DEDE KORKUT KİTABI, ANKARA
NÜSHASI
Şecere (sayfa: 01-04), Mukaddime (sayfa: 04-15), Eksik Birinci Boy (sayfa: 15-22)
Bulunduğu Yer:
Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi Yazma I/261. Sy.
Görütlerin Alındığı Kaynak:
Mustafa S. Kaçalin. Oğuzların Diliyle Dedem Korkudun Kitabı. Ankara Türk Dil Kurumu Yayınları 2017, Sayfa Sayısı: 912, ISBN: 9789751632876
https://sozumuz1.blogspot.com/2022/04/dedeo-korkut-kitab-ankara-nushas-secere.html
https://www.facebook.com/media/set/?set=a.1051154182103220&type=3
مقام وزارت خارجهی انگلیس- ١٩٢٥: قاجارها در اصل تورک بودند و همواره
هم تورک ماندند
مئهران باهارلی
عباس
میلانی در پاراگرافی از کتاب «نگاهی به شاه»، عکس العمل یک مقام وزارت امور خارجهی
انگلستان به انتخاب رضاخان به سلطنت و انقراض سلسلهی قاجاری در سال ١٩٢٥ را ذکر
کرده است. این عکس العمل عبارت است از حاشیهای که مقام انگلیسی مذکور در لندن بر
تلگراف سفارت انگلستان از تهران در بارهی این خبر نوشته و در آن میگوید قاجارها
اصلا تورک بودند و همیشه هم تورک ماندند، یعنی در هویت ملی فارسی استحاله نیافتند.
این تثبیت، از جهت تاریخ ایران، تاریخ تورک، تاریخ قاجارها و تیپولوژی ملی تورک دولت
قاجار مهم است. عباس میلانی بعد از نقل این واقعه ادعا کرده که ایران از زمان
صفویه تحت سیطرهی تورکزبانان بوده است. در زیر این پاراگراف را نقل و سپس
توضیحاتی چند دادهام.
منبع عکس صفحهی مربوطهی کتاب: كمپین امضاء برای تاسیس فرهنگستان زبان توركی در ایران[1]
«در ٣١ اوکتوبر ١٩٢٥ (٩ آبان ١٣٠٤) رضاخان آماده شد که واپسین پردهی طرح پادشاهی خود را به اجرا بگذارد. شرایط را به هر تمهیدی فراهم کرد تا مجلس به برانداختن دودمان قاجار رای داد[ه] و دولتی موقت برای تشکیل مجلس موسسان تعیین کند و طبعا رضاخان را هم در راس این دولت برگمارد. از همهی نمایندهگان تنها چهار نفر جرات کردند در مخالفت با طرح برانداختن قاجار سخن بگویند. از قضا هر چهار نفر هم شرحی مفصل در فضایل مدیریت رضاخان برگفتند، ولی در عین حال برانداختن دودمان قاجار را به صلاح ندیدند. این چهار نفر همه در زندهگی سیاسی محمدرضا شاه نقشی مهم بازی کردند.
در ١٢ دسامبر ١٩٢٥ (٢١ آذر ١٣٠٤) همان طور که انتظار میرفت، مجلس موسسان دستچین شدهی رضاخان، او را به پادشاهی برگزید و به علاوه تعیین کرد که در آینده هم فرزندان ذکور او به جای او بر تخت سلطنت خواهند نشست. جالب اینجا است که وقتی سفارت انگلیس خبر تصویب طرح تشکیل دودمان پهلوی را به وزارت امور خارجهی آن کشور مخابرهکرد، یک مقام آن وزارتخانه در حاشیهی تلگراف نوشت: «اگر این دودمان در گذشتن نسل اول [یعنی رضا شاه] دوام بیاورد، آنگاه دودمانی یکسره ایرانی خواهد بود. قاجار در اصل تورک بودند و همواره هم تورک ماندند». در واقع از زمان صفویه که در اصل تورک بودند، تا زمان آغاز سلطنت رضاشاه ایران بیش و کم همواره تحت سیطرهی تورکزبانان بود.
چندی بعد از تصمیم مجلس موسسان رضاشاه در مراسمی تاجگذاری کرد و روز بعد به فرمانی پسر ارشد خود محمدرضا را به ولیعهدی برگمارد. در آن زمان، محمدرضا شش ساله بود».
TÜRKİYE YİNE DE DOĞRU OY KULLANDI
AZERBAYCAN YANLIŞ YAPTI
ÖZBEKİSTAN İLE KIRGIZİSTAN YANLIŞ
YOLDALAR.
Méhran Baharlı
Rusya Ordusu’nun Ukrayna’nın Buça kentinde yaptığı katliamdan sonra, bu ülke BM’ler Genel Kurulu’nda yapılan bir oylamada İnsan Hakları Konseyi’nden atıldı. Bu oylamada Türkiye yine doğru ve istiratejik bir tercihle Rusya’ya karşı oy kullandı. Azerbaycan Respublikası ise yine de oylamaya katılmayarak Ermenistan ve nerede olduklarını bile çoğu insanın bilmediyi Benin, Burkina Faso, Cibuti, Ruanda ve Soloman Adaları gibi ülkeciklerle aynı cergede yer aldı, bununla da yolunu bir kez daha Avrupa uygarlığı ile modern, demokratik ve özgür dünyadan ayırmış oldu. Türkmenistan da oylamaya katılmayarak aynı istiratejik hatayı yaptı.
Öteki bağımsız Türkik devletlerden Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan Rusya’yı destekleyerek İran, Suriye, Küba, Çin gibi totaliter rejimlerle birlikte hareket ettiler.
