مظفرالدین شاه قاجار: گل و لای نعل اسبهای اوردوی قهرمان عوثمانلی، مدال شرف است بر سینهی من
مئهران باهارلی
خلاصه
در منابع تورکیهای مکررا روایتی مربوط به دیدار مظفرالدین شاه قاجار از استانبول در سال ١٩٠٢، که منعکس کنندهی تمایلات تورکگرایانه و اتحاد اسلامی او است نقل میشود. طبق این روایت به هنگام مراسم سان دیدن از اوردوی دوم عوثمانلی در ادیرنه، شوکرو پاشا یکی از فرماندهان توپخانهی اوردوی دوم، از مظفرالدین شاه تقاضا میکند که برای اجتناب از پاشیده شدن گل و لای بر روی او حین چهارنعل تاختن اسبهای سواره نظام، او مراسم سان را از جایگاه مناسبتری تماشا کند. اما مظفرالدین شاه، به جای رفتن به یک جایگاه دیگر، در همان جا مانده و میگوید: «من گل و لایی که نعل اسبهای اوردوی قهرمان عوثمانلی بر من بهپاشند را - اوردویی که عظمت و شوکت اسلام (مسلمانان) را تا به دروازههای وین (اوتریش) برده و اعلان کرد-، چون عالیترین مدال و شریفترین نشان جهان با افتخار بر سینهام حمل میکنم». در زیر این روایت تاریخی را به تورکی، در دو خط عربی و لاتینی به همراه ترجمهی فارسی آن آوردهام. تمام زیرنویسها فقط در متن تورکی به خط لاتین آمده است.
Abstract
Turkish sources frequently cite an episode from Mozaffar al-Din Shah
Qajar's visit to Istanbul in 1902, as indicative of his sympathy for both
Turkish ethnic solidarity and the ideal of Islamic unity (İttihad-ı İslâm). According to this
account, during the troop review ceremony of the Ottoman Second Army in Edirne,
Şükrü Paşa, one of the army’s artillery commanders, requested that Mozaffar
al-Din Shah observe the ceremony from a more suitable location so that he would
not be splashed with mud as the cavalry horses galloped by. However, instead of
moving to another location, Mozaffar al-Din Shah remained where he was and declared:
"I proudly bear upon my chest the mud and dung cast upon me by the
horseshoes of the heroic Ottoman army - the army that carried and proclaimed
the greatness and glory of ‘Islam’ to the gates of Vienna (Austria) - as the
highest medal and the most honorable badge in the world." Below, I reproduce this historical narrative in Turkish,
in both Arabic and Latin scripts, together with its Persian translation.
مظفرالدین شاه قاجار و شرف نشانی اولاجاق چامور
ایران شاهی مظفرالدین شاه قاجار (١)، ائیلول ١٩٠٢ده ایکینجی عبدالحمید خانین دعوتلیسی اولاراق، ایستانبولا رسمی بیر زیارتده بولونموشدور. عوثمانلی سلطانی ایکینجی عبدالحمید خان، مظفرالدین شاهین ایستانبولا گهلدییینده اقامت ائتمهسی اوچون، آیلار اؤنجهسینده اونلو شاله کؤشکونو یاپدیرمیشدی. آتاجا داورانیشلاری و اوپاوزون بیییقلاری ایله دقتلهری اؤزونه چهکهن مظفرالدین شاه، ایستانبولدا گؤستهریشلی تؤرهنلهرله قارشیلانیر، اکرام و عزّتله آغیرلانیر.
تورکلهره قارشی آشیری سئوگی و ایلگیسی اولان مظفرالدین شاه، ایستانبولدا ایکهن ده هر فرصتده تورک ملتینی اؤیهر و تورک اولماقدان سون درجه غرور دویدوغونو آچیقجا سؤیلهر. (ایران تختینده ١٧٩٤دهن بهری بولونان قاجار خاندانی، اوغوزلاردان گهلمه بیر تورک بویودور. قاجار بویونون بیر بؤلومو ههله ده آنادولودا یاشاماقدادیر). مظفرالدین شاه عوثمانلیلاری دا اؤز قارداشلاری اولاراق گؤروردو. او قهدهر کی تخته چیخدیغیندا ایکی تورک دولتی اولان قاجار ایله عوثمانلی سانکی بیر مملکت ایمیش هاواسی ایچینده بیربیرلهرینی ایییدهن اییییه صاحبلهنیر و قوجاقلارلار.
