تورکیات دهرجهزینلی (درگزینلی) حسیناوغلو ههمهدانلی
بیداری افندی-۱٦نجی یوزایل
تورکیات حسین اوغلو بیداری افندی درگزینی همدانی - قرن ۱٦
مئهران باهارلی
Dercezinli Hüseynoğlu Hemedanlı Bîdârî Efendi Türkiyyatı- 16. Yüzyıl
Méhran Baharlı
Friday, February 14, 2020
تورکیات دهرجهزینلی (درگزینلی) حسیناوغلو ههمهدانلی بیداری افندی-۱٦نجی یوزایل
Thursday, February 13, 2020
تبریزلی علی: ائی تورکییه ملّتی، ائی قهرمان ملّت!
تبریزلی علی: ائی تورکییه ملّتی، ائی قهرمان
ملّت!
یالنیز باشینا بیر تورکجهچیلیک و تورکچولوک آخیمی ایله میللی دیل و میللی ادبیات یاراتماق ایستهیهن تبریزلی
علیدهن[1]:
ائی تورکییه ملّتی، ائی قهرمان ملّت
سیزدهن تؤرهییپدیر هر زمان همّت
(سؤیلهنمه ایلآیگونو- تاریخی: ١٩٥٢-١٩٦٢ آراسی؟)
Tuesday, February 11, 2020
کودک اورمیهای: زبان ملی من تورکی است. فارسی زبان ملی ایرانیان نیست. من برای پاسداری از زبان فارسی تلاش نخواهم کرد
کودک اورمیهای:
زبان ملی من تورکی است.
فارسی زبان ملی ایرانیان نیست.
من برای پاسداری از زبان فارسی تلاش نخواهم
کرد
مئهران باهارلی
در ایران از سالهای ١٨٩٨-١٩٠٠ میلادی، یعنی از زمان تاسیس انجمن معارف در تهران و تبریز و تصویب نظامنامهی آن حاوی ممنوع نمودن زبان تورکی در نظام تحصيلی و اجباری و رسمی کردن انحصاری فارسی، سیاست دولتی فارسسازی تورکان ساکن در ایران، نسلکشی زبانی-ملی آنها، تورکیکُشی رسما آغاز شد.
این سیاست که از آن تاریخ تاکنون یعنی به مدت ١٢٢ سال (دولت مشروطه، سلطنت پهلوی، جمهوری اسلامی ایران) بلاانقطاع و با تشدید مداوم در حال اجرا میباشد، دارای مولفههای بسیاری است. از جمله انکار هویت ملی تورک، شیطانسازی از نام و هویت تورک، جعل و تبلیغ اسامی قومی آزری و آزربایجانی، تقدیم و تحمیل زبان فارسی به عنوان زبان ملی و مشترک به تورکان، ممنوع ساختن تکلم به و کاربرد مکتوب تورکی در نیروهای مسلح و ادارات دولتی و دادگاهها، از بین بردن مطبوعات تورک، نابود ساختن تئاتر و سینمای تورک، اعمال ممنوعیت و محدودیت بر چاپ و نشر کتب تورکی، جلوگیری از ایجاد مطبوعات و رسانههای سراسری تورک، جلوگیری از تاسیس فرهنگستان زبان تورکی، فرهنگستان تاریخ تورک، فرهنگستان هنر تورک و ...، ممانعت از تاسیس انجمن قلم تورک و دیگر اتحادیههای صنفی تورک مانند اتحادیهی روزنامهنگاران تورک، سینماگران تورک، موزیسینهای تورک، معماران تورک، روحانیون تورک، مدارس دینی (حوزههای علمیهی) تورک، .... تصفیهی کلمات تورکی از زبان فارسی، تعویض سیستماتیک و گستردهی اسامی جوغرافیایی تورکی در سراسر ایران، ممنوع ساختن نامگذاریهای جدید اماکن و اشخاص به تورکی و .....
