Saturday, December 7, 2019

هذا كتاب زبدة التاريخ - ایشبو «اؤته‌ک‌ین اؤزو» پیتیی‌دیر


هذا كتاب زبدة التاريخ

(ایشبو «اؤته‌ک‌ین اؤزو» پیتیی‌دیر- İşbu Ötek’in Özü Pitiyi”dir)


Manuscript of the Zubdat al-Tarikh (Essence of History) from before 1648

Turkey, first half of 17th century
Manuscripts; codices
Ink, opaque watercolor, and gold on paper
10 7/16 x 6 3/8 x 1/4 in. (26.50 x 16.20 x 0.70 cm)
The Edwin Binney, 3rd, Collection of Turkish Art at the Los Angeles County Museum of Art (M.85.237.38)
Not currently on public view

Curator Notes

This manuscript belongs to the genealogical genre of Ottoman literature. Its specific format, with key figures enclosed within small interconnected medallions, is based on early fifteenth-century examples from Timurid Iran, which the Ottomans employed to illustrate their own dynasty’s alleged descent from the prophet Muhammad, in the process including Adam, biblical patriarchs, the caliphs, and even Genghis Khan and his descendants, all of whose purported relationship to the Ottomans would support their claims to legitimacy and rule. Because the last sultan shown is Ibrahim (r. 1640–48), the manuscript must date from before 1648.

Bibliography

·         Lo Terrenal y lo Divino: Arte Islámico siglos VII al XIX Colección del Museo de Arte del Condado de Los Ángeles. Santiago: Centro Cultural La Moneda, 2015.
·         Denny, Walter B.  Turkish Treasures from the Collection of Edward Binney, 3rd.  Portland, OR:  Portland Art Museum, 1979.
·         Pal, Pratapaditya, Thomas W. Lentz, Sheila R. Canby, Edwin Binney, 3rd, Walter B. Denny, and Stephen Markel. "Arts from Islamic Cultures: Los Angeles County Museum of Art." Arts of Asia 17, no. 6 (November/December 1987): 73-130.


Wednesday, December 4, 2019

مقاله‌ای تورکی از حاجی اسدالله ممقانی تبریزی (١٩١٠): عاجز دئییلیز؛ جهالتیمیز غالب‌دیر. بو مرضین علاجی اتحاددیر!

مقاله‌ای تورکی از حاجی اسدالله ممقانی تبریزی (١٩١٠) 

عاجز دئییلیز، جهالتیمیز غالب‌دیر. بو مرضین علاجی اتحاددیر! 

مئهران باهارلی

خلاصه

در این نوشته مقاله‌ای به تورکی از شیخ حاجی اسدالله افندی ممقانی تبریزی در تبلیغ اندیشه‌ی اتحاد اسلام عوثمان‌لی را تقدیم و بررسی کرده‌ام. اسدالله افندی ممقانی از رهبران مشروطه‌طلبی معتدل قاجاری، هوادار اندیشه‌ی آزادی و حکومت قانون، و رئیس «انجمن سعادت ایرانیان» در استانبول بود. او از مجتهدین تورک شیعی تجددخواه و اصلاح‌طلب در پایان دوره‌ی قاجار، و در زمره‌ی نسل اول نواندیشان اسلامی-شیعی تورک در دوران مودرن است. اسدالله افندی ممقانی از تورک‌های ایرانی پیوسته‌ به حرکت «اتحاد اسلام عوثمان‌لی» بود و از طرف سلطان عوثمان‌لی به مقام شیخ الاسلام شیعیان جهان منصوب شده بود. اگرچه اسدالله افندی ممقانی یک تورک‌گرای کلاسیک نه‌بود، اما تمایلات تورک‌گرایانه داشت، و از هموارکننده‌گان مسیر «خودآگاهی ملی تورک» شمرده می‌شود که به نوبه‌ی خود در سال‌های جنگ جهانی اول منجر به «مجادله‌ی ملی تورک» و پیدایش «ناسیونالیسم مودرن تورک» در ایران و تورک‌ایلی شد. در دوره‌ی پهلوی، اسدالله افندی ممقانی با احمد کسروی، یک پان‌ایرانیست ضد تورک در مبارزه‌ی فکری و عضو موسس چند انجمن تورک‌گرا مانند «کلوپ آزربایجان» («جمعیت آزربایجانی‌های مرکز»)، و «انجمن دوستی و فرهنگی ایران و تورکیه» بود. در عرصه‌ی دینی، اسدالله افندی ممقانی مدافع لائیسیسم، عدم تسلط صنف متولیان و خادمان دین (روحانیت) بر دولت، و ضرورت مطلق عدم دخالت آن‌ها در امور دولتی و عرفی بود. او در این موضوعات تحت تأثیر فضای تجددخواهان عوثمان‌لی قرار داشت و عموما در خط اسلام تورک حرکت کرده است. اسلام تورک، تفسیر و برداشت و درکی از اسلام مطابق با روحیات و سنن و شرایط و وضعیت تاریخی و فرهنگی و اجتماعی و جوغرافی و اقتصادی و سبک زنده‌گی جوامع تورک است.