قوناق حکمدار مظفرالدین شاه زیارتی سیراسیندا بیر گون اهدیرنهیه گئدهرهک، عوثمانلی ایکینجی اوردوسونون گئچیت تؤرهنینده حاضر بولونور. آنجاق بیرلیکلهرین گئچهجهکلهری یولدا سو بیریکینتیلهری واردیر. اورادا بیر آت اوزهرینده ایکینجی عوثمانلی اوردوسونون گئچیتینی ایزلهرکهن، اوردونون توپچو قوموتانلاریندان مَحْمَد شوکرو پاشا (٢) تهلهسیک اؤز آتینی ماهموزلار و شاهین بولوندوغو نقطهده یانینا گهلیپ عسکر سلامی وئردیکدهن سونرا دییهر: «شهامتپناهی حضورلاریندان دؤرتنال ایله گئچهجهک اولان صحرا باتاریالارینین اطرافا چامور سیچراتمالاری احتمالی واردیر. گئچیت رسمینی داها محافظهلی بیر یئردهن تماشا بویورمانیزی استرحام ائدهریم».
آنجاق شوکرو پاشانین بو ایقاضی شاهدا هیچ بهکلهنمهیهن بیر تهپگی دوغورور. شاه تهرسینه، شوکرو پاشانین قایغیسینی دویار دویماز، آتینی بیر آز داها ایلهری سوروپ، یولون قیراغینا دهک گهلیر و بیرلییینده بولونان بویوک یونیفورمالار ایچینده پار پار پاریلدایان ذاتلاری دا یانیباشینا توپلانمایا مجبور ائدهرهک، شؤیله دییهر: «اسلامین شان و شوکتینی وییانا قاپیلارینا قهدهر گؤتورهن و اعلان ائدهن قهرمان عوثمانلی اوردوسو آتلارینین ناللاریندان اوزهریمه سیچرایاجاق چامورو، مهن دونیانین اهن شرفلی نشانی اولاراق افتخارلا گؤیسومده داشییارام». و گئچیت تؤرهنینی عینی نقطهدهن، یئریندهن قیمیلدامادان و گؤزلهرینی بیر لحظه بیله عوثمانلی عسکریندهن آییرمادان بیتهنه دهک سیر ائدهر.
مظفرالدین شاه ایستانبولدان آیریلدیغیندا، گهلدییینده قارشیلاندیغی گیبی، گؤرکهملی بیر شکیلده اوغورلانیر. اونون سلطان ایکینجی عبدالحمید خان ایله بیرلیکده چهکدیردیکلهری رسم و زیارت آنیسینا حاضرلانمیش بیر کتابه، توپقاپی سارایی باغداد کؤشکونده سهرگیلهنمهکدهدیر (٣)....
(١)-قاجار آدی تورکییهده یانلیشلیقلا قاچماق کؤکهنلی سانیلدیغی اوچون، گئنهللیکله دوغرو اولمایان قاچار (KAÇAR) بیچیمینده یازیلیر. اویسا باشقا بیر تورک - موغول ائتیمولوژیسی اولان بو آدین دوغرو یازیلیشی «قاجار»، آزهربایجان و ایراندا QACAR، و تورکیهده GACAR/KACAR بیچیملهریدیر.
(٢)-مَحْمَدْ شوکرو پاشا (١٨٥٧ اهرزوروم - ١٩١٦ ایستانبول): عوثمانلی عسکری، اهدیرنه قهرمانی، بالقان ساواشلاریندا بولقارلار طرفیندهن قوشاتیلان اهدیرنه شهههرینی ١٥٥ گون بویونجا زور قوشوللار آلتیندا ساوونموشدور. «اهدیرنه مدافعی» اولاراق دا آنیلان شوکرو پاشانین آدینا اهدیرنهده یاپیلان بیر آنتیت واردیر.
(٣)-سؤزو ائدیلهن توپقاپی سارای باغداد کؤشکونده سهرگیلهلهنهن مظفرالدین شاه ایله سولطان ایکینجی عبدالحمیدین بیرلیکده چهکدیردیکلهری رسم و ایستانبول زیارتی آنیسینا یازیلمیش کتابه، اوزولهرهک ههله ده سانال اورتام و اینتئرنئتده بولونماماقدادیر.