برچیدن مدارس تورک و نابود کردن نظام تحصیلی مودرن تورک، و به جای آنها گسترش شبکهی مهدکودکها و کودکستانها و مدارس و دانشگاههای فارس در مناطق تورکنشین و در راس آنها تورکایلی، مغزشویی کودکان و نوجوانان و جوانان تورک در این موسسات استعماری فارس و تربیت نسلهایی با هویت فارس و عاجز بلکه متفر از تورکیخوانی و تورکینویسی و .... مولفهی دیگری، بلکه مهمترین مولفهی سیاست فارسسازی تورکان و نسلکشی زبانی-ملی ملت تورک توسط دولت ایران را تشکیل میدهد.
در گذشته، بر خلاف مردم تورک، به دلایل بسیاری و متاسفانه، مقاومت چندانی از سوی نخبهگان تورک در مقابل تحمیل زبان فارسی عموما و شبکهی مدارس استعماری فارس در مناطق تورکنشین خصوصا نشان داده نشد. اما اکنون وضعیت به طور ریشهای تغییر یافته است. تورکان، مردم و نخبهگان، نه تنها خواهان شناخته شدن و برابری رسمی و حقوقی هویت ملی تورک و زبان تورکی با هویت ملی فارس و زبان فارسی در قانون اساسی و دیگر قوانین و رسمیت سراسری زبان تورکی در ایران و خواستار تاسیس فرهنگستان تورک و مطبوعات و رسانههای سراسری و تئاتر و سینمای تورک و ... هستند، بلکه هم والدین و هم دانشآموزان مشخصا به ملی نمایاندن زبان قوم همسایهی فارس و تحمیل آن در مدارس فارس بر تورکها به شدت اعتراض میکنند. زیرا زبان ملی ملت تورک ساکن در ایران، تورکی؛ و فارسی صرفا زبان ملی فارسها (قوم و یا ملت، هر تعریفی که خود می پسندند) است. زبان فارسی همانقدر زبان ملی ملت تورک ساکن در ایران است که زبان چینی زبان ملی تورکهای چین، زبان پشتون زبان ملی تورکهای افغانستان، و یا یونانی زبان ملی تورکهای یونانستان.
در این نوشته، یکی از این اعتراضها به ملینمایی زبان فارسی در مدارس به کودکان تورک را به اشتراک گذاردهام. این نمونه عبارت است از پاسخ یک کودک اورمیهای به سوالی هدفدار در کتاب درسی نگارش فارسی ششم دبستان صفحه ۳۰، که در آن با جا زدن فارسی به عنوان زبان ملی ایرانیان از کودکان پرسیده میشود که برای حفظ و پاسداری از فارسی گویا زبان ملی چه باید کرد. جواب کودک اورمیهای منطقی، بی ابهام، متین و قاطع است:
زبان ملی تورکها تورکی است. فارسی، زبان یکی
از اقوام ایران است و زبان ملی ایرانیان نیست. من نوعی تورک، برای حفظ و پاسداری
از زبان فارسی هیچ تلاشی نخواهم کرد. سربلندی و اعتبار هر ملتی با حفظ زبان مادریاش
ممکن است....
سلسلهی پهلوی دورهی انتقال حاکمیت از تورکان به فارسان در ایران بود
سلسلهی پهلوی دورهی انتقال حاکمیت از تورکان به فارسان در ایران بود
که با انقلاب مشروطیت آغاز و با انقلاب بهمن به انجام رسید
دولت
قاجار یک دولت تورک، و آخرین دولت از زنجیرهی دولتهای تورک-تاتار-موغول-تورکمان
حاکم بر ایران بود. سلاطین آن دولت همه خود را بدون استثناء تورک و از نسل
اوغوزخان و .... میدانستند. هر چند پس از قتل امیرکبیر و سپس انقلاب مشروطیت،
عنصر فارس و فارسگرا خیز برداشت و با اشغال تهران و خلع محمدعلی شاه و سپس کودتای
رضاخان، قوم فارس عملا بر تمام ارکان دولت قاجاری مسلط شد.
