بلي، آري، ائوئت، هن، هه‌يه، هه‌يا، هايا، يا، هه، هوي، ايله‌ل

بلي، آري، ائوئت، هن، هه‌يه، هه‌يا، هايا، يا، هه، هوي، ايله‌ل

مئهران باهارلي

Tuesday, March 01, 2011

۱-ائوئتÉvét : فارسجا بلي و آري آنلاملاريندا ايشله‌ديله‌ن تمه‌ل تورکجه کليمه‌دير. گونوموزده ائوئت کليمه‌سي تورکييه و آزه‌ربايجان تورکجه‌له‌رينده قوللانيلير. آزه‌ربايجاندا تورکجه‌نين بيرسيرا لهجه‌سينده ائوئت کليمه‌سي، اه‌وه‌ت (Evet) دييه سؤيله‌نير. ۱۹۳۷ده‌ن سونرا سوويئت آزه‌ربايجانيندا تورکجه‌ني پوزما و اسکي تورکجه ايله تورکييه‌ده‌ن آيريشماني آرتيرما سيياسه‌تي دوغرولتوسوندا، ائوئت کليمه‌سينين يازيلي و اؤلچون ديلده ايشله‌ديلمه‌سينه سون وئريلميش، اونون يئرينه فارسجا بلي و قونوشما ديلينده‌ن « هه » کليمه‌سي منيمسه‌نميشدير.

ائوئت کليمه‌سي اسکي ياغما، توخسي، قيپچاق تورکول (تورکيک) ديلله‌رينده ائووئت (Ewet)، اوغوزلاردا ائمئت (Emet, Evet) و اؤته‌کي تورکول ديلله‌رده يئمئت (Yemet) اولاراق سؤيله‌نيردي. چاغاتايجادا عئيني کؤکه‌ن و آنلامدا اووات (Uvat)، اووات (Ovat) و قاراخانلي‌جادا اووا (Uva) کليمه‌له‌ري وار اولموشدور. چاغداش تورکمه‌نجه‌ده هاوا (Hawa) و خاوا ايله بير سيرا باشقا تورکول ديلله‌رينده ايشله‌ديله‌ن اوباOba  (قيرقيزجادا ооба) کليمه‌له‌ري ده ائوئت‌ده‌ن ائوريلمه‌دير.

ائوئت کليمه‌سي‌نين کؤکه‌ني حاققيندا ده‌ييشيک گؤروشله‌ر اورتايا آتيلميشدير. بير گؤروشه گؤره يانيتلاما اوچون قوللانيلان ياه (Yah) اونله‌مي و مات (Mat) برکيشديريجي‌نين بيرله‌شمه‌سينده‌ن يانيتلاما اونله‌م (ندا) و ايلگه‌چي (اداتي) اولان ائوئت و يان بيچيمله‌ري اولوشموشدور: ياه+مات = يامات = يه‌مه‌ت = يئمئت = ائمئت = ائبئت = ائوئت. ذکي اه‌يوب‌اوغلو تورکجه ائوئت کليمه‌سي‌نين اسکي ايرانيک پهله‌وي ديلينده‌کي آواثادان (Avatha, Avad) آلينتيلانديغيني ساولاميشدير. آنجاق بو گؤروش هئچ بير کؤکه‌ن‌بيليمچي ساريسيندان قبول ائديلمه‌ميشدير.

۲-هه‌يه Heye: تورکجه‌ده ائوئت آنلاميندا اولان ايکينجي تمه‌ل کليمه‌دير. آلتاييک کؤکه‌نلي اولدوغو دوشونولور. کانتون (يو ائ) چينجه‌سي‌نده «هاي Hai 是» ايله «هاي‌آHye ah 係 »، ژاپونجادا «هاي Hai はい» ائوئت آنلاميندادير: هاي Hye (ائوئت) +آ ah (وورقو اداتي). ماندارين چينجه‌سي‌نده «ها او آ، Hǎo 好» اوکئي، ياخشي، اييي آنلاميندادير. تورکجه‌ده ائوئت آنلاميندا ايشله‌ديله‌ن « هن » کليمه‌سي ده، چينجه «هايا» کليمه‌سي‌نين تورکجه‌له‌شديريلمه‌سي‌دير: هه+ن: هه (چينجه هاي کليمه‌سي‌نين قيسالديلميشي) + ن (چينجه آ وورقو اداتي يئرينه، تورکجه ن وورقو اداتي).

هه‌يه، آزه‌ربايجانˊين بير چوخ بؤلگه‌سي‌نده (باتي آزه‌ربايجان اوستاني)، ايرانˊين گونئيي‌نده (قاشقاي ائلي آراسيندا) و تورکييه‌‌نين دوغوسوندا (قارس، ارزروم، ...) يايقيندير. هه‌يهˊنين لهجه‌له‌ريميزده چوخ ساييدا ده‌ييشگه‌سي واردير: هه‌يه Heğe Heye (آنقارا، آفيون، ايسپارتا، دنيزلي، آيدين، باليقئسير، توقات، گوموشخانا، قارس، قازي‌انتئپ، ماراش، خاتاي، سيواس، يوزقات، قايسئري، نييده، قونيا، آدانا، ايچ‌ائل)؛ هه‌آ Hea (ارزروم)؛ هه‌ياHeya  (آدانا)، هگه Hege (گوموشخانا)؛ هه‌يه‌ک Heyek (زونقولداق)؛ هک Hek (زونقولداق)؛ هکي Heki (گوموشخانا)؛ هنگيه Heñye (يوزقات)؛ هيييا Hıyya (دنيزلي)؛...

تورکجه‌ده «هاي هاي» ترکيبي، کسينليکله ائوئت، سئوه سئوه ائوئت، قوشقوسوز و البته کي ائوئت آنلاملاريندا اولوپ، هه‌يه ايله کؤکه‌نده‌شدير. آزه‌ربايجاندا تورکجه‌نين لهجه‌له‌رينده تورکجه-فارسجا «هه‌يه بلي» (Heye beli) (بلي، آري) ترکيبي واردير. ناخجيواندا ايشله‌ديله‌ن هه‌يه (اه‌يه) ترکيبي ايسه، ائوئت آنلامينداکي هه‌يه ايله ايلگيسيز اولوپ، فارسجا اگر کليمه‌سينده‌ن پوزمادير.

يا، ياه، يئه(Ya, Yah, Yéh) : اسکي تورکجه‌ده ائوئت آنلاميندا ايشله‌ديلميشديرله‌ر. بورادا يا-ياه کليمه‌سي، هه‌يه-هايا کليمه‌سي‌نين قيسالديلميشي اولابيله‌ر. کوره‌جه‌ده ائوئت آنلاميندا بنزه‌ر «예 يئ» کليمه‌سي واردير.

اييي، اييا، ائيي(İyi, İya, Eyi) : چئشيتلي تورکول ديلله‌رينده، ا‌ئ‌ائ ээ موغولجادا، иә قازاقجادا ائوئت آنلاميندا قوللانيلير. بونلار هه‌يه ايله، يا دا ياخشي آنلاميندا اييي کليمه‌سي ايله ايلگيلي اولابيله‌ر. ماندارين چينجه‌سي‌نده اوکئي و ائوئت آنلاملاريندا ايشله‌ديله‌ن «ها او آ Hǎo» کليمه‌سي ده اصلينده ياخشي و  اييي آنلاميندادير. هه‌يه تاتارجادا (Äye) اولاراق سؤيله‌نير.

۳- هنHen : ائوئت آنلاميندا اوچونجو تمه‌ل تورکجه کليمه‌دير. هن آشاغيدا آنلاتيلان « هه » ايلگه‌جينه تاکيد-وورقو سون‌اکي اولان –نˊنين آرتيريلماسي ايله اولوشموش اولابيله‌ر. تورکجه‌ده « هن » کليمه‌سي، چينجه « هايا » کليمه‌سي‌نين تورکجه‌له‌شديريلمه‌سي‌دير: هه (چينجه هاي کليمه‌سي‌نين قيسالديلميشي) + ن (چينجه آ وورقو اداتي يئرينه، تورکجه ن وورقو اداتي).

هن؛ هه کليمه‌سينده‌ن داها کيبار و اينجه اولاراق قبول ائديلير و کسينليک (البته که بلي) گؤستره‌ير. بو کليمه آزه‌ربايجان و تورکييه‌ده ايشله‌کدير (ارزرومدا Hien). ماجارجادا ائوئت آنلاميندا اولان «ايگه‌ن Igen »کليمه‌سي، تورکجه هن کليمه‌سي ايله باغلانتيليدير.

کتاب درسی مشروطیت: بعد از این تورکی حرف نه‌زنیم. اگر او تورکی حرف زد جواب نه‌دهیم

کتاب درسی مشروطیت:

بعد از این تورکی حرف نه‌زنیم

اگر او تورکی حرف زد جواب نه‌دهیم 

مئهران باهارلی

خلاصه: 

در این مقاله دو صفحه از یک کتاب درسی به زبان فارسی از دوره‌ی مشروطیت را تقدیم و بررسی کرده‌ام. در این دو صفحه زبان تورکی با نادانی، بی‌فرهنگی، تاریکی، مرده‌گی و دشمنی؛ اما زبان فارسی با وطن‌پرستی، علم، دانایی، ترقی، زنده‌گی و نجابت مترادف شمرده می‌شود. کودکان تورک به اجتناب از تورکی‌گوئی و تورکی‌نویسی دعوت، و تشویق به فارسی‌گوئی و فارسی‌نویسی می‌شوند. این سند نشان می‌دهد که در ایران، یک سیاست «نسل‌کشی زبانی» رسمی - دولتی بر علیه زبان تورکی، از اواخر دهه‌ی ۱۸۹۰ میلادی آغاز شده و تا به امروز به مدت پنج نسل ادامه یافته است. جنبش مشروطه، تاریخ تبدیل تورک‌ستیزی-تورک‌زدائی به سیاست رسمی دولت ایران و آغاز سیاست راهبردی دولت ایران «نسل‌کشی زبانی تورکی» است. این دو صفحه به این واقعیت که کودکان تورک فارسی نه‌می‌دانند اعتراف و بدین ترتیب این واقعیت تاریخی را تائید می‌کند که فارسی زبان بومی و ملی مردم تورک نه‌بود. در سند از زبان ما با نام «تورکی»، «خودنام‌گذاری» و یا اِندونیم (Endoethnonym, Autoethnonym, Self-Identification, Self-Nomination, Self-Designation) طبیعی و تاریخی او یاد می‌شود. تعویض نام زبان تورکی به آزری، آزربایجانی، تورکی آزری، تورکی آزربایجانی و ده‌ها «دیگرنام‌گذاری» و یا اگزونیم (Xenonym, Exonym) دیگر بر اساس استان و شهر و طائفه و ... توسط خارجیان، دولت ایران، ایران‌گرایان و آزربایجان‌گرایان، یک دسیسه‌ی متاخر استعماری، نژادپرستانه، الیتیست، اوریانتالیست و مولفه‌ای از سیاست گسترده‌تر تورک‌ستیزی و نسل‌کشی زبانی و ملی تورک در ایران است.

Özet

Bu makalede, Meşrute dönemine ait bir Farsça ders kitabından iki sayfayı sundum ve inceledim. Bu iki sayfada, Türkçe cehalet, kültürsüzlük, karanlık, ölüm ve düşmanlıkla eşleştirilirken, Farsça vatanseverlik, bilgi, bilgelik, ilerleme, yaşam ve ahlakla ilişkilendirilmektedir. İran'daki Türk çocukları Türkçe konuşmaktan ve yazmaktan kaçınmaya teşvik ediliyor ve bunun yerine Farsça konuşmaya ve yazmaya yönlendiriliyor. Bu belge, İran'da 1890'ların sonlarında başlayan ve beş nesildir günümüze kadar devam eden, Türk diline karşı resmi bir hükümet "dil soykırımı" politikasının varlığını ortaya koyuyor. Meşrute Hareketi, İranda Türk düşmanlığından ve Türk kimliğinin silinmesi iddialarından, "Türk dil soykırımı" resmi ve stratejik devlet politikasına geçiş dönemidir. Bu iki sayfada, Türk çocuklarının Farsça bilmediği kabul edilerek, Farsçanın Türk halkının ana dili veya milli dili olmadığı tarihsel gerçeği vurgulanmaktadır. Belgede, dilimizden "Türkçe" olarak bahsediliyor; bu, dilin doğal ve tarihsel "kendini adlandırması" veya endonimidir (Endoetnonim, Otoetnonim, Kendini Tanımlama, Kendini Adlandırma, Kendini Belirleme). Türk dilinin yabancılar, İran hükümeti, pan-İranistler ve Azerbaycancılar tarafından Azerice, Azerbaycanca, Azerice Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi vb. gibi il, şehir, kabile temel alınarak sayısız dışadlanırmalar ve egzonimlerle yeniden adlandırılması, son dönem sömürgeci, ırkçı, elitist ve oryantalist bir komplodur. Bu, İran'daki Türk düşmanlığı politikasının ve Türklere yönelik dilsel ve ulusal soykırımın bir parçasıdır.

