Tuesday, January 10, 2017

استقبال شديد همدان از قوا و فرماندهی قشون عثمانی، علی احسان پاشا


«استقبال شديد همدان از قوا و فرماندهی قشون عثمانی، علی احسان پاشا»

مئهران باهارلي

در سايت جوان همدان، نوشته‌اي به قلم سها صالح درج شده است. در اين نوشته- که متاسفانه منابع آن قيد نشده‌اند- به موضوع ورود ارتش عثماني به ناحيه‌ي همدان در سالهاي جنگ جهاني اول و چند مساله‌ي در حول و حوش آن که داراي اهميت بسيار در تاريخ تورک و در تاريخ تورک‌ائلي- آزربايجان اتنيک مي‌باشند اشاره مي‌شود. اين اشارات همه در تائيد حقايقي است که در ديگر منابع تاريخي باقيمانده از آن دوره نيز ثبت شده‌اند.

در يک صد سال گذشته حقايق مذکور، بويژه امر نجات تورک‌ائلي-آزربايجان اتنيک از سوي ارتش عثماني و همسوئي و همکاري عملي و موثر همه‌ي اقشار جامعه‌ي تورک از نخبگان و سياسيون و فرهنگيان و نظاميان و مقامات دولتي و روحانيون تا اهالي شهرها و ساکنان روستاها و عشاير و ايلات و ... با اردوي نجات‌بخش عثماني از سوي تاريخ‌نگاري-تاريخ‌بافي پان‌ايرانيستي (در ايران) و آزربايجانگرايي استالينيستي (در جمهوري آزربايجان) نفي و سانسور و تحريف شده است. عثماني‌ستيزي در عرصه‌ي تاريخ، يکي ديگر از وجوه متعدد مشترک اين دو ايدئولوژي-دکترين تورک‌ستيز است.

در زير پس از اشاره به چند مورد از اين حقايق که در نوشته‌ي سايت جوان همدان هم آمده‌اند و توضيحاتي تکميلي در باره‌ي آنها، متن آن نوشته را داده‌ام:

۱-فرار نيروها و ديپلماتهاي دول اشغالگر روسيه و انگلستان از همدان به موازات پيشرفت امر آزادسازي تورک‌ائلي-آزربايجان و ايران توسط عثماني: مشابه اين پديده، يعني فرار نظاميان و ديپلماتهاي اروپائي و قواي مسلح مسيحي ارمني-آسوري حتي قبل از ورود اردوي عثماني به شهرها و آزادسازي آنها و صرفا پس از شنيدن خبر حرکت اردوي عثماني، از ديگر شهرها نيز گزارش شده است. مانند فرار نيروهاي مسيحي متجاوز ارمني-آسوري از اورميه، فرار نظاميان و ديپلماتهاي روسيه و بريتانيا از تبريز، ....



۲-آزادسازي شهرهاي زير توسط اردوي عثماني: قصر شيرين در ۹ ژوئن ۱۹۱۶،  کرمانشاه در ۱ ژولاي ۱۹۱۶ و همدان در ۱۰ آگوست ۱۹۱۶. اين آزادسازيها يکي از سه محور حرکت عثماني براي آزادسازي کل تورک‌ائلي بود (دو محور ديگر که با دو اردوي جداگانه‌ آزاد مي‌گشتند عبارت بودند از محور آزربايجان و محور تهران)

۳-«استقبال شديد اهالي شهر همدان» از ورود ارتش نجات‌بخش عثماني به همدان: اين همان واکنشي است که در همه‌ي شهرها و مناطق بويژه تورک‌نشين که از سوي اردوي عثماني آزاد مي‌گشتند (اورميه، خوي، ديلمان-سلماس، تبريز، اردبيل، بيجار، سنقر، کنگاور، اسدآباد، ....) از سوي مردم ابراز مي‌شد و در همه‌ي منابع تاريخي باقي‌مانده از آن دوره ثبت و گزارش شده است.

۴-خوشرفتاري اردوي نجات‌بخش عثماني و مهرباني و رفتار عطوفت‌آميز آنها با اهالي بومي همدان، امر و فرمان مشخص «علي احسان پاشا» در اين مورد، حتي تاکيد وي براي شرکت مقامات و افسران عثماني در گرامي‌داشت اعياد مذهبي شيعي: سياست عطوفت‌آميز اردوي عثماني در رابطه با مردمان ايران و بويژه ملت تورک ساکن در ايران، با جزئيات در آثار فتح الدين فتاحي گرمرودي (مساله‌ي تحت الحمايگي- پروتکتورا و يا ادعاي حمايت دولتهاي بزرگ اروپائي از اقليتهاي مسيحي شرق)، ميرزا ابوالقاسم امين الشرع خويي (تاريخ تهاجمات و جنايات ارامنه، اسماعيل سيميتقو و سردار ماکو در آزربايجان)، مهدي آقاسي (تاريخ خوي) و ديگران ذکر شده است.

۵-موفقيت کامل عثماني در امر جلب سمپاتي، حمايت مادي و معنوي و همکاري عملي گسترده‌ي مردمان ايران و در راس آنها ملت تورک، اعم از نخبگان سکولار و غيرسکولار و توده، حول محور «اسلاميت» و سپس «تورکيت» تحت پرچم «اتحاد اسلام» (پروژه‌ي کنار گذاشتن دشمني و مذهب‌گرائي و فرقه‌بازي بين مسلمانان و اتحاد آنها بر عليه اشغالگران و متجاوزين مسيحي). رهبر حرکت «اتحاد اسلام» که نخستين مرحله‌ي رهائي از اسلام فارسي-شيعه‌ي امامي و بازگشت به هويت ملي تورک و تورک‌گرائي مدرن در ايران و آزربايجان-تورک‌ائلي بشمار مي‌رود، «شيخ علي ثقه الاسلام همداني» بود. وي پس از آنکه نيروهاي انگلستان شهر را اشغال نمودند، توسط ژنرال دنسترويل تبعيد گرديد.

۶- پيوستن و حمايت نخبگان و عامه‌ي مردم بويژه در تورک‌ائلي-آزربايجان اتنيک، اعم از تحصیل کردگان، طبقات گوناگون فرهنگي، مقامات محلي، نظاميان، فعالين سياسي، روحانيون و بازاريها و ... از عمليات آزادسازي عثماني در ايران. بنا به منابع بسيار «روز به روز بر تعداد طرفداران عثماني در شهر همدان افزوده می‌شد» و «تقریبا هر روز از طرف مردم به عنوان سفارت عثمانی مراسلاتی جهت امدادخواهي فرستاده می‏شد».

۷- موفقيت نسبي عثماني در متشکل کردن نظامي تورکهاي بومي در مبارزه با نيروهاي اشغالگر روسيه و انگلستان و همکاري عملي توده‌هاي بومي تورک با اردوي نجات‌بخش عثماني، بويژه سازماندهي نظامي ايلات و عشاير و ساکنان روستاها توسط اردوي عثماني. در آن دوره عملاً همه‌ي ايلات و طوائف تورک، نه تنها در تورک‌ائلي-آزربايجان اتنيک، بلکه در سراسر ايران (از جمله قشقايي، بهارلو، اينانلو، ... در جنوب کشور) متحد و متفق عملي نيروهاي عثماني در جنگ بر عليه قواي اشغالگر روسيه و بريتانيا بودند. علاوه بر آن، چندين گروه مسلح از تورکهاي بومي توسط اردوي عثماني تربيت و سازماندهي شده بود. «فوج افشار» به فرماندهي «سردار فاتح افشار» که همه‌ي تورکان افشار را علاوه بر مرکز افشارها در اورميه، از ساوجبلاغ تهران و تارم و منجيل و و رشت و زنجان و قزوين، ميانه، دولت آباد، سلطان آباد (اراک) و سلطانيه تا کنگاور، قروه و سنقر و بيجار و همدان و گروس و ياسوکند و اسدآباد را دربر مي‌گرفت يکي از مشهورترين آنهاست.

۸-ادامه‌ي حمايت صميمي و دليرانه‌ي مردم همدان از نيروهاي عثماني پس از اشغال دوباره‌ي شهر توسط ارتش اشغالگر روسيه، حتي به قيمت جان خود و با مخفي نمودن افراد پادگان عثماني در منازل خود و جلوگيري از اسارت آنها. البته مردم تورک هزينه‌ي بسيار سنگيني را بابت اين حمايت و همکاري با عثمانيان پرداخته‌اند. مانند اعدام شش تن از سران شعبه‌ي اتحاد اسلام در بالو در عسکرخان دروازاسي اورميه در مقابل شهبندري عثماني، اعدام قهرمان ملي تورک «آخان بيگ خان» و دو تن از يارانش در آق دروازاي شهر بهار همدان، به دار آويختن قهرمان ملي تورک «اسماعيل خان افشار» با گلوي بريده در توپخانا مئيداني اورميه، هر سه توسط ارتش اشغالگر روسيه.

۹-قصد اردوي عثماني براي حرکت به سوي تهران و آزادسازي آن. در منابع تاريخي بسيار به نيت و طرح «انورپاشا» براي آزادسازي تهران اشاره مي‌شود. برخي منابع تاريخي، از جمله خاطرات رضا افشار، ملکزاده هيربد و ...  به وجود و شکل گرفتن يک نيت ديگر در ميان برخي از مقامات عثماني نيز اشاره مي‌کنند: «تاسيس يک دولت با حاکميت تورک و تحت الحمايه‌ي عثماني که قلمروي آن در جنوب و شرق از تهران-اراک-کنگاور آغاز مي‌شود و همه‌ي بخشهاي تورک‌نشين عراق عجم و آزربايجان را دربر مي‌گيرد (اين دقيقاً تعريف سرزمين تورک‌ائلي است) و سپس استقلال و اتحاد آن با قفقاز جنوبي و تشکيل دولت بزرگ آزربايجان».

۱۰-هيجان‌زدگي مردم بومي و دست زدن به غارت بانکها و کنسولگريها و .... در منابع تاريخي گفته مي‌شود که پس از آزادسازي شهرها توسط اردوي عثماني، برخي از بوميان دست به غارت و تالان و بي‌قانوني و اخاذي مي‌زده‌اند که در مواردي مقامات عثماني مجبور به تاديب آنها شده‌اند. ليتن سرکنسول آلمان در سالهاي جنگ جهاني اول در تبريز در کتاب خاطرات خود به مجازات «کربلائي حسين فشنگ‌چي»، يک داوطلب تورک بومي در «اردوي متحده‌ي تورک عثماني-آزربايجاني» که بنام اردوي عثماني از مردم تبريز اخاذي کرده بود، از سوي «فوزي بيگ»، فرمانده‌ي عمليات آزادسازي تبريز اشاره کرده است.

پايان نوت مئهران باهارلي

اصل نوشته‌ي سايت جوان همدان: همدان بين قوای روس و عثمانی دست به دست می‌شود

به قلم سها صالح

جوان همدان/ پس از تصرف همدان توسط قوای روس بسیاری از دموکرات‌ها از طبقه‌ي فرهنگی، روحانی و بازاری به‌ قصد پیوستن به مهاجرین از همدان به کرمانشاه رفتند. از جمله‌ي این افراد می‌توان به میرزا اسماعیل نوبری، محمد شفیع تاجر همدانی، هاشم‌خان پسر کارگزار سابق همدان، میرزاده عشقی و فتح‌السلطنه همدانی یاد کرد.

تسلط روس‌ها بر همدان دیری نپایید. چرا که با وجود شکست قوای عثمانی از نیروهای روس، همچنان نواحی شمال غرب و غرب ایران در اختیار آن‌ها باقی ماند و تورک‌ها در این مناطق به گردآوری قوا از ایلات و عشایر و ساکنان روستاها مشغول بودند.

در 7 شعبان 1334، تورک‌ها قصر شیرین را به تصرف خود در آوردند و روس‌ها مجبور به عقب‌نشینی کردند. سپس در 29 شعبان همان سال کرمانشاه و نهایتاً دهم شوال نیروهای عثمانی و ژاندارمری ایران، همدان را از روس‌ها پس گرفتند و روس‌ها تا قزوین عقب‌نشینی کردند.

قوای عثمانی هنگام ورود به همدان مورد استقبال شدید اهالی شهر قرار گرفتند و فرماندهی قشون عثمانی، «علی احسان پاشا»، به سپاهیان خود توصیه کرد مزاحم مردم نشوند. مردم شهر که با ورود نیروهای عثمانی به‌هیجان ‌آمده بودند، شعبه‌ي بانک شاهی و بانک استقراضی روس و منازل افسران روسی و کنسول‌های آن‌ها را غارت نمودند. به دنبال این واقعه رئیس نظمیه‌ي همدان اعلام کرد که هرکس هر جنسی از منازل افسران روس یا بانک شاهی یا بانک استقراضی غارت نموده است، باید تحویل دهد.