دولت
پهلوی یک دولت فارسگرا و ضد تورک، اما دارای دو شاه تباراً تورک از نوع مانقورت
بود. بسیاری از سران آن دولت هم چه دیوانی و چه لشکری، از نخستوزیران و وزرا و
استانداران تا فرماندهان ارتش، تورک اما مانقورت و خودفارسانگار بودند که خود را
فرزندان کورش گمان میکردند.
دولت
جمهوری اسلامی ایران، اما دولتی خالصا فارسی است. یعنی هم دارای جهتگیری قومی
فارسی و مواضع سیاسی داخلی و خارجی بر أساس فارسگرایی است، و هم مقامات ارشد آن
چه دیوانی و چه لشکری و چه مذهبی، تقریبا همه تبارا فارس مخصوصا از منطقهی
تهران-أصفهان-شیراز-کرمان-مشهد، یعنی قلب فارسستان هستند
با
این وصف به لحاظ تاریخی، سلسلهی پهلوی را باید دورهی انتقال حاکمیت از تورکان به
فارسان در ایران شمرد، که با انقلاب مشروطيت آغاز و با انقلاب بهمن به انجام خود
رسید ...
سلاطین قاجار: تورک خودتورکانگار
شاهان پهلوی: تورکتبار خودآریاانگار
سران جمهوری اسلامی: فارس خودآریاانگار
Sunday, February 9, 2020
کتاب درسی دورهی مشروطیت: زبان مردم تورک در آزربایجان قبل از غلبهی موغول، فارسی بود
کتاب درسی دورهی مشروطیت: زبان مردم تورک در
آزربایجان قبل از غلبهی موغول، فارسی بود
مئهران باهارلی
در این نوشته بخشهایی از یک کتاب درسی دورهی مشروطیت[1] تالیف جانی علیاکبر طبیب کرمانی، رئیس مدرسهی
خیریهی شرف که تمام مخارج آن از صندوق انجمن معارف تامین میشد را، پس از مقدمهای،
نقل کردهام. مانند دیگر کتب درسی دورهی مشروطیت[2]، در راستای هویت ملی ضد
تورک و پروژهی ملتسازی استعماری فارسمحور جنبش مشروطیت، در این کتاب نیز ایران به
صورت کشوری فارسزبان تقدیم میگردد، گروههای ملی غیر فارس و در راس آنها تورکها
تحقیر و شیطانسازی شده و ادعا میشود که زبان مردم در آزربایجان فارسی بوده که در
دورهی حاکمیت موغولها به تورکی تغییر یافته است.
این کتاب درسی دورهی مشروطیت سندی از وجود سیاست رسمی
نسلکشی زبان تورکی در ایران است. مصادیق نسلکشی زبانیدر این مورد: ممنوعیت
تعلیم و تعلم به تورکی، مجبور ساختن کودکان تورک به تحصیل به زبان بیگانهی فارسی،
تبلیغات منفی بر علیه زبان تورکی، تبلیغ دروغ زبان ما بودن زبان تحمیلی فارسی،
تبلیغ شوونیسم زبانی فارسی با شیرینترین و بهترین زبان دنیا خواندن فارسی،
مغزشوئی کودکان و جوانان تورک در مدارس برای ایجاد حس نفرت و شرم از تورکیگوئی و
تورکینویسی... این کتاب درسی، همچنین سندی دال بر آغاز سیاست نسلکشی زبان تورکی
در دورهی مشروطیت است.
