سرهنگ دادگاه‌ نظامی در اداره‌ی دادرسی ارتش دوره‌ی محمدرضا شاه پهلوی: در ایران، تورک بودن جرم است

سرهنگ دادگاه‌ نظامی در اداره‌ی دادرسی ارتش دوره‌ی محمدرضا شاه پهلوی:

در ایران، تورک بودن جرم است

مئهران باهارلی 

Askeri Yargı Duruşması Sırasında Pehlevi döneminde Bir İran Ordusu Yetkilisi:

İRAN’DA TÜRK OLMAK SUÇTUR!

An Iranian Army Official During a Military Court Trial in Pahlavi era:

IN IRAN BEING TURK IS A CRIME! 

عسکری یارقی دوروشماسی سیراسی‌ندا پهلوی دؤنه‌می‌نده بیر ایران اوردوسو یئتگی‌لی‌سی:

ایران‌دا تورک اولماق سوچ‌دور!

یک مقام رسمی ارتش ایران در دادرسی دادگاه‌ نظامی دوره‌ی محمدرضا شاه پهلوی: 

در ایران تورک بودن جرم است!

در این مقاله ‌سندی از سال ۱٩٥۳ به دوره‌ی حاکمیت محمدرضا شاه – رژیم پهلوی را بازنشر کرده‌ام که‌ بنا به‌ آن یک سرهنگ اداره‌ی دادرسی ارتش شاهنشاهی ایران در دادگاه‌ نظامی به‌ یک فرهنگی و مطبوعاتی تورک از استان زنجان، خمسه، تورک‌ایلی، ابلاغ می‌کند که «در ایران، تورک بودن جرم است». اداره‌ی دادرسی ارتش شاهنشاهی ایران (بین ۱۳٠٦-۱۳۱٦: اداره محاکمات کل قوشون) برای رسیده‌گی به جرایم منتسب به نظامی‌ها تاسیس شده بود. اما دادگاه‌های نظامی آن به مرور زمان به همه‌ی جرائم سیاسی که رژیم پهلوی گمان می‌کرد سبب تضعیف قدرت مطلقه‌ی شاه شوند می‌پرداختند، هرچند فرد متهم نظامی نه‌بود.

این سند عبارت است از یک خاطره‌ی حاجی کریم زعفری زنجانی که‌ وی آن را در مقدمه‌ی کتاب تورکی‌اش «ایلان‌چی» نقل کرده ‌است. وی می‌گوید ‌به ‌سبب آن که چاپ و انتشار نشریات و کتب تورکی در ایران جرم شناخته ‌می‌شد او صرفاً در سال ۱٩٩٥ یعنی سی سال پس از تالیف کتابش در سال ۱٩٦٥ موفق به ‌انتشار آن شد و در این حین برای تائید ادعای خود، خاطره‌ی مزبور را هم ذکر می‌کند. وی می‌گوید در سال ١٩٥٣ هنگامی که‌ بعد از کودتای ٢٨ مرداد ٣٢ به‌ اتهام اولیه‌ی قیام بر علیه‌ سلطنت مشروطه، یعنی دولت محمدرضا شاه ‌پهلوی تحت بازداشت بود و در دادرسی ارتش محاکمه‌ می‌شد، سرهنگ محمدزاده، وکیل تسخیری اجباری او در دادگاه‌ نظامی به ‌وی اعلام کرد که‌ دلیلی برای اثبات قیام او بر علیه‌ سلطنت مشروطه‌ وجود نه‌دارد. اما در هر صورت وی مجرم است، زیرا در ایران صرف تورک بودن جرم است.

خاطره‌ی حاجی کریم زعفری زنجانی یکی از هزاران سندی است که‌ نشان می‌دهند از طرف دولت ایران سیاست نهادینه‌ و سیستماتیک و رسمی و همه‌جانبه‌ی نسل‌کشی زبانی (Linguicide) زبان تورکی و نسل‌کشی  ملی (Ethnocide) ملت تورک ساکن در ایران، برای ریشه‌کن و نابود ساختن زبان تورکی و ملت تورک از ایران و فارس‌سازی اجباری او، از جمله‌ با یاری از قوه‌ی قهریه‌ و نظامی و ارتش و سیستم حقوقی و قضائی، و جرم شناختن و مجازات نمودن تورکی‌گویی و تورکی‌نویسی و .... وجود داشت و امروز هم وجود دارد.