Türkiye dışında Türkik devletlerin Rusya’yı doğrudan veya oylamaya katılmayarak dolaylı desteklemelerinin bir çok nedeni vardır. Azerbaycan (Karabağ’da) ve Kazakistan (bu ülkedeki Rus toplumunu destekleme bahane ederek) Rusya’nın askeri mudahilesinden çekiniyorlar. Ancak bunun dışında başka nedenler de vardır: Bu devletler Rusya’dan bağımsızlıklarını sözde kazansalar da, bunları yöneten kadroların rûhen ve mânen Rusya’dan hâlâ özgürleşemedikleri, Liberal Demokrasi deyerlerine karşı olan yarı totaliter veya totatiler sistemlerle yönetildikleri, belki de Rusya’dan haklı olarak korktukları vs gibi... (Asya, Kafkasya ve Avrupa’da bütün komşuları ve eski Sovyet Cumhuriyetlerine karşı Rusya tehdidi her zaman var olacaktır. Bu tehdidi temelli ortadan kaldırmanın tek yolu, Rusya Federasyonu’nu iç etnik sınırlar temelinde en az yirmi ülkeye parçalamak, veya Rusya’nın Balkanizasyonu’dur. Bu gerçekleşirse, en az on yeni Türkik devlet doğacaktır)
İran’da yaşayan Türk milleti (ve de Afganistan’da yaşayan Türkik halklar), artık Türkik devletler ve özellikle Azerbaycan ile Özbekistan’a bağımlı hareket etmeye son vermelidirler, çünkü bu devletlerin İran ile Afganistan’da yaşayan soydaşlarının milli çıkar ve istiratejik öncelikleri ile örtüşmeyen hatta onlara ters olan, kendilerine göre has milli çıkar ve istiratejik öncelikleri vardır. Ayrıca bu devletler İran ve Afganistan’da yaşayan Türk ve Özbek halklarını koruma ve kurtarmaya ne istekleri ne de güçleri vardır.
Bundan dolayı İran’da yaşayan
Türk milleti Rusya’nın Ukrayna’ya karşı başlattığı savaş, İslamcılıkla savaş, Liberal
Demokrasi deyerlerini benimseme ve benzerleri durumlarda açıkça ve bütünüyle
Batı (Avrupa Birliyi, ABD ve İsrail) ile birlikte hareket etmeli, totaliter
sistemlerle yönetilen ve aynı anda Türkik dünyasının büyük bir bölümünü kendi
işgalleri altında bulunduran Rusya, Çin ve İran gibi devletlerin iç ve dış
siyasetlerine yüksek sesle karşı çıkmalıdır.
TÜRKİYE DOĞRU
OY KULLANDI, AZERBAYCAN YANLIŞ YAPTI
https://sozumuz1.blogspot.com/2022/03/turkiye-dogru-oy-kullandi-azerbaycan.html
TÜRKİYE YİNE
DE DOĞRU OY KULLANDI, AZERBAYCAN YANLIŞ YAPTI. ÖZBEKİSTAN İLE KIRGIZİSTAN
YANLIŞ YOLDALAR.
http://sozumuz1.blogspot.com/2022/04/turkiye-yine-de-dogru-oy-kulland.html
جمشید خان مجدالسلطنه: دوست ملت کورد، و به دور از تعصبات و پیشداوریها و نفرتهای قومی و مذهبی
مئهران باهارلی
در شمارهی ١٠ – آخرین شمارهی نشریهی «هتاو کرد»، به تاریخ ٢ جولای ١٩١٤، یک تشکر از رهبر ملی تورک، جمشید خان سوباتایلی افشار اورومی مجدالسلطنه به مناسبت دریافت کتاب اهدایی او بنام «عشق ارغوانی» به این نشریه درج شده است. این تشکر علاوه بر اینکه نشانگر وقوف و ارتباطات فرهنگی و قلمی جمشید خان مجدالسلطنه با محیطهای فرهنگی و روشنفکری و مطبوعات وقت کورد در عثمانلی است، وارسته بودن او از پیشداوریها و تعصبات قومی ضد کورد و ضد سنی، بلکه کورددوستی او را تسجیل میکند.
هتاو کرد یک نشریهی دو زبانهی تورکی – کوردی بود که در سالهای ١٩١٣-١٩١٤ در استانبول منتشر میشد و نقشی جدی در روشنگری کوردی داشت. هتاو در نام این نشریه کلمهای آسوری به معنی آفتاب و یا اشعهی آفتاب است. این نشریه پس از شمارهی ١٠ آن به سبب آغاز جنگ جهانی اول متوقف شد. تاکنون نسخهای از شمارههای ٦ ،٧ ،٨ ،٩ این نشریه به دست نیامده است.
در زیر متن این تشکر را آورده و سپس توضیحاتی دادهام.
«تشکّر
«مجدالسلطنه جمشید اردشیر اوشار خان» حضرتلهرینین لطفاً اهداء بویوردوقلاری «عشقِ ارغوانی» نام اثری آلدیق. مشارالیه حضرتلهرینه عرضِ تشکر ائدهریز».
هتاو کرد. عدد ١٠ - ژمار: ١٠، ٩ شعبان ١٣٣٢ -
٢٠ حزیران ١٣٣٠ (پنجشنبه، ٢ جولای ١٩١٤)
صاحب امتیاز و مدیر مسئول: بابان عبدالعزیز. شیمدیلیک
اون بئش گونده بیر نشر اولونور
Teşekkür
“Mecd ul-saltana Cemşid Erdeşir Evşar Han” Hazretlerinin lütfen ihda buyurdukları “Aşk-ı Erguvânî” nâm eseri aldık. Müşârun-ileyh hazretlerine arz-ı teşekkür ederiz.
