از خیانت‌های فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز (خیابانی): دشمنی با تورک و مخالفت با فدرالیسم
مئهران باهارلی
TEBRİZ AZERBAYCAN DEMOKRAT PARTİSİ’NİN (HİYÂBÂNÎ)
İHANET VE HIYANETLERİNDEN: TÜRK’E
DÜŞMANLIK VE FEDERALIZM’E KARŞITLIK
ON THE TREACHERY AND BETRAYALS OF THE TABRIZ
AZERBAIJAN DEMOCRAT PARTY (KHIYABANI): HOSTILITY TOWARD TURKS AND OPPOSITION
TO FEDERALISM
MÉHRAN
BAHARLI
خلاصه:
در این مقاله دو پاراگراف از محمدعلی بادامچی تبریزی، یکی از پنج رهبر اصلی فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز و شخص دوم آن بعد از خیابانی را در باره‌ی مرام پان‌ایرانیستی، فارس‌گرایانه و ضد تورک آن، دشمنی‌اش با هویت ملی تورک، سیاست‌های این تشکیلات در مخالفت با فدرالیسم و استقلال تورک‌ایلی و در دفاع از توحید لسانی – فارس‌سازی تورک‌ها، و توسل او به خشونت برای مقابله با تورک‌گرایان در سال‌های جنگ جهانی اول را آورده‌ام. در ربع اول قرن بیستم در نتیجه‌ی ظهور و تعمیق سریع شعور ملی تورک در میان تورک‌های ایران قاجاری، در تورک‌ایلی تشکیلات و احزاب و جمعیت‌های متعدد تورک‌گرا تاسیس شد. مانند «تورک موجاهيدله‌ر فيرقه‌سی»- تبریز به صدارت حاجی بيگ بلوری، «جمعیت اتحاد اسلام» به صدارت میرزا علی هئیت، «حزب اتفاق و ترقی اسلام» و «حزب اتحاد تورک» به صدارت اورمولو جمشید خان سوباتای‌لی افشار - مجدالسلطنه، «تورک اوجاغی قاجار»، «کومیته‌ی تورکوفیل – اورمو»، «هئیت فلاحین و مالکین – اورمو»، ... . در این دوره تشکیلات تروریستی و پان‌ایرانیستی «فرقهی دموکرات آزربایجان» به رهبری شیخ محمد خیابانی، مهم‌ترین نیروی سیاسی ضد تورک در تبریز بود. اساس ایدئولوژی فرقهی دموکرات آزربایجان – تبریز را انکار وجود ملت تورک در ایران و آزربایجان، دشمنی با هویت ملی تورک و زبان تورکی، اعتقاد به ملت ایران ایجاد شده در دوره‌ی مشروطیت انگلیسی توسط بریتانیا و ازلی‌ها و پارسی‌های هندوستان و ماسون‌ها و باستان‌گرایان ایرانی، زبان ملی بودن فارسی برای همه‌ی ایرانیان و از جمله تورک‌ها، لزوم «توحید لسانی» (فارس‌سازی تورک‌ها و از بین بردن زبان تورکی)، اعتقاد شدید به «مرکزیت» (یونیتاریسم) و دشمنی با «عدم مرکزیت» (فدرالیسم) تشکیل می‌داد. رهبران فرقهی دموکرات آزربایجان – تبریز باقی‌مانده‌گان جنبش ضد تورک مشروطیت انگلیسی بودند، و در کارنامه‌ی خود اقداماتی مانند ایجاد رسم جریمه و مجازات برای صحبت کردن به تورکی، ممنوع کردن زبان تورکی در محافل و ادارات و مدارس برای نخستین بار در تاریخ ایران، و تاسیس مدارس فارسی‌زبان در مناطق تورک را داشتند. فرقهی دموکرات آزربایجان در سال‌های جنگ جهانی اول و فاجعه‌ی قاراقیرقین - جیلولوق، متفق انگلیس‌ها و داشناک‌ها و دیگر تروریست‌ها و ناسیونالیست‌های افراطی ارمنی بود. تشکیلات تروریستی – پان‌ایرانیستی فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز دشمن ولی‌عهد تورک‌گرا محمدحسن میرزا، قوای ملی تورک بومی و عوثمانلی، احزاب تورک‌گرا، «دولت تورک اتحاد» (تورک بیرلیک دولتی) و طرف‌داران الحاق آزربایجان به قفقاز و یا تورک‌ایلی به عوثمانلی بود و به زدوخورد و عملیات تروریستی و سابوتاژ بر علیه تورک‌گراها و نیروها و احزاب ملی تورک می‌پرداخت. تاریخنگاری آزربایجانی و جمهوری آزربایجان، تشکیلات ضد تورک، تروریستی و پان‌ایرانیستی فرقهی دموکرات آزربایجان – تبریز (و حاکمیت آزادی سِتان) را با وارونه‌نمایی، به صورت یک تشکیلات دموکرات، ملی، طرف‌دار فدرالیسم، حتی خواهان استقلال آزربایجان از ایران و تورک‌گرا تقدیم می‌کنند و با این عمل به ملت تورک ساکن در ایران خیانت می‌کنند.
Özet
Bu makalede, Tebriz'deki Azerbaycan
Demokrat Partisi'nin beş kilit liderinden biri ve Hiyabani'den sonraki ikinci
isim olan Muhammed Ali Badamçı Tebrizi'nin iki paragrafına inceliyorum. Bu
paragraflar; Azerbaycan Demokrat Partisi'nin Pan-İranist, Fars yanlısı ve Türk
karşıtı ideolojisini; Türk ulusal kimliğine yönelik düşmanlığını; örgütün
federalizme ve Türkili'nin bağımsızlığına karşı çıkıp dilsel tekdüzeliği
—özellikle de Türklerin Farslaştırılmasını— savunan politikalarını; ve Birinci
Dünya Savaşı yıllarında Türkler ve Türkçülere karşı şiddete başvurmasını ele
almaktadır.
Yirminci
yüzyılın ilk çeyreğinde, Kacar İranı'ndaki Türkler arasında Türk ulusal
bilincinin hızla ortaya çıkması ve derinleşmesi sonucunda, Türkili'nde çok
sayıda Türkçü örgüt, parti ve dernek kuruldu. Bunlar arasında Hacı Bey Bulûrî
liderliğindeki "Türk Mücahitler Fırkası" (Tebriz); Mirza Ali Heyat
liderliğindeki "İslam Birliği Cemiyeti"; Urmulu Cemşid Han Subataylı
Afşar (Mecdü's-Saltana) liderliğindeki "İslam Birlik ve Terakki
Partisi" ile "Türk Birlik Partisi"; "Kacar Türk Ocağı";
"Türkseverler Komitesi" (Urmu) ve "Köylüler ve Toprak Sahipleri
Komitesi" (Urmu) sayılabilir. Bu dönemde, Şeyh Muhammed Hiyabani
liderliğindeki terörist ve Pan-İranist bir örgüt olan "Azerbaycan Demokrat
Partisi", Tebriz'deki en önemli Türk karşıtı siyasi güçtü.