این خاطره-سند یک بار دیگر تائید می‌کند که استفاده‌ی دولت ایران از ابزارهای قانونی و حقوقی و قضایی و نظامی و روش‌های ‌تحقیر و شیطان‌سازی و جرم شماری، محدود و منحصر به‌ ممنوع ساختن زبان تورکی نیست، بلکه‌ فراتر از آن، خود تورک بودن را هم، شامل می‌گردد.

 در زیر نخست متن این سند خاطره‌ را نقل کرده‌ و سپس توضیحاتی در باره‌ی آن داده‌ام:

مقام نظامی در دادگاه ‌دادرسی ارتش ایران: تورک بودن جرم است!

نقل خاطره‌ی کریم زعفری زنجانی

٣٢-٩-٣٠، ٨٨٩٣ دادرسی ارتش که‌ به ‌اتهام قیام بر علیه‌ سلطنت مشروطه ‌بازداشت بودم، در دادگاه‌ نظامی برایم وکیل تسخیری «اجباری» برگزیده‌ بودند که ‌نامش سرهنگ محمدزاده‌ بود.

روزی از وی پرسیدم: «شما چنانچه ‌پرونده‌ی مرا مطالعه‌ کرده‌اید، چه‌ مدرکی دال بیر قیام [من] بر علیه‌ سلطنت مشروطه ‌وجود دارد؟». در پاسخ گفت: «هیچ. جرم شما این است که ‌تورک آزربایجانی هستی!!!». گفتم: «اولا من آزربایجانی نیستم و تورک زنگانی هستم. و آیا تورک بودن جرم است؟». گفت: «بلی! به‌ هر حال تورکی و جرمت همین هست که‌ هست».

پس در رژیمی که‌ زبان مادرزادی تورکی گناه ‌بزرگی محسوب می‌شود، آیا می‌توان کتابی به ‌زبان تورکی منتشر کرد؟ اکنون ٢٩ سال از عمر تنظیم و تدوین این مجموعه ‌می‌گذرد. هنوز هم در پیچ و خم به ‌چاپ رفتن و در دست‌رس مردم قرار گرفتن است. ...

Kareem Zaafari Zanjani's memoirs.

On21 ⁄12⁄1953, during army proceedings 8893, I was detained on charges of rebellion against the constitutional monarchy. In the military court, they chose a "compulsory" defense lawyer for me, Colonel Mohammadzadeh.

One day, I asked him "If you have studied my file, what proof is there of [my] rebellion against the constitutional monarchy?". "Nothing" he replied. “Your crime is that you are a Turk from Azerbaijan!!!". I said "First of all, I am not from Azerbaijan; and I am a Turk from Zangan. And secondly, is being a Turk a crime?". He said "Yes! In any case, you are a Turk and that is your crime”.

In a regime where the Turkish mother tongue is considered a great crime, is it possible to publish a book in Turkish? it has been 29 years since this collection was compiled, yet it is still caught in the maze of being printed and made available to public. ..."

Kerim Zaferi Zengânî'nin anılarından:

21 Aralık 1953'te, 8893 numaralı askeri soruşturma sırasında, anayasal monarşiye karşı isyan suçlamasıyla gözaltına alındım. Askeri mahkemede benim için "zorunlu" bir savunma avukatı seçtiler: Albay Mohammadzadeh.

Bir gün kendisine şunu sordum: "Dosyamı incelediyseniz, anayasal monarşiye karşı isyanımın kanıtı nedir?" "Hiçbir şey" diye yanıtladı. "Suçunuz Azerbaycanlı bir Türk olmanızdır!!!" Ben de "Öncelikle, ben Azerbaycanlı değilim; Zanganlı bir Türk'üm. İkincisi, Türk olmak suç mu?" dedim. "Evet! Her durumda, Türksünüz ve suçunuz bu" dedi.