در این کتاب درسی دورهی مشروطیت نکات زیر دقتها
را به خود جلب میکند:
Saturday, February 8, 2020
کلمات تورکی معادل حمّام و آبگرم؛ و توپونیمهای اێلێجا، قاپلێجا، قاینارجا، آرێجا، قانلێجا و پێنار در تورکایلی و ایران
کلمات تورکی معادل حمّام و آبگرم؛ و توپونیمهای اێلێجا، قاپلێجا، قاینارجا، آرێجا، قانلێجا و پێنار در تورکایلی و ایران
مئهران باهارلی
Friday, February 7, 2020
دو شعر تورکی ایلیجا از احمد حمدی افندی ایرانی در بوسنا، و معادلهای تورکی حمام و گرمابه
دو شعر تورکی ایلیجا از احمد حمدی افندی ایرانی در بوسنا، و معادلهای
تورکی حمام و گرمابه
بوسنادا بیر ایرانلی تورک شاعیر احمد حمدی افندینین ایلیجا شعری و
ایلیجا-قاپلیجا-قاینارجا-ایلیقین-ایلیسو
مئهران باهارلی
در یکی از شمارههای سال ١٨٩٤ نشریهی وطن[1] چاپ سارای بوسنا[2]،
پایتخت کشور بوسنا هئرسئک امروزی[3] دو قطعه شعر تورکی از یک
شاعر که به صورت ایرانلی احمد حمدی معرفی گردیده درج شده است. نخستین اینها یک قصیدهی ٢٠ بیتی با ردیف گول در ستایش وصف باغی در شهر
ایلیجا و زیباییهای آن، و دومی یک غزل ٥ بیتی با ردیف اولور در وصف قاپلیجاهای
شهر ایلیجا است. این اشعار نمونههایی از کاربرد تورکی عثمانلی (متعالی و یا بسیط)
در میان تورکان ایران به عنوان زبان مکتوب-ملی است. در این نوشته نخست این دو شعر
تورکی، سپس چند توضیح مربوطه و در پایان بحثی در کلمات تورکی برای حمام و آبگرم را
آوردهام.
Tuesday, February 4, 2020
قاقاووزییا جومهورباشخانی سایین «ایرینا ویلاه»ین تورکییه آلازیغ تپرهمی اوچون یایینلادیغی تورکجه مئساژ
قاقاووز یئری-قاقاووزییا جومهورباشخانی سایین «ایرینا ویلاه»ین
تورکییه آلازیغ تپرهمی اوچون یایینلادیغی تورکجه مئساژ
مئهران باهارلی
بیزیم آیماز و کیشیلیکسیز تورک مقاملاریمیزین سایین
ایرینا ویلاهدان بیر شئیلهر اؤیرهنمهلهری اومودویلا ....
Bizim aymaz ve kişiliksiz Türk meqamlarımızın sayın İrina Vlah'dan bir şéyler öyrenmeleri umuduyla ….
(به امید آنکه مقامات تورک غافل و بی شخصیت ما، چیزی از
ایرینا ویلاه محترم بیاموزند ....)
Qaqavuz Yéri - Gagauzia Cumhurbaşxanı Sayın İrina Vlah'ın Türkiye Elazığ Tepremi Üçün Yayınladığı Mésaj
İRİNA VLAH (IRINA-ИРИНА ВЛАХ)
İRİNA VLAH (IRINA-ИРИНА ВЛАХ)
Gagavuz Cumhurbaşkanı
25 January at 02:24 · Chisinau, Moldova (1)
Çirkin er tepremesi oldu Türkiyä duu tarafına, Elazıg dolayında. Geçindi
19 insan. Üzlärlän kişi sakatlandı, binnärlän aylä evsiz kaldı. Gagauziyanın
yaşayannarı bu zor durumda arkadaș türk halkınnan barabar. Yaslıyız onnar, için
kim kabaatsız öldü. Ko taa tez alışsın hepsi, kim zeet edendi
بیزیم تورکجهمیزه چؤندهریسی:
ایرینا ویلاه
قاقاووز جومهورباشخانی
چیرکین
یئر تپرهمهسی اولدو تورکییه دوغو طرفینه، آلازیغ دولاییندا. گئچیندی ١٩ اینسان.
یوزلهرلهن کیشی ساقاطلاندی. بینلهرلهن آییل ائوسیز قالدی. قاقاووزیانین
یاشایانلاری بو زور دورومدا آرخاداش تورک خالقییلان بارابار. یاسلیییز اونلار
ایچین، کیم قاباحاتسیز اؤلدو. قوی تا تئز آلیشسین هپسی کیم اذیت ائدیندی.