HETAWÎ KURD. 9 Şubat 1332. Şimdilik On Beş Günde Bir Neşr olunur. 20 Haziran
1330 (2 july 1914)
Adet: 10 - Jimar: 10. Sâhib-i
İmtiyâz ve Müdîr-i Mes’ûl: Bâbân Abdülazîz.
دلایل شیطانسازی از قاجارها در تاریخنگاریهای ایرانگرا و آزربایجانگرا
مئهران باهارلی
İran ve Azerbaycan Tarih Yazımlarında Türk Kacar Devletini Şeytanlaştırmanın Nedenleri
Reasons for Demonizing the Turkish Qajar State in the Historiographies of Iran and Azerbaijan
MÉHRAN BAHARLI
«سؤزوموز، مئهران باهارلینین یازقالاری توپلوسو» پیتییی، بیرینجی
جیلددهن
“Sözümüz,
Méhran Baharlının yazqalar toplusu” pitiyinden, cild I
از کتاب « سؤزوموز، مجموعه مقالات مئهران باهارلی» -
جلد اول
https://independent.academia.edu/MBaharli
https://sozumuz1.blogspot.com/
https://www.facebook.com/profile.php?id=61579230999069
خلاصه:
شیطانسازی از دولت تورک قاجار مولفهای بنیادین در تاریخنگاریهای ایرانی و آزربایجانی است. در قرون سیزده - پانزده عنصر تورک به لحاظ دموگرافیک و قدرت سیاسی در قلمروی ایران امروزی به اوج خود رسید. این روند در آغاز قرن شانزده با ایجاد «پروژهی قیزیلباش - شاه اسماعیل اول» توسط کلیسای ارمنی و سپس حمایت دولتهای اوروپایی استعمارگر و صلیبی از «دولت قیزیلباش» در راستای دشمنی جهانی با تورک، به مدت دو قرن متوقف شد. نادر شاه با تاسیس دولت تورکمان افشار، ضربهای اساسی بر صفویسم ضد تورک و ماکروپلان دولتهای استعمارگر و صلیبی اوروپایی برای پایان دادن به حاکمیت تورک بر ایران وارد آورد. با تاسیس دولت ایرانیک زندیه، دولتهای استعمارگر و صلیبی اوروپایی دوباره موفق شدند برای مدتی کوتاه حاکمیت بر ایران را به دست آورند. آغامحمد خان با تاسیس دولت تورکمان قاجار توانست بار دیگر حاکمیت تورک را بر ایران برقرار و دولتهای استعمارگر و صلیبی اوروپایی را در امر دور کردن تورکها از حاکمیت سیاسی ایران ناکام کند. اما دولتهای استعمارگر و صلیبی اوروپایی از پا نهنشستند و دسیسههای متعددی را برای ساقط کردن دولت تورک قاجار طراحی و به اجرا گذاردند. آخرین آنها انقلاب ضد تورک مشروطیت-۱٩٠٩ و کودتای رضا خان-۱٩۲٠ بود که به سقوط دولت قاجار-۱٩۲٥ و پایان دادن به حاکمیت سیاسی یک هزار و دویست سالهی تورک بر ایران منجر شد. دولت تورکمان قاجار پدیدهای منفور در اندیشهی پانایرانیسم، ملیتگرایی ایرانی – فارسی و تاریخنگاری ایرانی است. زیرا قاجارها تورک و بر تورک بودن خود کاملاً آگاه بودند و به آن افتخار میکردند، لهجههای تورکمانی و جغتایی و عوثمانلی زبان تورکی را به عنوان یک زبان رسمی دوفاکتو به کار میبردند، مانند افشارها به زدودن آثار مخرب صفویسم و سیاستهای ضد تورک دولت قیزیلباش (شاه اسماعیل اول، شاه تهماسب اول، شاه عباس اول) تلاش میکردند. آنها مفهوم تورکمان که صفویان سعی بر نابود کردن آن داشتند را دوباره احیاء نمودند، و مانند افشارها و بر خلاف صفویان دست دوستی به امپراتوری عوثمانلی دراز کرده و برای ایجاد اتحاد استراتژیک بین دو دولت تورکمان قاجار – عوثمانلی تلاش نمودند. این همه باعث شده است که در تاریخنگاری ایرانی (محصول پانایرانیسم و ذهنیت صلیبی) قاجارها به صورت شیطان و دشمن و غیر ایرانی و بیگانه و اشغالگر و ... تقدیم شوند. در تاریخنگاری آزربایجانی هم که آمیختهای از تاریخنگاری ایرانی و ذهنیت صلیبی به علاوهی استالینیزم روسی است، به شدت از قاجارها شیطانسازی، اما حرکت ضد تورک مشروطه تقدیس میگردد. حرکتی که رهبران آن را صلیبیها، آنگلوفیلها، ماسونها، ازلیها، پارسیهای هندوستان، داشناکهای ارمنی، تروریستها و اوباش و اراذل قفقازی و دیگر عناصر ضد تورک تشکیل میداد و هدف ساقط کردن دولت قاجار و پایان دادن حاکمیت تورک بر ایران را تعقیب میکرد. از دیگر دلایل شیطانسازی از قاجارها توسط تاریخنگاری آزربایجانی میتوان موارد آتی را بر شمرد: آزربایجانگرایی محصول روسیه است. بنابراین با دشمنسازی از قاجارها سعی به توجیه اشغال اراضی قاجار در قفقاز توسط روسیهی تزاری دارد. تروریستها و مانقورتهای قفقازی نقشی اساسی در ایجاد ناسیونالیسم ایرانی باستانگرا، پانایرانیسم، جنبش ضد تورک مشروطیت و ساقط کردن دولت تورک قاجار داشتند. تاریخنگاری آزربایجانی با غریزهی قبیلهگرایی و محلیگرایی از این تروریستها و اراذل و اوباش قفقازی در مقابل دولت تورک قاجار حمایت میکند. نهایتاً بسیاری از سران خائن و مانقورت تبریزی - اردبیلی که بر علیه دولت تورک قاجار در جنبش انگلیسی و پانایرانیستی و ضد تورک مشروطیت و ادامهی آن حرکت آزادی ستان در تبریز اشتراک داشتند، بعدها به جمهوری آزربایجان شوروی مهاجرت و یا فرار کردند. این افراد که نوعاً و عمیقاً فاقد شعور ملی تورک و اغلب ضد تورک و مخصوصا ضد عوثمانلی و ضد تورکیه بودند، در دورهی استالین تاریخنگاری آزربایجانی را بر اساس تاریخنگارهای ضد تورک پانایرانیستی و صلیبی و استالینیستی به وجود آوردند. به همین سبب است که در تاریخنگاری آزربایجانی، به عنوان یک اصل هیچ شخصیت و جریان ملی تورک (مانند رهبر ملی تورک اورمولو جمشید خان سوباتایلی افشار - مجدالسلطنه) حضور نهدارد. بر عکس، تمام شخصیتها و جریاناتی که در تاریخنگاری آزربایجانی شخصیت ملی و یا قهرمان ملی شمرده میشوند – یا اصلا تورک نیستند (زردشت، گئومات - گئوماتا، جوانشیر، بابک، ابن یزدانیار، بهمنیار، ...)