روابط ادبی بین علی بیگ حسین‌زاده‌‌ توران و معلم فیضی افندی سرابی تبریزی

 

روابط ادبی بین علی بیگ حسین‌زاده‌‌ توران و معلم فیضی افندی سرابی تبریزی 

مئهران باهارلی

علی بیگ حسین‌زاده ‌‌توران (٢٤ فوریه ‌‌١٨٦٤، سالیان، جمهوری آزربایجان – ١٧ مارس ١٩٤٠، ایستانبول، جمهوری تورکیه)، طبیب، استاد دانشگاه، ادیب، فیلوسوف، محرر، ژورنالیست و نقاش تورک، از موسسین حزب اتحاد و ترقی عوثمان‌لی، از نظریه‌‌پردازان برجسته‌‌ی ناسیونالیسم تورک و اتحاد تورک، و الهام‌بخش ضیاء گؤک‌آلپ پدر ناسیونالیسم تورک در تورکیه است. وی در تاسیس جمهوری مردمی آزربایجان در سال ١٩١٨ دخیل بود و گفته‌‌ شده‌‌ که ‌‌پرچم سه‌‌رنگ فعلی آن کشور ملهم از افکار او (تورک‌له‌‌شمه‌‌ک، ایسلام‌لاشماق، آوروپالی‌لاشماق) است. علی بیگ حسین‌زاده ‌‌توران هم‌راه با ‌‌تورکولوگ آلمانی ویلهلم توْمسِن (Vilhelm Ludwig Peter Thomsen) عضو هیئت رئیسه‌ی ‌‌افتخاری نخستین کونگره‌‌ی تورکولوژی که‌‌ در سال ١٩٢٦ در باکو برگزار شد، ‌‌بود [1].

حسین‌زاده‌‌ با بعضی از نخبه‌‌گان از تورک‌ایلی، که نسل نخستین تورک‌گرایان در تاریخ معاصر تورک‌ایلی را تشکیل می‌دهند، ارتباطات فرهنگی و ادبی و سیاسی داشت. رابطه‌‌ی علی بیگ حسین‌زاده ‌‌با «سعید سلماسی» معلوم و مشهور است. اشعاری تورکی از سعید سلماسی در نشریه‌‌ی تورک‌گرای فیوضات به‌‌ مدیریت علی بیگ حسین‌زاده ‌‌منتشر شده ‌‌است. علی بیگ حسین‌زاده ‌‌کتاب مشهور «سیاستِ فروسَت» خود را هم به‌‌ سعید سلماسی اتحاف کرده‌‌ است. علاوتا در این کتاب که ‌‌قسمت مهمی از آن در قالب مکالمات بین چندین شخص نوشته ‌‌شده، یکی از این اشخاص سعید سلماسی است ....

یکی دیگر از شخصیت‌های تورک از تورک‌ایلی که ‌‌علی بیگ حسین‌زاده‌‌ با او ارتباط داشته، مظفرالدین شاه‌‌ قاجار است (موضوع یک نوشته‌‌ی دیگر من خواهد بود).

گۆرخان-GÜRXAN، کۆره‌که‌ن-KÜREKEN، قوُرقان-QURQAN، قوْرقان-QORQAN، کۆریکه‌ن-KÜRİKEN

گۆرخان-GÜRXAN، کۆره‌که‌ن-KÜREKEN، قوُرقان-QURQAN، قوْرقان-QORQAN، کۆریکه‌ن-KÜRİKEN

مئهران باهارلی

چند کلمه‌ی تورکی – موغولی زیر ‌مخصوصاً در زبان‌هایی که ‌به ‌آن‌ها وارد شده‌اند (اوروپایی، فارسی، ...) به‌ اشتباه ‌ثبت ‌و یا با یک‌دیگر اشتباه‌گرفته‌ می‌شوند:

گۆرخان GÜRXAN - گۆرقان GÜRQAN: به ‌معنی سلطان عالم، حاکم جهانی[1]، عنوان خاقان‌های امپراتوری «قارا خیتان» (کیتان، قیدان، خیتای، خیتا، ...) با نام دیگر دولت «لیائوی کبیر»، سلسله‌ای مربوط به‌ موغول‌ها در آسیای میانه ‌و چین[2]. عنوان گورخان مرکب است از دو کلمه‌ی «گور» به ‌معنی بسیار انبوه، فراوان، قوی، نیرومند، عظیم و کبیر، و «خان» به ‌معنی خاقان و سلطان و پادشاه.

کۆره‌که‌ن KÜREKEN – گۆره‌گه‌ن GÜREGEN: عنوانی به ‌معنی داماد خانواده‌ی سلطنتی، بعدها خاقان و خان‌های تورک از نسل تیمور که ‌با زنی از نسل چنگیز خان ازدواج می‌کردند، مردانی از نسل خان‌ها و خاقان‌ها که ‌با زنانی از نسل خان‌ها و خاقان‌ها تزویج می‌کردند[3]، ... اصلاً به‌ معنی داماد. در موغولی میانه‌ کورگه‌ن، در موغولی مودرن خورگه‌ن[4].