Özet

Bu makalede, Mamağanlı (Mamağani) Şeyh Hacı Esadullah Efendi Tebrizi'nin Osmanlı İttihad-ı İslam (Müslümanların Birliği) projesini savunan bir Türkçe makalesini sunup analiz ettim. Mamağanlı, Kacar Meşrutiyet Devrimi sırasında özgürlük, hürriyetler ve hukukun üstünlüğü fikirlerini destekleyen ılımlı Meşruteçi bir lider, ve İstanbul'daki "İran Saadet Cemiyeti"nin başkanıydı. Mamağanlı, Kacar döneminin sonlarında yaşamış en önde gelen modernist ve reformist Türk Şii müçtehitlerinden biridir, ve Modern çağda Türk İslam-Şii yenilikçi ve ilerici düşünürlerinin ilk nesli arasında yer almaktadır. Osmanlı İttihad-ı İslam (Müslümanların Birliği) hareketine katılan İranlı bir Türk olan Mamağanlı, Osmanlı Sultanı tarafından dünya Şiilerinin Şeyhülislamı olarak atanmıştı. Mamağanlı klasik bir Türkçü olmasa da, Türkçü eğilimlere sahipti ve "Türk Milli Uyanışı"nın öncülerinden biri olarak kabul edilir. "Türk Milli Uyanışı", I. Dünya Savaşı sırasında İran ve Türkili'de "Türk Milli Mücadelesi"ne ve "Modern Türk Milliyetçiliği"nin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Pehlevi döneminde Mamağanlı, Türk karşıtı ve Pan-İranist bir düşünür olan Ahmed Kesrevi'ye karşı entelektüel bir mücadele yürütmüştür. Ayrıca "Azerbaycan Kulübü" (Başkentteki Azerbaycanlılar Derneği) ve "İran-Türkiye Dostluk ve Kültür Derneği" de dahil olmak üzere birçok Türkçü kuruluşun kurucu üyesiydi. Dini söylemlerde Mamağanlı, laikliği savunmuş, din adamlarının devlet üzerindeki kontrolüne karşı çıkmış ve din adamlarının devlet işlerine ve dini olmayan konulara karışmamasının mutlak gerekliliğini savunmuştur. Mamağanlı bu konularda Osmanlı-Türkiye'nin modernist atmosferinden etkilenmiş ve genel olarak Türk İslamı'nın çizgisini takip etmiştir. Türk İslamı, İslam'ın Türk toplumlarının ruhuna, geleneklerine, tarihsel, kültürel, sosyal, coğrafi, ekonomik ve yaşam tarzı koşullarına uygun bir yorumu, algısı ve anlayışıdır.