، و یا افراد و شخصیتهای فاقد شعور ملی تورک و علناً ضد تورک (شاه اسماعیل اول، شاه عباس اول، رهبران مشروطیت ضد تورک انگلیسی، حرکت پانایرانیستی آزادی ستان به رهبری خیابانی، پیشهوری ماشهی روسیهی استالینی، ...) هستند. تقریبا همهی این شخصیتها و افراد همزمان شخصیتها و قهرمانان ملی ناسیونالیسم افراطی فارس و پانایرانیسم نیز هستند. به عبارت دیگر قهرمانان ملی دو ملت ساختهی استعمار، یعنی ملت ایران و ملت آزربایجان یکی است.
Özet
Türk Kacar Devletinin şeytanlaştırılması, Îran ve Azerbaycan Târîh Yazımlarının temel bir bileşenidir. 13-15. yüzyıllarda günümüz Îran topraklarındaki Türk varlığı demografik ve siyâsî güç açısından zirveye ulaştı. Bu eğilim, 16. yüzyılın başlarında, küresel Türk düşmanlığı doğrultusunda Ermeni Kilisesi tarafından yaratılan ve daha sonra Sömürgeci Haçlı Avrupa devletleri tarafından desteklenen “Kızılbaş - I. Şah İsmail Projesi” ve “Kızılbaş Devleti”nin ortaya çıkmasıyla durduruldu. Nâdir Şah, Türkman Afşar Devletini kurarak Türk karşıtı Safevizm’e ve Avrupalı Sömürgeci Haçlı Devletlerinin Îran üzerindeki Türk egemenliğini ortadan kaldırmaya yönelik daha büyük planına önemli bir darbe indirdi. İranik Zend Devletinin kurulmasıyla birlikte Avrupa Sömürgeci Haçlı Devletleri kısa süreliğine Îran üzerindeki egemenliklerini yeniden kazandı. Ancak Ağa Memmed Han, Türkman Kacar Devletini kurarak bir kez daha Îran üzerinde Türk egemenliğini kurmayı başardı ve sömürgeci Haçlı Devletlerinin Îran'daki Türk siyâsî yönetimini sona erdirme çabalarını engelledi. Buna rağmen Avrupa sömürgeci Haçlı Devletleri Türk Kacar Devletini devirmek için çok sayıda komplo kurmaya ve uygulamaya devam etti. Nihâi komplo, Türk karşıtı Meşrutiyet Devrimi-1909 ve Rıza Han liderliğindeki 1920 askeri darbeydi. Bunlar Kacar Devletinin devrilmesi-1925 ve Türk'ün Îran üzerindeki bin iki yüz yıllık siyâsî egemenliğinin sona ermesiyle sonuçlandı. Kacar Devleti; Panİranizm ideolojisi, İran-Fars Milliyetçiliği ve Îran Târîh Yazımında şeytanlaştırılan ve nefret edilen bir varlıktır. Zîrâ Kacarlar Türk kimliklerinin ve Türk mîrâsının farkındaydı ve bununla da gurur duyuyorlardı, Türk dilinin Türkman, Çağatay ve Osmanlı lehçelerini de-fakto resmi dil olarak kullanıyorlardı. Kacarlar, Afşar devleti gibi, Safevizm ve Safevilerin (I. Şah İsmayil, I. Şah Tahmasb, I. Şah Abbas’ın) öteki Türk karşıtı politikalarının izlerini de silmeğe çalıştılar, Safevilerin ortadan kaldırmaya çalıştığı Türkman kavramını yeniden canlandırdılar; Safevilerden farklı olarak, tıpkı Afşarlar gibi, Osmanlı İmparatorluğu'na dostluk elini uzattılar ve iki Türkman Devlet olan Kacar ve Osmanlı arasında istiratejik bir ittifak kurmaya çalıştılar…. Bu nedenlerden dolayıdır ki Îran Târîh Yazımında Kacarlar şeytan, düşman ve İranlı olmayan işgalci yadlar olarak tasvir edilmiştir. Panİranizm ve Haçlı zihniyeti ile Îran Târîh Yazımı ve Rus İstalinizminin birleştirilmiş uzantısı olan Azerbaycan Târîh Yazımında da Kacarlar ağır bir şekilde şeytanlaştırılır, buna karşın Türk karşıtı Meşrutiyet Hareketi yüceltilir. Oysa Sömürgeci Haçlı Avrupa devletleri, Anglofiller, masonlar, Bâbî Ezelîler, Hindistan Pârsîleri, Ermeni Taşnaklar, Kafkasyalı teröristler ve diğer Türk karşıtı haydutların önderlik ettiği Meşrutiyet Hareketi, Kacar Devletini devirmeyi ve Îran'daki Türk egemenliğine son vermeyi amaçlıyordu. Azerbaycan Târîh Yazımında Kacarların şeytanlaştırılmasının başka nedenleri arasında şunlar sayılabilir: Azerbaycancılık Rusya'nın bir ürünü ve ona borçludur. Dolayısıyla Kacarları karalayarak Çarlık Rusya'sının Kafkasya'daki Kacar topraklarını işgalini meşrulaştırmaya çalışıyor. Kafkasyalı teröristler ve Mankurtlar, Paniranism ve Îran Milliyetçiliğinin oluşması ile birlikte, Türk karşıtı Meşrutiyet Hareketi ve Türk Kacar Devletinin devrilmesinde de önemli bir rol oynamışlardır. Bu nedenle, Azerbaycan Târîh Yazımı hemşehrilik ve kabileci içgüdülerle Türk Kacar Devletine karşı olan Kafkasyalı mankurtlar, teröristler ve haydutlarla aynı safta yer alıyor. Son olarak Türk Kacar Devletine karşı Anti Türk Meşrutiyet Hareketi ve onun devamı olan Hiyâbânî önderliğindeki Paniranist Âzâdî Setan hareketine katılan hâin ve Mankurt Tebrizli-Erdebillilerden birçoğu daha sonra Azerbaycan Sovyet Cumhuriyeti'ne göç etti veya kaçtı. Türk milli şuurundan büsbütün yoksun ve ağır derecede Türk, Osmanlı ve Türkiye düşmanı olan bu kişiler İstalin döneminde Türk karşıtlığı, pan-İranist Târîh Yazımı ve Sömürgeci Haçlı zihniyeti üzerine kurulu Azerbaycan Târîh Yazımını oluşturdular. Azerbaycan Târîh Yazımında genel bir kural olarak, Türk milli lider Urmulu Cemşid Han Subataylı Afşar gibi Türk milli şahsiyetlerin veya hareketlerin bulunmamasının nedeni budur. Bunun yerine, Azerbaycan Târîh Yazımında milli şahsiyet veya ulusal kahraman sayılan tüm şahsiyetler ve hareketler ya Türk değiller (Zerdüşt, Guamata - Qaumâta, Cavanşir, Bâbek, İbn-i Yezdanyar, Behmenyar bin Merzban, …), ya da Türk milli bilinçten yoksun, veya açıkça Türk ve Türklüğe düşmanıdırlar (Ermeni kilisesi ve Haçlıların maşası olan Şah İsmayil I, Şah Abbas I, Türk karşıtı İngiliz Meşrute Hareketi, Panİranist Âzâdî Setan Hareketi, ve Rusya – İstalin'in piyonu olan Türk karşıtı Pişeveri, …). Bunun sonucunda Azerbaycan târîh yazımının bütün milli şahsiyetleri, aynı zamanda aşırı Fars milliyetçiliyi ve Panİranismin de milli şahsiyetleridir. Başka bir deyişle, sömürgeciliğin yarattığı iki milletin, yani İran milleti ile Azerbaycan milletinin milli kahramanları bir ve aynıdır.
Abstract
The demonization of the Turkish Qajar State is a fundamental component in Iranian and Azerbaijani Historiographies. In the thirteenth and fifteenth centuries, the Turkish presence in terms of demographics and political power in the territory of present-day Iran reached its peak. This trend was halted in the early sixteenth century with the emergence of “the Shah Ismail Project” and the “Qizilbash State”, which were created by the Armenian Church and later supported by Colonial Crusader Europe in line with their global enmity towards the Turks. By establishing the Turkman State of Afshar, Nader Shah dealt a significant blow to the anti-Turk Safivism and the larger plan of European Colonialist Crusader States to eliminate Turkish rule over Iran. With the establishment of the Iranic Zand State, the Colonialist and Crusader European States briefly regained sovereignty over Iran. However, by establishing the Qajar State, Agha Memmed Khan was able to once again establish Turkish rule over Iran and thwart the efforts of the Colonialist Crusader States to end Turkish political rule in Iran. Despite this, the Colonialist European States continued to plot and implement numerous conspiracies to overthrow the Turkish Qajar State. The final plot was the anti-Turk Revolution of constitutionalism – Mashruteh and the military coup led by Reza Khan, which ultimately resulted in the downfall of the Qajar government and the end of Turk’s thousand-year political rule over Iran. The Qajar State is a hated phenomenon in the realm of pan-Iranism, Iranian-Persian nationalism, and Iranian Historiography. The Qajar were keenly aware of their Turkish identity and Turkish heritage and took pride in them. They used the Türkman, Çağatay, and Osmanlı dialects of the Turkish language as a de facto official language. They revived the Türkman concept that the Safavids (Ismail I, Shah Tahmasb I, Shah Abbas I) had attempted to eradicate. Unlike the Safavids, the Qajar, much like the Afshars, extended a hand of friendship to the Ottoman Empire and sought to establish a strategic alliance between the two Turkman governments, i.e., Qajar - Ottoman. As