قوُرقان QURQAN – کورقان KURGAN: تپه‌های خاک و سنگ‌هایی که ‌بر فراز قبر یا قبرها برافراشته ‌شده‌اند، نوعی تومول (گورپشته) که ‌بر روی قبر ساخته‌ می‌شود. آرامگاه ‌زیر کورگان‌ها معمولاً از جنس چوب و اغلب حاوی یک بدن انسان به ‌همراه‌ ظروف قبر، سلاح و اسب و ... است. دو ریشه‌شناسی برای کلمه‌ی تورکی قورقان – کورگان پیشنهاد شده‌است. از مصدر «قوْروُماق» به‌ معنی بستن، بلوک کردن، محافظت کردن، حفاظت نمودن؛ و یا از مصدر «قوُرماق» به ‌معنی برافراشتن، ساختن، برپا کردن، ....[5]

قوْرقان QORQAN – قوْرغان QORĞAN: به‌ معنی استحکامات، دز-دژ و قالا-قلعه. کلمه‌ی تورکی قورقان – قورغان (در فارسی گرگان) یک دوبلت و یا کلمه‌ی هم‌ریشه ‌با قورقان – کورقان فوق‌الذکر است[6].

قوریقان QURIQAN – کوریکه‌ن ÜRİKENK – کوره‌ن KÜREÑ: نام یکی از قبائل باستانی تورک، لفظاً ‌در تورکی قدیم به‌ معنی کمپ، کمپ نظامی، معادل خوقی‌اوآن – خورویان موغولی  قدیم[7]، در موغولی مودرن گوره‌ه‌ن[8]، در تورکی کوره‌ن  - کوره‌نگ. «یورت»‌های نمدی (به ‌موغولی «گئر»، هم‌ریشه ‌با خرگه) ایلات تورک و موغول کوچنده‌ که ‌با ارابه‌های چرخ‌دار («کانگلی»-«قانقلی») حمل می‌شدند، هنگامی که ‌در یک محل و موضع فرود می‌آمدند، مانند یک حلقه‌ («جه‌رگه») در اطراف بزرگ ایشان اجتماع می‌کردند. این کمپ و یا اوبای چادیرها که‌ معمولاً مرکب از هزار یورت و یا گئر بود به ‌تورکی «اوردو» و به‌ موغولی «گوره‌ه‌‌ن» نامیده ‌می‌شد. کوره‌ن – کوره‌نگ در تورکی مودرن به ‌معنی چادیر، اوبا، کامپ، خانه‌هایی که ‌در یک ردیف قرار دارند، تجمع انسانی، روستا و شهر دارای حصار؛ ناحیه، منطقه، مملکت، ... است. هم‌چنین در نظام اجتماعی چادرنشینان تورک در ایران امروزی، کوره‌ن – کوره‌نگ (در فارسی کُرَنگ) به ‌معنی مجموعه‌ی چند خانوار چادرنشین است که ‌مراتع مشترک دارند.[9]

---

[1] GÜR-QAN: Universal khan, ruler of Qara Kitan Empire

Paul D. Buell. Historical Dictionary of the Mongol World Empire. The Scarecrow Press

[2] Qara Khitai

https://en.wikipedia.org/wiki/Qara_Khitai#:~:text=The%20Qara%20Khitai%20empire%20was,dynasty%20and%20overthrown%20the%20Liao.

[3] کۆره‌که‌ن: ١-قیزین اه‌ری، گووئی، داماد ٢-دولت عنوانی اولاراق، تیمورخان سویوندان اولوپ چینگیز خان سویوندان قیز آلان کیشی، خاقان و یا خان سویوندان اولوپ خاقان‌ین قیزی‌نی آلان کیشی

سئوینچی‌لیک (موشتولوق - مژده‌نامه‌) تورکی سروده‌ شده‌ به ‌امر نادر شاه ‌به‌ مناسبت تولد تیمور خان نوه‌ی او و محمد شاه‌گورکان

https://sozumuz1.blogspot.com/2020/09/blog-post.html

[4] GÜREGEN: Imperial son in law, From Middle Mongol ᠬᠦᠷᠭᠡᠨ (kürgen), modern Mongolian хүргэн (xürgen). Cognate with dialectal Turkish köregen (“son-in-law”). Guregen (Хүргэн pronounced hürgen) meaning "Son in Law"

http://de.bolor-toli.com/index.php?pageId=10

[5] KURGAN: Mounds of earth and stones raised over a grave or graves, A kurgan is a type of tumulus constructed over a grave, often characterized by containing a single human body along with grave vessels, weapons and horses. either from the Old Turkic root qori- "to close, to block, to guard, to protect", or qur- "to build, to erect, furnish or stur".