Peki Türkçe anadilinin büyük bir suç sayıldığı bir rejimde Türkçe bir kitap basmak ve yayınlamak mümkün müdür? Bu koleksiyonun derlenmesinin üzerinden 29 yıl geçti., ancak hâlâ basılma ve insanlara ulaşma sürecinin labirentinde sıkışıp kalmış durumda..."

چند توضیح:

١-در ایران حدود نیمی از جمعیت این کشور را شهروندان منسوب به ‌چهار ملت تورکیک تورک (اوغوزهای غربی)، تورکمن (اوغوزهای شرقی)، خلج (ادامه‌ی آرقوهای باستان) و قازاق (از قیپچاق‌ها) تشکیل می‌دهند. زبان تورکی اقلاً به‌ مدت یک هزار و دویست سال یکی از زبان‌های رسمی و دولتی دوفاکتو دول تورک و موغول حاکم بر ایران، و در این مدت زبان اکثریت مطلق جمعیت قلمروی آن دول و پس از عهدنامه‌های تورکمان‌چای و گلستان زبان اکثریت نسبی جمعیت ایران فعلی بوده ‌است. اما حاکمیت و دولت ایران از سال ١٩٠٦ یعنی پس از اشغال تهران پایتخت دولت تورک قاجار توسط مشروطه‌طلبان انگلیسی (مشروطیت غیر بومی و افراطی پان‌ایرانیستی و ضد تورک) و عوامل و متحدین آن‌ها (پارسی‌یان هند، داشناک‌ها و دیگر ناسیونالیست‌های ارمنی، تروریست‌های مجاهد و فدایی قفقازی، ماسون‌ها، مانقورت‌های تورک انجمن آزربایجان و مشروطه‌طلب افراطی، باستان‌گرایان، بختیاری‌های آنگلوفیل، ...)، در انحصار اقلیت فارس که‌ در آغاز قرن بیستم صرفاً ٥-١٥ درصد جمعیت کشور را تشکیل می‌داد قرار دارد.

٢-از سال ١٩٠٦ دولت جدید مشروطه ‌و فارس‌گرای ایران با سائقه‌های استعمار داخلی و نژادپرستی آریایی و مزدوری برای دول اوروپائی استعمارگر ضد تورک دارای ذهنیت صلیبی، هم‌چنین به‌ منظور ایجاد اکثریت فارس‌زبان از طریق فارس‌سازی ملت تورک (و دیگر ملل ساکن در ایران)، سیاست دشمنی با هویت ملی تورک را عموما، و به‌ حاشیه ‌راندن و حذف زبان تورکی از نظام تحصیلی و مطبوعات و نظام اداری و حقوقی را خصوصا، مخصوصا در تورک‌ایلی- شمال غرب و نواحی مجاور تورک‌نشین آن که ‌در پیوسته‌گی فیزیکی –خاکی با جمهوری‌های تورکیه‌ و آزربایجان قرار دارند، آغاز و دنبال کرد. بهانه‌ی اصلی مشروطه‌طلبان و مانقورت‌های تورک در این برهه‌ آن بود که ‌تورکی زبان قاجارهای تورک و تورکمان، و بنابراین زبانی غیر ایرانی و بیگانه ‌است.

با کودتای سردار سپه ‌و سپس ساقط کردن دولت تورک قاجار و تاسیس دولت پهلوی توسط دول اوروپایی ضد تورک دارای ذهنیت صلیبی، فارس‌سازی کامل ملت تورک به‌ سیاست علنی، نهادینه، همه‌جانبه ‌و راه‌بردی دولت مودرن ایران - تبدیل شد، فورم نسل‌کشی زبانی تورکی و نسل‌کشی ملی ملت تورک را به خود گرفت و در تمام طول حاکمیت دولت پهلوی، با سائقه‌های ملی‌گرایی فارسی و نژادپرستی آریایی ضد تورک ادامه‌ یافت.

با تاسیس جمهوری اسلامی ایران، سیاست دولتی نسل‌کشی زبانی و ملی تورک نه‌ تنها متوقف نه‌شد، بر عکس با افزوده‌ شدن سوس اسلامی-شیعی به ‌آن، هم‌چنان و عمیق‌تر و شدیدتر و همه‌جانبه‌تر و شتابان‌تر از قبل ادامه ‌یافت.