متعاقب ورود عثمانی‌ها به همدان، اتباع دولت روس و انگلیس اموالشان را در تهران حراج کرده و رو به قزوین فرار کردند و حتی سفارت روس و انگلیس می‌خواستند تهران را به مقصد قزوین ترک کنند. از طرف دیگر، دولت ایران به قوام‌السلطنه، محتشم السلطنه و مشاورالممالک مأموریت داد که به همدان رفته، ضمن مذاکره با احسان پاشا پیشنهاد کنند که نیروهای عثمانی از ورود به تهران خودداری نمایند.

با تصرف همدان توسط عثمانی‌ها، «کمیته‌ي دفاع ملی» فعالیت خود را در این شهر از سر گرفت و از سوی نظام‌السلطنه، رئیس حکومت موقت، مشاورالدوله حکمت به‌عنوان حکمران همدان تعیین شد و حکومت شهر را به دست گرفت. از اقدامات دیگر حکومت موقت در همدان و منطقه از لحاظ نظامی و امنیتی، اعزام فوج ظفر کردستان به همدان به‌ منظور حفاظت از راه‌های ارتباطی منطقه و مقابله با حمله‌ي احتمالی روس‌ها بود؛ چرا که حکومت موقت به نیروهای تحت امر خوانین و ملاکین منطقه اعتماد نداشتند. این فوج در شهر همدان مستقر گردید و تحت فرمان حاکم شهر، امنیت منطقه را بر عهده گرفت.

عثمانی‌ها در زمان توقف خود در همدان با اهالی شهر با مهربانی و عطوفت رفتار می‌کردند؛ چنانکه در روز میلاد پیامبر (ص) علی احسان پاشا، فرمانده‌ي قوای عثمانی، با عده‌ای از افسران خود به مسجد جامع رفتند. در حالی ‌که عده‌‌ي زیادی از اهالی شهر در مسجد حضور داشتند، قاریان تورک به قرائت قرآن پرداختند و سپس بسته‌های شیرینی در بین مردم تقسیم شد. در این مجلس برهان المتکلمین، از وعاظ معروف و اعضای حزب دموکرات همدان، به سخنرانی پرداخت و مردم شهر را به پایداری در مقابل متفقین فراخواند.

شهر همدان به دلیل موقعیت سوق‌الجیشی در ایام جنگ جهانی اول، مرتب توسط نیروهای روس و عثمانی دست ‌به ‌دست شد و هر کدام سعی داشتند که بر این شهر بزرگ تسلط پیدا کنند.

به دنبال شکست نیروهای عثمانی در کوت ‌العماره عراق از نیروهای انگلیسی، قوای عثمانی در همدان تضعیف و ناتوان گشت. درست در این زمان نیروهای روسی به فرماندهی باراتف برای بار دوم به همدان حمله‌ور شدند و توانستند در 1335 ه.ق این شهر را تصرف کنند. مردم همدان که از نیروهای عثمانی حمایت می‌کردند، برای اینکه افراد پادگان عثمانی به اسارت روس‌ها درنیایند، آن‌ها در منازل خود پنهان می‌کردند و بدین ترتیب از اسارت بسیاری از آن‌ها جلوگیری کردند.

سها صالح. همدان بین قوای روس و عثمانی دست به دست می شود
اشغال همدان توسط نيروهاي انگليسي در جنگ جهاني اول و دوم. از مجموعه مقالات ارائه شده در همايش دوم ايران و استعمار انگليس. موسسه مطالعات و پژوهش هاي سياسي
نيروهاي عثماني و آزادسازي زبان تورکي در تورک‌ائلي –آزربايجان اتنيک و ايران
نخستين پرچم ملي تورک در جنوب آزربايجان: پرچم اتحاد اسلام (بيرق بيرليک)– ١٩١٨
«استقبال تبريز از نفرات دلير و سلحشور علي احسان پاشا و اردوي نجات‌بخش عثماني»

تورک خالق قهره‌ماني، قوشچولو «آدي گؤزه‌ل کاظيم‌خان پاشا» تورکوله‌ري
همدان مي‌خواست تورکي، زبان رابط بين المللي جهان اسلام شود
زنده باد خوييها، زنده باد تورکها، زنده باد علي‌احسان  پاشا و ژون تورکها
حسين‌خان بوجاقچي شجاع السلطان
٩٨ مين سالگرد تاسيس مدرسه تورک خير يوردو (صلاحيه) اورميه و ١٠٧ مين سالگرد مدرسه تورک بالو و يادي از حاجي ميرزا فضل الله مجتهد اورمولو
I. Dünya Savaşı'nda Iran Avşarları ve Türkiye (1914-1917) / Doç. Dr. Sadık Sarısaman


No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.