https://en.wikipedia.org/wiki/Kurgan

[6] Qorγan: "fortification, fortress or a castle", cognate to KURGAN

[7] The Kurykans (Russian: Курыканы; Chinese: 骨利干 pinyin: Gǔlìgān < Middle Chinese ZS: *kuət̚-liɪH-kɑn) were a Turkic Tiele tribe, that inhabited the Lake Baikal area with 6th century[1] Early Kurykans migrated from Yenisey river.[2] …In translation from the Old Turkic, word quri'qan ~ qoriyan is translated as a camp, or a military camp and has parallels in the old written Mongolian language in the form of khogiua(n) ~ xoruya(n). Thus, "kurykan", perhaps, in its essence, is not an ethnonym, but a common name in relation to the region and the territorial community that inhabits it, at least at an early stage. Therefore, a possible translation of the term "uch kurykan" is "three military camps".[6]

https://en.wikipedia.org/wiki/Kurykans

[8] Güre’en: Type of encampment, proto-tribe

[9] نکاح‌نامه‌ی تورکی جماعت شاه‌ی‌سئوه‌ن طبق مذهب قیزیل‌باشی در قرن شانزده‌ میلادی

https://sozumuz1.blogspot.com/2017/09/blog-post_23.html

KARABAĞ’I TERK EDEN ERMENİLER, ERMENİSTAN’I TERK EDEN TÜRKLER

AZERBAYCAN DEVLETİ, KARABAĞ’I TERK EDEN ERMENİLERİN AZERBAYCAN’A DÖNME KONUSUNU, ERMENİSTAN’I TERK EDEN TÜRKLER VE ÇOCUKLARININ ERMENİSTAN’A DÖNME KONUSUNA BAĞLAMALI VE KOŞULLANDIRMALIDIR.

 

Paşiniyan ve başka bazı Ermeni lider ve yöneciler isteseler de, Ermeni Diyasporası ve Fıransa önderliyinde Haçlı kafalı Batı, Karabağ konusunu asla bırakmayacak ve onu kanayan bir kronik yaraya dönüştürmeye çalışacaktır.

Bu durumun oluşmasını engellemek için Azerbaycan Devleti yeni yöntem ve argumanlar ortaya atıp uygulamaya koymalıdır. Bunlardan biri:

1-Karabağ’da doğmuş ancak orayı terk etmiş Ermenilerin, “Temel İnsan Hakları” açısından ve “Modern Yurttaşlık Kavramı” gereyi yurtlarına dönme hakları vardır. Ancak Ermenistan’da doğup (Sovyet dönemi, Karabağ savaşları ve sonrasında) orayı terk etmiş veya terk etmeye mecbur kılınmış Türklerin (Azerbaycanlıların) ve onların çocuklarının da aynı Temel İnsan Hakları açısından ve Modern Yurttaşlık Kavramı gereyi Ermenistan’a dönme hakları vardır.

2-Bu iki konu eşdeyerdir ve her platformda eşzamanlı ele alınmalıdır. Avrupa ve Batı’nın tekçe Azerbaycan’ı terk eden Ermeniler konusunu tartışması ve gündem etmesi; ancak Ermenistan’ı terk etmiş Türkler ve çocuklarını görmezden gelmesi, çifte istandart, siyasi artniyetlilik, ırkçılık ve kabul edilmezdir.

3-Azerbaycan’ı terk etmiş Ermeniler konusunu Ermenistan Devleti uluslararası platformlara taşıdığı için, “Karşılıklılık (mütekabiliyet) İlkesi” gereyince Ermenistan’ı terk etmiş Türkler konusunu da Azerbaycan Devletinin uluslararası platformlara taşıma hakkı ve sorumluluk - görevi doğmuştur.

4-Azerbaycan Devleti Azerbaycan’ı terk etmiş Ermenilerin Azerbaycan’a dönüşü ve bunu istemedikleri taktirde onların mal ve varlıklarının eşdeyerinin onlara ödenmesini, Ermenistan’ı terk eden Türkler ve çocuklarının Ermenistan’a dönmelerine izin verilmesi ve bunu istemedikleri taktirde onların mal ve varlıklarının eşdeyerinin Ermenistan Devleti tarafından onlara veya çocuklarına ödenmesi koşuluna bağlamalıdır.

5-Azerbaycan Devleti yukarıda anlatılanlara ek olarak, derhal Ermenistan Devleti ve Ermeni grupların hem Azerbaycan Respublikasında işgal ettikleri topraklarda hem de Ermenistan ülkesi içindeki Türk medeni mirasını tahrip ve yok etmesiyle ilgili uluslararası kurumlara etmeli, bu yapılanlar için tazminat davaları açmalı, ve kalanların korunması için de Ermenistan Devletinin resmen garanti vermesini istemelidir.