Azerbaycan
Demokrat Partisi'nin (Tebriz) ideolojisi şu temellere dayanıyordu: İran ve
Azerbaycan'da bir Türk ulusunun varlığının reddedilmesi; Türk ulusal kimliğine
ve Türk diline yönelik düşmanlık; İngiliz etkisi altındaki Meşrutiyet döneminde
İngilizler, Ezeli Bâbîler, Hindistanlı Parsiler, Masonlar
ve İran antikite milliyetçileri tarafından oluşturulan bir kurgu niteliğindeki
"İran ulusu" kavramına inanılması; Farsçanın, Türkler de dahil olmak
üzere tüm İranlılar için ulusal dil olarak görülmesi; "dilsel aynileşme"nin
(Türklerin Farslaştırılması ve Türk dilinin ortadan kaldırılması) gerekliliği;
ve "adem-i merkeziyetçiliğe" (federalizme) duyulan düşmanlıkla
birlikte "merkeziyetçiliğe" (üniter yapıya) sıkı sıkıya bağlılık.
Tebriz
merkezli Azerbaycan Demokrat Partisi'nin liderleri, Türk karşıtı İngiliz
destekli Meşrutiyet hareketinden gelen isimlerdi; bunların siyasi icraatları
arasında Türkçe konuşanlara para ve diğer cezaların verilmesi, —İran tarihinde
bir ilk olarak— kamusal toplantılarda, devlet dairelerinde ve okullarda
Türkçenin yasaklanması ve Türk bölgelerinde Farsça eğitim veren okulların
kurulması yer alıyordu. Birinci Dünya Savaşı ve *Qara-Kırqın* (Ciloluk)
felaketi sırasında Azerbaycan Demokrat Partisi; İngilizler, Taşnaklar ve diğer
Ermeni teröristler ile aşırı milliyetçilerle ittifak halindeydi.Terörist
ve Pan-İranist bir örgüt olan "Azerbaycan-Tebriz Demokratik Partisi";
Türkçü Veliaht Muhammed Hasan Mirza'ya, yerel Türk ulusal güçlerine, Osmanlı
birliklerine, Türkçü partilere, " Türk Birlik Devleti"ne (Türk Birlik
Devleti) ve Azerbaycan'ın Kafkasya'ya ya da Türkilinin Osmanlı İmparatorluğu'na
ilhakını savunanlara karşı düşmanca bir tutum sergilemiş; Türkçülere ve Türk
ulusal güçleri ile partilerine yönelik çatışmalara, terör eylemlerine ve
sabotajlara girişmiştir. Azerbaycan'daki ve Azerbaycan Cumhuriyeti'ndeki tarih yazımı,
bu Türk karşıtı, terörist ve Pan-İranist örgütün (ve Âzâdî Sétan rejiminin)
mahiyetini çarpıtarak onu demokratik, Türk veya Azerbaycan milliyetçisi ve
federalizm yanlısı—hatta Azerbaycan'ın İran'dan bağımsızlığını amaçlayan Türkçü
bir hareket— olarak yanlış bir biçimde yansıtmakta ve böylece İran'da yaşayan
Türk milletine ihanet ve hıyanet etmektedirler.
Abstract
In this article, I present two paragraphs by Mohammad-Ali Badamchi Tabrizi—one of the five key leaders of the Azerbaijan Democratic Party in Tabriz and the second-in-command after Khiyabani—concerning the party’s Pan-Iranianist, pro-Persian, and anti-Turk ideology; its hostility toward Turkish national identity; its opposition to federalism and Türkili’s independence, its advocacy of linguistic uniformity—specifically the Persianization of Turkish population; and its resort to violence against Turkish nationalists during World War I. During the first quarter of the twentieth century, the rapid emergence and growing consolidation of Turkish national consciousness among the Turkish population of Qajar Iran led to the establishment of numerous Turkish-oriented organizations, parties, and associations across the regions of Türkili. These included the "Turk Mujahideen Party" in Tabriz, led by Haji Bey Boluri; the "Islamic Unity Society," led by Mirza Ali Heyat; the "Islamic Unity and Progress Party" and the "Turkish Unity Party," led by Jamshid Khan Subatayli Afshar (Majd-al-Saltaneh) of Urmu; the "Qajar Turk ocağı"; the "Turkophile Committee" of Urmu; and the "Peasants and Landowners Committee" of Urmu; among others. During this period, the "Azerbaijan Democratic Party"—a terrorist and Pan-Iranist organization led by Sheikh Mohammad Khiyabani—emerged as the primary anti-Turk political force in Tabriz. The Party’s ideology was Pan-Iranist and pro-Persian, resting on the denial of the existence of a distinct Turkish national identity in Iran and Azerbaijan; hostility toward Turkish national identity and the Turkish language; a belief in an overarching "Iranian nation", which was shaped during the British-backed Constitutional movement by the UK interests, Azali Babis, Indian Parsees, Freemasons, and Iranian antiquarians. The party advocated Persian as the national language of all Iranians, including Turks; and supported "linguistic unification" (the Persianization of Turkish population and the eradication of the Turkish language); and a staunch commitment to "centralism" (unitarism) coupled with hostile opposition to "decentralization" (federalism). The leaders of the Azerbaijan Democratic Party were successors of the anti-Turkish British-backed Constitutionalist movement. Their political record included the imposition of fines and other punishments for speaking Turkish, banning the usage of Turkish language in social gatherings, government offices, and schools—an unprecedented move in Iranian history—and the establishment of Persian schools in Turkish regions. During World War I and the Qara Qırqın (Ciloluq) tragedy, the Azerbaijan Democratic Party was aligned with the British forces, the Dashnaks, and other Armenian terrorists and ultra-nationalists. Azerbaijan Democratic Party opposed the Turkist Crown Prince Mohammad Hassan Mirza, indigenous Turkish national forces and Ottoman troops, Turkist political parties, the " Turkish Unity State" (*Türk Birlik Devleti*), and advocates of uniting Azerbaijan with the Caucasus or incorporating Türkili to the Ottoman Empire. It engaged in armed clashes, terrorist activities, and acts of sabotage directed against Turkist activists, Turkish national forces and Turkist political parties. Azerbaijani historiography and the Republic of Azerbaijan have systematically distorted and mispresented the political character of this anti-Turkish, terrorist, and Pan-Iranist organization—and its regime known as Azadi Setan —by portraying them as democratic, nationalist, and Turkist movements that advocated for federalism or even Azerbaijan's independence from Iran, thereby, betraying the Turkish nation residing in Iran.