a result, Qajars have been portrayed as malevolent figures, devils, enemies, non-Iranians and occupier foreigners in Iranian Historiography. In Azerbaijani Historiography, which is an extension of Pan-Iranism and Crusader mentality based Iranian Historiography combined with Russian Stalinism, Qajars are heavily demonized, while the anti-Turkish Constitutional Movement is glorified. Although this movement, was led by colonial European crusader states, Anglophiles, Freemasons, Babi Ezelis, Parsees of India, Armenian Dashnaks, Caucasian terrorists and other anti-Turkish thugs, aimed to overthrow the Qajar State and end Turkish rule in Iran. Among the reasons for demonizing the Qajars in Azerbaijani Historiography, the following can be mentioned: Azerbaijanism is a product of Russia. Therefore, by vilifying the Qajars, they attempt to justify Tsarist Russia’s occupation of the Qajar lands in the Caucasus. Caucasian terrorists and Mankurts were crucial in the creation of Iranian Arhcaism and Nationalism, Paniranism, as well as anti-Turkish Constitutionalism Movement and the overthrow of the Turkish Qajar States. As a result, Azerbaijani Historiography, driven by tribalistic instincts and localism, aligns with these Caucasian terrorists and criminals against the Turkish Qajar government. Finally, many of the traitor and Mankurt leaders from Tebriz and Erdebil who participated in the constitutional movement against the Turkish Qajar State and its continuation the Azadi Setan movement led by Khiyabani, later migrated or fled to the Soviet Azerbaijan. These people, lacking Turkish national consciousness, during Stalin's era created Azerbaijani Historiography, based on anti-Turkish sentiments, as well as pan-Iranist Historiography and a Crusader Mentality. This is the main reason why as a rule there are no Turkish national figures or movements in Azerbaijani Historiography such as the Turkish national leader Urmulu Cemşid Han Subataylı Afşar. Instead, all the figures and movements considered national in Azerbaijani Historiography - such as Zoroaster, Gaumata, Juansher (Javanshir), Babak, Shah Ismail I, Shah Abbas I, the leaders of Anti Turkish constitutionalism movement, the pan-Iranist movement of Azadi Setan led by Khiyabani, and the Pisheveri who was an anti-Turk pawn of Stalin's Russia – do not possess any Turkish national awareness or are openly anti-Turkish. In other words, the national heroes of the two nations created by colonialism, namely Iranian nation and Azerbaijanian nation, are one and the same.
TÜRK
MÛSİKÎ BİLGİNİ HOCA ABDÜLKÂDİR MARAĞİ’NİN ÇAĞATAY
TÜRKÇESİNDE YAZDIĞI “NEVRÛZ-İ ARAP” KOŞUK-YIRI
Méhran
Baharlı
"NEVRÛZ-İ ARAP" POEM-SONG WRITTEN IN CHAGHATAI TURKIC BY TURKISH MUSICAL SCIENTIST HOCA ABDÜLKÂDİR MARAĞİ
صوت نوروز عرب، شعر-آواز به تورکی چغتایی از موسیقیدان تورک خوجا عبدالقادر مراغی
TÜRK MÛSİKÎ BİLGİNİ HOCA ABDÜLKÂDİR MARAĞİ’NİN ÇAĞATAY TÜRKÇESİNDE YAZDIĞI “NEVRÛZ-İ ARAP” KOŞUK-YIRI
İslam ve Türkik dünyasında ilk Nevruz Ornamı’nı (makâmı’nı) Türkili’nin[1] Azerbaycan bölgesinde yerleşmiş Urmu (Rumiye, Urumiye, Urmia) kenti doğumlu ünlü Türk küyü (mûsikîsi) bilgini “Urmulu Sefiyeddin” (Sefi-ye-d-Din[2] Abd-ül-Mü’min Urmevî) (1224 - 1294) bağdamıştır (bestelemiştir). İki yüzyıl sonra yine de Türkili’nin Azerbaycan bölgesinden olan (Marağa kentinden) adlım Türk küyü bilgini “(Marağalı) Hoca Abdülkâdir Marâği” adlarında “Nevruz” kelimesini içeren bucakların (köşelerin) toplusunu (redîfini) adlandırmak için “Nevrûzat” deyimini yaratmıştır (Nevrûz-i Arap, Nevrûz-i Acem, Nevrûz-i Bayat, Nevrûz-i Xârâ, Nevrûz-i Bozorg, Nevrûz-i Sebâ, ...).
Hoca Abdülkadir Marâği ayrıca
“Arap Nevrûz” bucağında edimlenmesi (îfâ edilmesi) için aşağıdaki Türkçe koşuk
– yır’ı (şiir – âvâz’ı) yazmıştır. Bu koşukta Hoca Abdülkadir Marâği, kendi adı
olan Abdülkâdir’i mahlas olarak kullanmıştır. Çağatay lehçesinde olan bu koşuk,
İran’ın Meşhed kentinde Kitâbhâne-yi Âstân-i Kuds-i Rezevi’de bulunan bir
Makâsid ül-Elhan kitabı elyazması sonunda (Zemâim’inde) yeralmaktadır.