گاسپار دروویل: ایروان، عباس‌آباد [گورده‌ش] و خوی، سه ‌قلعه‌ی مستحکم دفاعی آزربایجان

 

گاسپار دروویل: ایروان، عباس‌آباد [گورده‌ش] و خوی، سه ‌قلعه‌ی مستحکم دفاعی آزربایجان 

مئهران باهارلی

مرزهای سیاسی و بین‌المللی جمهوری‌های شوروی در قفقاز، مانند همه‌ی جان آن، منطبق بر مرزهای مناطق ملی و جمعیت‌شناسی قومی نبود. به‌ همین سبب به‌ عنوان نمونه ‌نزدیک به ‌نصف قلمرو و سطح آن چه‌ که ‌جمهوری سوسیالیستی روسیه‌ در داخل شوروی نامیده‌ می‌شد (و اکنون جمهوری روسیه ‌نامیده‌ می‌شود) سرزمین‌های مسکون با ملل غیر روس، به‌ عبارت دیگر وطن ملل و کشورهای غیر روس بود. این سرزمین‌های غیر روس به‌ ناحق و با سوء نیت (به‌ منظور آسیمیلاسیون و روس‌سازی آن‌ ملل غیر روس) داخل فدراسیون روسیه‌ قرار داده ‌شده‌ بودند. عکس این مطلب نیز صادق بود. به‌ عنوان نمونه ‌قسمتی از مناطق روس‌نشین باز با سوء نیت (به ‌منظور جلوگیری از استقلال‌طلبی ملل قازاق و اوکرائین) داخل قلمروی قازاقستان و اوکرایین قرار داده ‌شده ‌بود. ....

در قفقاز جنوبی نیز وضعیت مشابهی وجود دارد. به ‌عنوان نمونه ‌قسمت‌های مهمی از سرزمین به‌هم پیوسته‌ی تورک‌نشین در جنوب قفقاز نه ‌در ترکیب جمهوری آزربایجان، بلکه ‌در خارج آن و در قلمروی جمهوری‌های داغستان روسیه ‌(دربند و حوالی آن)، گورجستان (بورچالی و حوالی آن) و ارمنستان قرار داده ‌شده ‌بود.

مورد ارمنستان دارای چند وجه ‌استثنایی است.

-نخست آن که‌ مناطق تورک‌نشین صرفا در حاشیه‌های ارمنستان قرار نداشتند، بلکه ‌حتی پایتخت جمهوری ارمنستان یعنی ایروان تا نیمه‌ی دوم قرن نوزده‌ دارای اکثریت نسبی جمعیتی تورک بود.

-دوم آن که‌ تورک‌های مناطق تورک‌نشینی که ‌به ‌ناحق و با سوء نیت در داخل قلمروی جمهوری ارمنستان قرار داده ‌شده ‌بودند، در نتیجه‌ی یک سیاست پاک‌سازی و تصفیه‌ی قومی سیستماتیک راه‌بردی، به‌ روش‌های مختلف (مجبور کردن به ‌مهاجرت اجباری، کشت و کشتارهای قومی، فرار داوطلبانه، ....) تماما از موطن تاریخی خود حذف و ریشه‌کن شده‌اند، به‌ گونه‌ای که‌ امروز هیچ جمعیت بومی تورک در ارمنستان باقی نمانده‌ است. به ‌عبارت دیگر تمام مناطق تورک‌نشین و سرزمین تورک که ‌داخل این جمهوری قرار دارد، با موفقیت ارمنیزه ‌و ارمنستانیزه ‌شده‌اند.

-سوم آن که ‌غرب ‌در رابطه ‌با ملل مسلمان و مخصوصا تورکیک دارای ذهنیت قرون وسطایی صلیبی است، هیچ گونه ‌اشاره‌ای به‌ سرزمین‌های تورک‌نشین داخل ارمنستان و پاک‌سازی قومی تورک‌ها از این کشور نمی‌کند. اما فرار و مهاجرت داوطلبانه‌ی ارمنیان قاراباغ که ‌به‌ صورت جزیره‌وار و نه ‌حتی پیوسته ‌با ارمنستان قرار داشتند را با دورویی و مغلطه و یک‌سونگری و جانب‌دارانه ‌و وارونه‌نمایی به‌ صورت پاک‌سازی ارمنیان قاراباغ توسط دولت آزربایجان عرضه‌ می‌کند.

-چهارم آن که‌ در اوروپا همان طور که ‌به‌ اراضی‌ای که اقلا در هزار و پانصد سال گذشته نه ‌تحت حاکمیت فارس‌ها و نه ‌دارای جمعیت بومی فارس بود به ‌صورتی بی پایه‌ پرس – پرشیا گفته‌ می‌شد و شود، همان طور هم به‌ سرزمین‌هایی که‌ اقلا در دو هزار سال گذشته نه ‌تحت حاکمیت ارمنی‌ها و نه ‌دارای جمعیت بومی اکثریتی ارمنی بود، مانند ایروان که ‌دارای جمعیت اکثریت نسبی تورک بود و توسط خانات تورک و دولت‌های تورک اداره‌ می‌شد به‌ صورتی بی پایه ‌آرمنیا – ارمنستان گفته ‌می‌ شد و می‌شود. ....