.png)
%20(1).jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
مقدمه
در ربع اول قرن بیستم در نتیجه‌ی ظهور و تعمیق سریع شعور ملی تورک در میان تورک‌های امپراتوری‌های تزاری و عوثمانلی، قفقاز و ایران قاجاری، در تورک‌ایلی هم تشکیلات و احزاب و جمعیت‌های متعدد تورک‌گرا تاسیس شد. مانند «تورک موجاهيدله‌ر فيرقه‌سی»- تبریز به صدارت حاجی بيگ بلوری، «جمعیت اتحاد اسلام» به صدارت میرزا علی هئیت، «حزب اتفاق و ترقی اسلام» و «حزب اتحاد تورک» به صدارت اورمولو جمشید خان سوباتای‌لی افشار - مجدالسلطنه، «تورک اوجاغی قاجار»، «کومیته‌ی تورکوفیل – اورمو»، «هئیت فلاحین و مالکین – اورمو»، ...[1]. به لحاظ سیاسی بعضی از این تشکیلات طرف‌دار تحت الحمایه‌ی امپراتوری عوثمانلی شدن کل دولت و قلم‌روی قاجاری در بستر اتحاد تورانی، بعصی دیگر طرف‌دار تاسیس دولت فدرال تورک در شمال غرب ایران (شامل همه‌ی مناطق تورک‌نشین ایالت آزربایجان و ولایات خمسه و دیلم و عراق عجم) و باقی ماندن در ترکیب دولت تورک قاجار، دستهی بسیار بزرگ‌تری خواهان الحاق مستقیم تورک‌ایلی به امپراتوری عوثمانلی و دستهی بسیار کوچکی خواستار الحاق تورک‌ایلی به قفقاز تورک و تحت‌الحمایه‌ی عوثمانلی شدن مجموع آن دو بودند. تشکیلات و احزاب و جمعیت‌های تورک‌گرا مخصوصا در غرب آزربایجان و ولایت همدان ریشه‌دار و قوی و برخوردار از حمایت مردمی بسیار گسترده، و تقریبا همه خواستار الحاق به امپراتوری عوثمانلی بودند.
در این دوره تشکیلاتی موسوم به «فرقهی دموکرات آزربایجان» به رهبری شیخ محمد خیابانی، مهم‌ترین نیروی سیاسی ضد تورک در تبریز بود. فرقهی دموکرات آزربایجان - تبریز، شعبه‌ی ایالتی فرقهی دموکرات ایران – تهران و یک تشکیلات سیاسی و تروریستی پان‌ایرانیستی بود. اساس ایدئولوژی فرقهی دموکرات آزربایجان – تبریز را انکار وجود ملت تورک در ایران و آزربایجان، دشمنی با هویت ملی تورک و زبان تورکی، اعتقاد به ملت ایران ایجاد شده در دوره‌ی مشروطیت انگلیسی توسط بریتانیا و ازلی‌ها و پارسی‌های هندوستان و ماسون‌ها و باستان‌گرایان ایرانی، زبان ملی بودن فارسی برای همه‌ی ایرانیان و از جمله تورک‌ها، لزوم «توحید لسانی» (فارس‌سازی تورک‌ها و از بین بردن زبان تورکی)، اعتقاد شدید به «مرکزیت» (یونیتاریسم) و دشمنی با «عدم مرکزیت» (فدرالیسم) تشکیل می‌داد.
رهبران فرقهی دموکرات آزربایجان – تبریز باقی‌مانده‌گان جنبش ضد تورک مشروطیت انگلیسی بودند، و در کارنامه‌ی خود اقداماتی مانند ایجاد رسم جریمه و مجازات برای صحبت کردن به تورکی، و ممنوع کردن زبان تورکی در محافل و ادارات و مدارس برای نخستین بار در تاریخ ایران، و تاسیس مدارس فارسی‌زبان در مناطق تورک را داشتند. فرقهی دموکرات آزربایجان در سال‌های جنگ جهانی اول و فاجعه‌ی قاراقیرقین - جیلولوق، متفق انگلیس‌ها (متفق انگلیس بودن فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز، در منابع متعدد فارسی، تورکی و اوروپایی ذکر و تثبیت شده است[2]) و داشناک‌ها و دیگر تروریست‌ها و ناسیونالیست‌های افراطی ارمنی بود. تشکیلات تروریستی – پان‌ایرانیستی فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز دشمن ولی‌عهد تورک‌گرا محمدحسن میرزا، قوای ملی تورک بومی و عوثمانلی، احزاب تورک‌گرا، «دولت تورک اتحاد» (تورک بیرلیک دولتی) و طرف‌داران الحاق آزربایجان به قفقاز و یا تورک‌ایلی به عوثمانلی بود و به زدوخورد و عملیات تروریستی و سابوتاژ بر علیه تورک‌گراها و نیروها و احزاب ملی تورک می‌پرداخت.
تاریخنگاری آزربایجانی با یک شارلاتیزم محض، همانگونه که در مورد کل تاریخ ملت تورک و وطن تورک‌ایلی انجام می‌دهد، فرقهی دموکرات آزربایجان – تبریز (و حاکمیت آزادی سِتان) را هم به صورت وارونه و به دروغ، یک تشکیلات دموکرات، ملی، طرف‌دار فدرالیسم، حتی خواهان استقلال آزربایجان از ایران و تورک‌گرا معرفی کرده است. علاوه بر تاریخنگاری آزربایجانی، حرکت موسوم به حرکت ملی آزربایجان هم، علی‌رغم دست‌رسی گسترده‌ی عموم به اسناد و منابع دست اول در باره‌ی حقایق و ماهیت و سیاست‌های پان‌ایرانیستی و ضد تورک فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز، به وارونه‌نویسی و وارونه‌نمایی این جریان و تقدیر و تقدیس رهبر آن حرکت (خیابانی) به عنوان یک شخصیت ملی تورک ادامه می‌دهد و با این عمل خیانتی جدید در ادامه‌ی خیانت‌های آزربایجان‌گرایان ربع اول قرن بیستم مرتکب می‌شود. جمهوری آزربایجان هم با تقدیم تشکیلات ضد تورک، تروریستی و پان‌ایرانیستی فرقهی دموکرات آزربایجان – تبریز (و حاکمیت آزادی سِتان) به عنوان یک جریان ملی، به ملت تورک ساکن در ایران خیانت می‌کند.
بیانات بادامچی
در زیر دو پاراگراف از محمدعلی بادامچی تبریزی، یکی از پنج رهبر اصلی فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز و شخص دوم آن بعد از خیابانی را در باره‌ی مرام پان‌ایرانیستی، فارس‌گرایانه و ضد تورک آن، دشمنی‌اش با هویت ملی تورک، سیاست‌های این تشکیلات در مخالفت با فدرالیسم و استقلال آزربایجان و در دفاع از توحید لسانی – فارس‌سازی تورک‌ها، و توسل او به خشونت برای مقابله با تورک‌گرایان در سال‌های جنگ جهانی اول را آورده‌ام. منبع این دو پاراگراف، جزوه‌ی «فعالیت و اقدامات شیخ محمد خیابانی»، به قلم محمدعلی بادامچی تبریزی و حسین کاظم‌زاده ایرانشهر تبریزی، با مقدمه‌ی رضازاده شفق تبریزی، نوشته شده در سال ١٩٢٦ است که ٥ سال بعد از اتمام ماجرای آزادی سِتان، توسط انتشارات پان‌ایرانیستی ایرانشهر در برلین و به خاطره‌ی خیابانی چاپ شده است. سه تبریزی نامبرده که به تجلیل از فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز و خیابانی برخاسته‌اند، از برجسته‌ترین پان‌ایرانیست‌های ضد تورک در تاریخ ایران و تورک‌ایلی هستند.
در این دو پاراگراف بادامچی - یکی از مطلع‌ترین و باصلاحیت‌ترین افراد در این حیطه - مرام، ایدئولوژی، مواضع و تاکتیک‌های سیاسی فرقهی دموکرات آزربایجان را به وضوح بیان کرده است:
-بادامچی آزربایجان را «اکلیل تاج با عظمت کیان» می‌نامد. این بیان، اعتقاد رهبران فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز به باستان‌گرایی ایرانی و نژادپرستی آریایی را نشان می‌دهد. در این بیان کیان به معنی پادشاهان کیان ویا کی‌ها (کی‌قباد - اولین آن‌ها، کی‌خسرو، کی‌کاوس، کی‌لهراسب، دارا - آخرین آن‌ها)؛ و منظور از تاج کیان، کلاه پادشاهان کیانی است (به‌پرسیدشان از نژاد کیان/وز آن نام‌داران و فرخ گوان؛ به سر بر نهادش کلاه‌کیان/به‌بستش کیانی کمر بر میان .فردوسی)
-فرقهی دموکرات آزربایجان مساله‌ی تورک – فارس و ایران – توران را محصول عوثمان‌لی‌ها می‌دانست و منکر وجود ریشه‌های بومی برای آن بود. در حالی که کشمکش تورک – تاجیک ریشه‌های تاریخی بومی عمیقی در ایران و منطقه دارد. حتی حرکت ضد تورک مشروطیت که فرقهی دموکرات آزربایجان – تبریز محصول آن بود هم نتیجه‌ی کشمکش تاریخی تورک – فارس و پیروزی عنصر فارس و فارس‌گرایان (مشروطه) بر عنصر تورک و تورک‌گرایان (قاجار) بود.
-بادامچی می‌گوید فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز معتقد به وطن‌پرستی (میهن ایران) بود و به ایرانیت (ملت ایران و نژاد ایرانی و ....) مباهات و افتخار می‌کرد و امتحان خود را در ایرانیت (انکار تورکیت و دشمنی با آن) داده بود. این بیان آشکارا نشان می‌دهد که فرقهی دموکرات آزربایجان از دور و یا نزدیک ربطی به ملت تورک و مجادله‌ی ملی تورک و تورکیت نه‌داشت، بلکه یک حرکت ملی‌گرایانه‌ی ایرانی - فارسی در خارج و بر علیه آن‌ها بود. اساسا نام دیگر دموکرات‌های آزربایجانی در تبریز «ملیون» به معنی ناسیونالیست‌های ایرانی بود.
-بادامچی از دو تشکیلات سیاسی وقت به نام «اتحاد اسلام» و «جمعیت اتفاق و ترقی» که فرقهی دموکرات آزربایجان با آن‌ها دشمنی داشت و به مبارزه و زدوخورد می‌پرداخت نام می‌برد. به‌گفته‌ی او اتحاد اسلام خواهان جدا ساختن آزربایجان، الحاق آن به قفقاز و داخل نمودن ترکیب آن دو در ممالک عوثمانلی؛ و جمعیت اتفاق و ترقی یک جریان معتقد به عدم مرکزیت و فدرالیسم بود. منظور بادامچی از «اتحاد اسلام»، «جمعیت اتحاد اسلام ایران و عثمانی» در تبریز است که یوسوف ضیاء طالب‌زاده موسس و میرزا علی هئیت رئیس ایرانی آن بود. منظور از «جمعیت اتفاق و ترقی»، «فرقهی اتحاد و ترقی اسلام» است که رهبر ملی تورک اورمولو جمشید خان سوباتای‌لی افشار– مجدالسلطنه در همان دوره در شهر ساووج‌بولاغ (مهاباد بعدی) آزربایجان تاسیس نمود و پس از مدتی به سبب تمایلات تورک‌گرایانه‌ی جمشید خان به «فرقهی اتحاد تورک» تبدیل شد. بادامچی تورک‌های بومی حامی این دو تشکیلات تورک و تورک‌گرا را «خائنین داخلی» و «بی‌شرف‌ترین مردم» می‌نامد. و با این ناسزاگویی، عمق دشمنی و کینه‌توزی فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز به قوای ملی تورک و تورک‌گرایان و شخصیت‌ها و تشکیلات ملی تورک را به عیان آشکار می‌سازد.
-بادامچی می‌گوید فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز به شدت مخالف استقلال آزربایجان و نیروی اصلی مخالف اتحاد – الحاق آزربایجان به قفقاز و عوثمانلی در تبریز بود. این واقعیت در شعار اصلی این تشکیلات، یعنی «آزربایجان جزء لاینفک ایران است» که آن را با خطوط برجسته در تمام نشریات و جراید خود درج و به عموم اعلام می‌کرد هم منعکس شده بود. بادامچی ایده‌ی الحاق آزربایجان به قفقاز و جزء ممالک عوثمانلی شدن آن را «مالیخولیای چندین صد ساله‌ی عوثمانلی» (مالیخولیا: بیماری روانی با عوارضی چون توّهم، هذیان)، «خیالات» و «فکر سخیف» می‌نامد.
-بادامچی می‌گوید فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز نه تنها خواستار استقلال آزربایجان از ایران نه‌بود، بلکه مدافع شدید «مرکزیت» (یونیتاریسم) و مخالف قطعی «عدم مرکزیت» (فدرالیسم) بود. این در حالی است که تاریخنگاری آزربایجانی و مانقورتیسم تبریزی و مخصوصا آزربایجان‌گرایان استالینیست، در یک صد سال گذشته تشکیلات پان‌ایرانیستی فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز که حتی مخالف فدرالیسم بود را به صورت طرف‌دار استقلال آزربایجان عرضه کرده‌اند. تقدیم حکومت آزادی سِتان به عنوان یک حکومت ملی تورک، فدرالیست، استقلال‌طلب،... هم یکی از سلسله دروغ‌پردازی‌ها و شارلاتانیزم سیستماتیک و بی‌شمار تاریخنگاری آزربایجانی و جریانات آزربایجان‌گرا است.
-بادامچی «تورک» را صرفا در اشاره به عوثمان‌لی‌ها به‌کار می‌برد. پان‌ایرانیسم صرفا و فقط عوثمان‌لی‌ها (و تورکستان قدیم و ....) را تورک می‌داند. منکر تورک بودن تورک‌های ساکن در ایران و تورک‌ایلی و دیگر نقاط ایران، معتقد به ایرانی و فارس بودن آن‌ها و تغییر داده شدن زبانشان به زور توسط موغول‌ها است. بنابراین هرگز تورک‌های ساکن در ایران و تورک‌ایلی و دیگر نقاط ایران را تورک نه‌می‌نامد. کلیسای ارمنی و دولت‌های صلیبی اوروپایی هم تورکیت تورک‌های ساکن در ایران را انکار می‌کنند و صرفا عوثمان‌لی‌ها را تورک می‌نامند. ریشه‌ی تاریخی این ترمینولوژی به دوران سه شاه ضد تورک صفوی یعنی شاه اسماعیل اول، شاه تهماسب اول و شاه عباس اول و دوکترین صلیبی ساخته‌ی صفویسم بر می‌گردد. این کاربرد در دوره‌ی مشروطیت در ایران بسیار شایع شد. مانقورت‌های تورک منسوب به جریان چپ ایرانی – صلیبی از مرکز و شرق آزربایجان مانند تقی ارانی تبریزی، تورک نامیدن ملت تورک ساکن در ایران را ننگ می‌دانستند. سید جعفر پیشه‌وری نیز که منسوب به جریان چپ ایرانی – صلیبی ضد تورک و از ستایش‌گران ارانی بود، تورک را مانند پان‌ایرانیست‌ها و ارانی، صرفا برای عوثمان‌لی‌ها به‌کار می‌برد و معتقد بود که «تورک‌ها از قدیم دشمن ما هستند».
-بادامچی می‌گوید «آزربایجان فعلا تورک‌زبان است»، یعنی زبان او در آینده دوباره فارسی خواهد شد. به واقع فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز، علاوه بر فعالیت‌های سیاسی و تروریستی‌اش بر علیه تورک‌گراها، پیش‌گام در اقدامات فرهنگی برای فارس‌سازی مردم تورک و تغییر دادن زبان تورکی به فارسی و الهام دهنده به رضا شاه بعدی در نسل‌کشی زبانی و ملی تورک در ایران هم است. اقداماتی مانند: تاسیس مدارس فارسی‌زبان در آزربایجان، ممنوع ساختن زبان تورکی در مدارس و ادارات، گذاردن صندوق جریمه برای صحبت کردن به تورکی، دعوت از شاعر پان‌ایرانیست و ضد تورک عارف قزوینی که رهبر معنوی فرقهی دموکرات آزربایجان – تبریز بود برای اجرای کونسرت‌های ضد تورک در تبریز و تامین مالی او، و بعدها برگزاری کونگره‌ی فارسی در تبریز، نقش در تاسیس سلطنت پهلوی ....
-بادامچی می‌گوید فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز با تورک‌گراها که قائل به عدم مرکزیت و یا طرف‌دار مستقل شدن و الحاق آزربایجان قاجاری به قفقاز آزربایجان و یا عوثمانلی بودند همیشه در «مبارزه» بود و به «زد و خورد» می‌پرداخت. در این‌جا منظور از زد و خورد و مبارزه، صرفا «مبارزه‌ی سیاسی» و «زد و خورد اندیشه» نیست. بلکه با توجه به مشی خشونت‌آمیز رهبری فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز که معتقد به سرکوب مخالفین فکری و سیاسی خود و دارای یک کومیته‌ی ترور برای قتل و حذف مخالفینشان بود، مقصود مبارزه‌ی قهرآمیز و زد و خورد فیزیکی و ترور و به قتل رسانیدن تورک‌گرایان است.
-بادامچی هنگام اشاره به شخصیت ملی تورک مین‌باشی «یوسف ضیاء بیگ طالب‌زاده» رئیس «هئیت مخصوصه‌ی اوردوی ششم» عوثمانلی به هنگام آزادسازی تبریز و رئیس قفقازی «جمعیت اتحاد اسلام ایران و عثمانی» تاسیس شده در ١٩١٨[3]، اسم شهر باکو را به صورت پارسی سره‌ی «بادکوبه» ذکر می‌کند. فارس‌سازی اسامی تورکی و غیر فارسی هم یک رفتار و تدبیر پان‌ایرانیستی بود و است.
-بادامچی «مکرم الملک» قائم‌مقام پسر حاجی عدل الملک را خائن و بی‌شرف‌ترین مردم می‌نامد. زیرا با قوای متحده‌ی تورک همکاری می‌کرد و در امر تبعید خیابانی – نوبری – بادامچی دخیل بود. فی الواقع بر خلاف تاریخنگاری آزربایجانی، در تاریخنگاری تورک مکرم الملک تبریزی در آن مقطع به عنوان یک شخصیت ملی عمل کرده است. او در آن برهه همسو و همآهنگ با نیروهای ملی تورک بومی و عوثمانلی بود، ریشه‌ی فساد و خیانت ملی در تبریز را که عبارت بود از فرقهی دموکرات آزربایجان و رهبری آن – به درستی تشخصیص داده بود و با تبعید خیابانی – نوبری – بادامچی به قارس و تهران و ... در تلاش بود که این ریشه‌ی فساد و خیانت ملی را از تبریز برکند. یکی دیگر از خدمات مکرم الملک در آن مرحله تلاش او برای حذف فیزیکی اسماعیل آقا سیمیتکو رهبر اشقیاء کورد در آن مقطع است.
-بادامچی می‌گوید دو سه نفر سلماسی باعث شدند که «کاظم پاشا» فرمانده‌ی قوای ساخلوی تبریز که مراجعت کرده و در آلکساندراپول اقامت داشت، سه نفر حبسی را دوباره توقیف کند. قابل ذکر است که در آن دوره قاطبه‌ی اهالی تورک در غرب آزربایجان و در راس آن‌ها خط سالماس-اورمو، نه تنها متحد عوثمانلی بودند، بلکه خود را اتباع آن دولت تلقی می‌کردند و از هیچ‌گونه همکاری و خدمت به آن دریغ نه‌می‌کردند.
پایان مقدمه‌ی مئهران باهارلی
دشمنی فرقهی دموکرات آزربایجان تبریز با تورک و مخالفت او با فدرالیسم
محمدعلی بادامچی تبریزی-١٩٢٦
از جزوه‌ی «فعالیت و اقدامات شیخ محمد خیابانی»، به قلم محمدعلی بادامچی تبریزی و حسین کاظم‌زاده ایرانشهر تبریزی، با مقدمه‌ی رضازاده شفق تبریزی، نوشته شده در سال ١٩٢٦، ٥ سال بعد از اتمام ماجرای آزادی سِتان، چاپ انتشارات پان‌ایرانیستی ایرانشهر در برلین به خاطره‌ی خیابانی.
«.... پس از ورود عوثمانی‌ها به تبریز جمعیتی به نام «اتحاد اسلام» تشکیل داده و «یوسف ضیاء بیگ» را که اصلاً قفقازی و از معلمین بادکوبه بود صدر جمعیت مذکور معین؛ و کم کم بنای مداخله در امورات کشوری و لشگری ایران گذاشته؛ و زمزمه‌ی تورک - فارس؛ ایران - توران کرده؛ می‌خواستند آزربایجان را که جزء لاینفک ایران و اکلیل تاج باعظمت کیان است به قفقاز ملحق و جزو ممالک شاهانه‌ی عوثمانی به‌کنند. تنها قوه‌ای که در مقابل این مالیخولیای چندین صد ساله‌ی خود دیدند که بنای مخالفت با این فکر سخیف گذاشته، فرقهی مقدس دموکرات را – که با وطن‌پرستی و ایرانیت مباهی و مفتخر و در مواقع سخت امتحان ایرانیت خود را داده‌اند - مشاهده کرده؛ و دیدند که با وجود فرقهی دموکرات نه‌می‌توانند این لقمه‌ی چرب از حلقوم به پائین به‌برند و هر گونه عملیات استقلال‌شکنانه‌ی آن‌ها را فرقهی دموکرات خنثی می‌کند. در این صدد شدند که ضربه‌ی سخت و مهلکی به فرقهی دموکرات زده و تار و پودش را از هم به‌گسلانند. خائنین داخلی و بی‌شرف‌ترین مردم که از جمله‌ی آن‌ها بود «مکرم الملک» پسر حاجی عدل الملک که حالا لقب قائم‌مقامی دارد، موید خیالات آن‌ها شده و در این باب سندی که به عوثمانی‌ها نوشته فعلاً اصل و فوتوگراف همان سند در دست است. در هشتم ذی قعده ۱۳۳٦ خیابانی مرحوم و آقا میرزا اسمعیل نوبری و نگارنده را عوثمانی‌ها دستگیر و به اورمی برده دو ماه تمام حبس کردند (نه‌می‌خواهم جزئیات آن حبس و مظالمی که برادران اسلامی به حبسی‌ها وارد نمودند بیان نمایم). پس از دو ماه که عوثمانی ها مجبور شدند اورمی را تخلیه و قوشون خود را به موصل سوق دهند حبسی‌ها را تحت الحفظ به شرف‌خانه و صوفیان به عزم تبریز فرستادند. در صوفیان بنا به تحریک مکرم الملک عوثمانی‌ها تلفون کردند که حبسی‌ها [خیابانی، نوبری، بادامچی] را به قارس به‌برند. آقای اجلال الملک والی ارومی را که از یک ماه قبل عوثمانی‌ها دستگیر و حبس کرده بودند در این مسافرت قارص با محبوسین مرقوم هم‌سفر و تحت الحفظ به قارص بردند و قریب پانزده روز در قارص محبوس و بعد به ملاحظه‌ی پیش‌آمدها عوثمانی‌ها مجبور شدد که حبسی‌ها را خلاص و اجازه‌ی مراجعت دهند. با وجود آن که شوقی پاشا فرمانده‌ی تمام قوای قفقاز و ایران حبسی‌ها را خلاص و اجازه‌ی مراجعت داده بود، در آلکساندراپول بنا به شیطنت دو سه نفر سلماسی، «کاظم پاشا» فرمانده‌ی قوای ساخلوی تبریز که مراجعت کرده و در آلکساندراپول اقامت داشت، سه نفر حبسی را دوباره توقیف، فقط آقای اجلال الملک را اجازه‌ی مراجعت به تبریز داد. دیگران بعد از سه روز با اجازه و امر ثانوی شوقی پاشا مستخلص و مراجعت به تبریز کردند ».
«دموکرات‌ها و قائد و لیدر محبوبشان غیر از وطن‌پرستی و حفظ عظمت ایران و تامین آزادی و تحکیم قانون اساسی نظر دیگری نه‌داشته و لعنت می‌فرستند به آن‌هائی که یا از راه اغراض فاسده یا به جهت عدم بصیرت و اطلاع دموکرات‌ها را آشوب‌طلب نامیده و یا به این‌ها تهمت تجزیه‌ی آزربایجان را از ایران به‌زنند. و چه طور تصور می‌توان کرد که دموکرات‌ها قائل به تجزیه‌ی آزربایجان [از ایران] شوند، در حالتی که اصل مهم مرام آن‌ها و شالوده‌ی تشکیلات فرقهی دموکرات در روی مرکزیت ریخته شده و دموکرات‌ها هستند که با «جمعیت اتفاق و ترقی» که قائل به عدم مرکزیت بودند همیشه در «زد و خورد» بودند. شعار فرقهی دموکرات که با خطوط برجسته در تمام نشریات و جراید خود درج و به عموم اعلام کرده این است: «آزربایجان جزء لاینفک ایران است». مبارزه‌ی دموکرات‌ها با تورک‌ها و آن همه حبس و فشار در سر همین مساله بود که تورک‌ها می‌خواستند آزربایجان را که فعلا تورک‌زبان است به خودشان ملحق کنند و دموکرات‌ها قبول نه‌کرده و مخالفت نمودند»
گؤروتون یازی‌لاری:
باش‌لیق:
ایران شاعیری، خواننده‌سی و سازنده‌سی عاریف
یئرکیپ‌ده
(نقشه‌ده): بو توپراق‌دا فارس دیلی‌نده‌ن باشقا دیل گه‌ره‌ک اولماسین. ایران
آلت‌دا
(عاریف): بو زهریمار اولموش تیریه‌ک دیلیمه ده‌یه‌ن گیبی، جهان‌گیرلیک فیکیرله‌ری
باشیم‌دا اویناماغا باش‌لییور.
Görütün yazıları:
Başlıq: Îrân şâiri, xânendesi ve
sazandası Ârif
Yérkipde: Bu topraqda Fars
dilinden başqa dil gerek olmasın. Îrân
Altda Ârif: Bu zehrimar olmuş
tiryek dilime deyen gibi, cahangirlik fikirleri başımda oynamağa başlıyor.
(ایران: در این زمین، به جز زبان فارسی، زبان دیگری نه‌باید
وجود داشته باشد.
عارف، شاعر، خواننده و نوازنده‌ی ایرانی: هر وقت زبانم به این تریاک زهرمار شده می‌خورد، افکار جهانگیرانه در کله‌ام شروع به رقص می‌کنند)
موللا نصرالدین،
شنبه ٩ ربیع الاخر، ١٣٤٣ [نووامبر ٦، ١٩٢٤]، اون‌سه‌ککیزینجی ایل، سایی ٢٢، ص ١٢
Molla Nesreddin, Şenbe 9 Rebi’elâxir 1343 [Nov 6, 1924], Onsekkizinci il, Sayı 22, s. 12
[1] کومیته‌ی تورکوفیل –
تورک‌گرای اورمو ١٣٠٤ (اورمو تورک‌چو قومیته‌سی ١٩٢٥)
https://sozumuz1.blogspot.com/2023/09/blog-post_3.html
حزب
مجاهدان تورک (تورک موجاهيدله‌ر فيرقه‌سی) و رهبر آن تبريزلی حاجی بيگ (حاجی ميرزا
آقا بلوری)
http://sozumuz1.blogspot.com/2018/12/blog-post_9.html
تشکیل
«حزب اتحاد اسلام» در خوی، سالماس و اورمو
http://sozumuz1.blogspot.com/2017/08/blog-post_31.html
مارش‌های
تورکی در خاطرات سردار شجاع داماد ناصرالدین شاه و از موسسین تورک اوجاغی قاجاری
https://sozumuz1.blogspot.com/2024/12/blog-post_24.html
تاسیس
و اهداف تشکیلات «تورک اوجاغی قاجار» به روایت علی‌محمد دولت‌آبادی
https://sozumuz1.blogspot.com/2024/09/blog-post_22.html
تروئیکای
مدافع استقلال آزربایجان ایران، اتّحاد با قفقاز و ایجاد دولتی تورک تحت‌الحمایه‌ی
عوثمانلی در سال ۱۹۱۸ ویا «قاجار تورک
اوجاغی» به روایت ملک‌زاده‌ی تبریزی
https://sozumuz1.blogspot.com/2017/02/blog-post_27.html
شعبه‌ی
ایرانی کومیته‌ی تورک اوجاغی عوثمانلی به روایت عمارلو
https://sozumuz1.blogspot.com/2024/09/blog-post_14.html
کومیته‌های
بومی «تورک اوجاغی» در آستارا و توصیه‌های کارگزار وزات خارجه‌ی ایران برای ریشه‌کن
کردن زبان تورکی و مستعمره‌سازی
آزربایجان
http://sozumuz1.blogspot.com/2017/05/blog-post_20.html
شعبه‌ی
حزب اتّحاد و ترقّی، و کومیته‌ی اتّحاد اسلام در تبریز، ١٩٢٢-١٩٢٣
https://sozumuz1.blogspot.com/2024/09/blog-post_21.html
تشکيلات
تورک‌گرای «هئيت ملاکين و فلاحين» در اورمو - مارس ١٩٢٥ و سرکوب آن توسط مقامات
دولتی و لشکری ايران
https://sozumuz1.blogspot.com/2018/10/blog-post_7.html
میرزا
اسدالله افشار اورمویی - منشورالسلطان، تشکیلات «هئیت متحده‌ی آزربایجان»، و
اعتراض به سیاست نسل‌کشی زبانی و ملی
تورک و مستعمره‌سازی تورک‌ایلی توسط دولت رضا شاه
[2] «فرقهی
اتحاد اسلام» در تورک‌ایلی و برافراشتن پرچم آن در اردبیل توسط حاجی شعبان‌علی
زنجانی: «حاج شعبان‌علی پس از آن که از طرف کومیته‌ی ایالتی فرقهی دموکرات نزد
جنگلی‌ها رفت، بر ضد انگلیسی‌ها و روس‌ها از تورک‌ها جانب‌داری نمود و پس از
مراجعت به اردبیل فعالیت‌هائی برای اتحاد اسلام به‌عمل آورد. در آن هنگام، تورک‌ها
در تبریز بودند و طرف‌داران سیاست انگلستان [فرقهی پان‌ایرانیستی دموکرات
آزربایجان] از آن شهر فرار کرده یا تبعید می‌گشتند ...»
https://sozumuz1.blogspot.com/2017/01/blog-post_6.html
کربلایی
علی آقا حریری از رهبران فرقهی دموکرات آزربایجان: دشمن تورک، عامل انگلیس،
تروریست، پان‌ایرانیست، پاک‌دین و حامی و مرید نژادپرست معروف عارف قزوینی
https://sozumuz1.blogspot.com/2022/06/blog-post_10.html
حسین
جاوید: مجدالسلطنه تنها شخصیت طرف‌دار تورک و ضد انگلیس؛ و خیانات فرقهی
دموکرات آزربایجان
http://sozumuz1.blogspot.com/2021/04/blog-post.html
تبعید سه رهبر فرقهی دموکرات
آزربایجان (خیابانی، نوبری، بادامچی) به دلیل تبلیغات انگلیس‌پرستانه و
فعالیت‌های ضد تورک‌شان
[3] مین‌باشی یوسف ضیاء
طالب‌زاده، و اقدامات او در ایجاد پایه‌های دولت ملی تورک‌ایلی ١٩١٨- ١٩١٩
برای مطالعه‌ی بیشتر:
عارف،
بانا باخ! هجو عارف قزوینی شاعر نژادپرست ضد تورک و رهبر معنوی فرقهی دموکرات
آزربایجان در نشریه‌ی موللانصرالدین
https://sozumuz1.blogspot.com/2024/12/blog-post_25.html
کربلایی
علی آقا حریری از رهبران فرقهی دموکرات آزربایجان: دشمن تورک، عامل انگلیس، تروریست،
پان‌ایرانیست، پاک‌دین و حامی و مرید نژادپرست معروف عارف قزوینی
https://sozumuz1.blogspot.com/2022/06/blog-post_10.html
جمشید
خان سوباتای‌لی افشار اورمویی و دخترانش در تورک اوجاغی استانبول به‌روایت عارف
قزوینی
https://sozumuz1.blogspot.com/2023/01/blog-post_17.html
ممنوع ساختن زبان تورکی در مدارس و تعلیم و تعلم به‌‌تورکی توسط دموکرات‌های آزربایجان- آزادی‌ستان
تبریز مرکز جنبش ملیت‌گرایی ایرانی
بوده است
http://sozumuz1.blogspot.com/2018/01/blog-post_12.html
کتاب درسی مشروطیت: بعد از این تورکی
حرف نه‌زنیم. اگر او تورکی حرف زد جواب نه‌دهیم
http://sozumuz1.blogspot.com/2017/04/blog-post_19.html
کتاب درسی دوره‌ی مشروطیت: زبان مردم
تورک در آزربایجان قبل از غلبه‌ی موغول، فارسی بود
http://sozumuz1.blogspot.com/2020/02/blog-post_9.html
موضع منفی خیابانی نسبت به زبان
تورکی به ادعای عبدالله بهرامی
http://sozumuz1.blogspot.com/2018/02/blog-post_26.html
دستور موکد خيابانی برای تحميل زبان
فارسی به کودکان تورک و تنبيه آنان به جرم تورکی‌گويی به روايت ناصح ناطق
https://sozumuz1.blogspot.com/2018/07/blog-post_8.html
مخالفت خیابانی با انتشار مجله‌ی تورکی
موللا نصرالدین در تبریز، و دورغ‌پردازی‌ها و تاریخ‌بافی‌های آزربایجان‌گرایان
https://sozumuz1.blogspot.com/2023/03/blog-post_29.html
مئهران باهارلی – آزادی ستان، نشریه‌ی
دموکرات‌های آزربایجان تبریز برای اعتلای زبان و ادبیات فارسی (منتشر خواهد شد)
لغو تدریس زبان تورکی در دوره‌ی
حاکمیت آزادی سِتان در مدرسه‌ی مموریال آمریکایی تبریز
http://sozumuz1.blogspot.com/2022/09/blog-post_13.html
از خیانت‌های آزربایجان‌گرایان: ممنوع
کردن تورکی توسط دموکرات‌های آزربایجان
http://sozumuz1.blogspot.com/2017/07/blog-post.html
از خیانت‌های آزربایجان‌گرایان:
فیوضات و طراحی نسل‌کشی ملی و زبانی تورکی در ایران
http://sozumuz1.blogspot.com/2017/08/blog-post_17.html
مواضع غیر ملی و ضد تورک
دموکرات‌های آزربایجان، سرکوب تورک‌گرایان و نیروهای ملی تورک توسط دموکرات‌های
آزربایجان – آزادی ستان
مبارزه‌ی قهرآمیز و زدوخورد فیزیکی
دموکرات‌های آزربایجان با تورک‌گرایان و قائلین به‌ع دم مرکزیت (فدرالیست‌ها،
آزادی‌خواهان و ملیون واقعی)
http://sozumuz1.blogspot.com/2018/03/blog-post_3.html
کومیته‌ی تروریستی خیابانی- دموکرات‌های
آزربایجان
http://sozumuz1.blogspot.com/2018/03/blog-post.html
اخلالگری‌ها و سابوتاژهای دموکرات‌های
آزربایجان در تبریز بر علیه نیروهای متحد تورک بومی-عوثمانلی
http://sozumuz1.blogspot.com/2018/02/blog-post_28.html
خیانت عده‌ای از دموکرات‌های
آزربایجان و اشغال اورمو توسط سیمیتقو
http://sozumuz1.blogspot.com/2018/02/1.html
از خیانت‌های آزربایجان‌گرایان مشروطه‌طلب
و دموکرات‌های آزربایجان: برآمدن
رضا شاه
http://sozumuz1.blogspot.com/2017/12/blog-post_12.html
فریت گووه‌ن آجودان مخصوص جمشید خان،
و از نزدیکان آتاتورک: مجدالسلطنه افشار یک تورک بسیار فداکار، فوق‌العاده اصیل
و دانش‌مند بود که خانواده و ثروت خود را در راه تورک‌چولوک – تورک‌گرایی
فدا نمود
http://sozumuz1.blogspot.com/2022/11/blog-post_18.html
حسین جاوید: مجدالسلطنه تنها شخصیت
طرف‌دار تورک و ضد انگلیس؛ و خیانات فرقهی دموکرات آزربایجان
http://sozumuz1.blogspot.com/2021/04/blog-post.html
شخصیت ملی تورک تبریزلی حاجی بیگ
(حاجی میرزا آقا بلوری) و حزب مجاهدان تورک (تورک موجاهیدله‌ر فیرقه‌سی)
http://sozumuz1.blogspot.com/2018/12/blog-post_9.html
تبعید سه رهبر فرقهی دموکرات
آزربایجان (خیابانی، نوبری، بادامچی) به دلیل تبلیغات انگلیس‌پرستانه و
فعالیت‌های ضد تورک‌شان
http://sozumuz1.blogspot.com/2021/08/blog-post_49.html
پیوستن تقی رفعت به حرکت ایران‌گرا‌ی
آزادی سِتان و دلائل آن
http://sozumuz1.blogspot.com/2022/05/blog-post_19.html
ميرزا علی آقا هئيت تبريزی: يک شخصيت
ملی تورک
No comments:
Post a Comment