٣-جوهر سیاست نژادپرستانه‌ و ضد انسانی نسل‌کشی زبانی تورکی و نسل‌کشی ملی ملت تورک در ایران را دشمنی با زبان تورکی و تلاش بر حذف کامل آن از تمام عرصه‌های اجتماعی و شخصی و فرهنگی و هنری و سیاسی و مکتوب و رسانه‌ها و .... از طریق تحقیر و تضعیف زبان و ادبیات تورکی، ممنوع ساختن تورکی‌گویی و تورکی‌نویسی مخصوصا به زبان ادبی و معیار، جرم شناختن و مجازات کردن کاربرد زبان تورکی در چاپ و نشر کتب و در نظام تحصیلی و ادارات و تئاتر و مطبوعات و تابلوها و نام‌گذاری اشخاص و اماکن و اعلانیه‌ها و سنگ قبرها و ...؛ و به‌ جای آن کاربرد زبان تحمیلی و بیگانه‌ی فارسی به ‌عنوان زبان گویا ملی در همه‌ی این عرصه‌ها تشکیل می‌دهد.

٤- زبان فارسی هرگز زبان ملی ملت تورک نه‌بوده، نیست و نه‌خواهد شد. فارسی همان قدر برای ملت تورک یک زبان ملی است که‌ زبان‌های ارمنی و پشتون و هندی و کوردی و تامیلی. دولت ایران و قومیت‌گرایان فارس باید از این‌گونه ‌اوهامات و تُرَّهات و خیالات خام و بیهوده‌گویی و مهمل‌سرایی‌های گستاخانه دست بردارند و درک کنند که ‌زبان فارسی اقلا از سال ۱٨٩٨ (مصوبات انجمن معارف برای تحمیل فارسی در مدارس جدید) تاکنون، برای ملت تورک و مناطق تورک‌نشین در ایران، یک زبان بیگانه ‌و تحمیلی و استعماری و قاتل است.

٥-فارسی به ‌هر قیمتی می‌باید به ‌مرزهای طبیعی خود یعنی منطقه‌ی فارس‌نشین در مرکز و شرق ایران (فارسستان) عقب‌نشینی کند و خواهد کرد. زبان تورکی می‌باید در مقیاس سراسری و در نزد دولت مرکزی دارای وضعیت و موقعیت برابر حقوقی و رسانه‌ای و آموزشی و قانونی و اجتماعی با فارسی باشد، و ‌تدریس و آموزش زبان فارسی در مناطق تورک‌زبان و تورک‌نشین ایران باید منوط و مشروط به ‌تدریس و آموزش متقابل و در همان مقیاس و سطح زبان تورکی در مناطق فارس‌زبان و فارس‌نشین ایران، آن هم به‌ عنوان یک زبان خارجی و زبان قومی هم‌سایه گردد.

٦-دولت ایران می‌باید قومیت‌گرایی و قبیله‌گرایی فارسی را تَرْکِ نموده و از جا زدن زبان محلی و هویت خُرْدْبومی فارسی به عنوان زبان و هویت فراملی، و «تمسک به باورهای منسوخ و استخوان‌های پوسیده‌ی هیتلر و موسولینی» دست بردارد و خود را تبدیل به ‌دولت تمام ملل ساکن در ایران کند. هم‌چنین لازم است مانند یک دولت مسئول بابت ‌دشمنی و دسیسه‌پردازی و خسارات و تخریبات معنوی و مادی‌ای که ‌در طول یک صد و بیست سال گذشته بر ملت تورک ‌یعنی نیمی از شهروندان خود و فرهنگ و زبان تورکی یعنی زبان رسمی و تاریخی دول حاکم بر ایران وارد آورده عذرخواهی نماید، و عاجلا به‌ جبران مالی و حقوقی آن‌ها به‌پردازد (از جمله ‌فارس‌زبان کردن بخش بزرگی از تورکان ساکن در ایران که‌ حدود یک سوم جمعیت فارس‌زبان فعلی ایران را تشکیل می‌دهند).