Abstract

In this article, I have presented and examined two pages from a Persian textbook from the constitutional era. In these two pages, the Turkish language is equated with ignorance, lack of culture, darkness, death, and hostility, while the Persian language is associated with patriotism, knowledge, wisdom, progress, life, and decency. Turkish children in Iran are encouraged to avoid speaking and writing in Turkish, and instead they are urged to speak and write in Persian. This document reveals that an official government-led policy of “linguistic genocide” against the Turkish language started in the late 1890s in Iran and has persisted for five generations up to the present day. The Constitutional Movement marked the shift from Turkophobia and erasure of Turkish identity to the Iranian government's official and strategic policy of "Turkish linguistic genocide." In these two pages it is acknowledged that Turkish children do not know Persian, highlighting the historical fact that Persian was not the native or national language of the Turkish people. In the document, our language is referred to as "Turkish", which is its natural and historical "self-naming" or endonym (Endoethnonym, Autoethnonym, Self-Identification, Self-Nomination, Self-Designation). The renaming of the Turkish language to Azeri, Azerbaijani, Azeri Turkish, Azerbaijani Turkish, and numerous of other exonyms based on province, city, tribe, etc., by foreigners, the Iranian government, panIranists, and Azerbaijanists, is a late colonial, racist, elitist, and orientalist conspiracy. It is a part of the broader policy of Turkophobia and the linguistic and national genocide of the Turks in Iran.

سیزده بدر - گزی گونو، و منشاء بین النهرینی - سامی - رومی آن: دوم ماه قیرآچان- آوریل (١٣ فروردین)

سیزده بدر - گزی گونو، و منشاء بین النهرینی - سامی - رومی آن

 

دوم ماه قیرآچان- آوریل (١٣ فروردین)

 

مئهران باهارلی

شیوع و تشکل سنت سیزده بدر به شکل امروزی آن، در پایتخت‌های دولت‌های تورک - تورکمان حاکم بر ایران، بویژه در تهران قاجاری بوده است. سمبولسیم اغلب در شکل نحوست و شوم بودن عدد سیزده در فرهنگ نمادهای گوناگون شماری از اقوام و مدنیت‌های باستانی و قدیم غیر ایرانیک بین النهرینی - سومری؛ سامی - عبرانی - بابلی (از کشور عراق فعلی)؛ و رومی - یونانی - مسیحی وجود داشته است. 

نبود سابقه‌ی سیزده بدر در میان ملل ایرانیک‌زبان: مراسم روز سیزده بدر و نحوست عدد سیزده و ... ارتباطی با فارسی‌گری، زرتشتی‌گری و ایرانیت ندارد. در میان سنن فارس‌ها (تاجیک‌های غربی سابق)، سیزده‌به‌در نسبت به دیگر اعیاد این قوم دارای موقعیت بسیار مبهم‌تری است. در کتاب‌های تاریخی و ادبی گذشته‌ی فارسی - دری از قبیل التفهیم، تاریخ بیهقی و آثار الباقیه که آیین‌های نوروزی را با جزئیات شرح داده‌اند، نشانی مستقیم در مورد سیزده بدر نیست. شاعران فارسی‌گوی - دری‌گوی آن زمان هم در اشعار خود اشاره‌ای به آن نکرده‌اند. این سنت در میان ملت تاجیک که دارای زبانی نزدیک به فارسی است و دیگر اقوام و ملل ایرانیک‌زبان مانند بلوچ‌ها و پشتون‌ها نیز کاملاً ناشناخته است.

تکلم به لهجه‌ی اجنبی تورکی اکیداً ممنوع است. با زبان شیرین فارسی صحبت کنید!

شعاری که در دوره‌ی حاکمیت محمدرضا شاه پهلوی به دیوار تمام کلاس‌ها در مدارس نصب شده بود: 

تکلم به لهجه‌ی اجنبی تورکی اکیداً ممنوع است.

با زبان شیرین فارسی صحبت کنید! 

مئهران باهارلی.

 

Muhammed Rıza Şah Pehlevi'nin hükümdarlığı döneminde okullardaki tüm sınıfların duvarlarına asılan bir slogan:

“YABANCI BİR LEHÇE OLAN TÜRKÇE KONUŞMAK KESİNLİKLE YASAKTIR. ONUN YERİNE TATLI OLAN FARSÇA DİLİNİ KONUŞUN!”

A slogan that was posted on the walls of all classrooms in schools during the reign of Mohammad Reza Shah Pahlavi:

“SPEAKING IN TURKISH, A FOREIGN DIALECT, IS STRICTLY PROHIBITED. SPEAK THE SWEET LANGUAGE OF PERSIAN INSTEAD!”

Méhran Baharlı

خلاصه:

کتاب «مرگ هست و بازگشت نیست» به قلم ایرج اخگر از جنبه‌ی مستندسازی سیاست نسل‌کشی زبانی تورکی و روش‌های اجرای این سیاست توسط دولت مودرن ایران – سلطنت پهلوی حائز اهمیت است. بنا به این کتاب در سال ۱٩٤٩ در دوره‌ی حاکمیت محمدرضا شاه پهلوی زبان تورکی در مدارس خوی ممنوع بود و کودکان تورک کلمه‌ای فارسی نه‌می‌دانسته‌اند. این اعتراف صریح به این واقعیت است که فارسی یک زبان تحمیلی، غیر خودی، غیر بومی و بیگانه برای ملت تورک ساکن در ایران است. گسترش زبان فارسی در میان توده‌ی تورک در آزربایجان و دیگر نواحی تورک‌ایلی، هم‌‌چنین دو منطقه‌ی ملی تورک دیگر آفشاریورت و قاشقای‌یورت، و نیز در خلج‌اوردا (خلجستان) و تورکمن‌یورت (تورکمن صحرا)، امری جدید مربوط به قرن اخیر، معلول تحمیل سیستماتیک زبان فارسی، و نسل‌کشی زبانی ملت تورک توسط دولت مودرن ایران در ۱۳۰ سال گذشته است. ایرج اخگر در کتاب خود بعضی از روش‌های مستقیم و غیر مستقیم نسل‌کشی زبانی تورکی که دولت مودرن ایران از آن‌ها استفاده کرده و می‌کند را ذکر کرده است. داده‌های کتاب او این واقعیت را تائید می‌کنند که قومیت‌گرایان فارس، ناسیونالیسم افراطی ایرانی، پان‌ایرانیسم و دولت مودرن ایران که تحت کونترول آن‌ها بوده و است (دولت مشروطه، سلطنت پهلوی، جمهوری اسلامی)، از تهاجم و اِعمال خشونت فیزیکی و خون‌ریزی هم برای سرکوب و امحاء زبان و فرهنگ و ملت تورک در ایران، تحمیل زبان و فرهنگ فارس، و نسل‌کشی زبانی و ملی و فارس‌سازی ملت تورک استفاده کرده‌اند و می‌کنند. ایرج اخگر قسمتی از ملت تورک که ساکن در آزربایجان است را - مطابق با ترمینولوژی آزربایجان‌گرایی پان‌ایرانیستی - «آزربایجانی» می‌نامد. آزربایجانی، یک دیگرنام‌گذاری و هویت قومی ایجاد شده بر اساس جوغرافیا در دوره‌ی جنبش ضد تورک مشروطیت است و سه عمل‌کرد مهم دارد: نفی خودنام‌گذاری و هویت ملی تورک، نفی یگانه‌گی ملی تورک‌زبان‌های ساکن در ایران (همه‌ی اوغوزهای غربی)، و نفی وطن تورک بودن کل منطقه‌ی تورک‌نشین در شمال غرب ایران و یا تورک‌ایلی.

Özet

İrec Ahger'in "Ölmek Var, Dönmek Yok" adlı kitabı, modern İran devletinin, özellikle de Pehlevi monarşisinin, Türk diline yönelik soykırım politikasını ve uygulama yöntemlerini belgelemesi açısından önemlidir. Bu kitaba göre, 1949 yılında, Muhammed Rıza Şah Pehlevi'nin saltanatı sırasında, Hoy okullarında Türkçe yasaklanmış ve Türk çocukları Farsça tek kelime bile bilmiyordu. Bu itiraflar, İran'da yaşayan Türkler için Farsçanın zorla dayatılmış, yabancı, yerli ve anadil olmayan bir dil olduğunu açıkça kabul etmektedir. Farsça dilinin Azerbaycan ve Türkili’nin diğer bölgelerinde, iki öteki Türk ulusal bölgede (Afşaryurt ve Kaşkayurt), ve de Halaç-Orda (Haljistan) ile Türkmenyurt'ta (Türkmen Sahara) Türk halkı arasında yayılması, yeni bir olgudur. Bu durum, İran devletinin son 130 yıldır sistematik olarak Farsça dilini dayatmasının ve Türk halkına yönelik uyguladığı dilsel soykırımının bir sonucudur. İrec Ahger, kitabında İran devletinin Türk diline uyguladığı doğrudan ve dolaylı dilsel soykırım yöntemlerinden bazılarını anlatmaktadır. Kitaptaki bu veriler, Fars ve İran aşırı milliyetçilerin, Pan-İranistlerin ve onların kontrolü altındaki modern İran devletinin (Meşrute devleti, Pehlevi monarşisi, İslam Cumhuriyeti), İran'da Türk dilini, kültürünü ve ulusunu bastırmak ve ortadan kaldırmak, Farsça dilini ve kültürünü dayatmak, Türk ulusunu Farslaştırmak ve Türk milletine karşı dilsel ve ulusal soykırım gerçekleştirmek için saldırganlık, fiziksel şiddet ve kan dökme yöntemlerini kullandığını ve kullanmaya devam ettiğini doğrulamaktadır. İrec Ahger, Azerbaycan'da yaşayan Türk ulusunun bir bölümünü, Pan-İranist Azerbaycancılığın terminolojisine uygun olarak "Azerbaycanlı" diye adlandırıyor. Azerbaycanlı, Türk karşıtı Meşrute hareketi sırasında coğrafyaya dayalı olarak oluşturulmuş bir egzonim ve kimliktir. Azerbaycanlı etnik isim ve kimliğinin, üç önemli işlevi vardır: Türk ulusal kimliği ve Türk kendini-adlandırmayı redd etmek, İran'da yaşayan Türkçe konuşan kitlelerin (tüm Batı Oğuzların) tek bir millet olduğunu inkar etmek, ve İran'ın kuzeybatısında tüm Türkçe konuşan bölgeleri içine alan Türkili'nin, Türk vatanı olarak algılanmasını engellemek.

Abstract

The book "There is Death and There is No Return" by Iraj Akhgar is significant for documenting the Turkish linguistic genocide policy, and its implementation methods by the modern Iranian state specifically the Pahlavi monarchy. According to this book, in 1949, during the reign of Mohammad Reza Shah Pahlavi, the Turkish language was banned in Khoy schools and Turkish children did not know a single word of Persian. These confessions are a clear admission of the fact that the Persian language is a forced, imposed, foreign, and non-native language for the Turkish people living in Iran. The spread of the Persian language among the Turkish people in Azerbaijan and other regions of Turkili, two other Turkish national regions (Afsharyurt and Qashqayurt), as well as in Khalaj-Orda (Khaljistan) and Turkmenyurt (Turkmen Sahara) is a recent phenomenon. It is a result of the systematic imposition of the Persian language and the linguistic genocide of the Turkish people by the modern Iranian state over the past 130 years. In his book, Iraj Akhgar mentions some of the direct and indirect methods of linguistic genocide imposed by the Iranian state on the Turkish language. The data in his book confirms the fact that Persian ethnicists, Iranian extreme nationalists, Pan-Iranists, and the modern Iranian state (including the constitutional government, the Pahlavi monarchy, the Islamic Republic), which has been under control of those groups have used and continue to use aggression, physical violence, and bloodshed to suppress and eradicate the Turkish language, culture, and nation in Iran; to impose Persian language and culture; to commit linguistic and national genocide of the Turkish nation, and its Persianization. Iraj Akhgar refers to the part of the Turkish nation living in Azerbaijan as “Azerbaijani” – in line with the terminology of Pan-Iranist Azerbaijanism. Azerbaijani is an exoethnonym and identity created based on geography during the period of the anti-Turk movement of the constitutional era. It serves three important functions: negation of the Turkish national endoethnonym and identity, negation of the national uniqueness of the Turkish-speaking people living in Iran (all Western Oghuz), and negation of Turkili as Turkish homeland including entire Turkish-speaking region in northwest Iran.

فارسی می‌باید به مرزهای طبیعی خود در مرکز و جنوب کشور عقب‌نشینی کند/پس رانده شود، و افول ستاره‌ی زبان فارسی به عنوان زبان رابط

فارسی می‌باید به مرزهای طبیعی خود در مرکز و جنوب کشور عقب‌نشینی کند/پس رانده شود، و

افول ستاره‌ی زبان فارسی به عنوان زبان رابط 

مئهران باهارلی 

Farsça, ülkenin orta ve güney kesimlerindeki doğal sınırlarına doğru geri çekilmeli/itilmelidir.

Persian should retreat / be pushed back to its natural borders in the central and southern parts of the country 

Méhran Baharlı

Wednesday, May 30, 2007

 

«سؤزوموز، مئهران باهارلی‌نین یازقالاری توپلوسو» پیتییی،‌ بیرینجی جیلدده‌ن

“Sözümüz, Méhran Baharlının yazqalar toplusu” pitiyinden, cild I

از کتاب « سؤزوموز، مجموعه مقالات مئهران باهارلی» - جلد اول

 

mehranbahari1@yahoo.com

https://independent.academia.edu/MBaharli

https://sozumuz1.blogspot.com/

https://www.facebook.com/profile.php?id=61579230999069

خلاصه:

زبان فارسی زبان «ملی» و «مشترک» ملل ساکن در ایران مخصوصا برای ملت تورک نیست. فارسی، یک زبان به طور طبیعی – تاریخی «سراسری» در این کشور هم نیست. تعلل دولت جمهوری اسلامی در اعلام بی‌طرفی ملی - زبانی خویش و انجام اصلاحات رادیکال زبانی، و بر عکس تشدید سیاست نسل‌کشی زبانی تورکی در ایران و ریشه‌کن کردن آن، و ادامه‌ی حمایت نخبه‌گان، روشن‌فکران و قاطبه‌ی قوم فارس از سیاست‌های فارس‌سازی دولتی تورک‌ها و نسل‌کشی زبانی - امحاء زبان و فرهنگ ملل غیرفارس در ایران، باعث بروز احساسات و حساسیت منفی قابل درک و مشروع در مردمان و روشن‌فکران غیر فارس مخصوصاً تورک‌ها نسبت به زبان فارسی گردیده است. دولت جمهوری اسلامی ایران اخیراً سیاست تبدیل زبان فارسی به یک زبان رابط در منطقه و ایجاد «جهان پارسی» را هم به سیاست راه‌بردی تحمیل این زبان در داخل کشور افزوده است. با توجه به واقعیتهای موجود، پس از این، زبان فارسی باید دارای حقوقی متناسب با تاریخ دولتی بودن، واقعیت‌های جهان معاصر، اصول جهانی حقوق بشر و وزنه‌ی جمعیتی حاضر خود باشد و نه بیشتر از آن. می‌بایست به موقعیت زبان فارسی به عنوان تنها زبان «رسمی»، «دولتی» و «آموزشی» در کشور به ویژه در تورک‌ایلی و دیگر مناطق ملی تورک (کانتون‌های تورک) در ایران پایان داد. در کشوری که ملت تورک هم در آن ساکن است، زبان فارسی بعد از این نه‌می‌تواند به جز زبان ملی و محلی قوم - ملت فارس (تاجیک‌های غربی سابق) به‌کار رود. فارسی باید دست از تجاوز به مناطق ملی غیر فارس بکشد و به مرزهای طبیعی و دموگرافیک خود در شرق و برخی نواحی مرکزی ایران عقب‌نشینی کند.

Özet

Farsça, İran'da yaşayan tüm halkların, özellikle de Türk halkının milli - ulusal dili değildir. Ayrıca, tarihsel olarak ülke genelinde yaygın bir dil de değildir. İran İslam Cumhuriyeti'nin ulusal-dilsel tarafsızlığını ilan etmeye ve köklü dil reformları uygulamaya direnmesi ve bunun yerine İran'da Türkçeye karşı dilsel soykırım politikasını yoğunlaştırması, İran'da Fars elitlerinin, aydınlarının ve tüm Fars ulusunun Fars olmayan ulusları  Farslaştırma ve onların dil ve kültürlerini ortadan kaldırma yönündeki devlet politikalarına devam eden desteği, Fars olmayan halklar ve aydınlar, özellikle Türkler arasında Fars diline karşı anlaşılabilir ve meşru olumsuz duygular ve hassasiyetler ortaya çıkmıştır. İran İslam Cumhuriyeti, ülke içinde Farsçayı dayatma yönündeki mevcut stratejik politikasına, son dönemde Farsçayı bölgesel bir ortak dil haline getirme ve "Farsça bir dünya yaratma" politikasını da eklemiştir. Mevcut gerçekler göz önüne alındığında, bundan sonra Farsça, yalnızca çağdaş dünyanın gerçeklerine, evrensel insan hakları ilkelerine ve mevcut demografik ağırlığına uygun haklara sahip olabilir, daha fazlasına değil. Farsçanın ülkedeki tek "resmi", "devlet" ve "eğitim" dili olma statüsü, özellikle Türkili ve diğer Türk ulusal bölgelerinde (Türk kantonlarında) son bulmalıdır. Türklerin de yaşadığı bir ülkede, Farsça yalnızca Fars halkının (eski adıyla Batı Tacikleri) ulusal ve yerel dili olarak kullanılmalıdır. Farsça, Fars olmayan ulusal bölgelere tecavüz etmemeli ve İran'ın doğusu ve bazı orta bölgelerindeki doğal ve demografik sınırlarına geri çekilmelidir.

Abstract

The Persian is not the national language of all peoples living in Iran, particularly for the Turkish people. It is not language that historically been common throughout the country either. The hesitation of the Islamic Republic of Iran in declaring its national-linguistic neutrality and implementing radical linguistic reforms, and instead intensifying the linguistic genocide policy against Turkish in Iran, along with the ongoing support of Persian elites, intellectuals, and the entire Persian nation for the state policies of Persianization and eradication of the language and culture of non-Persian nations in Iran, have caused understandable and legitimate negative feelings and sensitivities among non-Persian peoples and intellectuals, especially Turks, against the Persian language. The Islamic Republic of Iran has recently added the policy of transforming Persian into a regional lingua franca and "creating a Persian world" to its existing strategic policy of imposing this language within the country. Given the current realities, after this, the Persian language should only have the rights commensurate with the realities of the contemporary world, universal principles of human rights, and its current demographic weight, and no more. The status of Persian as the sole "official", "governmental" and "educational" language in the country must end, especially in Turkili and other Turkish national regions (Turkish cantons) in Iran. In a country where Turkish people also reside, the Persian language should only be used as the national and local language of the Persian people (formerly Western Tajiks) in the east and some central regions of Iran. Persian should not encroach on non-Persian national regions and should retreat to its natural and demographic borders.

مرمت یک نَفَس-دئییش تورکی قزلباشی از همدان: کؤنول خیدمه‌ت ائیله ارکانا، پیره

مرمت یک نَفَس-دئییش تورکی قزلباشی از همدان: کؤنول خیدمه‌ت ائیله ارکانا، پیره

صفدر ر.: تورک همه‌دان‌دا دونیایا گلمیشه‌م. منیم آتام ظولمه قارشی ساواش‌چی ایدی.

مئهران باهارلی

زاپاتا سالازار یک شعر تورکی را از یکی از آشناهای خود بنام صفدر ر. نقل کرده است. صفدر ر. یک تورک اهل همدان - تورک‌ایلی می‌باشد و خود را بدین صورت معرفی می‌کند: «تورک همه‌دان‌دا دونیایا گلمیشه‌م. منیم آتام ظولمه قارشی ساواش‌چی ایدی». شعر تورکی نقل شده از صفدر ر. نمونه‌ای از فرهنگ و ادبیات تورکی این منطقه است.

اما در این شعر یک نکته‌ی مهم دیگر در نخستین نگاه به چشم می‌خورد. آن نکته که سبب نگارش این سطور نیز می‌باشد تعلق این شعر به ادبیات مذهب علوی-قزلباشی و یا دئییش‌های تورکی است. (اصطلاح دئییش، به معنی اشعار تورکی با مضامین دینی علوی-قزلباشی است). در این شعر اصطلاحات ادبیات و دئییش‌های تورکی بسیار بکار رفته است. به عنوان نمونه مصرع اول این شعر «گل خیدمه‌ت ائیله ارکانا، پیره» شباهت بسیار به مصرعی از یک دئییش شاه اسماعیل ختایی دارد: «گل بیر پیره خیدمه‌ت ائیله»[1].