Abstract
"NEVRÛZ-İ ARAP" POEM-SONG WRITTEN IN CHAĞATAY TURKISH BY TURKISH MUSICAL SCIENTIST HOCA ABDÜLKÂDİR MARAĞİ
Urmulu Sefiyeddin (Sefiyeddin Abd-ül-Mü'min Urmevî), the renowned Turkish musicologist (1224-1294), composed the first Nevruz Mugham in the Islamic and Turkic worlds. He was born in the city of Urmu (Rumiye, Urumiye, Urmia) in the Azerbaijan region of Türkili. Two centuries later, another famous Turkish musicologist, Marağalı Hoca Abdülkâdir, from the city of Marağa in the Azerbaijan region of Türkili, coined the term "Nevruzat" to refer to the Bucak’s (köşe, melody) of the Sıra’s (redifs, orders) that incorporated the word "Nevruz" in their names. Hoca Abdülkâdir Marâği also wrote the following Turkish poem-song to be performed in the “Arab Nevrûz” Bucak. In this poem, he used his name Abdülkâdir, as his pseudonym. This poem, is written in the Chagatai dialect, and is included at the end of a manuscript of the book Makâsid ül-Elhan. The manuscript was found in Kitâbhâne-yi Âstân-i Kuds-i Rezevi in Mashhad, Iran.
صوت نوروز عرب، شعر-آواز به تورکی چغتایی از موسیقیدان تورک خوجا عبدالقادر مراغی
اولین مقام نوروزی در جهان اسلامی و تورکیک را موسیقیدان مشهور تورک، صفیالدین عبدالمومن اورمویی - اورموی (١٢٢٤-١٢٩٤) متولد شهر اورمو (رومیه، اورمیه) در منطقهی آزربایجان - تورکایلی تصنیف کرد. دو قرن بعد موسیقیدان شهرهی تورک دیگر، خوجا عبدالقادر مراغی، متولد شهر ماراغا - مراغه در منطقهی آزربایجان - تورکایلی، اصطلاح «نوروزات» را برای نامیدن مجموع گوشههائی که واژهی نوروز را در عنوان خود دارند ابداع نمود (نوروز عرب، نوروز عجم، نوروز بیات، نوروز خارا، نوروز بزرگ، نوروز صبا، ...). خوجا عبدالقادر مراغی همچنین خود برای اجرا در گوشهی نوروز عرب، صوت (آواز - آهنگ) زیر را به تورکی جغتایی – چاغاتای سروده است. این آواز تورکی که وی در آن تخلص عبدالقادر را به کار برده، در یک نسخهی خطی «ضمایم مقاصد الالحان» محفوظ در کتابخانهی آستان قدس رضوی مشهد - ایران درج شده است.
.jpg)
جنایات ارتش روس در همدان-تورکایلی و خون گریستن مردم تورک همدان به هنگام عقبنشینی اوردوی اسلام -عثمانلی
مئهران باهارلی
-مناطق آزربایجان و همدان به تورکی تکلم میکنند. اساسا اینها از ملیت تورک هستند. لهجهی تورکی در ایران عین لهجهی ما است. هرچند کمی به لحاظ شیوه متفاوت است، اما در درک مطلب دشواری ایجاد نمیکند. تورکها در ایران هم در این موارد، به تبعیت از همسایهگان سرنگون شدهشان در نتیجهی سفاهت، آنها را تقلید کرده از خود یک دسته عقاید و رفتارهای عجیب و غریب نشان میدهند.
-حق ناشناسی خواهد بود اگر از بیان مزایای بسیاری که در کاساکها –قزاقها دیدم خودداری کنم. اما از باز گفتن ظلمهایی که آنها در حق اسرا و زخمیان و اهالی بی طرف ایران روا میداشتند و کوبیدن این حقایق به صورتهای بی حیایشان هم پروا نخواهم کرد.
-کاساکها که تجسم نفرت بشری هستند، اصول و قواعد لازم الاجرا بین دولتها در حین جنگ را رعایت نمیکنند، به همین سبب بسیار خونخوار و ظالم هستند. آنها عادت به اسارت گرفتن ندارند، زخمیان دشمن را هم برداشته [به پشت جبهه] منتقل نمیکنند و از نوشیدن خونشان نوعی حظ و لذت وجدانی میبرند. طبق اطلاعاتی که دریافت کردیم، به دلیل این حرکت وحشیانه که مخالف قواعد وضع شدهی مدنی و تمدن است، حتی چند بار به ژنرال باراتوف [فرماندهی قوای نظامی روسیه در ایران] مراجعه و شکایت شده بود.
-دهات تماما غیر مسکون و به آتش کشیده شده بود. به عنوان مقدمهی اعمال کاساکها، با منظرههای غمانگیزی مانند اجساد ایرانیان کشته شده که اعضاء و جوارحشان با ساتورهای بی امان جلادان تکه پارچه شده بود، مواجه میشدیم. آنهایی که جان داشتند، از وحشیت و درندهگی روسها شکایت کرده، و اجساد بر زمین ریخته شده را به عنوان دلیل و مدرک نشان میدادند. این درندهگان که در حریم ایران با اهالی در آمیخته و از آنها ارتزاق میکردند، به خیال و ذهنشان هم اصول و قواعد بی طرفی [لزوم عدم تعرض به افراد غیر نظامی] خطور نکرده بود. با چشمان خود، در صد هزار شکل آشکار فاجعه و زشتی و پستی و تباهی که انسانهای دارای قلب سهل است، حیوانات درنده با هاری ناحق خود هم نمیتوانند مرتکب آن شوند را میدیدیم. برای نامیدن روسها، - منبع و عامل این ننگ که هر ناظر باریکبین را از ترس و غضب به لرزه میاندازد - هر تعبیر رذیل و فرومایه که بکار رود باز هم کم است.