٧-سرهنگ دادگاه نظامی در خطاب اول به زعفری او را تورک آزربایجان نامیده و کریم زعفری به درستی به او اعتراض کرده است. محدود کردن ملت تورک و زبان تورکی به آزربایجان، یکی از مولفه‌های سیاست نسل‌کشی ملی تورک توسط دولت ایران است. محدوده‌ی حیات ملت تورک در شمال غرب ایران منحصر و محصور به جوفرافیای آزربایجان نیست و بسیار وسیع‌تر از آن است. منطقه‌ی ملی تورک‌نشین در شمال غرب ایران و نواحی مجاور آن و یا «تورک‌ایلی» (وطن تورک) هم، در جنوب شرقی از داخل متروپول تهران و در جنوب از نواحی اراک و نهاوند و دینور و صحنه شروع و تا قفقاز و آناتولی، مرزهای جمهوری‌های آزربایجان و تورکیه امتداد می‌یابد. آزربایجان صرفا نیمی از اراضی تورک‌ایلی را تشکیل می‌دهد. محدود کردن ملت تورک به جوغرافیای آزربایجان و تجزیه‌ی وطن تورک‌ایلی و ملت واحد تورک ساکن در ایران بر اساس جوغرافیای آزربایجان، به ملت آزربایجان و .... یک خیانت ملی و وطن‌فروشی است که آزربایجان‌گرایان استالینیست- امتداد تاریخی پان‌ایرانیسم – هم مدافع و مبلغ آن هستند. 

٨- ولایت خمسه ‌به ‌لحاظ اداری و سیاسی در دوره‌ی قاجار با انتزاع و ترکیب بخش‌هایی از ایالت آزربایجان وقت و ایالات و ولایات جنوب آن تشکیل شد. در دوره‌ی حرکت ضد تورک مشروطیت و لایحه‌ی انجمن‌های ایالتی و ولایتی و انجمن ایالتی آزربایجان و ... که ‌آزربایجان‌گرایان به‌ قهرمان‌سازی و بت‌تراشی از آن‌ها می‌پردازند، ولایت خمسه خارج از ایالت آزربایجان قرار داشت. با این همه، علی رغم این که خمسه‌ و مناطق تورک‌نشین استان‌های مرکزی و همدان و قوم و البرز و کرمانشاه ‌و کوردستان و تهران و .... اقلا در دو قرن گذشته جزئی از جوغرافیا و ایالت آزربایجان نه‌بوده‌اند، آن‌ها همیشه‌ جزئی از نیاخاک - وطن تورک و یا تورک‌ایلی بوده و هستند و خواهند بود. چرا که ‌وطن تورک سرزمینی است که ‌ملت تورک در سال‌های مبنایی  ۱٨٩٨-١٩٠٠ (آغاز سیاست رسمی و دولتی فارس‌سازی ملت تورک توسط انجمن‌های معارف تهران و تبریز) به ‌طور اکثریتی و پیوسته در آن جا ساکن بود.

بیوگرافی مختصر کریم زعفری زنجانی

حاج کریم زعفری زنجانی، فرزند میرزا رحیم متولد ١٩١٨ زنجان، متوفی ١٩٩٧؛ از شخصیت‌های مطبوعاتی و فرهنگی پیش‌کسوت، شاعران معاصر شهر زنگان و خمسه، فعال و ناشر در زمینه‌ی زبان و ادبیات تورکی و نشر آثار تورکی به ‌لهجه‌ی زنجانی. او که در سال ١٩٤١ در زنگان یک موسسه‌ی مطبوعاتی تاسیس و در بازار زنگان یک کتاب‌فروشی دایر کرده بود، کتاب‌هایی چون دیوان اقبالی، دیوان غریق، دیوان عازم زنجانی و سخن‌وران و خطاطان زنجان را منتشر کرده است. زعفری زنجانی سال‌ها با جراید مرکزی و تا سال‌های آخر عمر با مطبوعات محلی زنجان همکاری داشت. او بین ١٩٤٩-١٩٥٣، ٤ سال سردبیر نشریه‌ی هفته‌گی شهنواز چاپ زنجان و بعدها صاحب امتیاز و مدیر مسئول نشریه‌ی صدای ‌خمسه بود.‌ زعفری زنجانی در اواخر عمر مسئول «سیمای سخنوران زنجان»، سرویس ادبیات تورکی هفته‌نامه‌ی پیام ‌زنجان بود که قسمت مهمی از تاریخ ادبیات تورکی را جمع‌آوری و به ‌چاپ رسانید. از زعفری اشعار بسیاری به ‌تورکی و فارسی باقی مانده‌ که‌ تاکنون قسمت کمی از آن به‌ چاپ رسیده ‌است. از جمله‌ مجموعه‌ی اشعار فارسی او «کتاب نوبر» چاپ ١٩٧٨، و داستان منظوم «ایلان‌چی» (پری و قنبر) به‌ تورکی محاوره‌ای و برگرفته از فولکلور تورک مردم زنجان. وی داستان تورکی «ایلان‌چی» را در سال ١٩٦٥ به ‌پایان برده‌ بود، اما به‌ سبب ممنوعیت و اجازه‌ی نشر نیافتن آثار تورکی توسط دولت ایران، تنها بعد از سی سال در سال ١٩٩٥ موفق به ‌نشر آن شد. این اثر که ‌سرشار از لغات و ضرب المثل‌های تورکی است، از این جهت و غنای لغوی و فولکلوریک تورکی آن، تقدیر (و به‌ سبب بینش ظاهرا جنسیت‌گرا و زن‌ستیز آن تنقید) شده‌ است. 

