اعتراف رسمی به ‌وجود «دولت تورک اتحاد» به ‌صدارت جمشید خان سوباتای‌‌لی افشار اورمویی - مجدالسلطنه ‌در ‌سال‌های آخر جنگ جهانی اول در تورک‌ایلی

اعتراف رسمی به ‌وجود «دولت تورک اتحاد»  به ‌صدارت جمشید خان سوباتای‌‌لی افشار اورمویی - مجدالسلطنه ‌در ‌سال‌های آخر جنگ جهانی اول در تورک‌ایلی

مئهران باهارلی

TÜRKİLİ BİRLİK DEVLETİ – İTTİHAD HÜKÜMETİ (8 June 1918 – 1 October 1918)

URMULU CEMŞİD XAN SUBATAYLI AFŞAR MECD ÜL-SELTENE (1864-1940)

خلاصه

در این مقاله‌ دو پاراگراف از یک منبع رسمی – دولتی دوره‌ی پهلوی دوم را بررسی کرده‌ام. این منبع، مقاله‌ای با نام «در پیرامون آذربایگان» منتشر شده در نشریه‌ی مرکز مطالعات و تحقیقات ملی، وابسته به وزارت آموزش و پرورش ایران است. پاراگراف مذکور به ‌تاسیس «یک حکومت هواخواه‌ تورکان»، یعنی «دولت تورک اتحاد» (نام مناسب‌تر: «تورک‌ایلی بیرلیک دولتی») در سال‌ آخر جنگ جهانی اول (٨ ژوئن ١٩١٨ - ١ اوکتوبر ١٩١٨) در تبریز اعتراف می‌کند. ریاست «دولت تورک اتحاد» را که پس از آزادسازی تورک‌ایلی و دیگر نقاط غرب ایران توسط اوردوی عوثمان‌لی و نیروهای ملی تورک بومی تاسیس شد، رهبر و قهرمان ملی تورک جمشید خان سوباتای‌لی افشار اورمویی - مجدالسلطنه (١٨٦٤-١٩٤٠) بر عهده داشت. این دولت تنها ١٠ روز پس از تاسیس دولت جمهوری مردمی آزربایجان در ٢٨ مه ‌١٩١٨ در گنجه، و سه‌ ماه ‌و یک هفته‌ قبل از آزادسازی باکو و انتقال پایتخت آن دولت از گنجه به ‌باکو تاسیس شده است. «دولت تورک اتحاد» یک دولت دارای تیپولوژی ملی تورک بود و خود را حاکمیت ملت تورک می‌دانست، سیاستاً متحد دولت عوثمان‌لی و بر علیه‌ ائتلاف سه‌گانه‌ی امپریالیستی و صلیبی بریتانیا - روسیه‌ - فرانسه و نیروهای ارمنی و آسوری متحد آن‌ها «قوای مسلحه‌ی مسیحی» بود. دولت‌های ایران و آزربایجان، ملی گرایی‌های ایرانی و آزربایجانی، و تاریخ‌نگاری‌های ایرانی و آزربایجانی، وجود ملتی به نام تورک در ایران را انکار و مخفی می‌کنند. آن‌ها هم‌چنین وجود جنبش‌ها و جریانات، حرکات، سازمان‌ها، رهبران و شخصیت‌های ملی تورک و تورک‌گرا در تاریخ معاصر ایران و تورک‌ایلی را انکار و مخفی می‌کنند. آن‌ها در این راستا، «دولت تورک اتحاد» و شخصیت‌های ملی تورک که در تاسیس و رهبری آن نقش داشتند را هم از حافظه‌ی تاریخی ملت تورک زدوده‌ و ناموجود کرده‌اند. در پاراگراف برای توصیف این حاکمیت و جمهوری مردمی آزربایجان در قفقاز از عنو‌ان «حکومت» که در فارسی به معنی دولت است استفاده شده است. این امر نشان می‌دهد که این دو، موسساتی از یک جنس «دولت» بودند. چند منبع معدود ایرانی – فارسی نیز، «دولت تورک اتحاد» را «والی‌گری» ‌نامیده‌اند. اما تاریخ‌نگاری آزربایجانی و آزربایجان‌گرایان که در موضعی ضد تورک‌تر از پان‌ایرانیست‌ها قرار دارند، «دولت تورک اتحاد» را بالکل سانسور کرده، با هیچ نامی ذکر نه‌می‌کنند. به همین سبب، ذکر این حاکمیت در یک منبع رسمی و دولتی ایرانی ضد تورک، آن هم با عنوان «حکومت» بسیار مهم است.