Sunday, February 2, 2020
کؤلهمهن خاقانی-مملوک سولطانی «قانصوه - قانساو غوری»دهن بیر تورکجه و بیر تورکجه - عربجه قارماق(ملمع)
کؤلهمهن خاقانی-مملوک سولطانی «قانصوه - قانساو غوری»دهن بیر تورکجه
قوشوق و بیر تورکجه - عربجه قارماق (ملمّع)
Kölemen Hakanı-Memluk
Sultanı Kansav Gavri’den bir Türkçe koşuk ve bir Türkçe-Arapça Karmak (Mülemma')
مئهران باهارلی
«الأشرف قانصوه الغوري»[1] (١٤٤٠-١٥١٦)، تورکلهشمیش «بورجی» و یا «چراکسه» اوروغوندان (خاندانیندان) کؤلهمهن خاقانی- مملوک سلطانیدیر. اصل آدی «جوندهب بایباردی قانساو» اولان قانصوه، بیرینجی «تومانبای»دان (دومان بای) سونرا، آلتمیش یاشیندا ایکهن، کؤلهمهن بهیلهری طرفیندهن میصیر و چئوره عرب توپراقلارینین (سوریه، لوبنان، فیلیسطین، ایسراییل ایله سودان، ائریتره، لیبی، تونوس، عربیستان و گونئی آنادولونون بیر بؤلومونون) مملوک سولطانی اولاراق سئچیلمیشدیر[2].
«قانصوه – قانصو - قانسو» آدی، آنلامی قانی آری اولان تورکجه «قانساو – قانی ساو»ین پوزولماسیدیر. قیپچاق لهجهسینده «ساغ» دئگیسینین (کلیمهسینین) دهییشگهسی اولان «ساو» (صاف، تمیز، قاتیقسیز، قاریشیقسیز، خالص، چیلخا، آری، .... التحف الزکیه) آنلامیندادیر. (تورکجه «ساو» کلیمهسی فارسجایا دا گئچمیشدیر: (صفت) خالص، ناب، بدون آمیختهگی. فرهنگ فارسی معین). «غَوْری» ایسه «غَوْرلی» دئمهکدیر. غَوْر، میصیردا قانساوین ائییتیم گؤردویو عسکری بیر اوجاق آدی ایدی. (غور کلیمهسی عربجهده ایکی داغ آراسینداکی درین دره - چوخور آنلامیندادیر. فارسجادا «غور کردن» بورادان گلیر).
کؤلهمهن خاقانلاری - مملوک سولطانلارینین باغلی اولدوقلاری ایکی «بورجی» (تورکلهشمیش اصلن چرکهس) و اؤزهللیکله «بحری» (اصلن قیپچاق) اوروقلاری، اؤزلهرینی، و یئرلی عربلهر ده اونلاری تورک بیلیردی. تورک اولدوقلارینی بیر آیریجالیق و اوستونلوک اولاراق گؤرهن و قوللانان مملوک - کؤلهمهن سویلولاری، بهیلهری و خاقانلاریندا تورکلوک بیلینجی وار ایدی. بونو اؤز ارکلهتلهرینین (دولتلهرینین) آدینی تورکیه جمهوریتیندهن بئش یوز ایل اؤنجه، «الدولة التركية» (تورکیه دولتی) سئچمهلهری، و کیشی آدلارینین چوخونون تورکجه - موغولجا اولماسی دا گؤستهریر: آیبیگ، قوتوز، بایبارس، برکه، سولهمیش، قالاوون، قوت بوغا، لاچین، کوچوک، شیبان[3]، برکوک، تاتار، چاقماق، اینال، بیلبای، تیمور بوغا، قاییتبای، قانساو، جان بولات، تومانبای،...[4]). کؤلهمهن خاقانلیغی - مملوک سولطانلیغی و یا الدولة التركیةنین سارای دیلی، تورکجه ایدی. تورکجه آیریجا اوردونون دا توغرالی (رسمی) دیل ایدی.