شخصیت ملی تورک بابا خان عظیم‌السلطنه‌‌ سردار ایمان‌لو (اینال‌لی)» افشار اورومی معروف به ‌«سردار شهید»

 

شخصیت ملی تورک بابا خان عظیم‌السلطنه‌‌ سردار ایمان‌لو (اینال‌لی)» افشار اورومی معروف به ‌«سردار شهید»

 

مئهران باهارلی

 

١-«بابا خان عظیم‌السلطنه‌‌ سردار ایمانلو (اینال‌لی) افخم ارومی» معروف به ‌«سردار شهید» فرزند «آقا خان سرتیب افشار» از نظامیان معروف تورک، دولت‌مرد و سیاست‌مدار عهد قاجار و یک شخصیت ملی تورک در تاریخ معاصر تورک‌ایلی و سال‌های جنگ جهانی اول (١٩١٤-١٩١٨) و «مجادله‌ی ملی تورک» است. او به‌ دوره‌ی فاجعه‌ی «قاراقیرقین» و یا «تورک قیرقینی» (تهاجمات و کشتار تورک‌ها در غرب تورک‌ایلی مخصوصا منطقه‌ی اورمیه‌، سالماس و خوی توسط قوای مسلحه‌ی آسوری و ارمنی با حمایت دولت‌های صلیبی روسیه ‌و فرانسه‌ و بریتانیا و آمریکا) به ‌مدت چند ماه‌ حکومت اورمیه ‌را بر عهده ‌داشت.  

‌علی رغم آن که‌ عظیم‌السلطنه از طرف قوای مسلحه‌ی مسیحی به ‌حکومت اورمیه ‌انتخاب شده ‌‌بود، به دلیل آن که سعی می‌کرد از تهاجمات و تجاوزات آن‌ها جلوگیری کند، در ٢٠ ژوئن (؟) ١٩١٨ در منزل شخصی‌اش که ‌دارالحکومه‌ی او هم بود (واقع در مقابل سردار مه‌چیتی – ساعات‌لی مه‌چیت مسجد سردار، جای فعلی پاساژ جلالی و معماری) او و «میرزه‌‌ علی آقا موید الاسلام» یکی از روحانیون افشار توسط یک آشوری به‌ اسم شمشه ‌فرهاد از اهالی قریه‌ی بکشلوچای (به‌کیشلی‌چای، نام جعلی: وزیرآباد) هدف گلوله‌ قرار گرفتند و هر دو به ‌قتل رسیدند. جنازه‌ی عظیم‌السلطنه ‌سردار در اوتاق تحریر خانه‌اش دفن شد. شمشه ‌فرهاد نیز دست‌گیر و در حیاط خانه‌ی عظیم‌السلطنه ‌به‌ دار آویخته ‌شد. عظیم‌‌السلطنه پس از آن به ‌«سردار شهید» معروف گشت (مانند ناصرالدین شاه‌که ‌توسط میرزه رضای کرمانی ترور شده ‌و به ‌قتل رسید و معروف به ‌«شاه ‌شهید» شد).

آلبوم عکس علی خان معظم السلطنه

 بنا به‌ گزارش رسمی اداره‌ی کل تشکیلات نظمیه، اخیرا تشکیلات کومیته‌ی تورکوفیل در اورمیه‌ و کشف و اعضای آن بازداشت شده‌اند. در این گزارش نام‌های آتی به ‌عنوان اعضای کومیته‌ی تورک‌گرای اورمیه‌ برده‌می‌شود: علی‌ خان معظم السلطنه، مرتضی ‌خان فرزند معظم السلطنه، حسین‌ خان اعتضاد نظام بیگلربیگی، حاج امیر معظم، حاج اجلال الملک (الممالک؟)، حاجی معین الایاله، مهدی‌خان حشمت السلطان، باباخان، .... بنا به‌گزارش، اعضای کومیته‌ی  تورکوفیل اورمیه‌ در ارتباط با «احمد بیک»، مأمور سیاسی و رئیس دفتر شهبندری تورکیه ‌در اورمیه ‌بودند. آن گونه ‌که ‌از این گزارش بر می‌آید رهبری کومیته‌ی مذکور را معظم السلطنه‌ و پسر او مرتضی خان که‌ مترجم شهبندری عثمان‌لی بود بر عهده ‌داشتند. این دو نفر از تورکیست‌ها و تورکوفیل‌های متعصب، یعنی دارای شعور ملی تورک فوق العاده‌ بودند. در اسناد مذکور صراحتا گفته ‌می‌شود که ‌اعضای کومیته‌ی تورکوفیل اورمیه ‌و اهالی اورمیه، مذاکراتی را (با مقامات عثمانلی؟) در اتحاد تورک، یعنی الحاق به‌ تورکیه ‌– عوثمان‌لی، صرف نظر از آن که ‌به‌ نتایج عملی منجر شود و یا نه، انجام می‌دهند.  