منبع سند-عکس:

مقدمه‌ی کتاب «ایلان‌چی» (ئیلانچی) تالیف کریم زعفری زنجانی. به ‌نقل از:

١-Turkkitabxanasi  تورک کیتابخاناسی- کتابخانه ‌ترکی: بعد از کودتای 28 مرداد 32 بازداشت شدم و وکیلم گفت: جرمت، تُرک بودن است!

https://alkhazanah.com/channels/-1001004095743/?page=132

٢-كمپین رسمیت زبان تورکی در سراسر ایران -کمپین امضاء برای تاسیس فرهنگستان زبان ترکی در ایران: زمانی که‌ دقیقا به ‌مانند امروز تورک بودن در ایران جرم بود.

https://www.facebook.com/tdqir/posts/2172338462823720

منابع بیوگرافی کریم زعفری زنجانی:

١-بایرام  bayram- یادی از شعرای فقید معاصر زنجان / ع. م. بیانی

http://bayrambayani84.blogfa.com/post/120

٢-کانال زنگانیمیز- معرفی مشاهیر زنگان. کریم زعفری

https://t.me/azZangan/1735

٣-زنگان شاعیرله‌ری

http://zanganshaeirlari.blogfa.com/post/26

٤-شعرا و نویسنده‌گان- كریم زعفری زنجانی

 http://sepinood84.blogfa.com/post/17

٥-یادی از شعرای فقید معاصر زنجان-  کریم زعفری

http://alavi61.blogfa.com/post/866

٦-زنگانیمیز # معرفی_مشاهیر_زنگان: کریم زعفری

➡️ @azZangan ⬅️

https://t.me/s/Reza_Qasempour?q=%23%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C_%D9%85%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%B1_%D8%B2%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%86&before=2228

نگاهی به سیر ممنوع ساختن زبان تورکی و آموزش به تورکی ، تحمیل زبان بیگانه‌ی فارسی بر تورک‌ها به منظور فارس‌سازی آن‌ها و تبدیل زبان فارسی به یک زبان رسمی انحصاری و تحمیلی قاتل

تدریس زبان تورکی در مدرسه‌ی دارالفنون دوره‌ی ناصرالدین شاه قاجار، نخستین دانشگاه در تاریخ مودرن ایران

http://sozumuz1.blogspot.com/2018/08/blog-post_28.html

تحصیل تورکی در مدارس اصول جدید در تهران ده سال قبل از امضای فرمان مشروطیت به گزارش ترجمان-قاسپیرالی

http://sozumuz1.blogspot.com/2018/11/blog-post_29.html

لغو ممنوعیت زبان تورکی در مدارس توسط مظفرالدین شاه به ترغیب سلطان عبدالحمید

http://sozumuz1.blogspot.com/2020/12/blog-post_35.html

دستور مظفرالدین ‌شاه برای تدریس زبان تورکی در مدارس آزربایجان و اعتناء بایسته به تعلم آن

http://sozumuz1.blogspot.com/2015/12/blog-post.html

بیگانه بودن زبان فارسی برای تورکان

ا. اسمیت و ه.گ.او. دووایت (١٨٣٣ میلادی): فارسی برای تورک‌ها زبانی بیگانه؛ و پرشیا نامیدن ایران یک دروغ یونانی است.