گؤرکسؤز (ادبیات)، اوزلوق (هنر)، بیلیم و باریم (معماری)نین قوللاییجیسی (حامیسی) اولان سولطان قانساو - قانصوه تورکلوک بیلینجینه اییه ایدی. بوندان دولاییدیر کی تورکجه و عربجهدهن باشقا، فارسجایا دا مسلط اولدوغو حالدا، فردوسینین شهنامهسینی تورکجهیه چئویرتدی (قوشار شریفینین تورکجه شهنامهسی).
سولطان قانساوین اؤزو ده بیر قوشار ایدی و تورکجه، عربجه و فارسجا (و چرکهسجه؟) تاقشیت (منثور) و سپیک (منظوم)[5] یاپیتلاری واردیر. (تورکجه قوشوقلارینین چوخونو ایچهرهن بیر الیازما مجموعه سؤزوموزده پایلاشیلاجاقدیر). قانسو تورکجه اثرلهرینی باتی اوغوز لهجهسینده یازمیشدیر. لهجه اولاراق کؤلهمهن خاقانلیغی تورکجهسی ١٢٥٠ده قیپچاقجا ایکهن، ١٤٠٠لهرده بوتونویله باتی اوغوزجایا (تورکمان - عوثمانلی) دؤنوشموشدور.
.jpg)
Thursday, January 30, 2020
کتیبهی تورکی با خط اویغوری در صومعهی سوریانی - آسوری مار بهنام موصل - عراق
SÜRYANİ MAR BEHNAM
MANASTIRINDA, ESKİ UYGUR ALFABESİNDE YAZILMIŞ TÜRKÇE KELEME
YAZITI. IRAK. MUSUL
سوریانی مار بئهنام ماناستیریندا اهسکی اویغور آلفابئسینده
یازیلمیش تورکجه کهلهمه یازیتی. عیراق-موصول
A TURKIC PRAY INSCRIPTION
WRITTEN
WITH OLD UYGHUR LETTER IN ASSYRIAN MONASTERY OF
MĀR BEHNAM, IRAQ
.png)
خلاصه:
بر سر تربه و یا مشهد مار بهنام در جوار صومعهی آسوری - سوریانی مار بهنام و خواهرش مارت سارا مشهور به دیرالجبّ در ناحیهی موصل عراق، یک کتیبه به زبان تورکی از دوران حاکمیت بایدو خان، نوهی هولاگو و ششمین قاآن دولت موغول – تورک ایلخانلی برجای مانده است (بود). این کتیبهی تورکی، که تشکر - دعایی نوشته شده با خط اویغوری قدیم است، به لحاظ کاربرد و رسمیت زبان تورکی و خط اویغوری در دولت موغول - تورک ایلخانلی (هولاگویی) و قلمروی آن، روند تورک و تورکزبان شدن ایلخانلییان و موغولها، کتیبههای تورکی به عنوان میراث مادی تمدن تورک - موغول، کتیبههای تورکی در عراق و خاورمیانه، تاریخ ادیان در منطقه، تاریخ تورک و دولتهای موغول و ... دارای اهمیت است. تاکنون سه بررسی علمی مستقل در بارهی این کتیبهی تورکی با خط اویغوری انجام گرفته است. اما هر سهی این بررسیها در قرائت متن تورکی با خط اویغوری دارای کاستیها و اشتباهاتی هستند. در این مقاله قرائت صحیح و نهایی این کتیبه را عرضه کردهام.