-سربازان ما، که در وادی رحم و شفقت بسیار پیش رفتهاند، و قلوبشان لانهی فضیلت و خودشان آراسته به خوی مروت هستند، زخمیان آنها را در آغوش کشیده و برای دفن کشته شدهگانشان با مراسم مخصوص با یکدیگر رقابت میکردند. کاساکها در هتک عرض که برایشان چیزی بی ارزش بود بسیار افراط کرده بودند. روایات بسیاری در بارهی رفتارهای بدی که کاساکها در هر جائی که از آن عبور میکردند مرتکب میشدند و از نوشتن آنها شرم دارم را شنیدم. این مخلوقات سفیل، که در طبقهای پستتر از حیوانات قرار دارند و متصف به اخلاقیات نکوهیده هستند، در خارج محیطهای خود از هیچ چیزی خجالت نکشیده و شرم نداشتهاند. تعالیم و آموزشهای پاک اسلام در این مورد، موجب ایجاد نفرت بزرگی [بر علیه کاساکها] در میان ایرانیان مسلمان شده بود. این دستهی سفیه ملت نارشید ایران را سرتاسر آلت و بازیچهی قباحت و فضاحت، و اسیر ظلم و ستم خود کرده بود. بدین سبب مردم ایران که با ورود ما از شر آنها خلاص شده و امان یافته بودند، سربازان ما را با کمال شوق و گرمی در آغوش میکشیدند.
-صاحب باغچه یک تورک ایرانی در رفتاری جوانمردانه پنج ده قوروش (کمی پول) را که میخواستیم تقدیم کنیم نپذیرفت و میوهها را به عسکر «پیشکش» (به معنی «هدیه» در نزد ایرانیان است) کرد.
-تخلیهی این سرزمینها که با ریختن خون بدست آورده بودیم، ما را بسیار اندوهگین میساخت. اما بیشتر از ما، ایرانیان زجردیده خون میگریستند. از آغوش نرم حکومت مهربان و رحیم ما [عثمانلی] به میان دندانهای خونخوار دشمن درنده [روسیه] افتادن، وجود ایرانیها را متزلزل میکرد. تابع بودن عملیات نظامی به پلانهای آماده و واجب الاجرا، ما را مجبور میکرد که گریهکنان، ایرانیان همدینمان را به بیداد و ستم نرون رها کنیم.
-روزی که از همدان عقبنشینی میکردیم، کوچهها لبالب از مرد و زن و کودکان پر شده بود. قلبها از دیدن منظرهی غمانگیز بدبختهایی که با دستمالهایشان چشمهای خود را که خون میگریستند میپوشانیدند تکه پارچه میشد. فریاد و امدادخواهی و واویلای دردناک این مظلومان باعث گریستن ما هم شد. آن بیچارهگان که رکاب اسبهایمان را در آغوش گرفته از ما استدعای عفو و بخشش میکردند، و از دست روسهای ظالم «امن مضطر» میگفتند، برای پیروزی و سلامت اوردوی نجاتبخشمان دعا میکردند. ایرانیان که میدانستند سعادت و خوشبختی آیندهشان وابسته به ماست و درک میکردند که عالم اسلام به غیر از دولت عثمانلی هیچ تکیهگاه و پشت و پناهی ندارد، از صمیم قلب و جان و دل بازگشت برادران نجاتدهندهی خود را تمنا و آرزو میکردند.
سؤزوموز
در این نوشته قسمتهایی از کتاب مینباشی شوقی باسلوْ دیمئتوکا[1] یک افسر عثمانلی که در سالهای جنگ جهانی اول در عملیات و نبردهای آزادسازی استانهای امروزی همدان و مرکزی و کرمانشاه و قوم و کوردستان و ... اطراف آن در تورکایلی از قوای ارتش روسیه شرکت داشته است را نقل کردهام. مینباشی شوقی باسلو[2] دیمئتوکا[3]، فرماندهی یک سواره نظام عثمانلی بود که در سالهای جنگ جهانی اول در پاشاایلی[4]، عراق عرب و عراق عجم جنگیده است. وی خاطرات این سالها و جنگها را در سال ١٩٢٢ در کتابی به نام «حربِ عمومیده مستقل سواری لواسینین حرکاتیندان بیر یاپراق: پاشاایلی، عراقِ عرب و عجمده و استقلال مجادلهسینده بؤلویوم»[5] (برگی از عملیات تیپ مستقل سواره در جنگ جهانی اول، فوج من در نبرد استقلال پاشاایلی، عراق عرب و عراق عجم) منتشر کرده است.
در این اثر اطلاعات مهمی در بارهی مردم تورک این بخشهای جنوبی تورکایلی، و استقبال آنها از اوردوی نجاتبخش عثمانلی، جنگهای انجام گرفته با قوای روسیه و انگلستان، همچنین در بارهی قوای روسیه در آن مناطق و از جمله سوارههای کاساک (قزاق)، همراه با متن فرامین و اسناد نظامی و مکاتبات محرمانه و مخابرات رمزی و ... مربوطه وجود دارد. مینباشی شوقی دیمئتوکا در کتاب خود همچنین اطلاعات مفصل و تحلیلهای ذیقیمتی در بارهی اقلیم، وضعیت اجتماعی، صنایع و فرهنگ و سیاست ایران، و مخالفت با تجدد و مودرنیته، دینزدهگی، خرافات و تسلط روحانیون شیعه، عقب ماندهگی سیاسی، انحطاط فرهنگی و سقوط اخلاقی مفرط، فقدان حسیات ملی و غرق در خواب عمیق غفلت بودن جامعهی ایران را داده است. (کتاب «بؤلویوم»، تماما تصحیح و ائدیت شده و به زبان اصلی تورکی در سؤزوموز منتشر خواهد شد).
چند توضیح:
