تورک‌جه‌ده بویالارین آدلاری - Türkcede Boyaların Adları

تورک‌جه‌ده بویالارین آدلاری

Türkcede Boyaların Adları

سفید- آغ  White - Ağ

سیاه- قارا  Black - Qara

سرخ- قیزیل  Red - Qızıl

سبز- یاشیل  Green - Yaşıl

زرد- ساری  Yellow - Sarı

آبی- گؤی  Blue - Göy

قرمز روشن-آل  Scarlet - Al

صورتی- ایپ‌گین  Pink - İpgin

قهوه‌ای- قونور  Brown - Qonur

خاکستری- بوز  Grey - Boz

بنفش- مور  Violet - Mor

نارنجی- توخ‌ساری  Toxsarı - Orange

سبز یشم- یئشیم  Jade Green - Yeşim

نوت: مه‌ن فار‌سجا «آبی» بویاسی قارشی‌لیغی‌ندا «گؤی»، فارس‌جا «آسمان» قارشی‌لیغی‌ندا ایسه «گؤک» بیچیمی‌نی ایش‌له‌دیره‌م. بو دوروم‌دا «گؤی گؤک» یعنی «آسمان آبی»، «گؤک تورک (اه‌رکله‌تی)» یعنی «(دولت) تورک آسمانی».

Men Farsca (آبی) boyası qarşılığında “Göy”, Farsca (آسمان) qarşılığında “Gök” biçimini işledirem. Bu durumda “Göy Gök” yâni (آسمان آبی), “Gök Türk Erkleti (devleti)” yâni (دولت تورک آسمانی)

ایران‌دا تورک عنصرونون احوالِ عمومیه‌سی - ایران تورک‌له‌رینی تورک‌له‌ش‌دیرمه‌ک تشبّثو

ایران‌دا تورک عنصرونون احوالِ عمومیه‌سی - ایران تورک‌له‌رینی تورک‌له‌ش‌دیرمه‌ک تشبّثو

یازاری: مونیس تکین‌آلپ  Munis Tekinalp

«تورک‌له‌ر بو محاربه‌ده نه قازانابيليرله‌ر؟» پیتییینده‌ن[1]- ١٩١٤

آلینتی‌لایان-آچیقلامالار: مئهران باهارلی

--------------------

تورک ممالکی ایچینده‌ تورک‌لوک پروپاقانداسینا ان زیاده‌ محتاج اولان و بو پروپاقاندایا ان زیاده ‌مساعد زمین عرض ائده‌ن بیر یئر وارسا، او دا هم‌حدودوموز اولان ایران‌دیر.

‌ایران‌دا تورک‌لویون بونجا خدماتِ عالیه‌سی، تورک‌لوک ایچون تمامی‌یله‌ هدردیر. چونکه‌ او تورک جنگاور و قهرمان‌لاری، تورک شاه‌لاری ایله ‌صدراعظم‌له‌ری، متفکّرین و علماسی «تورک وجدانِ ملی‌سی»‌نده‌ن  محروم بولونموش‌لار و لسانِ تحریر و ادبیات اعتباری‌یله‌ عجم‌له‌ره‌ تمامی‌یله‌ تمثّل ائتمیش‌له‌ردی.

الیوم اورادا [ایران‌دا] تورک عنصرو پک غریب بیر وضعیت‌ده‌ بولونویور. عوامِ ناس تورکجه‌ دوشونویور. یالنیز یازی‌یا گلینجه‌ مطلقا فارسی لسانینا مراجعت ائدییور. گویا تورکجه ‌یازی یازماق ممنوع ایمیش گیبی، ان بسیط بیر مکتوبو بیله‌ فارسی‌جه‌ یازماغی اعتیاد ائتمیش‌له‌ردیر.
--------------------

میللی شاعیر معلم فیضی: عوثمانلی سلطان عبدالحمیدخان و قاجار مظفرالدین شاه اؤیگوسونده

میللی شاعیر معلم فیضی: عوثمانلی سلطان عبدالحمیدخان و قاجار مظفرالدین شاه اؤیگوسونده

دعانامه‌یِ بزمِ عزا

اَحَدا عزّت و جلالین ایچون

صَمَدا ذاتِ ذوالجلالین ایچون

انبیایِ عِظام حُرمتینه

اولیایِ کَرام حُرمتینه

یا الاهی به حُرْمَه‌یِ قرآن

به نبیِّ مقدّسِ ذی‌شان

خاتم الانبیاء، رسول الله

شافعِ امّتانِ نامه‌سیاه

اهلِ بیتِ رسول حرمتینه

نسلِ پاکِ بتول حرمتینه

آنلارین چکدییی مصیبت ایچون

کربلادا قوپان قیامت ایچون

پاره پاره دوشه‌ن بدن‌له‌ر ایچون

هپ قیزیل قان اولان کفن‌له‌ر ایچون

حقّ‌ه قربان اولان جوان‌لار ایچون

حق یولوندا شهید اولان‌لار ایچون

کسیله‌ن تشنه‌کام باش‌لار ایچون

تؤکوله‌ن لعل فام یاشلار ایچون

اهلِ بیت‌ین فغان و آهی ایچون

کربلا شاهِ غم سپاهی ایچون

بو محقّر عزایی ائیله قبول

قیل بو جمعین دعاسینی مقبول

نه‌ره‌ده وار ایسه عزایِ حسین

مجلسِ ماتم و بُکایِ حسین

جمله‌سین قیل مطابقِ مأمول

واصلِ بارگاهِ حُسنِ قبول

رهنوردانِ خاکِ پاکِ حجاز

حاجیانِ حریمِ عرش‌طراز

زائرانِ ائمّه‌یِ اطهار

عاکفانِ مَشاهدِ ابرار

جمله‌سین ائیله خرّم و خوشحال

کندی دار و دیارینا ایصال

قیل عموماً بلادِ اسلام‌ی

بهره‌مندِ رفاه و خوش‌کامی

دینِ اسلام‌ی پایدار ائیله

دشمنِ دینی خوار و زار ائیله

پادشاهانِ مُلکِ اسلام‌ی

تاج‌دارانِ معدلت‌کام‌ی

هله «عبدالحمید خانِ» زمان

اوْل معظّم خلیفه‌یِ ذی‌شان

پایِ تختینده فارغ البال‌یز

سایه‌سینده امین و خوشحال‌یز

عُمر و اقبالینی فزون ائیله

خصمینی محو و سرنگون ائیله

کشورین شن، ممالکین معمور

خاطرین ائیله خرّم و مسرور

دشمنی محو و بی مجال اولسون

پایِ قهرین‌له پایمال اولسون

وکلایِ فَخام دولتینی

امرایِ عظام شوکتینی

قیل موفّق امورِ خیره مدام

جمله‌سین ائیله بختیار و به کام

خاصّه اوْل خسرویِ ستاره‌سپاه

شهِ ایران «مظفّرالدّین شاه»

خسرویِ جم خِدَم، جهان‌آرا

جانشینِ سکندر و دارا

عُمر و اجلالین ائیله روزافزون

قلبینه وئر سرورِ گوناگون

ائیله محزون رعیّتین دلشاد

خالْقین آسوده، کشورین آباد

سِیَّما حضرتِ سفیرِ کبیر

صائب الرّای و صاحبِ تدبیر

دائم اولسون شکوه و اقبالی

پایدار اولسون عُمر و اجلالی

سایه‌سین باشیمیزدان ائیله‌مه کم

مهربان قیل رعیّته هر دم

یا الاهی به حقِّ آلِ رسول

«شیرزادِ» فقیری ائتمه ملول

مختصر خدمتین قبول ائیله

لایقِ درگهِ رسول ائیله

قیل کدرده‌ن بو مجمعی آزاد

بالنّبی و آله الامجاد

انتهاء

میللی شاعیر معلم فیضی‌ده‌ن باشقا قوشوق‌لار:

وطن- تورکه‌مپورلو معلم احمد فيضی افندی (سرابی تبريزی)

https://sozumuz1.blogspot.com/2018/10/blog-post_16.html

اوجان‌لی معلم احمد فيضی‌ده‌ن ميللی بير تورکو: تورک باهاديرلاری. ٢٦ ماه می، ١٨٩٧ (٦ خرداد ١٢٧٦ شمسی)

https://sozumuz1.blogspot.com/2018/09/blog-post.html

شاعر ملی معلم فیضی افندی، سراینده‌ی مرثیه‌ی سعید سلماسی است

https://sozumuz1.blogspot.com/2019/08/blog-post_92.html

مارشِ ایرانی- قاجار. ٦ آغوستوس ١٩٠٩. میللی شاعیر تورکه‌مپورلو معلم احمد فیضی سرابی تبریزی

https://sozumuz1.blogspot.com/2019/01/blog-post.html

میللی شاعیر معلم فیضی: عوثمان‌لی سلطان عبدالحمیدخان و قاجار مظفرالدین شاه اؤیگوسونده

https://sozumuz1.blogspot.com/2019/10/blog-post_4.html

سِنْجه بير طفلِ صغير، عقل و فطانت‌جه کبير؛ تختِ ايران‌ا جلوس ائتدی بو دم «احمدشاه»

https://sozumuz1.blogspot.com/2018/11/blog-post_22.html

تورکَمْپورلو معلم فيضی افندی: سنی تفهيم ائده‌ن سنه کيمدير؟

https://sozumuz1.blogspot.com/2018/08/blog-post_32.html

مولانانین «انسانم آرزوست»و چئوری‌سی. میللی شاعیر معلّم احمد فیضی افه‌ندی سرابی تبریز

https://sozumuz1.blogspot.com/2019/01/blog-post_6.html

گزارشی از به دار آویختن حاجیان شهید بالو-کؤتالان توسط روس‌ها: درگیری‌ها در اورمو (اورمیه)، مظالم موسقوف‌ها و جنایات نستوری‌ها

گزارشی از به دار آویختن حاجیان شهید بالو-کؤتالان توسط روس‌ها:

درگیری‌ها در اورمو (اورمیه)، مظالم موسقوف‌ها و جنایات نستوری‌ها 

مئهران باهارلی

در این نوشته سندی مربوط به فاجعه‌ی به دار آویخته شدن چند تن از معتبران سنی‌مذهب تورک اورمو (معروف به حاجیان شهید بالاو-کوتالان اورمو) توسط ارتش اشغال‌گر روسیه‌ی تزاری را برای نخستین بار منتشر کرده‌ام. این سند جزئیاتی از فاجعه‌ی مذکور را بیان می‌کند که تاکنون معلوم نه‌بود. از جمله این که به دار آویخته شده‌گان همه افرادی شخصی، غیر مسلح و غیر رزمنده بودند، بی آن که مرتکب جرمی شده باشند، صرفا به انتقام عملیات عشایر کورد مرزی از سوی ارتش روسیه اعدام شدند.

طبق این سند (روزنامه‌ی تصفیر اخبار، نومئرو ١٢٨٦، جمعه ١١ دسامبر ١٩١٤):