http://sozumuz1.blogspot.com/2019/03/blog-post_9.html

رابینو: روستائیان همدان تورک‌اند و کلمه‌ای فارسی نمی‌دانند.

http://sozumuz1.blogspot.com/2015/12/blog-post_13.html

دانش‌آموزان تورک کوریجان- کبود راهنگ- همدان اصلاً زبان فارسی نمی‌دانند

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/03/blog-post_28.html

وزیر کشور سهیلی (١٣١٩): اهالی استان‌های سوم و چهارم به هیچ وجه فارسی نمی‌دانند

https://sozumuz1.blogspot.com/2019/06/blog-post_2.html

در دوره‌ی مشروطیت

 کتاب درسی مشروطیت: بعد از این تورکی حرف نزنیم. اگر او تورکی حرف زد جواب ندهیم

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/04/blog-post_19.html

کتاب درسی دوره‌ی مشروطیت: زبان مردم تورک در آزربایجان قبل از غلبه‌ی موغول، فارسی بود

https://sozumuz1.blogspot.com/2020/02/blog-post_9.html

مخالفت دولت مشروطه با تحصیل به زبان تورکی و ممنوع کردن آن در سال ١٩١٨

http://sozumuz1.blogspot.com/2018/10/blog-post.html

مخالفت احزاب دوره‌ی مشروطیت با تحصیل به زبان تورکی

انجمن ایالتی آزربایجان-تبریز و «کورش کبیر»، «نژاد ایرانی»، «زبان شیرین، ملی فارسی»، «ملت شش هزار ساله‌ی ایران» و «ملت آزربایجان»‌اش

http://sozumuz1.blogspot.com/2020/05/blog-post_11.html

مغلوبیت‌مان در انقلاب مشروطه‌ی ایران و خبطمان در انجمن آزربایجان ویا تاریخ مختصر بی زبان شدنمان

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/12/blog-post_19.html

مخالفت مرامنامه‌ی فرقه‌ی اجتماعیون عامیون (برنامه‌ی جمعیت مجاهدان) دوره‌ی مشروطیت با حقوق زبانی و ملی ملت تورک

http://sozumuz1.blogspot.com/2019/04/blog-post_18.html

مرامنامه‌ی فرقه‌ی اجتماعیون ایران (حزب دموکرات) در دوره‌ی مشروطیت و انکار مساله‌ی ملی و حقوق زبانی، و مخالفت با فدرالیسم در آن

http://sozumuz1.blogspot.com/2019/02/blog-post_3.html

مرامنامه‌ی فرقه‌ی سوسیالیست ایران و نفی فدرالیسم ملی و حقوق زبانی

http://sozumuz1.blogspot.com/2018/07/blog-post_21.html

ممنوع ساختن زبان تورکی و آموزش به تورکی توسط دموکرات‌های آزربایجان-آزادی‌ستان

موضع منفی خیابانی نسبت به زبان تورکی  به ادعای عبدالله بهرامی

http://sozumuz1.blogspot.com/2018/02/blog-post_26.html

دستور موکد خیابانی برای تحمیل زبان فارسی به کودکان تورک و تنبیه آنان به جرم تورکی‌گویی به روایت ناصح ناطق

https://sozumuz1.blogspot.com/2018/07/blog-post_8.html

از خیانت‌های آزربایجان‌گرایان: ممنوع کردن تورکی توسط دموکرات‌های آزربایجان

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/07/blog-post.html

از خیانت‌های آزربایجان‌گرایان: فیوضات و طراحی نسل‌کشی ملی و زبانی تورکی در ایران

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/08/blog-post_17.html

پس از کودتای رضاخان-دوره‌ی پهلوی

اسناد دولتی در باره‌ی منسوخ کردن زبان تورکی و فارس‌سازی اجباری تورک‌ها توسط مدارس فارسی‌زبان بنا به گزارشات رسمی سالهای ١٣٠٤-١٣٠١

http://sozumuz1.blogspot.com/2016/03/blog-post.html

سخنرانی تقی‌زاده در مجلس: همه چیز باید فارسی باشد

http://sozumuz1.blogspot.com/2019/01/blog-post_27.html

انتقاد از سید حسن تقی‌زاده به سبب توصیه‌ی او به فارس‌سازی تورک‌ها در ایران

http://sozumuz1.blogspot.com/2019/01/blog-post_26.html

شعار فارسی کردن ایران تقی‌زاده و اعتراض حاج محمدجعفر افشار کنگاوری به آن

http://sozumuz1.blogspot.com/2019/01/blog-post_92.html

از کونگره‌‌ی ملی فارس در تبریز-١٩٢٦ تا کونگره‌ی ترویج زبان و ادب فارسی در اورمیه-٢٠١٩

http://sozumuz1.blogspot.com/2021/02/blog-post_24.html

ممنوعیت نام و هویت تورک

سرهنگ دادگاه‌ نظامی در دادرسی ارتش: در ایران، تورک بودن جرم است

https://sozumuz1.blogspot.com/2021/10/blog-post_4.html

بخش‌نامه‌ی اداره‌ی فرهنگ آزربایجان برای رایج ساختن نام و هویت قومی آذری و آذربایجانی به جای تورک

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/10/blog-post_12.html

ممنوعیت مدارس تورک و زبان تورکی در مدارس

افسار الاغ به سر کودکان تورک و بستنشان به آخور تا مثل آدم به فارسی حرف بزنند

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/06/blog-post_9.html

تکلم به لهجه‌ی اجنبی تورکی اکیداً ممنوع است. با زبان شیرین فارسی صحبت کنید!

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/04/blog-post_4.html

یک سند تاریخی: تحمیل زبان فارسی به شاگردان تورک با توبیخ و اخطار و قدغن نمودن تورکی حرف زدن در مدارس

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/03/blog-post_30.html

جلوگیری از جار زدن به زبان تورکی در مدارس شهر بین (بن)، استان چهارمحال بختیاری - ایران مرکزی

http://sozumuz1.blogspot.com/2015/12/blog-post_11.html

خانم معلم و صندوق جریمه‌ی تکلم به زبان تورکی، حکایت‌های شهربانو-زن متولد ماکو

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/02/blog-post_21.html

ممنوعیت تورکی در ادارات

ممنوع ساختن تورکی در ادارات: تا به فارسی سخن نگویی، فروغ روح پاکت آشکار نمی شود

https://sozumuz1.blogspot.com/2021/10/blog-post_7.html

ممنوعیت انتشارات و کتب و نشریات تورک در ایران

قومیت‌گرائی افراطی فارسی و مراسم کتاب‌سوزی ٢٦ آذر سال ١٣٢٥ در آزربایجان

http://sozumuz1.blogspot.com/2015/12/blog-post_22.html

ممنوعیت تئاتر تورک:

سندی از ممنوعیت تئاتر تورکی در تهران، بزرگترین شهر تورک‌نشین در ایران

http://sozumuz1.blogspot.com/2018/10/blog-post_13.html

قدغن کردن تئاتر تورکی توسط ریاست معارف آزربایجان در دوره‌ی رضاشاه-١٩٢٩

https://sozumuz1.blogspot.com/2020/03/blog-post.html

در دوره‌ی جمهوری اسلامی

اشکالات اصل ١٥ قانون اساسی و مسئله‌ی خط و زبان تورکی

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/06/blog-post_14.html

ممنوع کردن خط لاتین تورکی: کومدی ـ تراژیکی دیگر از قومیت‌گرایی فارسی

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/07/blog-post_24.html

مصوبه‌ی حکومت احمدی‌نژاد در باره‌ی تدریس اختیاری دو واحد درسی اختیاری زبان و ادبیات تورکی در دانشگاهها

http://sozumuz1.blogspot.com/2017/10/blog-post_31.html

یکی بر سر شاخ، بن می‌برید و یا یونسی دستیار رئیس جمهور و بطحایی وزیر آموزش و پرورش، نفوذی موساد و سیا هستند

https://sozumuz1.blogspot.com/2018/04/blog-post_26.html