علی خان معظم السلطنه:

معظم السلطنه ‌داماد حسین خان بیگ‌له‌ربیگی (شوهر خواهر او) بود. او مدتی رئیس فوج توپ‌خانه ‌و از طرف عثمان‌لی‌یان والی منصوب اورمیه ‌بود. وی در مراسم افتتاح مدرسه‌ی تورک صلاحیه ‌– خیر یوردو در محل انعقاد جلسات حزب اتحاد اسلام (مدرسه‌ی سابق میسیون آمریکا) به همراه حسین خان بیگلربیلگی و .... شخصا حضور داشت[1]. آن گونه ‌که از گزارش رسمی اداره‌ی کل تشکیلات نظمیه بر می‌آید معظم السلطنه‌ و پسر او مرتضی خان که‌ مترجم شهبندری عثمان‌لی بود رهبری کومیته‌ی تورکوفیل در اورمیه را بر عهده ‌داشتند. بنا به گزارش این دو نفر از تورکیست‌ها و تورکوفیل‌های متعصب، یعنی دارای شعور ملی تورک فوق العاده‌ بودند که مانند دیگر ‌اعضای کومیته‌ی تورکوفیل اورمیه ‌و اهالی اورمیه، مذاکراتی را (با مقامات عوثمان‌لی؟) در اتحاد تورک، یعنی الحاق به‌ تورکیه ‌– عوثمان‌لی، صرف نظر از آن که ‌به‌ نتایج عملی منجر شود و یا نه، انجام می‌دادند. بنا به گزارش مذکور معظم السلطنه و دیگر اعضای کومیته‌ی تورکوفیل به‌ سبب تورکوفیل و طرف‌دار عوثمان‌لی بودن بازداشت شده‌اند. بنا به مجید خلیل‌زاده، به همین سبب معظم السلطنه ‌مدتی به ‌روسیه ‌تبعید شد.

٢-مرتضی خان فرزند معظم السلطنه:

مترجم باش شهبندری عوثمانلی در اورمیه ‌بود. او و پدرش معظم السلطنه ‌از طرف‌داران متعصب عوثمانلی‌ها بودند و محرمانه ‌با مقامات عوثمان‌لی و اهالی اورمیه‌ در باره‌ی اتحاد تورک و الحاق آزربایجان به‌ عوثمانلی مذاکره‌ می‌کردند. او مانند دیگر اعضای کومیته‌ی تورکوفیل اورمیه، پس از کشف آن کومیته توسط اداره‌ی نظمیه بازداشت شده است.

https://www.facebook.com/media/set?vanity=100016259447627&set=a.1392885067930128

آلبوم عکس حسین خان جهانگیری افشار بیگلربیگی اورومی

حسین خان جهانگیری افشار بیگلربیگی اورومی:

فرزند حبیب الله‌ خان بیگلربیگی (١٨٦٨-١٩٤١)، ملقب به ‌اعتضاد نظام، رئیس بلدیه‌ و رئیس نظمیه‌ی ‌اورمیه. حسین خان تحصیلات مقدماتی را زیر نظر معلمین خصوصی طی کرد، زبان فرانسوی را در میسیون کاتولیک اورمیه ‌فراگرفت و در زیر نظر محمد صادق صاحب نسق تحصیلاتش را ادامه‌ داد. بعد از اتمام تحصیلات و در زمان قیام شیخ عبیدالله ‌نهری وارد خدمت نظام شد و درجات نظامی را تا «سرتیپ اولی» طی کرد. بعدها لقب اعتضاد نظام گرفت. بعد از فوت پدرش حبیب الله‌ خان، دولت قاجار به ‌او لقب بیگلربیگی داد. در بحبوحه‌ی جنگ جهانی اول در زمان حکومت اعتماد الدوله ‌به ‌ریاست بلدیه‌ی اورمیه ‌رسید و اولین شهردار آن شهر شد (١٩١٤ - ١٩١٨). در همان سال به ‌ریاست نظمیه ‌منصوب شد. سپس بارها به ‌ریاست و عضویت انجمن شهر و جمعیت شیر و خورشید سرخ نائل گردید.