Özet

Bu makalede, İkinci Pehlevi dönemine ait resmi bir devlet kaynağından alınan iki paragrafı inceliyorum. Söz konusu kaynak, İran Eğitim Bakanlığına bağlı bir kurum olan Ulusal Çalışmalar ve Araştırma Merkezi’nin dergisinde yayımlanan “Azerbaygan Hakkında” başlıklı bir makaledir. İlgili paragraf, Birinci Dünya Savaşı’nın son yılında Tebriz’de “Türk yanlısı bir devletin” —yani 8 Haziran 1918’den 1 Ekim 1918’e kadar varlığını sürdüren “Türk Birliği Devleti”nin (daha isabetli bir ifadeyle “Türkili Birlik Devleti”)— kurulduğunu itiraf etmektedir. Osmanlı Ordusu ve yerel Türk ulusal güçleri tarafından Türkili ile Batı İran'ın diğer bölgelerinin kurtarılmasının ardından kurulan "Türk Birlik Devleti"nin başında, Türk lider ve ulusal kahraman Urmulu Cemşid Han Subataylı Avşar Mecdü's-Saltana (1864-1940) bulunuyordu. Bu devlet, 28 Mayıs 1918'de Gence'de Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin ilanından sadece on gün sonra; Bakü'nün kurtarılmasından ve ardından söz konusu Cumhuriyet'in başkentinin Gence'den Bakü'ye taşınmasından ise üç ay bir hafta önce kurulmuştur. "Türk Birlik Devleti", Türk ulusal tipolojisi ve kimliğiyle şekillenen ve kendisini Türk milletinin egemen devleti olarak gören bir yapıdaydı. Siyasi açıdan Osmanlı İmparatorluğu ile müttefikti; İngiltere, Rusya ve Fransa'dan oluşan emperyalist ve Haçlı üçlü ittifaka ve bunların "Hristiyan Silahlı Kuvvetleri" olarak anılan Ermeni ve Asuri müttefik güçlerine karşı bir duruş sergiliyordu. Hem İran’ın hem de Azerbaycan’ın resmî tarih yazımları ve baskın milliyetçi anlatıları, İran sınırları içinde Türk olarak tanımlanan bir ulusun varlığını reddetmekte ve gizlemektedir. Aynı şekilde, Türk ve Türkçü nitelikteki ulusal hareketlerin, örgütlerin, liderlerin ve şahsiyetlerin varlığını da İran ve Türkili’nin modern tarihine dair anlatıların dışında tutmakta ve bu anlatılarda onlara yer vermemektedir. Bu geniş tarih yazımı çerçevesinde, Türk Birlik Devleti ile onun kuruluşu ve liderliğiyle ilişkili Türk ulusal şahsiyetleri de yine İran ve Azerbaycan resmî tarih yazımlarında, Türk ulusunun tarihsel hafızasından silinmiş; yok sayılmış veya hafızada yer almaz hale getirilmiştir. Paragrafta, “Hokûmet” (Farsçada “Devlet” anlamına gelir) ifadesi hem bu siyasi oluşumu hem de Kafkasya’daki Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’ni tanımlamak için kullanılmıştır. Bu paralel kullanım, kaynağın her ikisini de aynı siyasi kategorideki kurumlar, yani “Devletler” olarak gördüğünü göstermektedir. Az sayıda İran-Fars kaynağı ise “Türk Birlik Devleti”nden bir “valilik” olarak söz etmiştir. Buna karşılık, Pan-İranistlerden çok daha fazla Türk karşıtı bir tutum sergileyen Azerbaycan tarih yazımı ve Azerbaycancılar, “Türk Birlik Devleti”ni tamamen göz ardı etmiş veya sansürlemiş; bu yapıya hiçbir adlandırma altında kesinlikle değinmemişlerdir. Bu nedenle, söz konusu siyasi oluşumun İran devletine ait resmi ve Türk karşıtı bir kaynakta açıkça tanınması ve bir “Devlet” olarak nitelendirilmesi bilhassa önem taşımaktadır.

Summary

In this article, I examine two paragraphs from an official state source dating to the second Pahlavi period. The source is an article entitled “About Azarbaigan”, published in the journal of the National Studies and Research Center, an institution affiliated with Iran’s Ministry of Education. The passage acknowledges the establishment of “a pro-Turkish State,” in Tebriz during the final year of the First World War I, namely the “Turkish Unity State” (more appropriately, “Turkili Birlik State”) which existed from June 8, 1918, to October 1, 1918. The "Turkish Unity State" which was established after the liberation of Turkili and other parts of western Iran by the Ottoman Army and the native Turkish national forces, was headed by the Turkish leader and national hero Jamshid Khan Subatayli Afshar Urmuyi Majd al-Saltane (1864-1940). This State was established only ten days after the proclamation of the Azerbaijan People's Republic on May 28, 1918 in Gence, and three months and one week before the liberation of Baku and the subsequent transfer of that Republic’s capital from Gence to Baku. The "Turkish Unity State" was a state characterized by a Turkish national typology-identity and regarded itself the sovereign state of the Turkish nation. Politically, it was allied with the Ottoman Empire and opposed the imperialist and crusader triple alliance of Britain, Russia, and France, together with their Armenian and Assyrian allied forces, referred to as the "Christian armed forces". The official historiographies and dominant nationalist narratives of both Iran and Azerbaijan, deny and conceal the existence of a nation identified as Turk within Iran. Likewise, they exclude and omit the existence of Turkish and Turkist national movements, organizations, leaders, and figures from the accounts of the modern history of Iran and Turkili. Within this broader historiographical framework, the Turkish Unity State and the Turkish national figures associated with its establishment and leadership have likewise been erased from, and rendered non-existent or absent in, historical memory of the Turkish nation. In the passage, the title “Hokumat” (Pesian for the “State”) is used to designate both this polity and the Azerbaijan People’s Republic in the Caucasus. The parallel usage indicates that the source regarded the two as institutions of the same political category, namely “States”. A small number of Iranian-Persian sources have instead referred to the “Turkish Unity State” as a “governorship”. By contrast, Azerbaijani historiography and Azerbaijanists, which are much more anti-Turkish than the Pan-Iranists, have completely omitted or censored the “Turkish Unity State”, absolutely making no reference to it under any designation. For this reason, the explicit recognition of this polity in an official, anti-Turkish Iranian government source, and its designation as a “State”, is of particular significance.