مظفرالدین شاه قاجار و گل و لایی که عالیترین نشان شرف دنیا بود
شاه ایران مظفرالدین شاه قاجار، در سپتامبر ١٩٠٢ به دعوت سلطان عبدالحمید خان دوم یک سفر رسمی به استانبول کرد. سلطان عوثمانلی عبدالحمید خان دوم، به منظور اقامت مظفرالدین شاه در استانبول، قبلا قصری به اسم «شاله کؤشک» بنا کرده بود. در استانبول مراسم باشکوهی در استقبال از مظفرالدین شاه، که با رفتارهای پدرانه و پخته و سبیلهای بسیار درازش دقتها را به خود جلب کرده بود، برگزار و از او با عزت و اکرام پذیرایی شد.
مظفرالدین شاه قاجار به تورکها محبت و علاقهای افراطی داشت. در استانبول هم در هر فرصت ملت تورک را ستوده و صراحتا بیان کرد که از تورک بودن خود احساس غرور فوقالعاده میکند. (خاندان قاجار که از سال ١٧٩٤ بر تخت سلطنت ایران بودند، طائفهای از تورکهای اوغوز هستند. بخشی از طائفهی قاجار، هنوز در آناتولی ساکن است). مظفرالدین شاه عوثمانلیها را هم برادران خود میدید. به حدی که پس از جلوس وی بر تخت سلطنت، دو دولت تورک قاجار و عوثمانلی، تو گویی یک کشور واحدند همدیگر را بازیافته و حمایت کردند.
فرمانروای مهمان مظفرالدین شاه، در حین سفر خود، یک روز در شهر ادیرنه برای دیدن مراسم سان اوردوی دوم عوثمانلی حضور مییابد. اما در مسیر گذر واحدهای سواره نظام، چالههایی با آب و گل و لای وجود دارد. در این هنگام محمد شوکرو پاشا، یکی از فرماندهان توپخانهی اوردوی دوم عوثمانلی، سراسیمه با زدن مهمیز بر اسب خود به نزدیک شاه در محلی که قرار داشت نزدیک میشود، و پس از دادن سلام نظامی عرض میکند: «احتمال پاشیده شدن گل و لای به اطراف توسط سواره نظام توپخانه که چهار نعل از مقابل حضرت شهامتپناهی خواهند گذشت وجود دارد. استرحام میکنم که مراسم سان دیدن را از یک جای محفوظتر دیگر تماشا کنند».
اما واکنش مظفرالدین شاه به این ایقاض شوکرو پاشا، به هیچ وجه قابل انتظار نهبود. شاه به محض شنیدن نگرانی شوکرو پاشا، بر عکس، اسبش را باز هم کمی به جلوتر رانده و تا کنار راه میآید و همراهان خود را که همه یونیفورمهایی زرق و برقدار بر تن داشتند مجبور به جمع شدن در آنجا در کنار خود میکند و چنین میگوید: «من گل و لایی که نعل اسبهای اوردوی قهرمان عوثمانلی بر رویم بهپاشد را - اوردویی که عظمت و شوکت مسلمانان را تا به دروازههای وین (اوتریش) برده و اعلان کرد -، بسان عالیترین مدال و شریفترین نشان جهان با افتخار بر سینهام حمل میکنم». سپس از همان نقطه بی آن که از جای خود تکانی بهخورد، و بدون آنکه حتی لحظهای چشمانش را از عساکر عوثمانلی جدا سازد، مراسم سان دیدن را تا به آخر تماشا میکند.
مظفرالدین شاه قاجار، همانگونه که در ورود به استانبول از وی استقبال شد، به هنگام ترک شهر نیز با شعشعه و شکوه بدرقه میشود. عکسی از او و سلطان عبدالحمید خان دوم که با هم انداختهاند و کتیبهای به یادبود سیاحت وی در قصر بغداد (باغداد کؤشکو) توپقاپی سارایی در معرض بازدید عمومی است. ...
(١)- نام قاجار در تورکیه از آنجائی که به اشتباه از ریشهی قاچماق گمان میشود، عموما به صورت نادرست «قاچار» (KAÇAR) نوشته میشود. در حالی که فورم صحیح این نام که دارای ریشهی تورکی- موغولی دیگری است، «قاجار»، در ایران و آزربایجان QACAR، و در تورکیه GACAR/KACAR میباشد.
