Monday, August 14, 2017

خوراسانلي دده ايلياسˊدان تورکجه بير رساله- سؤزلوک و قايناقلار



قيسا سؤزلوک Qısa Sözlük


آخيم : Axım جريان
آراييپ : Arayıp جستجو کرده
آرپا : Arpa جو
آرد : Ard آرخا
آردا : Arda خليفه
آرديل : Ardıl مريد
آرديندا : Ardında در پشتش
آرسلان : Arslan شير
آرقين : Arqın يواش، به کندي
آري : Arı پاک، تميز
آشاغا : Aşağa پايين
آشيريچي : Aşırıçı غلات، غالي
آغماق : Ağmaq صعود کردن
آلپ اره‌ن: Alp eren غازي
آنلا : Anla درک کن
آنلاگيل: Anlagil درک کن
آنماق : Anmaq ذکر کردن
آنيقلاماق : Anıqlamaq حاضر کردن، تهيه کردن، آماده کردن
آنيلما : Anılma ذکر شدن
آولادي : Avladı صيد کرد، شکار کرد
آياقلانما : Ayaqlanma شورش، قيام، عصيان
ائده‌يينÉdeyin : بکنم
اتمه‌کEtmek :  نان
ارکله‌تErklet :  دولت
ارگه‌نهErgene :  معدن
اره‌نEren :  عارف، واصل
اره‌نله‌رErenler :  واصلين، عرفا
اسکات: خاموش گردانيدن، تسکين
اسيرگهEsirge :  مضايقه
اکEk :  علاوه، ضميمه
اکينجEkinc :  فرهنگ
انيEni :  پهنايش
اؤته‌کچيÖtekçi :  تاريخدان
اوچماقUçmaq :  بهشت
اؤدول.له‌نديرمهÖdüllendirme : پاداش دادن
اوردوOrdu : ارتش منظم
اوروجOruc : روزه
اوزونوUzunu : طولش، درازايش
اوغراشانUğraşan : مشغول بودن
اوغراماقUğramaq : مصادف شدن، مواجه شدن
اؤفکهÖfke : خشم
اولايOlay : حادثه، اتفاق
اولوشماOluşma : تشکل
اولولارUlular : بزرگان
اومودUmud : اميد
اونUn : آرد
اونÜn : صدا
اوياتOyat :  بيدار کن
اؤنجوÖncü : پيشگام
اؤنه‌مليÖnemli : مهم، با اهميت
اوينامOynam : رول
اويوماياUyumaya : نخوابد
ائتگيÉtgi : نفوذ، تاثير
ايچره‌کİçrek : باطن
ايديلميشIdılmış : رسول
ائرسهÉrse : برسد، واصل شود
ائره‌رÉrer : مي‌رسد، واصل مي‌شود
ائريشديÉrişdi : رسيد، واصل شد
ائريشديکÉrişdik : رسيديم، واصل شديم
آيريمAyrım : تبعيض
ايشتهİşte : هان، اينک
ائشيت‌گيلÉşitgil : گوش بده
ايگه‌نجهİgence, İngence : به زيادي، کاملاً،
ايگه‌ندهİngende, İgende : زياد، بسيار، فراوان
ايلخيIlxı : حيوان
ائليکÉlik : استيلا
اينانجİnanc : باور، اعتقاد
ائورهÉvre : مرحله تکاملي
باخينجاقBaxıncaq : به هنگام نگاه کردن
باسقيBasqı : فشار، تضييق
باغيشلاياBağışlaya : عفو کند، بخشش کند
باناBana : منه
بوتگوBütgü : شريعت
بوتؤو هونBütöv hun : انسان کامل
بوتؤوBütöv : کامل
بوچوقBuçuq : نصف
بولاBula : پيدا کند
بولوشماBuluşma : ديدار کردن، ملاقات کردن يکديگر
بؤلوکBölük : قسم
بولونورBulunur : موجود مي باشد
بؤيلهBöyle : اينگونه
بويون‌وئريکلي: مسلمان
بويوBüyü : جادو، سحر
بيتگيBitgi : گياه
بيراخماقBıraxmaq : واگذار کردن
بيلهBile : به همراه، با هم
بيله‌له‌رينهBilelerine : به ايشان، بدانها
تاقشيتTaqşıt : منظوم
تانريTanrı : خدا، الله
تانلاساTanlasa : اگر حيرت کند
تپره‌نيشTepreniş : حرکت
تزگينجTezginç : فصل کتاب
توپارTopar : زمره
توپلوجاTopluca : دسته جمعي
توپلومToplum : اجتماع
توپلومسالToplumsal : اجتماعي
تورلوTürlü : گوناگون، متنوع
ثِرا: زمين، خاک، جائی است بین رویثة و صفراء در پائین وادی حی
ثُقاب (ع): جمع ثقب، سوراخها
ثوبون (ع) : لباسش را
جه‌ويزCeviz : گردو
چاباÇaba : تقلا، کوشش سخت
چاقلاÇaqla : به هنگام صبح
چاناقÇanaq : ظرف، قابلمه
چؤکمه‌کÇökmek : فرو ريختن
چئشيتÇéşit : نوع
چئورهÇévre : اطراف، پيرامون، محيط
خاقانليقXaqanlıq : امپراتوري
خايب (ع): محروم
داخيDaxı : ديگر، هم،
ددهDede : شيخ، پير
دَنيّه (ع): پست، فرومايه
ده‌يرهDeyre : در باره، در مورد
دورتهDürte : سقلمه، فرو بکند (در سوراخ)
دوزه‌نله‌نميشDüzenlenmiş : ترتيب يافته
دوشونجهDüşünce : تفکر، فکر
دؤنه‌مDönem : دوره، عهد
دئرDér : مي‌گويد (دئيير)
ديشلاماقDışlamaq : طرد کردن
ديله‌يهDileye : طلب کند
دينلهDinle : گوش کن
دييه‌يينDiyeyin : بگويم
ذوکت (ع) : ذکا
رواتب (ع): جمع راتب، وظائف
ساخيناSaxına : بر حذر باشد
ساريسيندانSarısından : از طرف
سالديريSaldırı : هجوم
سامانSaman : کاه
ساناSana : سنه
ساناSana : گمان کند
سانيرSanır : گمان مي کند
ساوورالارSavuralar : به باد دهند
ساياغيSayağı :  ساييسي
سميزSemiz : چاق، فربه
سوچونSuçun : گناهش
سورSor : بپرس
سوردورولمه‌کSürdürülmek : ادامه يافتن
سوره‌کSürek : طريقت
سونسوزSonsuz : بي نهايت
سونوجSonuc : نتيجه
سونوجلانماقSonuclanmaq : منتج شدن، منتهي شدن
سيغينماقSığınmaq : پناهنده شدن، التجا کردن
شؤيلهŞöyle : اينگونه
شيمديŞimdi : اينک
عمر السهرورديÖmer Söhreverdi :  سونني صوفيلييين اؤنده گله‌ن تمثيلچيله‌رينده‌ن اولوپ ١١٤٥ده تورک‌ائلي (ائتنيک آزه‌ربايجانˊين) سؤهره‌وه‌رد شهه‌رينده دوغولوپ ١٢٣٤ده باغداددا وفات ائتميشدير.
غَرّا (ع): زيبا، محتشم
قاپسامQapsam : حيطه
قاپلانQaplan : پلنگ
قاتQat : مرتبه، طبقه
قاتالارQatalar : مخلوط کنند
قاتيQatı : محکم
قاتينداQatında : در پيشش، در حضورش
قاچانQaçan : کي، هر وقت
قارشيسيناQarşısına : به مقابلش
قالينتيQalıntı : باقيمانده
قاوورالارQavuralar : برشته کنند
قورالQural : قاعده
قورتQurt : گرگ
قورتاريجيQurtarıcı : مهدي، خلاصکار
قوروجوQurucu : بنيانگزار، موسس
قوشولQoşul : شرط
قولQol : شاخه
قوللوغوناQulluğuna : در خدمتش
قونانداQonanda : به هنگام اسکان در مکاني
قونوQonu : موضوع
قويتوQuytu : خلوت
قويوبانQoyubann : گذاشته،
قيدQéyd : انديشه، تشويش
قيلاQıla : بگذارد (نماز)
قييينلاماQıyınlama : مجازات دادن
کسينKesin : قطعي
کنديKendi : خود
کؤتوKötü : بد
کوچوکKüçük : کيچيک
کورهKüre : آتشگاه، آتشدان
کوکنارKöknar : غلاف غوزه‌ي خشخاش
کيچيره‌کKiçirek : کوچکتر
کيمليکKimlik : هويت
گليبه‌نGeliben : آمده
گؤچه‌بهGöçebe : کوچنده
گؤچه‌ريGöçeri : کوچنده
گؤچه‌ندهGöçende : موقع کوچ کردن
گؤرکلوGörklü : زيبا
گؤرگوGörgü : آداب
گونه‌شGüneş : خورشيد
گووه‌نGüven : اعتماد
گيبيGibi : کيمي (مانند)
گئچه‌رسيزGéçersiz : بي اعتبار
گيده‌ريپGiderip : رفع کرده
گئرچه‌کGerçek : حقيقي
ماسداقا (ع): نوعي گياه با ميوه تلخ که براي ساختن دارو بکار مي‌رود (يئميشي آجييا چالان بير تور بيتگي اولوپ ام ياپيميندا قوللانيلار)
مجمّل (ع): زيبا کننده
محرّا (ع): گوشت پخته شده‌اي که به راحتي از استخوان جدا شود (کمييينده‌ن قولايجا آيريلاجاق دنلي ايييجه پيشميش ات)
مکمّل (ع): کامل کننده
مِن غيرِ منظوم: به صورت غير نظم
نئته‌ليکسيزNételiksiz : بدون هرگونه شکل خاص (بير بيچيمه باغلي اولمايان نسنه)
هپHep : هميشه، همگي
اله‌کElek : الک
هون‌اوستوHunüstü : فوق بشر
هونHun : انسان، بشر، آدم
يابانYaban : غير، ديگري، بيگانه
ياپيتYapıt : اثر
ياتيرYatır : مقبره
ياخالانماقYaxalanmaq : دستگير شدن
يارقيلانماقyarqılanmaq : محاکمه شدن
يارليقاسينYarlıqasın : رحمت کند
يارماقYarmaq : سکه
ياريسينYarısın : نصفش را
ياريلميشYarılmış : شکافته شده
ياسYas : باز کردن (کمان)
ياساYasa : قانون
ياشارYaşar : ساله (١٦ ياشار: ١٦ ساله)
ياشامYaşam : زندگاني، حيات
يالينيقYalınıq : انسان، بشر، آدم
يانداشYandaş : طرفدار، هواخواه
يايينيYayını : کمانش را
يوجه‌ليييYüceliyi : بلندي، شرافت
يوز ايلYüzil : سده، قرن
يوغرولانYoğrulmaq : خمير شدن
يوکسه‌لمه‌کYükselmek : بالا رفتن
يوگوروشYügürüş : هجوم، حمله
يولYol : راه
يومشاقYumşaq : نرم
يؤنه‌تگيلYönetgil : سياسي
يؤنه‌تيمYönetim : مديريت
يويماقYoymaq : اعدام کردن؛ محو و منهدم، نابود کردن
يويولماقYoyulmaq : اعدام شدن؛ محو و منهدم، نابود شدن
يئتديکجهYétdikce : تا آنجا که مي رسد، کفاف مي کند
يئتيريمYétirim : تبليغ، پروپاگاندا
يئريلYéril : زمينه
يئگYég : خوب
ييگيتYigit : قهرمان، دلاور
ييلديزلارYıldızlar : ستارگان
يينهYine : باز هم، دوباره
يئنيلگيYénilgi : شکست، مغلوبيت
يييYiy : خوب
يييي‌ره‌کYiyirek :  بهتر
يييهYiye :  صاحب
ييييİyi :  خوب
يئيينليکله Yéyinlikle : به سرعت، سريعا

منابع:

Kemal Eraslan. Baba İlyasi Horasaniye Ait Halvetle ilgili manzum bir risale
BABA İLYAS, TDV İslâm Ansiklopedisi
Baba İlyas, Baba İshak ve Dede Garkın
Pir Baba Ilyas Horasâni
Baba İshak Destanı, Muzaffer Oruçoğlu
Türkiye tarihinin ilk ihtilalcisi ‘’Baba İlyas’’
Baba İshak
بابا الیاس خراسانی

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.