مقدمه 

تاریخ‌‌نگاری آزربایجانی زائیده و زائده، ‌ادامه ‌و متمم تاریخ‌‌نگاری ایرانی پان‌‌ایرانیست‌‌ها، قومیت‌‌گرایان افراطی فارس، شرق‌‌شناسی غربی ، دولت‌های صلیبی، استعمارگر و امپریالیست مسیحی و اوروپایی و در نهایت توسعه‌طلبی روسیه است. در عرصه‌ی هویتی عمده‌ترین وجه ‌مشترک دو تاریخ‌نگاری آزربایجانی ‌و تاریخ‌نگاری ایرانی عبارت است از انکار هویت ملی و خودنام‌گذاری تورک، تبلیغ هویت‌های جعلی و استعمارگرایانه ‌و نژادپرستانه‌ی ملی مانند «ملت ایران» و «ملت آزربایجان»، انکار وجود وطن تورک در شمال و غرب ایران به نام «تورک‌ایلی» («تورکستان» مردمی و تاریخی سابق)، انکار یگانه‌گی ملی ملت تورک ساکن در ایران شامل همه‌ی گروه‌های متکلم به‌ لهجه‌های گوناگون اوغوز غربی و یا تورکی و تکه‌ پارچه‌ کردن آن به ‌ملت‌های خیالی و دروغین آزربایجان و آزری و گروه‌ها و طوائف و ایلات بی‌شمار گویا مستقل و جدا بر اساس جوغرافیا و تقسیمات اداری و لهجه ‌و مذهب و استان و ...

یکی دیگر از وجوه ‌اشتراک بنیادین تاریخ‌نگاری‌های آزربایجانی و ایرانی، تحریف و وارونه‌نویسی و دروغ‌پردازی در مورد تاریخ معاصر ایران، از جمله ‌ملی نمایاندن جریانات و تشکّلات ضد تورک، ایران‌گرا، پان‌ایرانیستی و متفق و متحد داشناک‌ها و دولت‌های استعمارگر اوروپایی بریتانیا و روسیه، و رهبران آن‌ها مانند جنبش مشروطیت و انجمن آزربایجان و فرقه‌ی دموکرات آزربایجان شاخه‌ی ایالتی فرقه‌ی دموکرات ایران و آزادی ‌سِتان، .... است.

به‌ موازات این وارونه‌نویسی و دروغ‌پردازی، تاریخ‌نگاری‌های رسمی و دولتی ایرانی- پان‌ایرانیستی در ایران و آزربایجانی - استالینیستی در جمهوری آزربایجان، رهبران و شخصیت‌های ملی تورک، متفقین و متحدین دولت و اوردوی عوثمان‌لی، جنبش‌ها و جریانات و تشکیلات ملی تورک مانند حرکت «اتحاد اسلام»، «فرقه‌ی تورک مجاهد فرقه‌سی»، «فرقه‌ی اتحاد تورک»، «فرقه‌ی اتحاد اسلام» و مخصوصاً «حاکمیت ملی تورک» و یا «دولت اتحاد – بیرلیک» (٨ ژوئن ١٩١٨ - ١ اوکتوبر ١٩١٨) تاسیس شده ‌به‌ صدارت رهبر و قهرمان ملی تورک جمشید خان سوباتای‌لی افشار اورمویی - مجدالسلطنه (١٨٦٤-١٩٤٠) را بالکل از حافظه‌ی تاریخی ملت تورک زدوده‌ و ناموجود کرده‌اند. این وضعیت اکنون نیز ادامه ‌دارد.

به‌ عنوان نمونه ‌جریان موسوم به‌ «حرکت ملی آزربایجان» هنوز هم به ‌اصرار حرکت‌ها و رهبران جنبش‌های ایران‌گرا و ضد تورک و پان‌ایرانیست و متحد پارسیان و ازلی‌ها و ماسون‌ها و ناسیونالیست‌های ارمنی و ماشه‌گان بریتانیا و روسیه ‌از جمله‌ جنبش مشروطیت و انجمن آزربایجان و فرقه‌ی دموکرات آزربایجان شاخه‌ی ایالتی فرقه‌ی دموکرات ایران و آزادی ‌سِتان و حکومت ملی آزربایجان و ... را به ‌عنوان حرکت‌های ملی و رهبران و قهرمانان ملی خود می‌پذیرد‌، و از ذکر نام و یاد شخصیت‌ها و رهبران و قهرمانان ملی تورک و در راس آن‌ها جمشید خان سوباتای‌لی افشار اورمویی و حاکمیت ملی تورک – تورک بیرلیک دولتی به صدارت او وحشت دارد. زیرا «حرکت ملی آزربایجان» ‌به‌ لحاظ هویت ملی و تاریخ‌نگاری چیزی نیست به ‌جز ملقمه‌ی تاریخ‌نگاری‌های ایرانی و آزربایجانی، و وئرسیون معاصر جریانات تاریخی معتقد به هویت‌های ملی ضد تورک، جعلی، استعماری، و نژادپرستانه‌ی ایرانی و آزربایجانی که خود ساخته ‌و پرداخته‌ی پارسیان و بریتانیا و فرانسه ‌و روسیه و ارمنستان و فارسستان و ... هستند.