(٢)- محمد شوکرو پاشا: ١٨٥٧ ارزوروم - ١٩١٦ ایستانبول، نظامی عوثمانلی، قهرمان ادیرنه، در جنگهای بالکان به مدت ١٥٥ روز شهر ادیرنه را که توسط بولغارها محاصره شده بود، تحت شرایط بسیار سخت مدافعه نمود. به مدافع ادیرنه هم معروف است. در شهر ادیرنه، بنای یادبودی به اسم او وجود دارد.
(٣)- عکسی که مظفرالدین شاه و سلطان عبدالحمید خان دوم با هم انداختهاند و کتیبهای که به مناسبت دیدار مظفرالدین شاه از عوثمانلی در قصر بغداد توپقاپی سارایی در معرض نمایش است، متاسفانه هنوز در اینترنت و محیط مجازی در دسترس عموم گذارده نهشده است.
MUZAFFEREDDİN ŞAH GACAR ve ŞEREF NİŞANI OLACAK ÇAMUR [1]
Îrân Şahı Muzaffereddin Şah Gacar/Kacar[2], Eylül 1902’de II. Abdülhamid Han’ın[3] dâvetlisi olarak İstanbul’a resmî bir ziyârette bulunmuştur[4]. Osmanlı Sultanı II. Abdülhamid Han, Muzaffereddin Şah’ın İstanbul’a geldiğinde ikâmet etmesi için, aylar öncesinde meşhûr ŞALE KÖŞKÜ’nü[5] inşâ ettirmişti. Babacan tavırları ve upuzun bıyıkları ile dikkati çeken Muzaffereddin Şah, İstanbul’da gösterişli törenlerle karşılanır, ikrâm ve izzetle ağırlanır.
Türklere karşı aşırı sevgisi ve ilgisi olan Muzaffereddin Şah Gacar/Kacar, İstanbul’da iken de her fırsatta Türk milletini över ve Türk olmaktan son derece gurur duyduğunu açıkça söyler. (Îrân tahtında, 1794’den beri bulunan Gacar/Kacar Hânedânı Oğuzlardan gelme bir Türk boyudur. Gacar/Kacar boyunun bir bölümü hala Anadolu’da yaşamaktadır). Muzaffereddin Şah Osmanlıları da öz kardeşi olarak görüyordu. O kadar ki, tahta çıktığında iki Türk devleti olan Gacar/Kacar ile Osmanlı âdetâ bir memleketmiş havası içinde birbirlerini iyiden iyiye sâhiplenir ve kucaklarlar.
Konuk hükümdâr Muzaffereddin Şah, ziyâreti sırasında bir gün Edirne’ye giderek, Osmanlı II. Ordusu’nun Geçit Töreni’nde hazır bulunur. Lâkin Birliklerin geçecekleri yolda su birikintileri vardır. Orada bir at üzerinde II Osmanlı Ordusu’nun geçitini izlerken, Ordunun topçu kumandanlarından Mehmed Şükrü Paşa[6] telaşla atını mahmuzlar ve Şah’ın bulunduğu noktaya yanına gelerek, asker selamı verip der: “Şehâmetpenâhî huzurlarından dörtnal ile geçecek olan sahra bataryalarının etrafa çamur sıçratmaları ihtimâli vardır. Geçit resmini daha muhafazalı bir yerden temâşâ buyurmanızı istirham ederim”.
Ancak Şükrü Paşa’nın bu îkâzı, Şah’ın üzerinde hiç beklenmeyen bir te’sîr yapar. Muzaffereddin Şah, Şükrü Paşa’nın endîşesini duyar duymaz, atını biraz daha ileri sürüp, yolun kenarına kadar gelir ve maiyetinde büyük üniformalar içinde pırıl pırırl parıldayan zatları da yanıbaşına toplarken şöyle der: “İslâm’ın şan ve şevketini Viyana kapılarına kadar götüren ve îlân eden kahraman Osmanlı Ordusu atlarının nallarından üzerime sıçrayacak çamuru ben, dünyanın en şerefli nişanı olarak iftiharla göğsümde taşırım.” Ve geçit törenini aynı noktadan, yerinden kımıldamadan ve gözlerini Osmanlı askerinden bir lahza bile ayırmadan bitene kadar seyreder.
Muzaffereddin Şah Gacar/Kacar, İstanbul’dan, karşılandığı gibi şa’şaalı bir şekilde uğrulanır. Muzaffereddin Şah ile Sultan II. Abdülhamid Han’ın birlikte çektirdikleri resim ile ziyâret anısına hazırlanmış bir kitâbe Topkapı Sarayı Bağdat Köşkü’nde segilenmektedir.