Abstract

In this article, I have presented and analyzed a Turkish article by Sheikh Haji Asadollah Efendi Mamaghani Tabrizi, promoting the Ottoman Ittihad-i Islam (​​the unity of Muslims) project. Mamaghani was a moderate constitutionalist leader, who supported of the ideas of ​​freedom, liberties, and the rule of law. He was the head of the "Iranian Felicity Association" in Istanbul during the Qajar Constitutional Revolution. Mamaghani was one of the most prominent modernist and reformist Turkish Shiite mujtahids at the end of the Qajar period. He was among the first generation of Turkish Islamic-Shiite innovators and progressive thinkers in the modern era. Mamaghani was an Iranian Turk who joined the Ottoman Ittihad-i Islam (the unity of Muslims) movement. He was appointed by Ottoman Sultan as the Sheikh ul-Islam of all Shiites in the world. Although Mamaghani was not a classical Turkist, he had Turkist tendencies and is considered one of the pioneers of the “Turkish National Awakening”. This movement eventually led to the "Turkish National Struggle" and the emergence of “Modern Turkish Nationalism” in Iran and Turkili during World War I. During the Pahlavi period, Mamaghani was engaged in intellectual battle against Ahmad Kasravi, an anti-Turkish Pan-Iranianist. He was also a founding member of several Turkist organisations, including the "Azerbaijan Club" (Association of the Azerbaijanis of the Capital city), and the "Iran-Turkey Friendship and Cultural Association". In religious discourse, Mamaghani advocated for secularism, opposed the control of clergy over the state, and defended the absolute necessity of non-interference of religious clergy in state and secular affairs. In these matters, he was influenced by the modernist atmosphere of Ottoman – Turkey and generally followed the line of Turkish Islam. Turkish Islam is an interpretation, perception, and understanding of Islam that aligns with the spirit, traditions, historical, cultural, social, geographical, economic, and lifestyle conditions of Turkish societies.


Sunday, December 1, 2019

مظفرالدین شاه قاجار: گل و لای نعل اسب‌های اوردوی قهرمان عوثمان‌لی، مدال شرف است بر سینه‌ی من

مظفرالدین شاه قاجار: گل و لای نعل اسب‌های اوردوی قهرمان عوثمان‌لی، مدال شرف است بر سینه‌ی من 

مئهران باهارلی

خلاصه

در منابع تورکیه‌ای مکررا روایتی مربوط به دیدار مظفرالدین شاه قاجار از استانبول در سال ١٩٠٢، که منعکس کننده‌ی تمایلات تورک‌گرایانه و اتحاد اسلامی او است نقل می‌شود. طبق این روایت به هنگام مراسم سان دیدن از اوردوی دوم عوثمان‌لی در ادیرنه، شوکرو پاشا یکی از فرماندهان توپ‌خانه‌ی اوردوی دوم، از مظفرالدین شاه تقاضا می‌کند که برای اجتناب از پاشیده شدن گل و لای بر روی او حین چهارنعل تاختن اسب‌های سواره نظام‌، او مراسم سان را از جای‌گاه مناسب‌تری تماشا کند. اما مظفرالدین شاه، به جای رفتن به یک جای‌گاه دیگر، در همان جا مانده و می‌گوید: «من گل و لایی که نعل اسب‌های اوردوی قهرمان عوثمان‌لی بر من به‌پاشند را - اوردویی که عظمت و شوکت اسلام (مسلمانان) را تا به دروازه‌های وین (اوتریش) برده و اعلان کرد-، چون عالی‌ترین مدال‌ و شریف‌ترین نشان‌ جهان با افتخار بر سینه‌ام حمل می‌کنم». در زیر این روایت تاریخی را به تورکی، در دو خط عربی و لاتینی به همراه ترجمه‌ی فارسی آن آورده‌ام. تمام زیرنویس‌ها فقط در متن تورکی به خط لاتین آمده است.

Abstract

Turkish sources frequently cite an episode from Mozaffar al-Din Shah Qajar's visit to Istanbul in 1902, as indicative of his sympathy for both Turkish ethnic solidarity and the ideal of Islamic unity (İttihad-ı İslâm). According to this account, during the troop review ceremony of the Ottoman Second Army in Edirne, Şükrü Paşa, one of the army’s artillery commanders, requested that Mozaffar al-Din Shah observe the ceremony from a more suitable location so that he would not be splashed with mud as the cavalry horses galloped by. However, instead of moving to another location, Mozaffar al-Din Shah remained where he was and declared: "I proudly bear upon my chest the mud and dung cast upon me by the horseshoes of the heroic Ottoman army - the army that carried and proclaimed the greatness and glory of ‘Islam’ to the gates of Vienna (Austria) - as the highest medal and the most honorable badge in the world." Below, I reproduce this historical narrative in Turkish, in both Arabic and Latin scripts, together with its Persian translation. 