اؤزهت:
عراقین موصول بؤلگهسینده دیر الجبّ اولاراق بیلینهن مار بئهنام و باجیسی مارت سارانین سوریانی سومهاسی (صومعهسی) یاخینینداکی مار بئهنامین قورقانائو (بقعه) و یا آغانلیغی (مشهدی) باشیندا، هولاگونون تورونو و تورک – موغول ایلخانلی دولتینین آلتینجی قاآنی بایدو خان دؤنهمینه عاید تورکجه بیر یازیت بولونماقدادیر (بولونماقدا ایدی). اهسکی اویغور آلفابئسینده یازیلمیش بو تورکجه اؤودولهمه (تشکّر) – کهلهمه (دعا) یازیتی، تورک – موغول ایلخانلی (هولاگویی) دولتینده تورک دیلی و اویغور یازیسینین قوللانیمی و توغرالیلیغی (رسمیتی)، ایلخانلیلارین و موغوللارین تورکلهشمه سورهجی، تورک – موغول اویغارلیغینین مادّی بیراخیتی (میراثی) اولاراق عراق و اورتادوغوداکی تورک یازیتلاری، بؤلگهده دینلهر تاریخی، تورک و موغول دولتلهری تاریخی و.ب. آچیلاریندان اؤنهملیدیر. اویغور آلفابئسییله یازیلان بو تورک یازیتی ایله ایلگیلی بوگونه دهک اوچ باغیمسیز بیلیمسهل چالیشما یاپیلمیشدیر. آنجاق بو چالیشمالارین اوچونده ده اویغور آلفابئلی تورکجه متنین اوخونماسیندا اهکسیکلیکلهر و یانلیشلیقلار واردیر. یازیمدا بو یازیتین دوغرو و سون اوخویوشونو سونورام.
Özet:
Irak'ın Musul bölgesindeki Deyr el-Cebb olarak bilinen Mar Behnam ve kız kardeşi Mart Sara'nın Süryani sümesi (manastırı) yakınındaki Mar Behnam'ın kurganev (türbe) veya ağanlığı (meşhedi) başında, Hulagu'nun torunu ve Türk - Moğol İlhanlı devletinin altıncı kaanı Baydu Han dönemine ait Türkçe bir yazıt (kitabe) bulunmaktadır (vardı). Eski Uygur alfabesiyle yazılmış bu Türkçe övdüleme (teşekkür) – keleme (dua) yazıtı, Moğol - Türk İlhanlı (Hulagui) devletinde Türk dili ve Uygur yazısının kullanımı ve tuğralılığı (resmiyeti), İlhanlıların ve Moğolların Türkleşme süreci, Türk - Moğol uygarlığının maddi bırakıtı (mîrâsı) olarak Irak ve Ortadoğu'daki Türk yazıtları, bölgedeki dinler tarihi, Türk ve Moğol devletleri tarihi v.b. açılarından önemlidir. Uygur alfabesiyle yazılan bu Türk yazıtı ile ilgili bugüne dek üç bağımsız bilimsel çalışma yapılmıştır. Ancak bu çalışmaların üçünde de Uygur alfabeli yazılmış Türkçe metnin okunmasında eksiklikler ve yanlışlıklar bulunmaktadır. Yazımda bu yazıtın doğru ve son okunuşunu sunuyorum.
Abstract
At the tomb or site of martyrdom of Mar Behnam, known as Deir al-Jabb in the Mosul region of Iraq, situated within the vicinity of the Assyrian monastery of Mar Behnam and his sister Mart Sara, there is (was) a Turkic inscription belonging to the era of Baydu Khan, the grandson of Hulagu and the sixth khaqan of the Turco-Mongol Ilkhanid state. This Turkish inscription, which is a thank-prayer inscription written in the Old Uyghur alphabet, holds significant importance in understanding usage and official status of the Turkic language and Uyghur script in the Mongol-Turkish Ilkhanid (Hulagui) state, and provides insights into the Turkification process among Ilkhanids and the Mongols, Turkish inscriptions in Iraq and the Middle East as the material heritage of the Turkish-Mongolian civilization, the history of religions in the region , the history of the Turkic and Mongolian states, etc. Three independent studies have been conducted so far on this Turkic inscription written in the Old Uyghur script. However, in all three of these studies, there are shortcomings and errors in the reading of the Turkic text. In this article, I aim to provide the correct and definitive reading of this Turkic inscription of Mar Behnam tomb written in the Old Uyghur script.
کلیدواژهها-
آچاردئگیلهر: خط اویغوری قدیم، کتیبههای تورک، ایلخانلیها، عراق، موغولها
.jpg)
Subscribe to:
Posts (Atom)