علی رغم این وحشت، بعضی منابع مخصوصاً قدیمی‌تر، به واقعیت وجود حاکمیت ملی تورک – تورک بیرلیک دولتی به‌ صدارت جمشید خان سوباتای‌لی افشار اورمویی در تاریخ معاصر معترف هستند. مانند مقاله‌ای با نام «در پیرامون آذربایگان» در یک منبع رسمی – دولتی از دوره‌ی پهلوی دوم که ‌در دو پاراگراف کوتاه ‌آن به ‌تاسیس «حکومتی هواخواه‌ تورکان»، یعنی یک دولت ملی تورک در سال‌ ١٩١٧ به ‌مرکزیت تبریز اعتراف می‌کند:

«در پیرامون آذربایگان»، از نشریه‌ی شماره ٧ مرکز مطالعات و تحقیقات ملی، وزارت آموزش و پرورش. صص ٢٥، ٢٦

«در سال‌های جنگ یکم جهانی، تورکان عثمانی بخش غربی آذربایگان را اشغال کردند و در تاریخ هشتم ژوئن سال ١٩١٧ میلادی به‌ تبریز در آمدند و حکومتی دست نشانده‌ و هواخواه‌ تورکان بر سر کار آوردند». (ص ۲٥). «پس از انقلاب روسیه‌، تورکان به‌ سرزمین قفقاز نیز حمله‌ بردند. سپاهیان تورک به‌ فرماندهی نوری پاشا در پانزدهم سپتامبر سال ١٩١٨ میلادی شهر باکو را به‌ تصرف آوردند. از ماه‌ ژوئن سال ١٩١٨ به‌ دستیاری تورکان عثمانی حکومتی به نام حکومت مساواتیان در سرزمین آران و شیروان تاسیس شد» (ص ۲٦).

ترجمه به تورکی:

بیرینجی دونیا ساواشی ایل‌له‌ری‌نده‌ عوثمان‌لی تورک‌له‌ری آزه‌ربایجان‌ین باتی که‌سیمی‌نی اشغال ائتدی. ٨ هازیران ٩٧ده ته‌بریزه گیردی‌له‌ر و تورک یان‌لی‌سی بیر قوقلا دولت قوردولار. روس دئوریمی آردی‌ندان تورک‌له‌ر قافقاسیا بؤلگه‌سی‌نه ده سالدیردی. نوری پاشا قوموتاسی‌نداکی تورک قوّت‌له‌ری ٥ ائیلول ٩٨ده باکی شه‌هه‌ری‌نی اه‌له گئچیردی. هازیران ٩٨ده‌ن اعتباراً عوثمان‌لی تورک‌له‌ری‌نین ده‌سته‌یی ایله آرران و شئروان توپراق‌لاری‌ندا مساوات‌چی حاکمیت اولاراق بیلینه‌ن بیر دولت قورولدو.

Birinci Dünya Savaşı yıllarında Osmanlı Türkleri Azerbaycan'ın batı kesimini işgal etti; 8 Haziran 1917'de Tebriz'e girdiler ve Türk yanlısı bir kukla devlet kurdular. Rus Devrimi'nin ardından Türkler Kafkasya bölgesine de saldırdı. Nuri Paşa komutasındaki Türk kuvvetleri, 15 Eylül 1918'de Bakü şehrini ele geçirdi. Haziran 1918'den itibaren, Osmanlı Türklerinin desteğiyle, Arran ve Şirvan topraklarında Müsavatçı hakimiyet olarak bilinen bir devlet kuruldu.

ترجمه به انگلیسی:

During the years of the First World War, the Ottoman Turks occupied the western part of Azerbaijan; they entered Tabriz on June 8, 1917, and established a pro-Turkish puppet government. Following the Russian Revolution, the Turks also invaded the Caucasus region. Turkish forces under the command of Nuri Pasha captured the city of Baku on September 15, 1918. Beginning in June 1918, with the assistance of the Ottoman Turks, a government known as the Musavatist government was established in the lands of Arran and Shirvan.

تثبیت‌های دو پاراگراف کوتاه‌ فوق بسیار حائز اهمیت و کلیدی هستند:

١-پاراگراف با ترمینولوژی پان‌ایرانیستی می‌گوید در سال‌های جنگ جهانی اول تورکان عوثمان‌لی بخش غربی آزربایجان را اشغال کردند. واقعیت آن است که‌ در سال‌های جنگ جهانی اول و ربع اول قرن بیستم، بخش‌های گوناگون آن‌چه ‌امروز استان آزربایجان غربی نامیده ‌می‌شود و بخش‌های جنوبی‌تر تورک‌ایلی مانند بیجار و قسمت‌های غربی استان همدان و بخش‌های تورک‌نشین شرقی استان‌های کوردستان و کرمانشاه ‌امروزی، بسته ‌به ‌مورد به ‌طور رسمی، نیمه‌‌رسمی و یا غیر رسمی بخشی از قلم‌رو و خاک امپراتوری عوثمان‌لی و در تقسیمات اداری عوثمان‌لی تحت نام «ایالت نواحی شرقیه» به مرکزیت «به‌ی‌له‌ربه‌یی اورمو» (بیگلربیگی اورمیه) ساماندهی شده بودند.

٢-پاراگراف به‌ زبانی پان‌ایرانیستی می‌گوید تورکان عوثمان‌لی در تاریخ هشتم ژوئن سال ١٩١٧ به ‌تبریز درآمدند و حکومتی دست‌نشانده‌ و هواخواه‌ تورکان بر سر کار آوردند. واقعیت آن است که‌ پس از آزادسازی تورک‌ایلی و دیگر نقاط غرب ایران توسط اوردوی عوثمان‌لی و نیروهای ملی تورک بومی، یک دولت دارای تیپولوژی و هویت ملی تورک با نام «تورک بیرلیک دولتی – دولت تورک اتحاد» به‌ ریاست جمشید خان سوباتای‌لی افشار اورمویی – مجدالسلطنه‌ در تاریخ ٨ ژوئن سال ١٩١٨ و به ‌مرکزیت تبریز تاسیس شد. این دولت ملی تورک، تا تاریخ اول اوکتوبر ١٩١٨ در حیات بود.

٣-پاراگراف می‌گوید از ماه ژوئن سال ١٩١٨ به دست‌یاری تورکان عوثمان‌لی حکومتی با نام حکومت مساواتیان در سرزمین آران و شیروان تاسیس شد. شرح دقیق چنین است که‌ در ٢٨ ماه ‌مه ‌١٩١٨ «آزه‌ربایجان خالق جومهوریتی» (جمهوری مردمی آزربایجان) به ‌پایتختی گنجه ‌با پیش‌نهاد، صلاح‌دید، حمایت و پشتوانه‌ی عوثمان‌لی در قفقاز جنوبی تاسیس شد. پس آزادسازی باکو توسط اوردوی اسلام به‌ فرماندهی نوری پاشا در تاریخ ١٥ سپتامبر ١٩١٨ از مهاجمین و اشغال‌گران بریتانیائی، ارمنی، بولشویک‌ها و خائنین تورک از آزربایجان ایران (فرقه‌های همت و عدالت و اشخاصی مانند ابوالقاسم موسوی تبریزی، یوسف افتخاری اردبیلی، سید جعفر جوادزاده خلخالی - پیشه‌وری بعدی و ...) که ‌متحد آن‌ قوای اشغال‌گر و ضد تورک بودند، پایتخت این جمهوری تورک به ‌شهر باکو منتقل شد.

٤-نقطه‌ی مهم و کلیدی در این پاراگراف نام بردن از حاکمیت جمشید خان سوباتای‌لی افشار اورمویی به‌ صورت «حکومت» در ردیف «حکومت مساواتیان»، یعنی دولت جمهوری مردمی آزربایجان است. در حالی که دیگر منابع ایرانی - فارسی، در صورت ذکر، این حاکمیت را «والی‌گری» می‌نامند. (مانقورتیسم آزربایجانی که در موضعی ضد تورک‌تر از پان‌ایرانیست‌ها قرار دارد، این حاکمیت تورک را سانسور کرده با هیچ نامی ذکر نه‌می‌کند. عده‌ای از مانقورت‌های آزربایجان‌گرا هم اساسا منکر «حاکمیت» بودن آن هستند). «حکومت» در زبان فارسی به معنی «دولت» در زبان تورکی است. استفاده از عنو‌ان «حکومت» در توصیف ‌حاکمیت جمشید خان افشار اورمویی، بدین معنی است که آن حاکمیت یک «دولت» عیناً مانند دولت جمهوری مردمی آزربایجان (آزربایجان خالق جمهوریتی) بود. بدین سبب صحیح‌تر آن است که ‌این حاکمیت تورک را «دولت تورک‌ اتحاد ، تورک‌ایلی بیرلیک دولتی» امید.

٥- این پاراگراف ‌دولت اتحاد تورک‌ایلی را «هواخواه ‌تورکان» می‌نامد. این توصیف، هم ماهیت و تیپولوژی ملی و هم جهت‌گیری سیاسی دولت اتحاد تورک‌ایلی را مشخص و معین می‌کند. دولت اتحاد تورک‌ایلی به ‌صدارت جمشید خان سوباتای‌لی افشار اورمویی - مجدالسلطنه ‌هویتاً خود را حاکمیت ملت تورک می‌دانست و سیاستاً متحد عوثمان‌لی و بر علیه‌ ائتلاف سه‌گانه‌ی امپریالیستی و صلیبی بریتانیا - روسیه‌ - فرانسه بود. بر خلاف حکومت آزادی ‌سِتان که‌ ‌هویتاً خود را منسوب به ملت ایران و قوم آزربایجان می‌دانست و سیاستاً متحد و متفق داشناک‌ها و بریتانیا و تشکیلاتی پان‌ایرانیستی، ضد تورک و ضد عوثمان‌لی بود؛ و یا رهبران حکومت ملی آزربایجان تاسیس شده به امر استالین که ‌‌هویتاً خود را به ‌ملت خیالی و استعمارساخته‌ی آزربایجان و ملت ایران منتسب می‌دانستند و سیاستاً ماشه‌ی روسیه‌ی استالینیستی و ضد تورک و ضد تورکیه ‌بودند. پیشه‌وری که در سال‌های جنگ جهانی اول  در نشریه‌ی پان‌ایرانیستی «آزربایجان جزء لاینفک ایران» می‌نوشت و در صف بولشویک‌ها و داشناک‌ها و بریتانیا بر علیه‌ استقلال‌طلبان تورک در قفقاز و جمهوری مردمی آزربایجان رزمیده ‌بود، به دلیل شدیدا ضد تورک و ضد تورکیه بودن به ریاست حکومت ملی آزربایجان آورده شد. پیشه‌وری که در تمام حیات خود فردی ضد تورک بود، مانند پان‌ایرانیست‌ها «تورک» را صرفاً برای نامیدن عوثمان‌لی‌ها - تورکیه‌ای‌ها به‌کار می‌برد، و در سال‌های صدارت حکومت ملی آزربایجان تورک‌ها را «از قدیم دشمن ما» می‌نامید.

٦-نقطه‌ی قابل توجه ‌دیگر در ارتباط با دو دولت تورک تاسیس شده ‌با حمایت عوثمان‌لی در دو سوی ارس به‌ سال‌های جنگ جهانی اول، آن است که ‌دولت اتحاد تورک‌ایلی در ٨ ژوئن ١٩١٨ یعنی تنها ١٠ روز پس از تاسیس دولت جمهوری مردمی آزربایجان در ٢٨ مه ‌١٩١٨، و سه‌ ماه ‌و یک هفته‌ قبل از آزادسازی باکو و انتقال پایتخت آن دولت از گنجه به ‌باکو تاسیس شده ‌است.

٧- نشریه‌ی دولتی - پان‌ایرانیستی آذربایگان، «تورک» را صرفاً در اشاره‌ به‌ عوثمانی‌ها به‌کار برده ‌است. این ترمینولوژی را علاوه بر پان‌ایرانیست‌ها، مانقورتیسم آزربایجانی، چپ‌های صلیبی – امپریالیستی، آزربایجان‌گرایان استالینیست، و ناسیونالیست‌های افراطی ارمنی و کورد هم به‌کار می‌برند. به عنوان نمونه و همان‌گونه که ذکر شد پیشه‌وری نیز مانند پان‌ایرانیست‌ها «تورک» را صرفاً برای نامیدن عوثمان‌لی‌ها - تورکیه‌ای‌ها به‌کار می‌برد. در دوران معاصر احمد اوبالی و علیرضا اصغرزاده از آزربایجان‌گرایان استالینیست – شارلاتانی منسوب به حرکت ملی آزربایجان در برنامه‌ای تلویزیونی مدعی شده‌اند که ‌در ایران ملتی به ‌اسم تورک وجود نه‌دارد. در توضیح علل بیان هم‌چو مطلب اندیشه‌سوز، کافی است که ‌بند اول این مقاله ‌را تکرار نمود:

تاریخ‌نگاری آزربایجانی زائیده و زائده، ‌ادامه ‌و متمم تاریخ‌نگاری ایرانی پان‌‌ایرانیست‌‌ها، قومیت‌‌گرایان افراطی فارس، شرق‌‌شناسی غربی و اوروپایی، ذهنیت صلیبی دولت‌های استعمارگر و امپریالیست مسیحی و در نهایت توسعه‌طلبی روسیه است. در عرصه‌ی هویتی عمده‌ترین وجه ‌مشترک دو تاریخ‌نگاری آزربایجانی ‌و تاریخ‌نگاری ایرانی عبارت است از انکار هویت ملی و خودنام‌گزاری تورک، تبلیغ هویت‌های جعلی و استعمارگرایانه ‌و نژادپرستانه‌ی ملی مانند «ملت ایران» و «ملت آزربایجان»، انکار وجود وطن تورک در شمال و غرب ایران به نام «تورک‌ایلی» («تورکستان» مردمی تاریخی سابق)، انکار یگانه‌گی ملی ملت تورک ساکن در ایران شامل همه‌ی گروه‌های متکلم به‌ لهجه‌های گوناگون اوغوز غربی و یا تورکی و تکه‌ پارچه‌ کردن آن به ‌ملت‌های خیالی و دروغین آزربایجان و آزری و گروه‌ها و طوائف و ایلات بی‌شمار گویا مستقل و جدا بر اساس جوغرافیا و تقسیمات اداری و لهجه ‌و مذهب و استان و ... 

در تورک‌گرایی جمشیدخان سوباتای‌لی افشار اورومی-مجدالسلطنه

جمشیدخان افشار اورومی-مجدالسلطنه بیشتر از «اتحاد اسلام»، متمایل به «اتحاد تورک»، و متوجه به و ساعی در یک ناسیونالیسم افراط‌آمیز [تورک] است.

https://sozumuz1.blogspot.com/2021/08/blog-post_91.html

حسین جاوید: مجدالسلطنه تنها شخصیت طرف‌دار تورک و ضد انگلیس؛ و خیانات فرقه‌ی دموکرات آزربایجان

https://sozumuz1.blogspot.com/2021/04/blog-post.html

مجدالسلطنه در سال ١٩١٠، شدیدا تورک‌گرا و سخت تورکیست بود.

https://sozumuz1.blogspot.com/2021/01/blog-post_2.html

اعتراف رسمی به ‌وجود حکومت ملی تورک (دولت اتحاد تورک‌ایلی) به ‌صدارت جمشیدخان سوباتایلی افشار اورومی-مجدالسلطنه ‌در ‌سال‌های آخر جنگ جهانی اول

https://sozumuz1.blogspot.com/2021/07/blog-post_8.html

ویلیام ویگرام: مجدالسلطنه، یکی از روشن‌فکرترین و آزاداندیش‌ترین نجبای ایران، فرمانده‌ای سلحشور و دلاور و رهبر قوای بومی تورک بر علیه متجاوزین آسوری-ارمنی و متحدین صلیبی آن‌ها

https://sozumuz1.blogspot.com/2021/05/blog-post_20.html

جمشید سوباتای‌لی آوشار اورومی (جمشیدخان مجدالسلطنه افشار ارومی) والی آزربایجان نیمه‌مستقل- تحت الحمایه‌ی امپراتوری عثمانلی (٨ ژوئن ۱۹۱۸ - اول اوکتوبر ۱۹۱۸)

https://sozumuz1.blogspot.com/2017/08/blog-post_29.html

پیوستن جمشیدخان افشار اورومی و نیروهای تحت فرماندهی‌اش به اوردوی اسلام-عثمانلی به فرماندهی خلیل پاشا

https://sozumuz1.blogspot.com/2019/02/blog-post_5.html

دست‌گیری، تبعید و حبس جمشیدخان افشار اورومی توسط دولتین روسیه و بریتانیا

https://sozumuz1.blogspot.com/2019/01/blog-post_20.html

مستوره افشار اورومی، یک شخصیت ملی تورک و دفاع او از «تورک میللی موجادیله‌سی»، بر اساس عرض حال و شکایت وی به مجلس شورای ملی

https://sozumuz1.blogspot.com/2018/03/blog-post_8.html

انعکاس شعور ملی تورک در نام‌های اشخاص خانواده‌ی جمشیدخان افشار اورومی و نادرشاه افشار، و نبود آن در نام‌های اشخاص خانواده‌ی پیشه‌وری، خیابانی، ستارخان و شاه اسماعیل

https://sozumuz1.blogspot.com/2017/01/blog-post_14.html

مقالات و آثار رهبر ملی تورک جمشیدخان سوباتای‌لی افشار اورومی-مجدالسلطنه

جماعت ارامنه و آخرین نقشه‌ی آن‌ها برای تاسیس دولت ارمنی، به قلم جمشیدخان سوباتای‌لی افشار اورومی مجدالسلطنه- سال ١٨٩٤

http://sozumuz1.blogspot.com/2021/02/blog-post_28.html

ایران‌دا تورک صنایعِ نفیسه‌سی. مقاله‌ی تورکی جمشیدخان سوباتای‌لی افشار اورومی مجدالسلطنه در باره‌ی ادب و شعر تورکی در ایران- سال ١٩١٥

https://sozumuz1.blogspot.com/2016/01/blog-post_14.html

جمشیدخان افشار اورومی: ایران ادبیاتی‌نا بیر نظر. مقاله‌ی تورکی جمشیدخان سوباتای‌لی افشار اورومی مجدالسطنه‌ در دفاع از تاریخ تمدّن و میراث مدنی تورک – ١٩١۶

https://sozumuz1.blogspot.com/2017/06/blog-post_12.html

مقاله‌ای از جمشیدخان سوباتای‌لی افشار اورومی: قتل عام سی هزار تورک توسط شیخ عبیدالله نهرینی به اسم ترویج شریعت در اورمیه، میاندوآب، بناب، مراغه، ملکان، ... مقدمه، تصحیح، ویرایش، زیرنویسی: مئهران باهارلی

https://sozumuz1.blogspot.com/2019/04/blog-post.html

حکما و دانشمندان اوروپایی که از طرف روحانی‌ها تکفیر شده‌اند. مولف: جمشیدخان سوباتای‌لی افشار اورومی- ١٩١٣

https://sozumuz1.blogspot.com/2018/12/blog-post_30.html

جمشیدخان سوباتای‌لی افشار اورومی، تورک اولوسال اؤنده‌رین تورک‌جه و فارس‌جا قوشوق‌لاری‌ندان

https://sozumuz1.blogspot.com/2018/12/blog-post_23.html

مجدالسلطنه افشار اورومی: تورک‌ها، برجسته‌ترین و غیورترین ملت دنیا-دونیانین ان معظم و غیور ملتی اولان تورک‌له‌ر

https://sozumuz1.blogspot.com/2016/09/blog-post_73.html

جمشیدخان افشار اورومی: سلاطین تورک حامیان و مروجان علوم و فنون و هنرها بودند. زبان تورکی وسیع و بی‌نیاز است.

https://sozumuz1.blogspot.com/2016/12/blog-post_25.html

جمشیدخان سوباتای‌لی افشار اورومی-مجدالسلطنه ١٩٠٢: گئرچه‌ک رئفورم‌لارین اویقولانماسی اولاناق‌سیز، رئفورم‌دان قونوشماق یارارسیزدیر

http://sozumuz1.blogspot.com/2021/02/blog-post_23.html

روایت تورکی از قتل عامِ مردمِ ولایتِ اورمیه توسط آسوریان و ارمنیان و کوردان؛ و قدردانی مردم تورک از رهبر ملی مجدالسلطنه افشارِ نجات دهنده

https://sozumuz1.blogspot.com/2020/10/blog-post_9.html

اولوسال اؤنده‌ر جمشیدخان سوباتای‌لی افشار اورومی-مجدالسلطنه، دوغو تورکیستان باغیم‌سیزلیق موجادیله‌سی اوزه‌ره-١٩١٦

http://sozumuz1.blogspot.com/2021/01/blog-post_29.html

رهبر ملی تورک جمشیدخان افشار اورومی:  در ماهیت واقعی حرکت مشروطه و تخریبات و قساوت اوباش و اشرار موسوم به فدائی و مجاهد

https://sozumuz1.blogspot.com/2021/01/blog-post.html

نادرشاه افشار از زبان رهبر ملی تورک جمشیدخان افشار اورومی -١٩١٣

https://sozumuz1.blogspot.com/2018/12/blog-post_7.html

جمشیدخان سوباتای‌لی افشار اورومی-مجدالسلطنه، ١٨٩٨ میلادی -١٢٧٧ شمسی: «دولتِ عّلیه‌یِ عثمانیه امروز اسبابِ مفاخرتِ عمومِ اسلامیان می‌باشد.»

https://sozumuz1.blogspot.com/2020/10/blog-post_13.html

در باره‌ی رهبر ملی تورک جمشیدخان سوباتای‌لی افشار اورومی-مجدالسلطنه

پروفسور ویلیامز جکسون: مجدالسلطنه افشار اورومی، جامع سه شخصیت دانشمند، نظامی و درباری

https://sozumuz1.blogspot.com/2016/11/saturdaydecember-17-2011-abraham_13.html

جمشیدخان سوباتای‌لی افشار اورومی-مجدالسلطنه (١٨٦٤-١٩٤٠)

https://sozumuz1.blogspot.com/2020/10/blog-post.html

جمشیدخان سوباتای‌لی بکیشلو مجدالسلطنه افشار اورومی

https://sozumuz1.blogspot.com/2016/09/blog-post_20.html

جهالت است یا مانقورتیسم؟ بایکوت جمشیدخان سوباتای‌لی افشار اورومی و حاجی بیگ بلوری تبریزی و علی‌احسان پاشا و خلیل پاشا و یاران کرامشان

https://sozumuz1.blogspot.com/2018/12/blog-post_24.html

اورمولو و افشار اولان «جمشیدخان افشار اورومی» (مجدالسلطنه) و آزه‌ربایجان‌چی‌لارین اونا قویدوغو بایکوت

https://sozumuz1.blogspot.com/2016/12/blog-post_15.html

جمشیدخان مجدالسلطنه و قیصرخانیم افشار در کتاب نیکیتین

https://sozumuz1.blogspot.com/2017/12/blog-post_24.html

برای مطالعه‌ی بیشتر:

ما تورکیم! از نامه‌ی دانش‌آموزان اورمیه به انجمن ملی تبریز در یک صد و ده سال پیش

https://sozumuz1.blogspot.com/2016/07/blog-post_3.html

زبان معیار مودرن تورکی

http://sozumuz1.blogspot.com/2016/08/blog-post_31.html

یاشاسین تورک جوان‌لاری! خطابه‌ی تورکی غنی‌زاده سلماسی به جوانان تورک نوشته شده در ١٠٩ سال پیش

http://sozumuz1.blogspot.com/2016/01/blog-post_30.html

نامه‌ی تورکی تقی رفعت به محمدامین رسول‌زاده

http://sozumuz1.blogspot.com/2016/01/blog-post_23.html

٩٨مین سال‌گرد تاسیس «مدرسه‌ی تورک خیر یوردو» (صلاحیه) اورمیه و ١٠٧مین سالگرد «مدرسه‌ی تورک بالو« و یادی از «حاجی میرزا فضل الله مجتهد اورمولو»

http://sozumuz1.blogspot.com/2016/02/blog-post_22.html