برای مطالعهی بیشتر:
دستور مظفرالدین شاه برای تدریس زبان تورکی در مدارس
آزربایجان و اعتناء بایسته به تعلم آن
http://sozumuz1.blogspot.com/2015/12/blog-post.html
مظفرالدین شاه قاجار: باید همه به تورکی با من حرف بهزنید
http://sozumuz1.blogspot.com/2017/07/blog-post_17.html
مظفرالدین شاه: گل و لای نعل اسبهای اوردوی قهرمان عوثمانلی،
مدال شرف بر سینهی من است
https://sozumuz1.blogspot.com/2019/12/blog-post.html
وصیت تورکی مظفرالدین شاه به ولیعهد محمدعلی شاه
http://sozumuz1.blogspot.com/2019/08/blog-post_18.html
میللی شاعیر معلم فیضی: عوثمانلی سلطان عبدالحمید خان و قاجار مظفرالدین شاه اؤیگوسونده
http://sozumuz1.blogspot.com/2019/10/blog-post_4.html
رسولزاده: از مظفّرالدین شاه در یادها خاطرههای نیکو نقش
بست و در ماتمش اشکهای گرم ریخته شد
http://sozumuz1.blogspot.com/2018/08/blog-post_20.html
شهامتلی مظفرالدین شاه قاجار حضرتلهری
http://sozumuz1.blogspot.com/2018/08/blog-post_47.html
استدعانامهی تورکی مشروطیتطلبان متحصن در سفارت عوثمانلی
در تهران، سال ۱۹۰۸
http://sozumuz1.blogspot.com/2017/05/blog-post_15.html
[1]
Bu yazı, internette bulunan aşağıdaki yazıların birleştirilmesiyle
oluşturulmuştur:
Altay
Tigin. MUZAFFEREDDİN KAÇAR ŞAH (Araştırma – derleme)
1001
OSMANLI HİKÂYESİ
ŞEREF
NİŞANI OLACAK ÇAMUR
500 YIL
SÜREN BİR OSMANLI GELENEĞİ SURRE ALAYLARI
[2]
Bu ad Türkiye’de genellikle ve
yanlışlıkla Kaçmak kökenli sanıldığı için, KAÇAR biçiminde yazılır. Oysa,
başka bir Türk-Moğol etimolojisi olan bu
adın doğru yazılışı QACAR (İran ile Azerbaycan’da) veya GACAR/KACAR
(Türkiye’de) biçimleridir.
[3] Osmanlı hükümdarlarından II. Abdülhamid Han,
31 Ağustos 1876-27 Nîsân 1909 târihleri arasında 33 yıl iktidarda kalmıştır. Gacar/Kacar
hânedânından 48 yıl tahtta kalan Nâsireddin Şah ile 11 yıl hüküm süren oğlu
Muzaffereddin Şah, II. Abdülhamid Han ile aynı dönemde hüküm sürmüştür. Nâsireddin
Şah’ın 20 yılı, Muzaffereddin Şah’ın saltanat yaşamının tamamı, ve onun oğlu
Muhammed Ali Şah’ın iki yıllık saltanatı da Abdülhamid Han’ın pâdişahlığı
dönemine rastlar.
[4] Nâsireddin Şah 1873, 1879 ve 1889 yıllarında
olmak üzere üç Avrupa seyahatına çıkmıştır. Muzaffereddin Şah da 1900, 1902 ve
1905 yıllarında üç Avrupa gezisi gerçekleştirmiştir. Nâsireddin Şah 1879,
Muzaffereddin Şah ise 1900 târîhinde İstanbul’u ziyâret etmiş ve II. Abdülhamid
Han’ın misâfiri olmuşlardır.
[5] Şale: Chalet, İsviçre Alpleri'nde saçaklı
ahşap ev, kır evi, dağ evi, çoban kulübesi.
[6]
Mehmed Şükrü Paşa (d. 1857, Erzurum – ö. 5 Haziran 1916, İstanbul)
Osmanlı askeri, Edirne kahramanı. Balkan Savaşları'nda Bulgarlar tarafından
kuşatılan Edirne şehrini 155 gün boyunca zor koşullar altında savunmuştur,
“Edirne Müdâfii” olarak da anılır. Edirne de adına yapılan anıt vardır.
No comments:
Post a Comment