یک ماه پیش از پیوستن رسمی امپراتوری عوثمان‌لی به جنگ جهانی اول (٢٩ اوکتوبر ١٩١٤)، در اواخر ماه سپتامبر ١٩١٤، درگیری‌ها بین عشایر کورد مرزی و ارتش روسیه‌ی تزاری که بخش‌هایی از تورک‌ایلی و در این میان شهرستان اورمو در غرب آزربایجان را تحت اشغال داشت آغاز شد. در آن مقطع نستوری‌ها که عمدتا مرکب یا آسوری‌های مهاجر از عوثمان‌لی (جیلوها) بودند و دیگر مسیحیان، متحد ارتش روسیه‌ی تزاری (و فرانسه و بریتانیا) بوده و توسط آن‌ها سازماندهی آموزش و مسلح شده بودند. بخشی از عشایر کورد به سرکرده‌گی سیمیتقو و تیمور آغا در صف روسیه، اما اکثر عشایر مرزی کورد متفق عوثمان‌لی بودند و بر علیه ائتلاف مثلت (روسیه و فرانسه و بریتانیا) می‌جنگیدند. نخستین درگیری بین عشایر مرزی کورد و نیرویی سه هزار نفره از ارتش روسیه در روستای ترگور – ته‌رگه‌وه‌ر به وقوع پیوست و منجر به شکست روس‌ها و فرارشان به روستای انهر – اه‌نهه‌ر شد. در روزهای ٣٠ و ٣١ سپتامبر و اول اوکتوبر درگیری‌های جدیدی در حوالی روستاهای سنگر -سه‌نگه‌ر و چارباش رخ داد که باز منجر به شکست روس‌ها و پناه بردنشان به اورمو شد. با مستقر شدن روس‌ها در شهر تورک اورمو، عشایر مرزی کورد به دلایل تکنیکی، از جمله بومی نه‌بودن خود در شهر و ناآشنائی‌شان با اورمو، وضعیت دفاعی مستحکم اورمو و توپ‌های روس‌ها، دست از تهاجم به ایشان برداشتند. روس‌ها این عدم تهاجم را حمل بر ضعف عشایر کورد مرزی کرده، پس از چند روز آماده‌گی برای انجام عملیاتی جنگی از اورمو خارج شدند. اما به کمین عشایر کورد مرزی افتادند و در درگیری حاصله بیش از سی‌صد نظامی روس شامل سه افسر توسط عشایر مرزی کورد کشته شد.

روس‌های خشمگین پس از عودت به شهر تورک اورمو، در ١٥ اوکتوبر ١٩١٤ انتقام شکست خفت‌بار خود از عشایر کورد مرزی را با به دار آویختن ١٠ تن از بزرگان اورمو که از تورک‌های سُنّی‌مذهب بودند گرفتند. در همان روز گروهی چهارصد تا پانصد نفره از آسوری‌هایی که روس‌ها مسلح کرده بودند، به روستاهای تورک‌نشین اورمو و در این میان بالاو و کوتالان حمله کرده، آن‌ها را تاراج و غارت و ویران نموده به آتش کشیدند و تعداد نامعلومی از اهالی تورک آن‌ها را قتل عام کردند. طبق این گزارش، چهار پنج روز بعد در ١٩-٢٠ اوکتوبر ١٩١٤، دو تورک دیگر توسط روس‌ها در اورمو به دار آویخته شد.

ورود پیروزمندانه‌مان به تبریز، عبور عساکرمان از زیر طاق ظفر، شادمانی و سرورها

 ورود پیروزمندانه‌مان به تبریز، عبور عساکرمان از زیر طاق ظفر، شادمانی و سرورها 

مئهران باهارلی

در زیر گزارشی به تورکی از آزادسازی تبریز توسط اوردوی نجات‌بخش عوثمان‌لی در سال ١٩١٥، استقبال باشکوه و تاریخی مردم تبریز و برپا کردن طاق نصرت - پیروزی[1] از طرف مردم تبریز برای اوردوی عوثمان‌لی، و ترجمه‌ی فارسی  را آورده سپس چند توضیح مختصر داده‌ام:

ته‌بریزه ‌دخولِ مظفّرانه‌میز

عسکریمیزین طاقِ ظفر آلتی‌‌ندان مرورو، شه‌ن‌لیک‌له‌ر

ته‌بریز، ٣ کانون ثانی [١٦ ژانویه ١٩١٥]، مخابریمیزده‌ن:

اوردوموز اهالی‌نین آلقیش‌لاری و تظاهراتِ مسرّت‌کارانه‌سی آراسی‌‌ندا روس‌لاردان کاملاً تطهیر ائدیلمیش اولان ته‌بریز شه‌هری‌نه ‌محتشم بیر طاقِ ظفر آلتی‌ندان گئچه‌ره‌ک، داخل اولدو. ته‌بریزلی‌له‌ر تهلیل‌له‌ر و تکبیرله‌رله‌ عوثمان‌لی و ایران [قاجار] بایراق‌لاری‌نی تقدیس ائتدی‌له‌ر.

آلمانیا، آووستوریا، ماجاریستان و آمئریقا تبعه‌سی و مذکور دولت‌له‌رین قونسولوس‌خانه‌ مامورلاری ایشبو رایت‌له‌ری تعظیم‌له‌رله ‌سلام‌لادی‌لار. مظفّر اوردویِ عوثمان‌لی‌نین استقبال مراسمی توصیف ائدیله‌مه‌یه‌جه‌ک درجه‌ده‌ مطنطن و مهیّج اولدو. آلتی یئدی یاشی‌نداکی قیزلارین قوماندان‌لاریمیزا چیچه‌ک تقدیم ائدیش‌له‌ری، په‌ک مؤثّر بیر منظره ‌تشکیل ائتدی.

 ته‌بریزه‌ دخولون ائرته‌سی گونو عوثمان‌لی، آووستوریا و آلمانیا قونسولوس‌خانه‌له‌ری مراسمِ فوق‌العاده‌ ایله ‌تکرار آچیلدی و بو وسیله ‌ایله ‌مذکور قونسولوس‌خانه‌له‌رده ‌شه‌ن‌لیک‌له‌ر یاپیلدی. ع.

ترجمه: ورود پیروزمندانه‌مان به تبریز

عبور عساکرمان از زیر طاق ظفر، شادمانی و سرورها

تبریز، ٣ کانون ثانی [١٦ ژانویه ١٩١٥]. از گزارش‌گرمان: اوردویمان در میان کف‌زدن‌ها و تظاهرات مسرت‌آمیز اهالی، با گذشتن از زیر طاق ظفر – تاق پیروزی باشکوه، به شهر کاملا پاک‌سازی شده از قوای روس، وارد شد. تبریزیان با لا اله الا الله گفتن و تکبیر، پرچم‌های عوثمان‌لی و قاجاری را تقدیس نمودند.

اتباع و مامورین کونسول‌گری‌های آلمان، اوتریش، مجارستان و آمریکا با تعظیم در مقابل پرچم‌های مذکور، بدان‌ها سلام دادند. مراسم استقبال از اوردوی پیروزمند عوثمان‌لی به درجه‌ی غیر قابل وصفی باهیجان و باشکوه بود. تقدیم گل از سوی دختران شش هفت ساله به فرماندهانمان، منظره‌ای بسیار تاثیرگزار آفرید.

فردای روز ورود به تبریز، کونسول‌گری‌های عوثمان‌لی، اوتریش و آلمان در تبریز، حین مراسم فوق العاده‌ای دوباره گشوده شد و در کونسول‌گری‌های مذکور جشن‌های ضیافت برگزار گردید. ع.

سید محمد توفیق بیگ همدانی

سید محمد توفیق بیگ همدانی

مئهران باهارلی

سید محمد توفیق بیگ همدانی متفکر، محرر، ژورنالیست و سیاست‌مدار تورک، اصلا از بخش «عراقستان» تورک‌ایلی («علی شوکور بیگ» سابق، مطابق با استان‌های امروزی همدان و مرکزی و نواحی مجاور) است. سید محمد توفیق بیگ همدانی از اندیشه‌پردازان، تئوریسین‌ها و استراتژیست‌های حرکت اتحاد اسلام، عوثمانلی‌جی‌لیق (عثمانی‌گرایی)، الهام‌بخش سیاست‌های خاورمیانه‌ای و هندوستانی کومیته‌ی اتحاد و ترقی، و از رهبران فکری و معنوی قیام ضد استعماری مسلمانان افغانستان و هندوستان و ایران بر علیه دولت‌های روسیه و بریتانیا در ربع اول قرن بیستم بود. سید محمد توفیق بیگ همدانی پس از جمشیدخان سوباتایلی افشار اورومی، برجسته‌ترین شخصیت ملی تورک در تورک‌ایلی و ایران است.

سید محمد توفیق همدانی دارای صدها مقاله‌ی مهم به زبان تورکی در باره‌ی تجدد و احیای اسلامی، حرکت اتحاد اسلام، مسائل جهان اسلام، مسلمانان افغانستان و هندوستان و ایران، و .... با امضاهای س.م.ت.، سید محمد توفیق همدانی، سید محمد توفیق سلیمانیه‌ای، ... است که حتی یکی از آنها در ایران و آزربایجان منتشر نشده است.

این شخصیت تورک که موضوع چندین مقاله‌ی علی‌حده‌ی این‌جانب است، متولد عثمانی (احتمالا بصره در عراق) و تبعه‌ی عثمانی، بزرگ شده در استانبول، از اعضای انجمن سعادت ایرانیان، مدتی معلم و مدیر دبستان ایرانیان، چندی مدیر مسئول روزنامه‌ی شمس استانبول، سپس مجله‌ی ماهانه‌ی علمی، ادبی و اقتصادی خاور بود. وی در انتشار نشریه‌ی سروش در استانبول نیز نقش داشت.

در گزارشی از ستاد ارتش بریتانیا در سال‌های جنگ جهانی اول گفته می‌شود «سید محمد توفیق همدانی» روشنفکر و سیاستمدار تورک بنام و از تئوریسین‌ها و رهبران حرکت اتحاد اسلام؛ و دو مقام قاجاری بنام‌های «خان بابا خان صاحب جمع» پیشکار محمدعلی شاه و «میرزا محمودخان احتشام السلطنه» سفیر دولت قاجاری در استانبول، بر این عقیده هستند که دولت قاجار تنها با کومک تورانی‌ها و تورک‌ها و احزاب اتحاد اسلام‌چی می‌تواند از سقوط نجات یابد.

در گزارش مذکور ستاد ارتش بریتانیا در باره‌ی سید محمد توفیق همدانی اطلاعات زیر داده می‌شود:

ترجمه‌ی گزارش:

سید محمد توفیق، پیشکار محمدعلی میرزا- وی سابقا در مدرسه‌ی ایرانی (دبستان ایران) معلم بود. گزارش شده که حین جنگ کبیر [جنگ جهانی اول] برای آلمان‌ها و کومیته‌ی اتحاد و ترقی کار می‌کرده و تمایلات اتحاد اسلامی داشته است. او چندین سفر به افغانستان، ایران و هندوستان کرده است. در سال ١٩١٤-١٩١٣ وی مضطرب چندین اتحاد اسلامچی در هندوستان و به هنگام برگشت به تورکیه از نزدیک مرتبط با سید مظهر الحق (یک شورش‌گر هندوستانی) و شبلی نعمانی (تئولوق اسلامی) که اکنون فوت کرده، بود. گزارش شده که وی هنوز با مسلمانان ایرانی در هندوستان و به طور مشخصتر در کلکته، همچنین با حبل المتین، یک روزنامه‌ی اتحاد اسلامچی در تهران در حال مکاتبه است.

SAIYID MUHAMMAD TEWFIK CHAMBERLAIN TO MUHAMMAD ALI MIRZA- He was formerly a teacher in a Persian School (Dabistan-i-Iran). During the Great War he was reported to have been in the Pay of the Germans and the Committee of Union and Progress and to have had Pan-Islamic leanings. He has made several journeys to Afghanistan, Persia and India. In 1913-1914 he was concerned with several pan-Islamists in India and on his return to Turkey he was closely connected with Saiyid Mazzar-ul-Huq [Mazharul Haque] (an Indian seditionist) and with Shibli Namoani [Shibli Nomani] (pan-Islamic Theologian) who is now dead. He is reported to be still corresponding with Persian Moslems in India and more particularly in Calcutta and also with the Hablul Matin, a Persian pan-Islamic newspaper at Tehran.

برای مطالعه‌ی بیشتر:

صاحب جمع و توفیق همدانی: دولت قاجار تنها با کمک «تورانیان» و «تورک‌ها» می‌تواند نجات یابد

http://sozumuz1.blogspot.com/2019/02/blog-post.html

روزنامه‌ی شمس و خطبه‌ی تورکی آقا محمد‌رضا تبريزی در دبستان ايرانيان به سال ١٩٠٩

http://sozumuz1.blogspot.com/2018/08/blog-post_6.html

سید محمد توفیق بیگ همدانی

https://sozumuz1.blogspot.com/2019/09/blog-post_26.html

پان‌ایرانیست‌های انجمن آزربایجان در دوران مشروطیت

پان‌ایرانیست‌های انجمن آزربایجان در دوران مشروطیت

مئهران باهارلی

بخش اول از سری مقالات «انجمن اتحادیه‌ی آزربایجان به مثابه‌ی یک تشکیلات تروریستی-مافیایی ضد تورک پان‌ایرانیستی-پارسی-ماسونی-ازلی-انگلیسی»   

اعلامیه‌ای از نشریه‌ی صور اسرافیل که پیوستن زرتشتیان به انجمن آزربایجان را اعلام می‌کند[1]:

اعلام

پارسیان محترم تهران به تازه‌گی داخل هئیت «انجمن اتحادیه‌ی آزربایجان» شده و جزو اعضای آن مجمع قرار گرفتند. عموم اعضای انجمن از این اتحاد و یگانه‌گی برادران وطنی خود کمال تشکر و امتنان را دارند و در همراهی و معاونت آنان تا همه‌ی مقام حتی به ایثار جان حاضرند. و نیز از تمام اخوان اسلامی خویش تمنا و درخواست می‌نمایند که بیشتر از بیشتر در اکرام و احترام این ملت قدیم محترم که یادگار «نیاکان ایرانیان»اند به منتها درجه‌ای که وجدان و حس انسانیت حکم می‌کند بکوشند. و در نیک و بد آنان خود را شریک و سهیم دانند.

انجمن اتحادیه‌ی آزربایجان

تاکنون هیچ تحقیق مستقلی در باره‌ی انجمن آزربایجان، کسان و یا مراکزی که آن را ایجاد کردند، روابط آن با دولت انگلستان، نقش شخصیت‌ها و تشکیلات زرتشتی ایرانی –پارسی هندوستانی در تامین مالی و تسلیح و مدیریت و هدایت آن، نقش شخصیت‌ها و جمعیت‌های بابی-ازلی و فراماسونی از جمله لوژ بیداری ایرانیان در هدایت و مدیریت آن، منابع مالی آن، فعالیت‌های آن در طول حیاتش، کومیته‌ی تروریستی دهشت آن و عملیات تروریستی و قتل‌های سیاسی-مخالفین توسط این کومیته، هویت ملی و ایدئولوژی آن، تاثیرات آن بر جریانات و تشکیلات سیاسی و حرکت مشروطیت از جمله گسترش فرهنگ خشونت، ارتباطات آن با دیگر انجمن‌ها و تشکیلات و احزاب مشروطیت در کل ایران و آزربایجان و قفقاز مخصوصا انجمن ایالتی تبریز، نقش آن در پیشبرد اهداف سیاسی بریتانیا در ایران، نقش آن در تضعیف دولت تورک قاجاری و ایجاد واگرایی و دشمنی بین دولت تورک قاجاری و جامعه‌ی تورک مخصوصا بخش ساکن در تبریز و آزربایجان، نقش آن در ایجاد آزربایجان‌گرایی ایران‌گرا و پان‌ایرانیستی و سد کردن روند ملت‌شوندگی توده‌ی تورک ساکن در ایران، جایگاه آن در مانقورتیسم آزربایجانی، .... انجام نگرفته و منتشر نشده است. عمده‌ی اسناد آرشیوی دولتی ایرانی و انگلیسی و ... در این باره هم به آسانی در دسترس عموم نیست.

این مقاله، به مثابه‌ی نخستین گزارش در کلیت این انجمن بر اساس کتب و خاطرات و روزنامه‌های در دسترس تالیف شد. هر چند با بسیاری از این‌ منابع به سبب یک جانبه‌بینی و وارونه‌نمایی مشروطه‌گرایانه‌ی آنها (مانند تقیه و دروغ‌گویی پاتولوژیک تقی‌زاده) باید با احتیاط برخورد کرد.

اعلان التحاق سنندج و توابع آن به دولت عثمانی

اعلان التحاق سنندج و توابع آن به دولت عوثمان‌لی

 

مئهران باهارلی

آزه‌ربایجان‌دا بیر شهر‌ین حکومت عوثمان‌لیه‌یه اعلان التحاقی

«نووییئه وئرئمییا»[1] قه‌زئته‌سی‌نده‌ن نقلاً «فیرانقفورتئر چایتونق»[2] قزئته‌سی‌نده اوخوندوغونا گؤره، کوردوستان داخلی‌نده بولونان و اهالی‌سی ایرانی اولان «صلنا» [صننا، سننه] شهری ایله ملحقاتی، تورکییه‌یه التحاق ائیله‌دیک‌له‌ری‌نی اعلان ائتمیش‌له‌ردیر. اورمییه‌نین ٣٠٠ کیلومئتر جنوبوندا کائن اولان بو شهرین نفوسو ٣٥،٠٠٠ راده‌سی‌نده‌دیر.

٥ ربیع الاول ١٣٣٣، ٢٤ کانون ثانی [ژانویه] ١٩١٥

ترجمه:

اعلان التحاق یک شهر در آزربایجان به دولت عوثمان‌لی

طبق گزارش روزنامه‌ی فرانکفورتر زایتونگ به نقل از روزنامه‌ی نوویه وریمیا، شهر سننه و توابع آن که اهالی آن‌ها ایرانی و در داخل کوردستان هستند، التحاق خود به دولت عوثمان‌لی را اعلان کرده‌اند. جمعیت این شهر که در ٣٠٠ کیلومتری اورمیه قرار دارد، حدود ٣٥٠٠٠ نفر است.

٥ ربیع الاول ١٣٣٣، ٢٤ کانون ثانی [ژانویه] ١٩١٥

چند توضیح:

١- در تیتر خبر گفته می‌شود شهر سننه - سنندج در داخل کوردستان و در آزربایجان قرار دارد. سنندج و کوردستان را جزئی از آزربایجان تلقی و معرفی کردن، اگر اشتباه چاپی روزنامه نباشد، شاید به این دلیل باشد که در گذشته، مخصوصا در منابع دوره‌ی اسلامی، سنندج (سنه، سِنَه، سننا، صلنا، سیسر، سیسر صدخانیه) به هم‌راه کل استان کوردستان و مناطق شمالی و شرقی استان کرمانشاه فعلی، جزئی از آزربایجان جوغرافیایی محسوب می‌شدند. علاوه بر آن، این مناطق مانند مناطق کوردنشین امروزی ساوجبلاغ (مهاباد)، اوشنو (اشنویه)، ... تا قرون اخیر عمدتا تورک‌نشین و به صورت مختلط تورک‌نشین – کوردنشین هم بودند: