آذربایجان، اعتراض به تیتر خبر آیت الله منتظری

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/11/blog-post_8.html

ایراندا نه «آزه‌ربایجانلی» وار، نه «آزه‌ربایجان تورکو» و نه باشقا بنزه‌ر اویدورما و قوندارما میلله‌تله‌ر و کیملیکله‌ر

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/03/blog-post_10.html

در ایران، یک «مساله‌ی تورک» وجود دارد و یک «مساله‌ی حق تعیین سرنوشت ملت تورک». مساله‌ای به اسم آزربایجان و حق تعیین سرنوشت آزربایجان و ... وجود ندارد

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/02/blog-post_5.html

تورکان تکانی خورده‌اند. هویت ملی تورک در حال شکل‌گیری، اما بر مبانی مبهم و نه چندان درست است

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/01/blog-post_29.html

ایراندا تورک خالقی اؤزونه «تورک» دییه‌ر. بو دا مساله‌نی بیتیریر

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/02/blog-post.html

لهجه‌گرائی، طائفه‌گرایی و محلی‌گرایی، سه مانع عمده در مسیر روند ملت شدن خلق تورک در ایران

http://sozumuz1.blogspot.com/2016/09/blog-post_47.html

هدف از بررسی زیرگروههای لهجه‌ای، جغرافیایی، مذهبی، طائفه‌ای، ... خلق تورک

http://sozumuz1.blogspot.com/2016/09/blog-post_9.html

ناکارآمدی، ناقص و عقیم و غیر واقعی بودن آذربایجان‌گرایی صرف

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/01/blog-post_23.html

Türk yérine koloniyal Azerbaycan Étnosu-Milleti qavramı Quzéyde de iflas étmekdedir

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/01/turk-yerine-kolonliyal-azerbaycan.html

قانون تشکیل ایالات و ولایات مشروطه و تجزیه‌ی منطقه‌ی ملی تورک

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/01/blog-post_24.html

نقشه‌ای نادرست، ذهنیتی مغشوش، طرزی مضر

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/06/blog-post_29.html

«تورکیستان» ایله «تورکییه» دوغرویسا، «تورک‌ائلی» ده دوغرودور.

http://sozumuz1.blogspot.com/2016/08/blog-post_64.html

مناطق ملی در ایران؛ و منطقه‌ی ملی و یا اتنودمگرافیک تورک در شمال غرب آن

http://sozumuz1.blogspot.com/2018/01/blog-post_19.html

نام و ترکیب تورک‌ائلی

http://sozumuz1.blogspot.com/2018/01/blog-post_25.html

موضوعِ بحث وطن (تورک‌ائلی) ایسه، گئریسی تفرّعات

http://sozumuz1.blogspot.com/2018/01/blog-post_31.html

تورک‌ایلی، احمد جواد

http://sozumuz1.blogspot.com/2018/05/blog-post_6.html

جمهوریت‌خواهی فارسی و مساله‌ی ملی در ایران، نگاهی به طرح پیشنهادی و. انصاری-س. مددی

http://sozumuz1.blogspot.com/2018/05/blog-post_31.html

روح دوکترین آزربایجان‌گرایی: عَلَم کردن «هویت آزربایجانی» به جای «هویت ملی تورک»

آزربایجان‌گرایی پان‌ایرانیستی، آزربایجان‌گرایی استالینیستی و آزربایجان‌گرایی داشناکی

 

و یا

روح دوکترین آزربایجان‌گرایی: 

عَلَم کردن «هویت آزربایجانی» به جای «هویت ملی تورک»، تکّه پارچه کردن ملت تورک، تکّه پارچه کردن وطن تورک 

مئهران باهارلی

-روح دوکترین آزربایجان‌گرایی، عَلَم کردن «هویت آزربایجانی» به جای و نفی «هویت ملی تورک»، سعی در تجزیه‌ی خلق واحد تورک (اوغوزهای غربی) ساکن در ایران، تکه پارچه کردن وطن یک‌پارچه‌ی تورک در شمال غرب ایران- تورک‌ایلی بر اساس اسم و جوغرافیای آزربایجان به دو قسمت آزربایجانی و ده‌ها پارچه‌ی غیر آزربایجانی، و تغییر نام ملی تورک و نام زبان تورکی و هویت تورک بخش ساکن در آزربایجان آن به نام و هویت‌ جعلی و بی پایه‌ی «آزربایجانی» ساخته شده توسط دولت‌های استعماری ضد تورک اوروپائی انگلستان و فرانسه و روسیه و پارسیان هند و ماسونها و داشناک‌ها و پان ایرانیست‌ها و .... است. 

-درست یک صد و ده سال است که آزربایجان‌گرایی، به سد و مانع اصلی داخلی در راه «تشکل هویت ملی مودرن تورک»، روند «ملت‌شونده‌گی تورک‌زبانان ساکن در ایران» و روند «وطن‌شونده‌گی کل مناطق تورک‌نشین در شمال غرب ایران- تورک‌ایلی» تبدیل شده است.

-از منظر تاریخی، ظهور، کاربرد و عمل‌کرد مفاهیم و پدیده‌هایی مانند «تشکیلات آزربایجانی»، «ادبیات آزربایجانی»، «تاریخ آزربایجان»، «مشاهیر و نام‌داران آزربایجان«، «آزربایجانی‌ها»، «زبان آزربایجانی» و .... و دیگر اصطلاحات «آزربایجان»دار مشابه، مهم‌ترین ابزار و روش برای نفی و انکار «تشکیلات تورک»، «ادبیات تورک»، «تاریخ تورک»، «مشاهیر و نام‌داران تورک»، «تورک‌ها»، «زبان تورکی» و .... در ایران بوده است.

-در ایران یک جریان تاریخی ریشه‌دار آزربایجان‌گرایی ضد تورک با انواع و اقسام آن وجود دارد. از جمله «آزربایجان‌گرایی پان‌ایرانیستی»، «آزربایجان‌گرایی ‌ایران‌گرا»، «آزربایجان‌گرایی استالینیستی»، «آزربایجان‌گرایی داشناکی» و ....

 

ديوان لغات الترك ديزيني. ائديت و پئدئفئله‌شديرمه: مئهران باهارلي ٢٠٠٣

Divân-i Luqât-i it-Türk Dizini
ديوان لغات الترك ديزيني

Hazırlayan: Türk Dil Kurumu
Édit ve PDFleşdirme: Méhran Baharlı – 2003

258 Yapraq

حاضيرلايان: تورك ديل قورومو
ائديت و پئدئفئله‌شديرمه: مئهران باهارلي ٢٠٠٣
٢٥٨ ياپراق

SÖZÜMÜZ VÉBLAQI
سؤزوموز وئبلاقي

لينک-Link

https://www.facebook.com/groups/791207447655532/889734117802864/?match=2K%2FZitmI2KfZhg%3D%3D

چین - حق، چین‌لار - حقوق

چین - حق، چین‌لار - حقوق

 

مئهران باهارلی

تورک‌جه‌ده «چین» (Çın) دییه بیر کؤک کلیمه واردیر. چین کلیمه‌سی دقیقه‌ن عره‌‌ب‌جه «حق» (حاقق) کلیمه‌سی‌نین تورک‌جه قارشی‌لیغی‌دیر. بو کلیمه‌نین کؤکه‌نی چین‌جه «權 چئن، چین، چینگ، چییئن» کلیمه‌سی‌نده‌‌ن اولوپ، بو آنلام‌لاردادیر: اخلاق آچی‌سی‌ندان دوغرو اولان؛ دوغرو اولماسی اویقون و گه‌ره‌ک‌لی بیر دوشونجه، دوروم، قاورام؛ گئرچه‌ک؛حقیقت؛حق؛ دوز؛ دوغرو؛ دوزگون؛ صحیح؛ راست؛ سازگار؛ هماهنگ با واقعیت؛ ضد دروغ؛ خالص؛ صدق، صادقانه؛ اؤز؛ قاتیق‌سیز؛ تام دوغرو؛ گئرچه‌ک‌لیک؛ دوغرولوق ....

بورادان «چین‌لار»، حاق‌لار و حقوق دئمه‌ک‌دیر (معاش و ایش قارشی‌لیغی‌ندا آلینان حقوق تورک‌جه‌ده «ته‌رگه» و بیر بیلیم دالی و مسلک اولان حقوق تورک‌جه‌ده «توزه» کلیمه‌له‌ری ایله ایفاده ائدیلیر). یوخودا گؤروله‌ن رؤیا و «دوشون چین اولماسی»، اونون متحقق اولماسی و تحقق تاپماسی‌دیر. ماراغا لهجه‌سی‌نده «ایچینده‌ن» (راست می‌گوئی؟، جدی؟) و تورکییه‌ده «ایچ‌ده‌ن - ایچ‌ده‌ن‌لیک» (از صمیم قلب، صمیمیت) ایشله‌دیله‌ن ده‌ریم‌له‌ر ده «چین‌ده‌ن- چین‌دان» کؤکه‌نی‌نده‌ن یاپیلمیش‌دیر. مونقول‌جادا «چینار - چانار» بیچیمی‌نده و آنلامی اصیل اولان دئگی ده بو کؤکه‌ن‌ده‌ن‌دیر

یالینیق چین‌لاری ائوره‌نسه‌ل بیلدیرگه‌سی-اینسان حاق‌لاری عمومی بیان‌نامه‌سی

یالینیق چین‌لاری ائوره‌ن‌سه‌ل بیلدیرگه‌سی

 

(اینسان حاق‌لاری عمومی بیان‌نامه‌سی)

 

اؤزتورک‌جه - آری تورک‌جه‌ده

(به تورکی سره)

 

چئویره‌ن: مئهران باهارلی

 

٢٠٠٣

 (بو بیر اؤزتورک‌جه - آری تورک‌جه دئنه‌مه‌سی‌دیر)

آنیمساتما- وورقولاما

بو چئویری‌ده «و» دیشی‌ندا، تورک‌جه اولمایان ته‌ک بیر دئگی و سؤزجوک ایش‌له‌دیلمه‌میش‌دیر. باشقا بیر دئییش‌له بو بیر اؤزتورک‌جه - آری تورک‌جه دئنه‌مه‌سی‌دیر. بو چئویری‌نی یاپماق‌دان آماجیم، تورک اینسانی‌ندا ائوره‌ن‌سه‌ل اینسان حاق‌لاری دویارلی‌لیغی‌نی یایقین‌لاش‌دیرماق‌لا بیرلیک‌ده، تورک‌جه چئویری ادبیاتی و تورک نثری‌نین گه‌لیش‌دیریلمه‌سی‌نه قاتقی‌دا بولونماق ایدی. اؤزتورک‌جه - آری تورک‌جه یازمامین نه‌ده‌نی ایسه تورک‌جه‌نین ته‌ک بیر یابانجی سؤزجوک قول‌لانیلمادان چاغ‌داش بوتون قاورام‌لاری ایفاده ائده‌بیله‌جه‌ک گوجه یییه اولدوغونو گؤسته‌رمه‌ک و تورک‌جه‌نین سؤزداغارجیغی‌نی داها دا زه‌نگین‌له‌شدیرمه‌یه یاردیم ائتمه‌ک ایدی. بو اؤزتورک‌جه - آری تورک‌جه چئویری‌نین یاپیلماسی، آیری‌جا تاریخی و کیم‌لیک پولیتیکالاری آچی‌سی‌ندان دا تورک خالقی‌نین یئنی بیر دؤنه‌مه گیردییی‌نی، جلال الدین میرزا قاجار، آزاد مراغه‌ای، احمد کسروی ... گون‌له‌ری‌نین گئری‌له‌رده قالدیغی‌نی، آرتیق تورک قلم اهلی، آیدین و دوشونورله‌رین فارس‌جا دئییل، تورک‌جه‌نین قایغی‌سی‌ندا اولدوق‌لاری و تورک‌جه‌نی قوروما و گه‌لیش‌دیرمه‌یه چابالادیق‌لاری‌نی گؤسته‌ریر. 

یادآوری-تاکید

در این ترجمه، به جز «و» هیچ کلمه‌ی غیر تورکی بکار نرفته است. به عبارت دیگر، این اثر یک آزمایش تورکی سره است. هدف من از این ترجمه، به همراه بسط آگاهی و حساسیت انسان تورک در باره‌ی حقوق جهان‌شمول بشری، داشتن سهمی در ادبیات ترجمه‌ی تورکی و توسعه‌ی نثر تورکی بود. هدفم از کاربرد تورکی سره هم، علاوه به کومک برای غنی‌تر ساختن دایره‌ی لغات زبان تورکی، نشان دادن این واقعیت بود که زبان تورکی بدون استفاده از حتی یک کلمه‌ی خارجی، قادر است تمام مفاهیم معاصر را به راحتی بیان کند. انجام همچو ترجمه‌ای به تورکی سره از جنبه‌ی تاریخی و سیاست‌های هویتی نیز نشان‌گر آن است که دیگر روزهای جلال الدین میرزای قاجار، آزاد مراغه‌ای، احمد کسروی .... سپری و خلق تورک وارد دوره‌ی جدیدی شده است. دوره‌ای که اهل قلم، روشن‌فکران و متفکرین تورک، نه دغدغه‌ی زبان فارسی، بلکه دغدغه‌ی زبان تورکی را دارند و برای حفظ و توسعه‌ی آن تقلا می‌کنند.