حسین خان جهانگیری افشار بیگلربیگی اورومی به همراه معظم السلطنه در مراسم افتتاح مدرسه‌ی تورک صلاحیه ‌– خیر یوردو در محل انعقاد جلسات حزب اتحاد اسلام (مدرسه‌ی سابق میسیون آمریکا) شخصا حضور داشت (عکسی از این مراسم در دست است). بنا به‌ گزارش رسمی اداره‌ی کل تشکیلات نظمیه، حسین خان جهانگیری افشار بیگلربیگی اورومی عضو تشکیلات کومیته‌ی تورکوفیل در اورمیه‌ بود. در بسیاری از عکس‌های جوانی حسین خان، او همراه علی خان معظم السلطنه رهبر تشکیلات کومیته‌ی تورکوفیل و شوهر خواهرش دیده می‌شود که نشان از نزدیکی و صمیمیت آن‌هاست. در سال ١٩٢٥ حسین خان بیگلربیگی به همراه دیگر اعضای کومیته‌ی تورکوفیل اورمیه به سبب عضویت در این تشکیلات تورک‌گرا بازداشت شده است. عکس دیگری از سال ١٩٣٠ شرکت حسین خان جهانگیری بیگلربیگی در جشن جمهوریت تورکیه در کونسو‌ل‌گری این کشور در اورمیه را نشان می‌دهد. حسین خان با کوردهای منطقه هم روابط دوستانه‌ای داشت. عکسی از او با قاضی محمد رهبر ملی تورک و صدر بعدی جمهوری کوردستان در دست است ....

حسین خان دارای اشعاری با تخلص‌های پروین، جهانگیری و در اواخر عمر خود رهی، و یک دیوان به ‌زبان‌های فارسی و تورکی است که ‌تاکنون چاپ نشده‌ است. او در سال ۱۳۲۰ هجری شمسی فوت کرد. مقبره‌ی او در روستای امام‌زاده‌ی اورمیه‌ در بکشلو قرار دارد. شاعر بزرگ تورک و تورک‌گرا، مریم جهانگیری، دختر حسین خان جهانگیری است.

https://www.facebook.com/media/set?vanity=100016259447627&set=a.1392867371265231

فرمان ولی‌عهد مظفرالدین میرزا به ‌انتصاب «مجدالسلطنه» به ‌حکومت خوی به‌ سبب درایت و خبره‌گی او در امر حکومت و رضایت زایدالوصف و علاقه‌ی مردم خوی به‌ مجدالسلطنه

 

فرمان ولی‌عهد مظفرالدین میرزا به ‌انتصاب «مجدالسلطنه» به ‌حکومت خوی به‌ سبب درایت و خبره‌گی او در امر حکومت و رضایت زایدالوصف و علاقه‌ی مردم خوی به‌ مجدالسلطنه 

مئهران باهارلی

در این نوشته ‌سندی در باره‌ی علاقه‌ی مفرط مردم خوی به‌ جمشید خان سوباتای‌لی افشار اورومی - مجدالسلطنه رهبر ملی تورک ‌را عرضه ‌کرده‌ام. این سند عبارت است از متن فرمان ولی‌عهد مظفرالدین میرزا به ‌انتصاب مجدد مجددالسلطنه‌ به ‌حکومت خوی که‌ در نشریه‌ی ناصری تبریز منتشر شده‌ است (منبع عکس صفحه‌ی مربوطه‌ی نشریه‌ی ناصری: رضا جنتی[1]).  

در این فرمان، ولی‌عهد مظفرالدین میرزا چهار دلیل برای انتصاب مجدد «جنابِ جلالت‌مآبِ اجلّ آقایِ مجدالسلطنه‌ امیر تومان» به‌ حکومت خوی برشمرده‌ است:

١-کفایت و درایت و لیاقت شخصیه

٢-خبرت و اطلاع خاص در امر حکومت خوی

٣-اظهار رضایت و خشنودی زایدالوصف اهالی خوی از مجدالسلطنه ‌به ‌سبب رفتار و حرکات او در زمانی که‌ حکومت خوی را داشت

٤- نهایتا این که‌ اهالی خوی همواره‌ خواستار آن بودند که‌ مجدالسلطنه ‌بر ایشان حکومت کند

کومک مالی رهبر ملی تورک مجدالسلطنه و شخصیت ملی تورک عظیم السلطنه به مریض‌خانه‌ی وست مینستر اورمیه

 

کومک مالی رهبر ملی تورک مجدالسلطنه ‌و شخصیت ملی تورک عظیم السلطنه‌ به ‌مریض‌خانه‌ی وست مینستر اورمیه 

مئهران باهارلی

در این نوشته‌ سندی مربوط به ‌دوره‌ی نائب الحکومه‌گی رهبر ملی تورک جمشید خان سوباتای‌لی افشار اورومی – مجدالسلطنه‌ بر اورمیه‌ را برای نخستین بار معرفی کرده‌ام. این سند که‌ در روزنامه‌ی آسوری زبان «زاریرئ د-باهرا»[1] به ‌سال ١٩٠٠ (سال پنجاه‌و یکم، شماره‌ی ٤) در اورمیه‌ چاپ شده ‌خبری است در باره‌ی دیدار جمشید خان سوباتای‌لی افشار اورومی مجدالسلطنه ‌از مریض‌خانه‌ی وست‌مینستر متعلق به ‌«میسیون تبشیری مسیحی پروتستان آمریکایی در اورمیه» ‌و بخشش چهل تومان (تقریبا معادل ٢٦٥٠ دولار امروزی) به‌ عنوان اعانه ‌و کومک مالی به ‌بیمارستان. بنا به ‌این خبر، شخصیت ملی تورک «عظیم السلطنه» هم مدتی قبل مبلغ ٢٥ تومان (تقریبا معادل ١٦٥٠ دولار امروزی) را به ‌رسم اعانه ‌به ‌بیمارستان هدیه‌ کرده ‌است. در آخر خبر گفته‌ می‌شود در سال‌های گذشته‌ نیز بعضی دیگر امیران (مقامات نظامی) و بزرگان و زعما و خان‌های (روسای طوائف، وابسته‌گان سلطنتی، ...) اورمیه ‌به ‌بیمارستان مذبور کومک‌های مالی نموده‌اند.

TÜRKİYE “AZERİ” VE AZERBAYCAN RESPUBLİKASI “AZERBAYCANLI” UYDURUK VE SÖMÜRGECİ ADLARI KULLANMAYA RESMEN SON VERMELİDİRLER.

 

TÜRKİYE “AZERİ” VE AZERBAYCAN RESPUBLİKASI “AZERBAYCANLI” UYDURUK VE SÖMÜRGECİ ADLARI KULLANMAYA RESMEN SON VERMELİDİRLER.

 

Ukrayna devleti “Moldoven Halkı” ve “Moldoven Dili” – “Moldovence” terimlerini bundan sonra kullanmayacağını, böyle bir şeylerin var olmadığını resmen bildirdi.[1] Gerçekten de Moldoven milleti ve Moldovence Soyvetlerin Moldova Cumhuriyeti başta olmak üzere işgal ettiyi topraklarında yaşamakta olan Romenlerin milli kimliklerini yok etmek için uydurduğu sömürgeci ad ve milli kimliklerdir.

İran’da dört Türkik millet yaşamaktadır. Bunlar “Türk” (Batı Oğuzlar), “Türkmen” (Doğu Oğuzlar), “Halaç” ve “Kazak”lardan oluşmaktadır. Paniranism, İran devleti ve Haçlı Avrupa İran’da yaşamakta olan ve bu ülke nufusunun görece çoğunluğunu oluşturan “Türk” halkının varlığını inkar ediyor, bu doğrultuda onun milli ve özadlandırması (endonym'i) olan “Türk”ü kullanmamaya ve silmeye özen gösteriyor. Türk halkının Azerbaycan bölgesinde yaşayan küçük bölümünü ise, Azeri ve Azerbaycanlı ve dilini Azerice ve Azerbaycanca adlandırıyor.

Acı gerçek, Türkiye ve Azerbaycan Cumhuriyetinin de bu Paniranist ve Haçlı anti Türk yaklaşıma uyumlu hareket etmeleridir. Türkiye ve Azerbaycan Cumhuriyeti ısrarla İran’da yaşayan “Türk milleti”ni (Batı Oğuzları) onun özadlandırması olan “Türk” yerine, “Azeri” ve “Azerbaycanlı” adlandırıyor, bu uyduruk ve sömürgeci adları kullanmak ve yaymakla da İran devleti, Paniranism ve Haçlıların İran’da yaşamakta olan Türk halkına uyguladığı etnik temizleme ve milli soykırım suçuna ortak oluyorlar.

İran’da ne Azeri ve Azerbaycanlı, ne de Azerice ve Azerbaycanca yoktur. Türk milleti ve Türkçesi vardır. Türkiye ve Azerbaycan Respublikası bu gerçeyi kabul etmeli ve İran'da yaşamakta olan Türk halkı söz konusu ise Azeri ile Azerbaycanlı uyduruk ve sömürgeci yadadları (exonym'leri) kullanmaya resmen son vermelidirler.

---

[1] Ukraine to stop using term Moldovan language

https://www.msn.com/en-us/news/world/ukraine-to-stop-using-term-moldovan-language/ar-AA1it9ca?ocid=msedgntp&cvid=8bf8012b9c89436faa01b714b71ea285&ei=55

Romanian PM: Ukraine recognizes 'non-existence of Moldovan language'

https://www.msn.com/en-us/news/world/romanian-pm-ukraine-recognizes-non-existence-of-moldovan-language/ar-AA1iszaz?ocid=msedgntp&cvid=77dbb2715c714ef1a9e025ae2337a6fe&ei=24

Romania thanks Ukraine for rejecting notion of "Moldovan language", a Russian invention

https://www.msn.com/en-us/news/world/romania-thanks-ukraine-for-rejecting-notion-of-moldovan-language-a-russian-invention/ar-AA1irLQL?ocid=msedgntp&cvid=fd6f9c59ce534cecace7ba610d91bb20&ei=18