Thursday, November 28, 2019

گاسپار دروویل: زبان فرماندهی ارتش قاجار و عباس میرزا، تورکی است. فارسی منحصرا زبان ادبیات است

گاسپار دروویل:
زبان فرماندهی ارتش قاجار و عباس میرزا، تورکی است
فارسی منحصرا زبان ادبیات است
ایروان و نخجوان جزء آزربایجان است

مئهران باهارلی

گاسپار دروویل (Gaspard Drouville) افسر فرانسوی، که بر اساس عهدنامه‌ی فینکنشتاین[1] در ترکیب گروه ژنرال گاردان برای بازسازی ارتش دولت تورک قاجار به ایران قاجاری آمد و در سال‌های ۱۸۱۲–۱۸۱۳ در پانزدهمین سال سلطنت فتح‌علی شاه قاجار و ولایت‌عهدی عباس میرزا در این کشور اقامت داشت، در سال ۱۸۲۸ خاطرات – سفرنامه‌ی خود را در کتابی دو جلدی به اسم (Voyage en Perse) منتشر کرد[2]. (این کتاب تحت نام سفر در ایران توسط منوچهر اعتماد مقدم به فارسی ترجمه شده است[3]).

خاطرات-سفرنامه‌ی گاسپار دروویل دارای اطلاعات ذی‌قیمتی در باره‌ی وضعیت نظامی و سیاسی دربار و قوشون و دولت تورک قاجاری در دوره‌ی سلطنت فتح‌علی شاه و ولایت‌عهدی عباس میرزا، و ماهیت و هویت تورکی آنها در آن دوره است. بخش بزرگ‌تری از کتاب دروویل در باره‌ی فرهنگ و اعتقادها و سنت‌ها و خورد و خوراک و زنده‌گی روزمره مردمان ایران و ساختمان‌ها و بازارها و  شهرهای ایشان است. (به واقع اغلب این بخش در باره‌ی ملت تورک و تورک‌ایلی در اوایل دوران دولت تورک قاجاری و جزئی از تاریخ و میراث مدنی تورک است).

از دیگر اهمیت‌های کتاب دروویل، تثبیت‌های وی در باره‌ی موقعیت رسمی زبان تورکی در دربار و قوشون و گسترده‌گی کاربرد آن در ایران قاجاری و کل آسیا، تورکی‌گرایی ولیعهد و نائب السلطنه عباس میرزا، یک ارتش تورک بودن قوشون قاجاری، تورکمان بودن اهالی اورمیه و فوج‌های آن، تعلق ایروان و نخجوان به آزربایجان و ... است:

١- دروویل می‌گوید تورکی زبان دربار و قوشون و ارتش قاجاری، هم‌چنین زبانی است که در سرتاسر آسیا رایج بوده و می‌توان با استفاده از آن در این قاره به سهولت مسافرت کرد. به همین دلایل، در ایران حتی کسانی که به زبان فارسی  آشنایی دارند، ترجیح می‌دهند به زبان تورکی صحبت کنند. اما فارسی، صرفا زبان ادبیات است و به عنوان زبانی مکتوب در شرق ایران تا حدود هند (یعنی أساسا در خارج ایران، نه در داخل آن) رایج است.

٢-دروویل می‌گوید هنگامی که دولتین انگلستان و فرانسه اقدام به تشکیل واحدهای نظامی مودرن در ایران قاجاری کردند (واحدهای فرانسوی که نخست تشکیل شدند موسوم به «قدیم»؛ واحدهای انگلیسی که بعدا تشکیل شدند موسوم به «جدید»)، نظام‌نامه و زبان فرماندهی و فرامین واحدهای نظامی قدیم و جدید را به ترتیب زبان‌های فرانسوی و انگلیسی انتخاب کرده بودند. در حالی که بدنه و فرماندهی ارتش قاجاری (به شرحی که در ادامه‌ی این مقاله خواهد آمد) عمدتا- و حتی منحصرا - از عنصر تورک تشکیل می‌شد. دروویل این رویه را نابجا و غیر عقلانی می‌یافت. به همین سبب نظرات خود در این باب را با ولیعهد عباس میرزا درمیان گذاشت. ولیعهد عباس میرزا هم به وضعیت نابجا و غیر عقلانی مزبور (کاربرد زبان‌های فرانسوی و انگلیسی به عنوان زبان فرماندهی قوشون) پایان داد و زبان تورکی را زبان فرماندهی و فرامین قوشون قاجاری تعیین کرد.