حسین نیهال آتسیز:
دولت ایران، باید رفتار متفاوتی با میلیونها تورک داخل در مرزهایش
داشته باشد.
این تورکها نوادههای حاکمان دیروز ایران هستند.
فارسها به دلیل آن که در مغزهایشان افسانههای «شاهنامه» جا خوش
کرده، نهمیتوانند خود را از توهم دیدن هر تورک به صورت یک «افراسیاب» و
آزربایجان به صورت «توران» رها سازند.
آیندهی ایران در گروی دوستی با تورک است.
دشمنی با تورک به نفع ایران نهخواهد بود.
مئهران باهارلی
خلاصه
در این
نوشته اصل تورکی و ترجمهی فارسی مقالهی «تورکهای ایران» از حسین نیهال
آتسیز، نویسنده، شاعر، معلم، تاریخنگار، متفکر و تئوریسین ملیگرای تورک را از
شمارهی ٧۳ نشریهی اؤتوکن سال ۱٩٧٠ دادهام.
این مقاله به سبب موارد مطرح شده در آن به صورتی منطقی، مستدل، واقعگرایانه و بهدور
از افراط و تندروی حائز اهمیت سیاسی و تاریخی است. آتسیز پیششرطهای
بهبود روابط ایران با تورکیه را به صورت آتی بر میشمارد: تجدید نظر ایران در تاریخنگاری
و روایتهای تاریخیاش، تامین حقوق ملی تورکان ساکن در این کشور، و پایان دادن به
افکار دشمنانهی مطبوعات ایران به تورکها و تورکیه. آتسیز میگوید ایران
قرنها تحت حاکمیت تورک بوده و بسیاری از شخصیتها و سرداران ملی آن تورک هستند و
این حقایق ایران را یک کشور تورک میسازد. بنا به آتسیز تورکها بزرگترین گروه اتنیک در ایران و وارثان همان حاکمات تورک در
طول تاریخ هستند. وجود تورکهای ایران عاملی است که برادری بین ایران و تورکیه را
ایجاد میکند. آتسیز به تبلیغات منفی
مطبوعات ایران در بارهی تورکیه، حمایت از افسانهی نسلکشی ارامنه توسط تورکها و
کشتار تورکهای قشقایی توسط دولت ایران اعتراض میکند. او ایدهی اتحاد
بین تورکها – شامل تورکهای ایران - را دارای مبانی تاریخی واقعی میداند. اما ایدههای
«پانایرانیسم» و «تاریخ ۲٥٠٠
سالهی دولتمداری ایران» را خیالبافی، و «آریامهر» نامیدن محمدرضا شاه را مضحک مینامد. نخبهگان و
افکار عمومی تورکیه، ایران، تاریخ و هویت آن را به عنوان کشوری فارس پذیرفتهاند.
تمام جریانات سیاسی عمده در این کشور هم، اعم از کمالیستها، اولوسالچیها، اسلامگرایان
سنی، علویها، لیبرالها، سوسیال دموکراتها، مارکسیستها، اوروپاگرایان و ...
حاکمیت فارس بر این کشور و تاریخنگاری ایرانی فارسمحور غربی را قبول کرده و آن
را تبلیغ و مدافعه میکنند. تنها صدائی که هر از چندگاهی در بارهی تورکان ساکن در
ایران و دفاع از حقوق انسانی و ملی آنها بلند میشود، صدای برخی افراد منتسب به طیفهای
گوناگون تورکگرا و ملیگرایان تورک، مانند حسین نیهال آتسیز است.
Özet
Bu
yazıda, Türk milliyetçisi bir yazar, şair, eğitimci, tarihçi, düşünür ve
kuramcı olan Hüseyin Nihal Atsız’ın, ilk olarak 1970 yılında *Ötüken*
dergisinin 73. sayısında yayımlanan "İran Türkleri" başlıklı
makalesinin hem orijinal Türkçe metnini hem de Farsça çevirisini sunuyorum. Söz
konusu makale; aşırılıktan veya radikalizmden uzak, mantıklı, sağlam
gerekçelere dayalı ve gerçekçi bir üslupla ortaya koyduğu hususlar nedeniyle
siyasi ve tarihi bir önem taşımaktadır. Atsız, İran'ın Türkiye ile ilişkilerini
geliştirmesinin ön koşullarını şu şekilde sıralar: İran'ın tarih yazımını ve
tarihsel anlatılarını gözden geçirmesi, ülke sınırları içinde yaşayan Türklerin
ulusal haklarının güvence altına alınması ve İran basınında Türklere ve
Türkiye'ye yönelik dile getirilen düşmanca tutumlara son verilmesi. Atsız,
İran'ın yüzyıllar boyunca Türk yönetimi altında kaldığını ve ülkenin önde gelen
pek çok şahsiyeti ile komutanının Türk olduğunu vurgulayarak; bu gerçeklerin
İran'ı bir Türk ülkesi kıldığı görüşünü savunur. Atsız'a göre Türkler,
İran'daki en büyük etnik grubu oluşturur ve tarih boyunca iktidarı elinde tutan
Türk hükümdarların mirasçısıdır. Türklerin İran'daki varlığı, İran ile Türkiye
arasındaki kardeşliği oluşturan bir unsur teşkil eder. Atsız; İran basınında
Türkiye aleyhine yapılan olumsuz haberlere, Ermeni soykırımı iddiasının
benimsenmesine ve İran hükümetinin Kaşkay Türklerine yönelik katliamına karşı
çıkmaktadır. O, İran Türklerini de kapsayan Türk birliği kavramının sağlam
tarihsel temellere dayandığı görüşündedir. Buna karşılık;
"Pan-İranizm" fikirlerini ve "2.500 yıllık İran devlet
geleneği" anlayışını birer hayal ürünü olarak görüp reddetmekte, Muhammed
Rıza Şah'a verilen "Aryamehr" (Aryanların Işığı) unvanını ise gülünç
bulmaktadır. Türkiye’deki seçkinler ve kamuoyu, İran’ı —tarihi ve kimliğiyle
birlikte— bir Fars ülkesi olarak kabul etmektedir. Ülkedeki tüm başlıca siyasi
kesimler —Kemalistler, Ulusalcılar, Sünni İslamcılar, Aleviler, liberaller,
sosyal demokratlar, Marksistler, Avrupa yanlıları ve diğerleri— İran üzerindeki
Fars hegemonyasının yanı sıra, İran’a dair Batı etkisindeki ve Fars merkezli
tarih yazımını da benimsemekte, yaymakta ve savunmaktadır. İran’daki Türk
nüfusuna ilişkin —onların insani ve ulusal haklarını savunan— zaman zaman
yükselen tek sesler, Hüseyin Nihal Atsız gibi çeşitli Türkçü ve Türk
milliyetçisi çevrelerle ilişkili şahıslara aittir.
Abstract
In
this piece, I present both the original Turkish text and the Persian
translation of the article "The Turks of Iran" by Hüseyin Nihal
Atsız—a Turkish nationalist writer, poet, educator, historian, thinker, and
theorist—originally published in issue No. 73 of the periodical *Ötüken* in
1970. This article holds political and historical significance due to the
points it raises, which are presented in a logical, well-reasoned, and
realistic manner, free from extremism or radicalism. Atsız outlines the prerequisites for improving Iran's
relations with Turkey as follows: Iran’s revision of its historiography and
historical narratives, the safeguarding of the national rights of Turks living
within the country, and an end to the hostile sentiments toward Turks and
Turkey expressed in the Iranian press. Atsız asserts that Iran was under Turkic
rule for centuries and that many of its national figures and commanders were
Turkic; he maintains that these facts render Iran a Turkish country. According to Atsız, Turks constitute the largest
ethnic group in Iran and are the heirs to the Turkic rulers who held power
throughout history. The presence of Turks in Iran serves as a factor fostering
brotherhood between Iran and Turkey. Atsız objects to the negative press
coverage in Iran regarding Turkey, the endorsement of the Armenian genocide
narrative, and the Iranian government's massacre of Qashqai Turks. He views the
concept of Turkic unity—encompassing the Turks of Iran—as resting on genuine
historical foundations. Conversely, he dismisses the ideas of
"Pan-Iranism" and the notion of a "2,500-year history of Iranian
statehood" as mere fantasy, and regards the title "Aryamehr"
(Light of the Aryans) given to Mohammad Reza Shah as ridiculous. Turkey’s elites and public opinion accept Iran—along
with its history and identity—as a Persian country. All major political
factions in the country—including Kemalists, *Ulusalcı*s (nationalists), Sunni
Islamists, Alevis, liberals, social democrats, Marxists, pro-Europeans, and
others—acknowledge, promote, and defend Persian hegemony over the country as
well as the Western-influenced, Persian-centric historiography of Iran. The
only voices occasionally raised regarding the Turkish population of Iran — advocating
for their human and national rights — belong to individuals associated with
various Turkist and Turkish nationalist circles, such as Hüseyin Nihal Atsız.
